Bakı Şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(004)-93/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № e-2(004)-93/2024 14.05.2024 BAKI ŞƏHƏRİ YASAMAL RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Sultanova-Məmmədova Ayşən Ramiz qızının sədrliyi, Qasımova Səmra Elçin qızının katibliyi ilə, Cavabdeh3 və onun nümayəndəsi və vəkili Vəkil iştirakları ilə, İddiaçı Cavabdeh3 qarşı “avtoyuma fəaliyyətinin qadağan olunması” tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə mülki işə Bakı şəhəri Yasamal Rayon Məhkəmə binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə müəyyənetdi: İddiaçı cavabdehlər Bakı şəhəri Yasamal Rayon İcra Hakimiyyəti və Bakı şəhəri Cavabdeh2nə qarşı “avtoyuma fəaliyyətinin qadağan olunması” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Yasamal rayonu 77 №-li uşaq bağçasının qarşısında, A.M.Şərifzadə küçəsi 298№-li yaşayış binasının yanında inşa olunmuş 1 mərtəbəli 2 bokslu tikilinin yerləşdiyi, dövlət (bələdiyyə) mülkiyyətində olan torpaq sahəsində (ərazidə) hər hansı şəxs tərəfindən avtoyuma fəaliyyətinin həyata keçirilməsinin qadağan olunması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Daha sonra iddiaçı iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh3 Yasamal rayonu 77 saylı uşaq bağçasının qarşısında, M.Seyidov küçəsi 41 (yeni qaydalarla 121) nömrəli binanın sağ tərəfində, M.A.Şərifzadə küçəsi 92A (yeni qaydalarla 298) nömrəli binanın yanında yerləşən, Abbasov X1 olan 1 mərtəbəli 2 bokslu tikilinin avtoyuma məntəqəsi kimi istifadəsinin qadağan olunması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, hazırkı mübahisə mülki mübahisədir, qonşu torpaq sahəsindən mənzilə gələn səs-küyün təsirinin qadağan edilməsi barədədir. Yasamal rayonu, Mirəli Seyidov küçəsi, ev№ 41, mənzil № 30 iddiaçının mülkiyyətindədir. Qonşu torpaq sahəsi dövlət (bələdiyyə) mülkiyyətində olduğu üçün cavabdehlər səs-küyün təsirinə görə mülkiyyətçi kimi məsuliyyət daşıyırlar. Mübahisəyə tətbiq ediləcək norma mülki hüquq normasıdır. Mülki Məcəllənin 170.2-ci maddəsindən görünür ki, öz mülkiyyət hüququnu həyata keçirən hər kəs qonşunun mülkiyyətinə cürbəcür hədsiz təsirlərdən çəkinməlidir, xüsusən, səsküyün qanunsuztəsirləri qadağandır. Dövlət (bələdiyyə) mülkiyyətində olan torpaq sahəsi Yasamal rayonu 77 №-li uşaq bağçasının qarşısında, A.M.Şərifzadə küçəsi 298№-li yaşayış binasının yanında yerləşir, sahəsi təxminən 40 kv.metrdir (xəritə əlavə olunur). Həmin torpaq sahəsi ümumi istifadədə olan torpaqdır (Torpaq Məcəlləsi, maddə 47, hissə 3). Ümumi istifadədə olan torpaqlar qanuna görə bələdiyyə mülkiyyətinə aiddir (Torpaq Məcəlləsi, maddə 47, hissə 2). Lakin torpaq islahatı nəticəsində bələdiyyə mülkiyyətinə torpaqların verilməsi “Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında” Qanunun 2-ci maddəsinin göstərişlərinə uyğun tam sənədləşdirilmədiyinə görə, həmin torpaq sahəsi hazırda dövlətin sərəncamındadır. Lakin hazırkı iddia üzrə icra hakimiyyəti ilə yanaşı bələdiyyə də cavabehlik daşıyır,çünki qanun bələdiyyəni həmin torpaq sahəsinin mülkiyyətçisielan edib. Dövlət (bələdiyyə) mülkiyyətindəki torpaq sahəsində yerləşən tikili (avtoyuma məntəqəsi) dövlət reyestrində qeydiyyatdan keçməyib. Bunu təsdiq edən, DƏDKR PHŞ-in 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinin xx.xx.2023-cü il tarixli məktubu var (surəti əlavə olunur). Məktubdan görünür kib,u tikili və balans saxlayıcı barədə elektron bazada heç bir məlumat yoxdur. Odur ki, həmin tikili üzərində heç kəsin əşya hüququ yoxdur, tikili hüquqi müstəvidə daşınmaz əmlak kimi tanınmır, tikilinin yerləşdiyi yerdən gələn səs-küyə görə torpaq sahəsinin mülkiyyətçisi (əşya hüququ olan şəxs) məsuliyyət daşımalıdır. Əgər mülkiyyətçi torpaq sahəsinin zəbt edilməsinin qarşısını almırsa, əksinə, buna şərait yaradırsa, belə halda o, həmin torpaq sahəsindəki qanunsuz hərəkətlərə görə öz hərəkəti kimi məsuliyyət daşıyır. Nəzərə alınmalıdır ki, Cinayət Məcəlləsinin 188-ci maddəsi torpaq üzərində mülkiyyət, istifadə və ya icarə hüququnu pozulmasına görə cinayət məsuliyyəti müəyyən edib və bu cinayət üzrə cinayət təqibi ictimai ittiham qaydasında həyata keçirilir. Dövlət (bələdiyyə) mülkiyyətindəki torpaq sahəsi ilə yaşadığım binanın (Mirəli Seyidov küçəsi, 41№-li binanın) arasındakı məsafə təxminən 20 metr olduğundan hər gün saat 8-dən 22-yə kimi həmin torpaq sahəsində (avtoyuma məntəqəsində) istifadə olunan yüksək təzyiqli yuyucu aparatın yaratdığı səs-küy mənzilə daxil olur. Bu səbəbdən mənzildə dinc yaşayış mümkünsüz hala gəlib. Səs-küyün mənzilin daxilində yaratdığı vəziyyəti əks etdirən audio-video yazı var. Ətrafda çoxmənzilli yaşayış binaları və uşaq bağçası yerləşdiyinə görə digər sakinlər də eyni vəziyyətdədir. Dövlət (bələdiyyə) mülkiyyətindəki torpaq sahəsində əmələ gələn səs-küyün səviyyəsi yol verilən həddi aşır. Belə ki, AR Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi X16 Monitorinq İdarəsinin mənə ünvanladığı xx.xx.2023-cü il tarixli 3-14/2-C-815-3/2023 nömrəli məktubda qeyd olunub: “... keçirilmiş monitorinqlər zamanı ətraf mühitə yayılan səs-küy səviyyəsini müəyyən etmək məqsədilə PCE-322A səyyar cihaz vasitəsilə ölçmə işləriaparılmış, təyin edilmiş göstəriciətraf mühit üçün yol verilən hədd daxilindən artıq olduğu müəyyən edilmişdir. Bununla bağlımüvafiq tədbir görülməsi üçün aidiyyəti quruma müraciət olunmuşdur” (surəti əlavə olunur). Səs-küyün yol verilən həddən artıq olması təsdiq edir ki, o, insan sağlamlığına mənfi təsir edir. Dövlət (bələdiyyə) mülkiyyətindəki torpaq sahəsində əmələ gələn səs-küyün yol verilən həddi aşması, yəni insan sağlamlığına mənfi təsir göstərməsi hüquq pozuntusudur. Belə ki, AR Prezidentinin xx.xx.2008-ci il tarixli 796 nömrəli Fərmanı ilə “Ətraf mühitə və insan sağlamlığına mənfi təsir göstərən vibrasiya və səs-küy çirklənmələri Normaları” təsdiq olunub. Bu normalar yaşayış və ictimai binalarda, yaşayış tikililəri ərazisi, habelə insanların cəmləşdiyi digər yerlərdə səs-küyün yolverilən səviyyələrini müəyyənləşdirir. Normaların 1.3-cü bəndində qeyd olunub ki, bu normalara mülkiyyət növündən və təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq, bütün hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən riayət edilməlidir. Bundan başqa,ətraf mühitə və insan sağlamlığına mənfi təsir göstərən səs-küy çirklənməsinin müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi normalarının pozulmasına görə AR İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 275.2-ci maddəsində cərimə müəyyən edilib. Həmin maddədən görünür ki, belə hal ekoloji təhlükəsizlik haqqında qanunvericiliyin pozulması sayılır. O cümlədən AR Konstitusiyasının 39-cu maddəsinə görə, hər kəsin sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüquq var. Bu maddədə “sağlam ətraf mühit” deyiləndə həm də səs-küyun yol verilən hədd daxilində olması nəzərdə tutulur. Dövlət (bələdiyyə) mülkiyyətindəki torpaq sahəsinin yerləşdiyi yer yaşayış zonası sayılır, yəni çoxmənzilli yaşayış binalarının və yaşayış evlərinin üstünlük təşkil etdiyi ərazidir. Yaşayış məntəqələrinin, o cümlədən Bakı şəhərinin ərazisi 12 (on iki) zonaya bölünür: yaşayış zonası, ictimai-işgüzar zona, rekreasiya zonası, istehsalat zonası, nəqliyyat infrastrukturu zonası və və s. Həmin bölgü AR Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2014-cü il tarixli 51 nömrəli qərarı təsdiq edilmiş “Ərazilərin zonalaşdırılması, tikintinin növü və miqyası ilə bağlı müfəssəl Qaydalar”ın 3.2-ci bəndi ilə müəyyən edilib. “Yaşayış zonası” anlayışı Qaydaların 4.1-ci bəndində müəyyən olunub:“Yaşayış zonaları - tikilmiş və tikilməsi nəzərdə tutulan müxtəlif tip çoxmənzilli yaşayış binalarının və yaşayış evlərinin üstünlük təşkil etdiyi ərazilərdir”. Bu zonada hansı obyektlərin yerləşə biləcəyi isə Qaydaların 4.1-ci bəndində sadalanıb. Həmin obyektlərin sırasında avtoyuma məntəqəsi nəzərdə tutulmayıb. 4.1-ci bəndin axırıncı abzasında qeyd olunub: “Yaşayış zonalarında mehmanxanaların, yeraltı və yerüstü qarajların, açıq avtomobil dayanacaqlarının, həmçinin ətraf mühitə mənfi təsir etməyən və sanitar-mühafizə zolağı qoyulması tələb olunmayan istehsalat obyektlərinin də yerləşdirilməsinə yol verilir”. Bu abzasın mənasına görə, avtoyuma məntəqəsi yaşayış zonasında o şərtlə yerləşə bilər ki,ətraf mühitə mənfi təsir etməsin və sanitar-mühafizə zolağı qoyulması tələb olunmasın. Lakin avtoyuma məntəqəsiətraf mühitə mənfi təsir edir və sanitar-mühafizə zolağı qoyulması tələb olunur. Bu,aşağıda qeyd olunanlarla təsdiq olunur. Dövlət (bələdiyyə) mülkiyyətindəki torpaq sahəsində yüksək atmosfer təzyiqi yuyucu aparatdan və digər vasitələrdən istifadə olunur, nəticədə isə akusitik (səs) çirklənmə yaranır. Akusitik (səs) çirklənmənin insan sağlamlığına (xüsusilə sinir sisteminə) zərər vurması mübahisəsizdir. Bundan başqa, belə obyektlərdə kimyəvi vasitələrdən istifadə edilməklə çirkli avtomobillər təmizlənir, nəticədə isə yüksək atmosfer təzyiqli suyun təsiri altında avtomobildən ayrılan çirk və kimyəvi vasitələr hava-damcı üsulu ilə ətrafa yayılır. İnsan sağlamlığına mənfi təsir edən obyektlər üçün sanitar-mühafizə zonasının (zolağının) müəyyən edilməsi mütləqdir. Bu, “Sanitariaya-epidemioloji salamatlıq haqqında” AR Qanununun tələblərindən irəli gəlir. Həmin Qanunun 1-ci maddəsinə görə, müəssisələr, təşkilatlar və idarələr, vəzifəli şəxslər və vətəndaşlar tərəfindən fəaliyyətlərinin tərkib hissəsi kimi sanitariya qaydalarına və normalarına, gigiyena normativlərinə əməl edilməsi, əhalinin sanitariya-epidemioloji salamatlığının təmin edilmə vasitələrindən biridir. Dövlət (bələdiyyə) mülkiyyətindəki torpaq sahəsində avtomobilin yuyulması üçün tikilinin (boksun) olması isə sanitar-mühafizə zonasının müəyyən edilməsindən imtina üçün əsas deyil, çünki həmin tikili (boks) səs-küyün və digər zərərli təsirin ətrafa yayılmasının qarşısını almaq xüsusiyyətinə malik deyil, bundan başqa, avtomobil yuyulduğu zamanı boksun qapısı həmişə açıq olur. Sanitar-mühafizə zonası (zolağı) olmadan belə obyektlərin yaxınlığında dinc yaşayış qeyrimümkündür. Müqayisə üçün qeyd olunmalıdır ki, digər dövlətlərdə avtoyuma məntəqələrinin fəaliyyəti ilə bağlı rəsmi sanitar normalar müəyyən edib. Məsələn, RF baş dövlət sanitariya həkiminin qərarı ilə təsdiq edilmiş SanPiN 2.2.1/2.1.1.1200-03 “Müəssisə, qurğu və və digər obyektlərin sanitar-mühafizə zonası və sanitar təsnifatı”na görə, 1 postlu avtoyuma məntəqələri sanitar təsnifata görə “texnoloji proseslərin həyata keçirildiyi bina və qurğu” sayılır, ətraf mühitə və insan sağlamlığına təsir edir, 5- Dövlət rüsumunun ödənilməsi haqqında məlumat ci sinif təhlükəyə aiddir və belə obyektlərdən yaşayış binasına qədər olan santiar-mühafizə zonası ən azı 50 metr təşkil etməlidir, 2 və daha çox postlu avtoyuma məntəqəsi isə 4-cü sinif təhlükəyə aiddir, belə avtoyuma məntəqələri üçün santiar-mühafizə zonasıən azı 100 metr təşkiletməlidir. Azərbaycan Respublikasının baş dövlət sanitariya həkimi tərəfindən avtoyuma məntəqələri ilə bağlı sanitar-mühafizə normaları rəsmi qaydada müəyyən edilmədiyinə görə, sanitar-mühafizə zonası konkret işlərə baxılarkən məhkəmələr tərəfindən hüququn analogiyası əsasında müəyyən edilməlidir. Həmin avtoyuma mətəqəsinin 298 №-li yaşayış binası ilə ara məsafəsi təxminən 2 metr, 278-282 №-li yaşayış binası ilə ara məsafəsi təxminən 5 metr, 41 (121) №-li yaşayış binası ilə ara məsafəsi təxminən 20 metr, 77 №-li uşaq bağçası ilə ara məsafəsi təxminən 20 metr təşkil edir. Yəni 4 bir tərəfdən məsafə 50 metrdən azdır. Məsafənin 50 metrdən az olduğu aşkardır və bunu yerində ölçmə işləriaparmadan “Google Maps” servisi ilə müəyyən etmək mümkündür. Beləliklə, yaşayış məntəqəsinin ərazisinin yaşayış zonasında (yəniçoxmənzilli yaşayış binalarının və yaşayış evlərinin üstünlük təşkil etdiyi ərazidə) avtoyuma məntəqəsinin yerləşməsi AR qanunvericiliyi ilə qadağandır. Belə obyektlər yaşayış məntəqələrinin digər zonalarında (yəniçoxmənzilli yaşayış binalarının və yaşayış evlərinin üstünlük təşkil etmədiyi ərazidə) yerləşə bilər. Digər zonalarda yerləşən avtoyuma məntəqəqləri ilə ayrı-ayrı yaşayış evlərinin arasında isə sanitar-mühafizə zonası olmalıdır. Odur ki, yaşayış zonasında yerləşən torpaq sahəsindən avtoyuma məntəqəsi kimi istifadə AR Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2014-cü il tarixli 51 nömrəli qərarı təsdiq edilmiş “Ərazilərin zonalaşdırılması, tikintinin növü və miqyası ilə bağlı müfəssəl Qaydalar”ın pozulmasısayılır, bu səbəbdən həmin torpaq sahəsində avtoyuma fəaliyyəti qadağan olunmalıdır. Belə qadağanın tətbiqi Mülki Məcəllənin tələblərinə uyğundur. Mülki Məcəllənin 170.2-ci maddəsinə görə,öz mülkiyyət hüququnu həyata keçirən hər kəs qonşunun mülkiyyətinə cürbəcür hədsiz təsirlərdən çəkinməlidir, xüsusən, səs-küyün qanunsuz təsirləri qadağandır. Bundan başqa, Mülki Məcəllənin 152.5-ci maddəsində qeyd olunub: “Mülkiyyətçi qanunda və ya müqavilədə müəyyən edilən məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilmiş hədlərdə ... ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər, bir şərtlə ki, həmin hərəkətlər qonşuların və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarını pozmasın, yaxud hüquqdan suiistifadə olmasın”. Dövlət (bələdiyyə) mülkiyyətində olan torpaq sahəsində avtoyuma fəaliyyətinin qadağan edilməsi mülkiyyət hüququna müdaxilə sayılmır, mülkiyyətçi həmin sahədən başqa məqsədlər üçün istifadə edə bilər. İddia təmin ediləcəyi təqdirdə göstərilən qadağa torpaq sahəsinə (əraziyə) görə qüvvədə olmalıdır. Yəni qadağa ərazidə olan istənilən şəxsə tətbiq olunacaq. Əgər qadağa konkret şəxə münasibətdə qüvvədə olsa iddiaçının hüququnun müdafiəsi mümkün olmayacaq. Çünki ərazidə müxtəlif şəxslər yuyucu aparat vasitəsilə avtomobilləri yuyur, bəzən isə sürücülər də bu aparatdan istifadə edirlər. Bundan başqa, avtoyuma fəaliyyəti yalnız boksun daxilində deyil, xaricində də həyata keçirilir. Belə ki, avtomobillər boksun daxilində yuyulsa da, avtomobillərin müxtəlif hissələri (ayaqaltılar və s.) yüksək təzyiqli yuyucu aparat vasitəsilə boksun xaricində (açıq havada) yuyulur. Cavabdeh3 iddia ərizəsinə etirazla məhkəməyə müraciət edərək bildirmişdir ki, Bakı şəhər İK-nin XDS-nin xx.xx.1968-ci il tarixli 18/19-188 saylı məktubundan göründüyü kimi mübahisənin predmeti olan Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Seidov küçəsi,41 saylı evin yaxınlığında yerləşən sahəsi 20,0 kv.m, ümümi həcmi 53 kv.m olan qaraj tikilisi müharibə veteranı mərhum atası X25 (Abbasova) ayrılmış torpaq sahəsində inşa edilmiş, o vaxtdan da həmin tikili atasının və onun ailə üzvülərinin sahibliyində və istifadə olmuş, onun vəfatından sonra isə həmin tikili DƏDRX-nin Bakı şəhər ərazi idarəsi tərəfindən adına tərtib edilmiş xx.xx.2012-ci il tarixli,11/1395,20-0712 inventar nömrəsi ilə qeydə alınmış Texniki Pasport əsasında adına qeydə alınmışdır. Göründüyü kimi mübahisə edilən tikili və həmin tikilinin yertləşdiyi torpaq sahəsi dövlət və ya bələdiyyə fonduna aid olan daşınmaz əmlakların siyahısına daxil deyil, həmin əmlak daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınmış ona məxsus olan şəxsi əmlak sayılır və uzun müddətdir ki, həmin tikilidən avtoyuma məntəqəsi olaraq icarəyə verməklə istifadə edir, icarədən əldə etdiyi vəsait hesabına isə dolanır. Hazırki mübahisəyədək ətrafda yerləşən binalarda (məntəqədən 15-20 metr məsafədə yerləşən) yaşayan sakinlərdən (iddiaçının yaşadığı bina məntəqədən 40 metr aralıqda yerləşir) avtoyuma məntəqəsində avtomaşınların yuyulması üçün istifadə edilən yuyucu aparatların yaratdığı səs-küydən narazılığını və narahatlığını bildirən olmamışdır. İlk dəfə faktla bağlı iddiaçının müraciətinə əsasən xx.xx.2023-cü il tarixdə 11 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin əməkdaşları ilə birlikdə monitorinq keçirilmiş, monitorinq müddətində aparılan ölçmə işləri zamanı avtoyuma məntəqəsinin fəaliyyəti nəticəsində ətraf mühitə yayılan səs-küy səviyyəsi 75-76 dBA (norma 70 dBA) təşkil edərək, ətraf mühit üçün yol verilən normadan artıq olduğuna görə müvafiq tədbirlər görülmüş, 11 saylı RETSİ-nin əməkdaşları tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixli 79251 nömrəli akt, xx.xx.2023-cü il tarixli, ******* nömrəli protokol tərtib edilmiş və avtoyuma məntəqəsinin icarədarı X8 inzibati məsuliyyətə cəlb olunaraq 300 manat məbləğində cərimə edilmişdir. Hesab edir ki, son vaxtlar avtomaşınların yuyulması üçün istifadə edilən yuyucu aparatın səs-küy yaratmasının səbəbi istifadə edilən yuyucu aparatın köhnəlməsi, 2014-cü ilin istehsalı olması ilə bağlı olmuşdur. Bu əsasla da o iddiaçıdan yaratdığı narahatçılığa görə üzr istəyir və çalışacağ ki, bundan sonra bu cür narahatçılıqlara əsas olan hallara yol verilməsin. Hazırda avtoyuma məntəqəsinin fəaliyyətində avtomaşınların yuyulması üçün istifadə etdiyi avtoyuyucu aparatını istəhsalı yeni olan aparatura ilə əvəz etmişdir, nəticədə də ətraf mühitə yayılan səs-küy səviyyəsi nəzərdə tutulmuş normadan da aşağı düşmüş, ətraf mühitə yayılan səs-küyün səviyyəsi minimuma endirilmişdir. Bununla əlaqədar məsələyə aydınlıq gətirmək məqsədi ilə o, hal-hazırda 11 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinə rəsmi ərizə ilə müraciət edərək ona məxsus avtoyuma məntəqəsi kimi istifadə etdiyi qeyri-yaşayış sahəsində istifadə olunan avtoyuma aparatının ətraf mühitə yayılan səs-küy səviyyəsini ölçmə işlərin aparılması üçün yenidən monitorinq keçirilməsi üçün müraciət etmişdir. Eyni zamanda da hesab edir ki, işin qeyd edilmiş hallarına düzgün hüquqi qiymət verilməsi üçün iş üzrə xüsusi biliyə sahib olan mütəxəssislərin iştrakı ilə məhkəmə ekspertizasının keçirilməsinə zəruriyyət vardır. Məhkəmədən bununla bağlı iş üzrə xüsusi biliyə sahib olan mütəxəssislərin iştrakı ilə məhkəmə ekspertizasının keçirilməsi haqda qərardad qəbul edilməsini xahiş edir. Göstərilənlərə əsasən əsasən məhkəmədən İddiaçı ona və qeyrilərinə qarşı qaldırdığı sahibliyində olan 1 mərtəbəli 2 bokslu tikilinin avtoyuma məntəqəsi kimi istifadəsinə qadağan olunmasına dair tələbin təmin edilməməsi haqda qətnamə qəbul edilməsini xahiş edir. İddiaçı xx.xx.2024-cü il tarixdə məhkəməyə yazılı izahatla müraciət edərək bildirmişdir ki, göstərilən 14 hal iddia tələbinin təmin edilməsinə, yəni 1 mərtəbəli 2 bokslu tikilinin avtoyuma məntəqəsi kimi istifadəsinin qadağan edilməsinə əsas verir: 1-ci hal: ətraf mühit və sağlamlıq ilə bağlıdır. Avtoyuma məntəqəsi - çirkli avtomobillərin təmizlənməsi üzrə texnoloji proseslərin həyata keçirildiyi bina və qurğudur. Belə məntəqələrdə yüksək atmosfer təzyiqli yuyucu aparatlardan, penogeneratorlardan, tozsoranlardan, kimyəvi tərkibli təmizləyicilərdən və digər vasitələrdən istifadə olunur və onun fəaliyyəti nəticəsində ətraf mühitə zərər verən səs-küy, çirk və təkibində fosfatlar, səthi aktiv maddələr, çöküntülər və s. olan tullantılar əmələ gəlir. Vikipediyada (ing. Wikipedia, viki texnologiyasının tətbiqi ilə könüllü istifadəçilərin yaratdığı ensiklopediya) avtoyuma məntəqəsi "ətraf mühitin potensial çirkləndiricisi" kimi təqdim olunur. Adi avtoyuma məntəqəsi hər bir avtomobilə görə 378 litrə qədər kimyəvi yüklü tullantı su axıda bilər ki, bu da ətraf mühit üçün zərərlidir (mənbə: WaterSmart Environmental, İnc.) Avtomobillərin təmizlənməsi zamanı natrium hidroksid (NaOH) və bir sıra digər yüksək reaktiv kimyəvi maddələr kimi güclü qələvilərdən hazırlanmış TFR (X22) istifadə olunur. Bunlar avtomobilin çirkli hissələrinə selektiv şəkildə püskürdülür, kirin yumşaldılmasına, boşaldılmasına və çıxardılmasına kömək edir. Son dərəcə güclü təmizləyici olduğuna görə yanlış istifadə edildikdə avtomobil boyasına zərər verə bilər. Şəksizdir ki, avtomobil boyasına zərər vura bilən məhsul insan sağlamlığına da zərər vurur. Belə təmizləyicilər yaşayış zonasında istifadə edildikdə yüksək atmosfer təzyiqli suyun təsiri nəticəsində hava-damcı üsulu ilə insanların tənəffüs yollarına daxil olur. Bundan başqa, avtomobilin şüşələrinin təmizlənməsi, habelə avtomobildəki müxtəlif ləkələrin, o cümlədən bitumun təsirindən əmələ gəlmiş ləkələrin təmizlənməsi üçün kimyəvi tərkibli vasitələrdən istifadə olunur. Bitum - karbohidrogenlərdən və onların oksigenli, kükürdlü, azotlu törəmələrindən ibarət qatrana oxşar üzvi maddədir, avtomobilin hərəkəti zamanı asfaltın təsiri nəticəsində ləkə yaradır. O cümlədən səthi aktiv maddələr (SAM) sayılan yuyucu vasitələr (şarıpun və s.) tətbiq olunur. Belə şampunların kimyəvi tərkibi 8-10 komponentdən ibarətdir: yüksək yağlı spirtin duzu, sulfatı və ya fosfatı, karbon turşusu və s. Köhnə ləkələrin təmizlənməsi üçün neionogen (5-15%) və anion (5%-dən az) qarşığı (SAM) istifadə olunur. Həmin qarışıq əvvəlcə avtomobilin üzərindəki kir hissəcikləri ilə birləşir, sonra isə kirin effektiv çıxarılması üçün köpük formalaşmasını təmin edir. Bundan başqa, sağlamlıq üçün yalnız kimyəvi maddələr zərərli deyil. Daha çox yanacaq-sürtgü materialları ilə İşləyən avtomobilin kuzasına yapışmış toz zərərlidir. Həmin toz bir çox kimyəvi elementlərdən ibarət sürtgü yağının və avtomobil yanacağının yanma və parçalanma məhsulunu, o cümlədən təkər rezininin mikrohissəciklərini özündə saxlayır. Avtomobilin kuzasındakı incəparçalı toz özündə kanserogen saxlayır, bu, ağciyərlərdə toplanır və onkoloji xəstəliklərin inkişafına səbəb ola bilir. Bütün avtoyuma məntəqələrində yüksək atmosfer təzyiqli sudan istifadə edilir. Suyun təzyiqi o dərəcədə yüksək olur ki, hətta yaxın məsafədən avtomobil boyasında mikroçatlar əmələ gətirə bilir. Belə təzyiq nəticəsində çirkli suyun bir hissəsi hava-damcı qarışığına çevrilir və boksun giriş-çıxış qapısı açıq olduğuna görə zərərli elementlər hava-damcı üsulu ilə ətrafa yayılır. Küləyin təsiri isə onların ətrafa yayılmasını daha da artırır. Ətrafa yayılan zərərli elementlər insanların tənəffüs yollarına variata Haminato a mantegasində avtomobillərin alt hissəsinin (yəni ən çirkli hissəsinin) yuyulması üçün xüsusi cala azilik ksər avtoyuma məntəqələrində belə çətinin (yəni ən çirkli hissəsinin) yuyulması üçün xüsusi təmizlətmək istəyən şəxslər məhz bu məntəqəyə gəlir. Avtomobilona gora da avtomobilinin yuyulması nəticəsində əmələ gələn tutullantı suyun insan sağlamlığı üçün nə dərəcədə zərərli olduğunu müəyyən etmək üçün fiziki-kimyəvi ekspertizanın keçirilməsi kifayətdir. Məhkəmə təcrübəsində belə ekspertizalar keçirilib və tullantı suyun tərkibində sağlamlığa zərər vuran çoxsaylı elementlərin olduğu təsdiq olunub. Tullantı suyun tərkibi barədə məlumatlar internet informasiya ehtiyatlarında var. Məhz buna görə bir sıra ölkələrdə avtoyuma fəaliyyəti nəticəsində əmələ gələn tullantılara dair xüsusi qaydalar müəyyən edilib. Məsələn, İtaliya qanunları bioloji parçalanmayan maddələrin hətta kanalizasiyaya düşməsinin qarşısını almaq üçün avtomobillərin yuyulmasına çirkli suların təmizlənməsi üçün müvafiq qurğuların quraşdırıldığı yerdə icazə verir. RF-da müəyyən edilmiş qaydaya görə, həmin su xüsuşi rezervuarda yığılaraq tullantı kimi kənara daşınmalıdır. Belə ki, RF X7 Nəzarət üzrə Federal Xidmətin (Rosprirodnadzor) xx.xx.2017-ci il tarixli 252 nömrəli əmri ilə təsdiq edilmiş "Tullantıların federal təsnifat kataloqu"na görə, avtomobil nəqliyyatının yuyulması nəticəsində əmələ gələn çirkab su qarışığının mexniki təmizlənmə çöküntüsü (kod 7 23 *** ** ** 4, İV sinif təhlükə) tullantı kimi nəzərdə tutulub. RF "İstehsal və istehlak tullantıları haqqında" xx.xx.1998-ci il tarixli 89-FZ nömrəli Qanuna görə, tullantıların daşınması və utilizasiyası ilə müvafiq orqanlardan buna icazə almış şirkətlər məşğul ola bilər. Hazırkı avtoyuma məntəqəsi ilə ən yaxın mənzilin pəncərəsinin arasındakı məsafənin 2 metr, uşaq bağçasının həyətinin (oyun meydançasının) arasındakı məsafənin isə 6 metr olması faktı bu məntəqənin insanların, xüsusilə də uşaqların sağlamlığı üçün nə dərəcədə təhlükəli olduğunu yəqin etmək üçün kifayətdir. Hər hansı avtoyuma məntəqəsinin ətraf mühit və sağlamlığa təhlükəli olub-olmadığının müəyyənləşdirilməsi üçün müxtəlif prosessual hərəkətlərin (ekspertiza keçirilməsi və s.) edilməsinə zərurət yoxdur, çünki bu, aposterioridir. Bununla bağlı hətta elmi məqalələr yazılıb, internetdə "car wash and environment" və ya "автомойка и окружающая среда" açar sözlərindən istifadə etməklə axtarış verildikdə onları tapmaq mümkündür. Məhz belə təhlükə olduğuna görə bütün sivil ölkələrdə avtoyuma məntəqələrinin yaşayış zonasında yerləşməsi qadağan olunub. Bir sıra ölkələrdə hətta belə fəaliyyətlə məşğul olmaq istəyən şəxslərdən peşə lisenziyası və sertifikat tələb olunur. Avropa ölkələrinin əksəriyyətində isə avtoyuma məntəqəsinin fəaliyyəti ekoloji icazə tələb edir. 2-ci hal: yaşayış zonası. Hazırkı avtoyuma məntəqəsi yaşayış zonasında yerləşir, lakin AR qanunvericiliyi avtoyuma məntəqəsinin yaşayış zonasında yerləşməsinə icazə vermir. Belə ki, AR Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2014-cü il tarixli 51 nömrəli qərarı təsdiq edilmiş “Ərazilərin zonalaşdırılması, tikintinin növü və miqyası ilə bağlı müfəssəl Qaydalar"ın 4.1-ci bəndinə görə, yaşayış zonalarında sosial və kommunalməişət, mədəniyyət, məktəbəqədər və təhsil, səhiyyə xidməti, mühəndisinfrastruktur obyektləri (transformator yarımstansiyaları, nasosxanalar və s.) yerləşdirilir. Həmin bənddə daha sonra qeyd olunub: "Yaşayış zonalarında mehmanxanaların, yeraltı və yerüstü qarajların, açıq avtomobil dayanacaqlarının, həmçinin ətraf mühitə mənfi təsir etməyən və sanitar-mühafizə zolağı qoyulması tələb olunmayan istehsalat obyektlərinin də yerləşdirilməsinə yol verilir", Göründüyü kimi, yaşayış zonasında avtoyuma məntəqəsinin yerləşməsi nəzərdə tutulmayıb, belə məntəqələr ətraf mühitə mənfi təsir etdiyi üçün yaşayış zonasında yerləşə bilməz. "Yaşayış zonası" anlayışı həmin Qaydaların 4,1-ci bəndində müəyyən olunub: "Yaşayış zonaları - tikilmiş və tikilməsi nəzərdə tutulan müxtəlif tip çoxmənzilli yaşayış binalarının və yaşayış evlərinin üstünlük təşkil etdiyi ərazilərdir", Bakı şəhərinin ərazisi 12 (on iki) zonaya bölünür: yaşayış zonası, ictimai-işgüzar zona, rekreasiya zonası, istehsalat zonası, nəqliyyat infrastrukturu zonası və və s. Həmin bölgü adı çəkilən Qaydaların 3.2-ci bəndində müəyyən edilib. Bundan basqa, Torpaq Məcəlləsinin 40-ci maddəsinin axırıncı abzasına görə, torpaqların zonalaşdırılmasına dair tələblərin icrası mülkiyyət formasından və torpaq sahələrinə digər hüquqlardan asılı olmayaraq icra üçün zonalaşdırılmasının çirkləndirməyə Kabinetinin xx.xx.2000-ci il tarixli 79 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Torpaqların ümumi əsasları və prinsipləri"nin "yaşayış zonaları" adlı 4.1-ci bəndinə görə, ekoloji qadir obyektlərin yaşayış zonasında yerləşməsi qadağandır. Avtoyuma məntəqəsi ekoloji çirkləndirməyə qadir obyekt sayılır. Avtoyuma məntəqəsinin sahibinin məhkəməyə təqdim etdiyi sənədlər – məktub və sərəncam fərdi avtomobilin saxlanması üçün qarajın tikintisinə icazə verilməsi barədədir. Yuxarıda qeyd olunan qərarların tələbinə görə, qaraj yaşayış zonasında yerləşə bilər. Göründüyü kimi, yaşayış zonasında avtoyuma məntəqəsinin tikintisinə icazə verilməyib. Avtoyuma məntəqəsinin fəaliyyəti ətraf mühitə və sağlamlığa mənfi təsir etdiyi üçün digər ölkələrdə də belə məntəqələrin yaşayış zonasında yerləşməsinə icazə verilmir. Məsələn, ABŞ-ın Texas ştatında qüvvədə olan qaydalara görə, yaşayış zonasında avtoyuma məntəqəsinin fəaliyyətinə icazə verilə bilməz (xx.xx.1999-cu il tarixli 13896 nömrəli sərəncam). Bundan başqa, ABŞ-ın Florida ştatının Qərbi Mayami şəhərində qüvvədə olan qaydalara görə, yaşayış zonasında avtoyuma məntəqəsinin fəaliyyətinə icazə verilə bilməz, belə məntəqələr şəhərin yalnız kommersiya zonasında yerləşə bilər (xx.xx.2011-ci il tarixli 2011-07 nömrəli sərəncam). Bundan başqa, ABŞ-ın Kaliforniya ştatında qüvvədə olan qaydalara görə, yaşayış zonasında avtoyuma məntəqəsinin fəaliyyətinə icazə verilə bilməz (2000-ci il 544 nömrəli sərəncam; xx.xx.2022ci il tarixli 803 nömrəli Sərəncamla məcəllələşdirilib). X12 99.3-cü maddəsinə görə, hətta ayrı-ayrı şəxslərə ictimai yerlərdə (ictimai yollarda və s.) öz avtomobilini təmizləmək qadağan olunub. Bu qadağanın Səhiyyə Qanununda müəyyən edilməsi avtomobil çirkinin və təmizləyici vasitələrin insan sağlamlığı üçün təhlükəsi ilə bağlıdır. O cümlədən RF Tikinti və Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Nazirliyinin əmri ilə təsdiq edilmiş "SP 42.13330.2011 Şəhərsalma. Şəhər və kənd yaşayış məntəqələrinin planlaşdırılması və tikilməsi"nin 5.1-ci bəndində qeyd olunub: "Yaşayış zonalarının məqsədinin əhali üçün rahat, sağlam və təhlükəsiz yaşayış mühiti yaratmaq olduğunun nəzərə alınması vacibdir. Hazırkı normaların tələbləri ilə bir araya sığmayan obyekt və fəaliyyət növlərinin yaşayış zonalarında yerləşməsinə icazə verilmir". Həmin bəndin 3-cü abzasında qeyd olunub ki, ətraf mühitə zərərli təsir (səs-küy, vibrasiya, maqnit sahəsi, radiasiya təsiri, torpağın, havanın və suyun çirklənməsi və digər zərərli təsirlər) göstərməyən kiçik istehsalat obyektlərinin də yaşayış zonasında yerləşməsinə icazə verilir, ətraf mühitə zərərli təsiri olmadığına baxmayaraq onların ətrafında sanitarmühafizə zonası müəyyənləşdirilir. Bu isə o mənanı verir ki, avtoyuma məntəqəsi yaşayış zonasında yerləşə bilməz, çünki ətraf mühitə mənfi təsir edir. Şərq ölkələrində də belə qadağalar var. Məsələn, X11 yaşayış massivində və yollarda avtomobil yuyulması 1989-cu ildə yerli qanunla qadağan edilib. Çünki hətta az miqdarda avtomobil çirkinin (sürtgü materiallarının və s.) ətrafa yayılması ekoloji problem yaradır. Avtomobillər yanacaqdoldurma məntəqələrində və ya lisenziyalı yuyucu yerlərində yuyulmalıdır. Həmin məntəqələr ekoloji məsuliyyət müəyyən edən qanunlara tabedir. Yalnız bir neçə ticarət mərkəzinin avtomobilləri öz dayancaqlarında yumaq üçün bələdiyyə icazəsi var, onlar isə kimyəvi tərkibli yuyucu vasitələrdən istifadə ilə bağlı bütün təhlükəsizlik tədbirlərinə əməl etmək öhdəliyi daşıyır. Bundan başqa, Qətərin Ticarət və Sənaye Nazirliyi ictimai və şəxsi ərazilərdə, o cümlədən ticarət mərkəzlərində və ticarət küçələrində avtomobillərin yuyulması fəaliyyətinə qadağa qoyub. Avtomobillərin yuyulması yalnız lisenziyalı şirkətlərlə məhdudlaşıb, avtoyuma məntəqələri ticarət və istehlak mərkəzlərinin yeraltı dayanacaqlarında (zirzəmisində) yerləşə bilər. Bundan başqa, Özbəkistanın "Şəhərsalma normaları və qaydaları ŞNK 2.07.01-03” 189-cu bəndinə görə, nəqliyyat vasitələrinə kiçik texniki xidmət məntəqələri (avtomobillərin yuyulması, yağlanması və s.) sənaye və kommunal-anbar təyinatlı zonaların ərazisindəki küçə və yolların boyunca və yaşayış məntəqələrinin çıxışlarında yerləşə bilər. Hətta Keniyanın paytaxtı Nayrobidə avtomobillərin yaşayış zonasında yuyulması qadağan olunub, yalnız yanacaqdoldurma məntəqələrində və lisenziyalı avtoyuma məntəqələrində buna icazə verilir. Belə qadağanın mövcudluğu Nayrobi şəhər hüquqşünasının və Nayrobi Su və Kanalizasiya Şirkətinin (NWSC) kütləvi informasiya vasitələrinə verdiyi məlumatdan müəyyən olunur. AR-da yalnız "xxxx" ASC avtoyuma məntəqələrinin yanacaqdoldurma məntəqələrinoin nəzdində fəaliyyət göstərməsi barədə təklif irəli sürüb, bu təklif yaşayış zonalarına verilən içməli suyun israf edilməsinin, həm də ətraf mühitə vurulan zərərin qarşısının alınması ilə əsaslandırılıb. Avtoyuma fəaliyyətinin yaşayış zonasında qadağan edilməsi yalnız ətraf mühitə və insan sağlamlığına vurulan zərərlə bağlı deyil. Avtoyuma məntəqəsi bir xidmət məntəqəsi olduğuna görə, yerləşdiyi yerə daha çox avtomobil cəlb edir, nəticədə həmin yerdə avtomobil hərəkətinin intensivliyi artır, bu isə yaşayış zonası üçün xarakterik sayılmır. Yaşayış zonasının adındakı "yaşayış" sözü bu zonanın təyinatını ifadə edir: ilk növbədə insanların rahat, sağlam və təhlükəsiz yaşayışı təmin olunmalıdır. Lakin avtoyumanın xüsusiyyəti (səs-küy, avtomobil çirki, kimyəvi tərkibli yuyucu vasitələr, avtomobillərin ərazidə hərəkət intensivliyinin artması və s.) yaşayış zonasının təyinatı ilə ziddiyyət təşkil edir. Yaşayış zonasının təyinatı nəzərə alınmaqla digər qanunlarda da bu zonaya dair xüsusi qaydalar müəyyən edilib. Məsələn, "Yol hərəkəti haqqında" Qanuna görə, yaşayış zonasında mühərriki söndürmədən durmaq qadağandır (maddə 45). Belə qadağa ona görə tətbiq olunur ki, yaşayış zonasında avtomobildən ayrılan işlənmiş qazlar insanların sağlamlığına zərər vurmasın. Lakin avtoyuma məntəqəsində avtomobillərdən ayrılan çirk, habelə yuyucu vasitələrin tərkibindəkı kimyəvi maddələr işlənmiş qazlardan dəfələrlə zərərlidir. Avtoyuma məntəqəsinin yaşayış zonasında yerləşməsi faktı belə iddiaların təmin edilməsi üçün kifayətdir, digər halların araşdırılmasına zərurət yoxdur. Digər hallar o zaman araşdırıla bilər ki, avtoyuma məntəqəsi yaşayış zonasından (yaşayış binalarının və yaşayış evlərinin üstünlük təşkil etdiyi ərazidən) kənarda yerləşsin. Belə olduqda avtoyuma məntəqəsi ilə ayrı-ayrı yaşayış binalarının arasındakı məsafə, səs-küyün səviyyəsi və s. bu kimi hallar araşdırıla bilər. Lakin yanlış məhkəmə təcrübəsi formalaşdığına görə, məhkəmələr belə işlərə baxarkən yaşayış zonasında yerləşən avtoyuma məntəqəsində səsküyün səviyyəsi və digər bu kimi halların müəyyənləşdirilməsi üçün ekspertizalar təyin edirlər. Avtoyuma fəaliyyəti nəticəsində yaşayış zonasında antisanitariya vəziyyətinin yaranması ekoloji monitorinq idarəsinin çəkdiyi fotodan da aydın görünür (bax: foto № 2). Hətta Yasamal Rayon İcra Hakimiyyəti antisanitariya vəziyyətinə görə avtoyuma məntəqəsinin sahibinə şifahi xəbərdarlıq edib. 11 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsi isə İXM-nin “Ekoloji təhlükəsizlik haqqında qanunvericiliyin pozulması" adlı 275-ci maddəsini tətbiq etməklə avtoyuma məntəqəsinin icarədarını 300 manat cərimə edib (mad. 275.2). 3-cü hal: ara məsafəsi. Avtoyuma məntəqəsi ilə yaşayış binalarının arasındakı minimum məsafə pozulub. Belə ki, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, AR qanunvericiliyi, o cümlədən digər ölkələrin qanunvericiliyi avtoyuma məntəqəsinin yaşayış zonasında yerləşməsinə icazə vermir. Lakin yaşayış məntəqəsi (şəhər, qəsəbə və s.) yalnız yaşayış zonasından ibarət deyil. Yaşayış məntəqəsində elə avtoyuma məntəqələri var ki, onlar yaşayış zonasından (yaşayış binalarının və yaşayış evlərinin üstünlük təşkil etdiyi ərazidən) kənarda - digər zonalarda yerləşir. Belə halda həmin avtoyuma məntəqəsi ilə ayrı-ayrı yaşayış binalarının arasında minimum məsafə gözlənilməlidir. AR-da belə məsafə müəyyən edilməsə də digər ölkələrdə müəyyən edilib. Məsələn, Rusiya Federasiyası baş dövlət sanitariya həkiminin qərarı ilə təsdiq edilmiş SanPiN 2.2.1/2.1.1.1200-03 “Müəssisə, qurğu və və digər obyektlərin sanitar-mühafizə zonası və sanitar təsnifatı"nda qeyd olunub ki, 1 postlu avtoyuma məntəqələri sanitar təsnifata görə “texnoloji proseslərin həyata keçirildiyi bina və qurğu" sayılır, ətraf mühitə və insan sağlamlığına təsir edir, 5-ci sinif təhlükəyə aiddir və belə obyektlərdən yaşayış binasına qədər olan santiar-mühafizə zonası ən azı 50 metr təşkil etməlidir, 2 və daha çox postlu avtoyuma məntəqəsi isə 4-cü sinif təhlükəyə aiddir, belə avtoyuma məntəqələri üçün santiar-mühafizə zonası ən azı 100 metr təşkil etməlidir. Eyni qaydalar Belarusda da mövcuddur. Bu məsafələrin məhz sanitariya həkiminin qərarı ilə müəyyən edilməsi avtoyuma fəliyyətinin insan sağlamlığı üçün təhlükəli olduğunu təsdiq edir, bu fakt həmin qərarın məzmununda da öz əksini tapıb. Hazırkı avtoyuma məntəqəsi nəinki yaşayış zonasının daxilində yerləşir, hətta hər tərəfdən yaşayış binaları və uşaq bağçası ilə ara məsəfəsi pozulub. Bu ara məsafələri belədir: 298 №-li yaşayış binası ilə 2 metr, 278-282 nömrəli yaşayış binası ilə 5 metr, 41 (121) №-li yaşayış binası ilə 20 metr, 77 №-li uşaq bağçasının binası ilə 20 metr, bağçanın ərazisi (hayati) ilə 6 metr təşkil edir. İş materiallarına əlavə edilmiş fotodan (ekoloji monitoring İdarəsinin çəkdiyi foto No 2) aydın görünür ki, avtoyuma məntəqəsi ilə ən yaxın hündürmərtəbəli yaşayış binasının arasındakı məsafə 2 (iki) metrdir. Avtoyumanın zərərli təsirləri (səs-küy, avtomobil çirki, kimyəvi Təkibli yuyucu vasitələrin qalıqları) 2 metrlik məsafədəki pəncərələrdən mənzillərə daxil olur. 2 metrlik məsafə hətta tikinti işlərində yol verilən, Şərhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 69-cu maddəsində müəyyən edilmiş ara məsafəsindən də azdır. Tikililər arasında məsafə vertikal deyil, horizontal təyin olunur. Avtoyuma məntəqəsinin sahibi iddiaçının mənzilinin binanın yuxarı mərtəbəsində yerləşdiyini əsas götürərək ara məsafəsinin vertikal müəyyən edilməsini tələb edir. Lakin mənzil ayrıca tikili deyil, binanın tərkib hissəsidir. Mənzil mülkiyyətçisinin mülkiyyət hüququ yalnız öz mənzili ilə məhdudlaşmır, onun ümumi paylı mülkiyyət hüququ binanın birdən artıq sahəyə xidmət etmək üçün nəzərdə tutulan obyektlərinə (binanın yerləşdiyi torpaq sahəsinə, texniki zirzəmiyə və s.) şamil olunur (Mənzil Məcəlləsi, maddə 35.1). Heç bir ölkədə avtoyuma məntəqəsi ilə ətrafdakı tikililər arasında məsafə vertikal müəyyən edilmir. O cümlədən AR qanunvericiliyində bütün ara məsafələri (sanitar-mühafizə məsafəsi, təhlükəsizlik məsafəsi, inşaat məsafəsi və s.) horizontal təyin olunub. Avtoyuma məntəqəsinin sahibi yazılı etirazında iddiaçının mənzilinin yerləşdiyi bina ilə avtoyuma məntəqəsinin arasındakı məsafənin 40 metr olduğunu etiraf edib. Bu, şişirdilmiş rəqəm olsa da, iddianın təmin edilməsi üçün kifayətdir, yəni cavabdehin özü məsafənin pozulduğunu etiraf edib. MPM-in 106.3-cü maddəsinə görə, tərəfin tələb və etirazlarının əsaslandırdığı faktları digər tərəfin etiraf etməsi əks tərəfi gələcəkdə bu faktları sübut etmə vəzifəsindən azad edir. Avtoyuma məntəqəsinin yaşayış binalarının və uşaq bağçasının yaxınlığında yerləşməsi ağlabatan mühakiməyə görə yolverilməzdir. AR-da avtoyuma məntəqələri üçün sanitar-mühafizə zonası müəyyən edilmədiyinə görə, məhkəmələr konkret mübahisələrə baxarkən bunu hüququn analogiyası əsasında müəyyən etməlidir (Mülki Məcəllə, maddə 11.2). Çünki avtoyuma məntəqəsinin fəaliyyətinin ətraf mühit, o cümlədən insan sağlamlığı üçün nə dərəcədə zərərli olduğu yuxarıda qeyd olunub. Belə məntəqələrdə hər gün onlarla avtomobil yuyulur. İstənilən avtoyuma məntəqəsinin fəaliyyəti nəticəsində yaranan çirkin və tullantıların fiziki-kimyəvi ekspertizası keçirilsə, onun sanitariya normaları baxımından nə dərəcədə zərərli olduğu müəyyən edilə bilər. 4-cü hal: məktəbəqədər təhsil müəssisəsi. AR qanunvericiliyi uşaq bağçasının yaxınlığında avtoyuma məntəqəsinin yerləşməsinə icazə vermir. Belə ki, AR Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2012-ci il tarixli 171 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Təhsil müəssisələrinin tikintisinə, maddi-texniki təchizatına dair vahid normalar, ümumi sanitariya-gigiyena tələbləri, şagird yerləri ilə təminat normativləri"nin 1.2.2-ci bəndinə görə, məktəbəqədər təhsil müəssisələri magistral yollardan, kommunal və sənaye obyektlərindən, avtomobil nəqliyyatı müəssisələrindən kənar sahələrdə yerləşdirilməlidir. Bu bənddə "avtomobil nəqliyyatı müəssisəsi” ümumi ifadə olmaqla avtoyuma məntəqələrini də nəzərdə tutur. Həmin avtoyuma məntəqəsi uşaq bağçasının yaxınlığında yerləşir. Uşaq bağçasının ərazisi (oyun meydançası və s.) ilə avtoyuma məntəqəsinin arasındakı məsafə 6 (altı) metrdir (bax: foto № 3). Uşaq bağçası həm də körpələr evidir və rəsmi adı "77 saylı körpələr evi-uşaq bağçası"dır, 1963-cü ildə inşa edilib. "2011-2013-cü illərdə Bakı şəhərinin və onun ətraf qəsəbələrinin sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramına uyğun olaraq bağçada əsaslı təmir və yenidənqurma işləri aparılıb. xx.xx.2013-cü ildə X17 prezidenti bağçada əsaslı təmir və yenidənqurmadan sonra yaradılmış şəraitlə tanış olub və Fond bağçanı bütün zəruri avadanlıqlarla təchiz edib (bax: X17 saytından çıxarış). Heç bir ölkədə uşaq bağçasının yaxınlığında avtoyuma məntəqəsinin fəaliyyətinə icazə verilmir. Bu avtoyuma məntəqəsi isə nəinki uşaq bağçasının yaxınlığında (6 metrliyində) yerləşir, hətta onun qapısı məhz uşaq bağçasının girişinə tərəfdir və avtomobillərin yuyulduğu zaman boksun qapısı açıq olur. Bağçaya gələn və oranı tərk edən uşaqlar bu boksların qarşısından keçir. Bütün sivil ölkələrdə müəyyən edilmiş qaydalara görə, avtoyuma məntəqəsinin ayrılan çirkab su ya təmizləndikdən sonra kanalizasiyaya buraxılmalı, ya da xüsusi rezervuarda toplanmalı və kənar yerə daşınaraq utilizasiya edilməlidir. Həmin avtoyuma məntəqəsində isə tullantı suların axıdılması üçün qurğu (trap) boksdan kənarda quraşdırılıb, yəni tullantı sular boksdan (tikilidən) kənara çıxdıqdan sonra trapa daxil olur. Bundan başqa, avtoyuma məntəqəsinin sahibi nəinki həmin tikilidən, hətta onun qarşısındakı ərazidən də avtoyuma məntəqəsi kimi istifadə edir. Məsələn, avtomobillərin müəyyən hissələri (çirkli ayaqaltılar və s.) boksdan kənarda (açıq havada) təzyiqli su ilə yuyulur. Yəni avtoyuma məntəqəsinin fəaliyyət göstərdiyi ərazi yalnız tikintialtı sahə ilə məhdudlaşmayaraq daha böyük sahəni əhatə edir, bu isə həmin ərazi ilə ətrafdakı tikililər arasındakı məsafənin daha da azalmasına səbəb olur. Nəticədə isə uşaq bağçasının ərazisi səs-küy, çirk və kimyəvi yüklü tullantı sahəsinə çevrilir. Yasamal Rayon İcra Hakimiyyəti hazırkı iş üzrə cavabdehlərdən biridir, uşaq bağçasının yaxınlığında (6 metrliyində) qanunsuz avtoyuma fəaliyyətinin qarşısının alınmamasına görə İcra hakimiyyətinin vəzifəli şəxsləri də məsuliyyət daşıyır. O cümlədən Elm və Təhsil Nazirliyinin vəzifəli şəxsləri də bu hala görə məsuliyyət daşıyır, çünki bağçalar həmin Nazirliyin tabeliyindədir. 5-ci hal: avtomobil yolu. Avtoyuma məntəqəsi avtomobil yolunun torpaq sahəsində yerləşir. Avtomobil yolları haqqında qanunvericiliyinə görə, həmin məntəqə qanunsuzdur. Belə ki, “Avtomobil yolları haqqında" Qanunun 10-1-ci maddəsinin 1-ci hissəsində qeyd olunub: "Şəhər avtomobil yolları ümumi istifadədə olan avtomobil yollarının tərkibinə daxil olmaqla, şəhərlərin inzibati-ərazi hüdudları daxilindəki küçə və prospektləri əhatə edir". Avtoyuma məntəqəsi şəhər avtomobil yoluna (yəni 77 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının qarşısından keçən küçəyə) bitişik olmaqla avtomobil yolunun torpaq sahəsində yerləşir. “Avtomobil yollarının torpaq sahəsi” anlayışı "Avtomobil yolları haqqında" Qanunun 13cü maddəsinin 1-ci və 2-ci hissələrində müəyyən edilib: "Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydada avtomobil yollarının əlverişli yerləşdirilməsi, tikintisi, inkişafı, saxlanılması, təmiri və istifadəsi üçün zəruri torpaq sahəsi ayrılır. Avtomobil yollarının torpaq sahəsini təhkim və qorunma (mühafizə) zolaqları təşkil edir". "Avtomobil yolları haqqında" Qanunun 13-cü maddəsinin 6-cı hissəsində qeyd olunub: "Ümumi istifadədə olan avtomobil yollarının torpaq sahələrində müvafiq icra hakimiyyəti orqanının və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurumun razılığı olmadan və ya verilmiş razılıq şərtləri pozulmaqla inşa edilmiş hər cür tikili və qurğular qanunsuz hesab edilir. Qanunsuz tikili və qurğuların inşasına yol vermiş hüquqi və fiziki şəxslər, onları bu Qanunla və Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş qaydada öz qüvvəsi və (və ya) vəsaiti hesabına sökməlidir". Avtomobil yolunun torpaq sahəsində 2 bokslu avtoyuma məntəqəsinin inşası üçün 13-cü maddənin 6-cı hissəsinə göstərilən razılıq verilməyib. Avtoyuma məntəqəsinin sahibi nəinki avtomobil yolunun torpaq sahəsini zəbt etməklə orada tikinti işi aparıb, hətta avtomobil yolunun (asfalt örtüyün) təyinatını dəyişərək onu yardımçı meydança kimi (yuyulmuş avtomobillərin qurulanması, yuyulmasını gözləyən avtomobillərin dayanması və s. üçün) istifadə edir. O cümlədən İXM bunu qadağan etməklə belə hərəkətlərə görə inzibati məsuliyyət müəyyən edib. Belə ki, İXM- nin 350.1-ci maddəsinə görə, müvafiq icazə almadan və ya alınmış icazənin şərtlərinə əməl etmədən avtomobil yollarında, prospektlərdə, küçələrdə, təhkim və mühafizə zolağında tikinti işləri aparan şəxslər cərimə olunur. Bundan başqa, İXM-nin 354.0.8-ci maddəsi avtomobil yollarının təhkim zolağında nəqliyyat vasitələrinin yuyulması üçün meydançaların, servis obyektlərinin, digər qurğuların yerləşdirilməsinə görə cərimə müəyyən edib. 6-cı hal: içməli su. Avtoyuma məntəqəsinin yerləşdiyi yaşayış zonasına içməli su fasilələrlə verilir, çünki su kifayət qədər deyil. Buna baxmayaraq avtoyuma məntəqəsində içməli su texniki məqsədlər üçün istifadə olunur. AR Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2014-cü il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Sudan istifadə Qaydaları"nın 1.11ci bəndində qeyd olunub: "Texniki su kəməri şəbəkəsi ilə əhatə olunmamış ərazilərdə içməli sudan texnoloji proseslərdə (yaşıllıqların suvarılması, avadanlığın soyudulması, nəqliyyat vasitələrinin yuyulması, beton qarışıqlarının hazırlanması və s.) istifadə edilməsinə yalnız istehlakçının müraciətinə əsasən texniki şərtlərə uyğun olaraq STKM-in icazəsi ilə yol verilir." Lakin həmin məntəqədə içməli suyun məhz avtomobillərin yuyulması məqsədilə istifadəsinə STKM tərəfindən icazə verilməyib. Cavabdeh fərdi minik avtomobilinin saxlanması üçün qaraj tikintisinə icazə verilməsi barədə sənəd təqdim edib, qaraja isə texniki və ya içməli su verilmir, çünki avtomobilin qarajda saxlanması üçün su lazım deyil. Bundan başqa, AR Su Məcəlləsinin 59-cu maddəsinin axırıncı hissəsinə görə, qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada içməli sudan texniki məqsədlər üçün istifadə edən müəssisələr, bir qayda olaraq, təkrar və dövr edən su təchizatı sisteminə keçməlidirlər. Lakin həmin məntəqədə təkrar və dövr edən su təchizatı sisteminə keçilməyib. 7-ci hal: zəbt. Zəbt edilmiş torpaq sahəsində avtoyuma fəaliyyəti həyata keçirilə bilməz. Avtoyuma məntəqəsinin yerləşdiyi, dövlət (bələdiyyə) mülkiyyətində olan torpaq sahəsinin avtoyuma məntəqəsinin sahibinə ayrılması barədə hüquq müəyyənedici sənəd yoxdur. O, məhkəməyə məktub təqdim edib, lakin məktub torpağa münasibətdə hüquq müəyyənedici sənəd sayılmır. Avtoyuma məntəqəsinin sahibi həmin tikilinin (qarajın) onun atası X24 (Abbasovun) adına sənədləşdirildiyini bildirsə də, başqa şəxsə - X9 aid olan sərəncamı və planı məhkəməyə təqdim edib. Sərəncanın məhz həmin yerə aid olması qeyri-müəyyəndir. Bundan başqa, həmin sərəncam və planda 1 bokslu qarajın sahəsinin 20 kv.m olduğu qeyd edilsə də, avtoyuma məntəqəsi 2 bokslu olmaqla 40 kv.m sahəni tutur. Bu fakt qarajın planı və qarajın fotosunun (ekoloji monitorinq idarəsinin çəkdiyi fotoların) müqayisəsindən aydın görünür: planda 1 bokslu qaraj əks olunsa da, fotolorda 2 bokslu tikili əks olunub. Bu isə onu təsdiq edir ki, avtoyuma məntəqəsinin sahibi ən azı 20 kv.m torpaq sahəsini zəbt edib. Torpaq sahəsinin zəbt edilməsinə görə cinayət məsuliyyəti müəyyən edilib (Cinayət Məcəlləsi, maddə 188.2). Konstitusiya Məhkəməsinin AR Cinayət Məcəlləsinin 188-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair xx.xx.2015-ci il qərarına görə, cinayət qanunvericiliyi mülkiyyət formasından asılı olmayaraq, torpaq üzərində mülkiyyət hüququnun hər bir elementini müdafiə edir və AR-nın vahid torpaq fondunu təşkil edən bütün kateqoriya torpaqlar Cinayət Məcəlləsinin qeyd olunan maddəsinin təsiri altına düşür. Həmin cinayət üzrə cinayət təqibi ictimai ittiham qaydasında həyata keçirilir və məhkəmə mülki işə baxarkən bu cinayətin əlamətlərini aşkar etdikdə xüsusi qərardad çıxarmaqla prokurora xəbər verməlidir (MPM, maddə 265.4). Xüsusilə nəzərə alınmalıdır ki, torpaq sahəsi kommersiya məqsədləri üçün uşaq bağçasının yaxınlığında zəbt edilib, orada ətraf mühit üçün zərərli olan avtoyuma məntəqəsi inşa edilib və gəlir əldə edilməsi üçün ayrı- ayrı şəxslərə icarəyə verlir. Avtoyuma məntəqəsinin sahibi məhkəməyə verdiyi etirazında bunu yazılı şəkildə etiraf edib. Avtoyuma məntəqəsində icarədar kimi fəaliyyət göstərən X3 VÖEN- i yoxdur, o, qanunsuz sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğuldur (İXM, maddə 398). Avtoyuma məntəqəsində işçi (yuyucu) kimi fəaliyyət göstərən X4 isə əmək müqaviləsi yoxdur (İXM, maddə 192.1). 8-ci hal: özbaşına tikinti. Özbaşına tikinti avtoyuma məntəqəsi kimi istifadə oluna bilməz. Yuxarıda qeyd olunub ki, torpaq sahəsi zəbt edilib. Mülki Məcəllənin 180.1-ci maddəsinə görə, tikinti məqsədləri üçün ayrılmayan torpaq sahəsində tikilmiş tikili özbaşına tikinti sayılır. Mülki Məcəllənin 180.2-ci maddəsində özbaşına tikinti aparmış şəxsə münasibətdə qeyd olunub: "Onun tikintiyə dair sərəncam vermək - onu satmaq, bağışlamaq, icarəyə vermək, digər əqdlər bağlamaq ixtiyarı yoxdur". Avtoyuma məntəqəsinin sahibi isə yazılı şəkildə etiraf edib ki, həmin tikilini avtoyuma fəliyyətinin həyata keçirilməsi üçün icarəyə verib. İcarə hüququ dövlət qeydiyyatına alınmayıb, baxmayaraq ki, daşınmaz əmlak üzərində müddəti on bir aydan çox olan icarə və ya istifadə hüququ dövlət qeydiyyatına alınır ("Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında" Qanun, maddə 19.1). Bu, onu təsdiq edir ki, avtoyuma məntəqəsi özbaşına tikintidir, bu səbəbdən icarə hüququnun qeydə alınması mümkün deyil. 9-cu hal: icazə və təyinat. Avtoyuma məntəqəsinin sahibinə dövlət (bələdiyyə) mülkiyyətindəki torpaq sahəsində 2 bokslu avtoyuma məntəqəsi inşa etməyə icazə verən hüquq müəyyənedici sənəd yoxdur. Mövcud olan sərəncam fərdi avtomobilin saxlanması üçün 1 bokslu qarajın tikintisinə icazə verilməsi barədədir, həmin sərəncam isə başqa şəxsin - X6 adınadır. "Qaraj" və "avtoyuma məntəqəsi" ayrı-ayrı anlayışlardır. Qaraj (fr, garage) - avtomobil və digər nəqliyyat vasitələrinin durması üçün tikilidir, biznes məqsədli avtoyuma fəaliyyəti üçün zəruri olan tələblərə (səs izolyasiyası və s.) cavab vermir. Avtoyuma məntəqəsinin sahibi qarajın təyinatı dəyişib, 2 boks yaradıb, onun qarşısında su trapı quraşdırıb, avtomobillərin alt hissəsinin yuyulması üçün çala qazdırıb və s. (bax: foto № 2). AR Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2014-cü il tarixli 51 nömrəli qərarı təsdiq edilmiş “Ərazilərin zonalaşdırılması, tikintinin növü və miqyası ilə bağlı müfəssəl Qaydalar"ın 4.1ci bəndinə görə, yaşayış zonalarında yeraltı və yerüstü qarajların yerləşdirilməsinə yol verilir, avtoyuma məntəqəsinin yaşayış zonasında yerləşməsi nəzərdə tutulmayıb. Odur ki, yaşayış zonasındakı qarajın təyinatının dəyişdirilərək avtoyuma məntəqəsi kimi istifadə edilməsi həmin Qaydaların tələbinə ziddir. 10-cu hal: istismara icazə. AR Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 101.1-ci maddəsinə görə, tikinti obyektinin istismarına icazə verilməsi tikintisi başa çatmış obyektin və ya onun bir hissəsinin şəhərsalma və tikintiyə dair normativ sənədlərin tələblərinə uyğun tikildiyinin və ondan təyinatı üzrə istifadənin mümkünlüyünün təsdiq edilməsidir. Mövcud 2 bokslu tikintinin istismarına icazə verilməyib, yəni onu normativ sənədlərin tələblərinə uyğun tikildiyi və ondan təyinatı üzrə (biznes məqsədli avtoyuma kimi) istifadənin mümkünlüyü təsdiq edilməyib. Odur ki, həmin tikinti avtoyuma məntəqəsi kimi istismar oluna bilməz. Avtoyuma məntəqəsi sahibinin əlində fərdi avtomobil üçün 1 bokslu qarajın tikintisinə icazə verilməsi barədə sərəncam var, o isə başqa şəxsin - X6 adınadır. Sərəncamın məhz həmin yerə aid olması isə qeyri-müəyyəndir. 11-ci hal: səs-küyün səviyyəsi. Səs-fiziki hadisə olub, səs mənbəyinin elastik mühitdə yaratdığı hərəkət dalğalarına deyilir. Səsin sürəti havada 21°C temparaturda 343,2 m/s bərabərdir. Səs dalğaları hər hansı maneəyə (binaların divarlarına və s.) rast gəldikə onun bir hissəsi əks olunur. Ona görə də yaşayış zonasında avtoyuma məntəqəsində ayrılan səs dalğaları dəfələrlə əks olunaraq səsin şiddəti artır. Hər hansı sahədə külək arxadan əsəndə səs dalğaları yerə doğru, qarşıdan əsəndə isə yuxarıya doğru istiqamətlənir. Bundan başqa, səs dalğaları gündüz (yer qızdığı üçün) istiliyin təsiri ilə yuxarıya doğru, gecə (yer soyuduğu üçün) aşağıya doğru istiqamətlənir. Ona görə də də yaşayış zonasında avtoyuma məntəqəsindən ayrılan səs dalğaları yuxarı mərtəbələrə daha çox təsir edir. Avtoyuma məntəqəsinin fəaliyyəti nəticəsində əmələ gələ səs-küyün səviyyəsinin normadan artıq olduğu rəsmi qaydada təsdiq olunub, hətta inzibati cərimə tətbiq edilib (İXM, maddə 275.2). Bunu təsdiq edən sənədələr iş materiallarına əlavə edilib. Nəticədə isə AR Prezidentinin xx.xx.2008-ci il tarixli 797 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş "Ətraf mühitə və insan sağlamlığına mənfi təsir göstərən vibrasiya və səs-küy çirklənmələri Normaları"nın tələbləri pozulub. Səs-küyün səviyyəsinin azaldılması üçün aidiyyəti dövlət qurumları avtoyuma məntəqəsinin sahibinə dəfələrlə xəbərdarlıq etsə də, o, xəbərdarlıqlara məhəl qoymayıb. Daha sonra İcra hakimiyyəti tikilinin təyinatının dəyişdirilməsi barədə yazılı xəbərdarlıq etsə də, avtoyuma məntəqəsinin sahibi bu xəbərdarlığa da məhəl qoymayıb. Sonradan səs-küyün səviyyəsinin qismən azalması müvəqqəti təminat tədbiri barədə məhkəmə qərardadının icrası ilə bağlıdır, bu, avtoyuma məntəqəsi sahibinin öz istəyi ilə baş verməyib. Belə ki, həmin qərardadla avtoyuma məntəqəsində təzyiqli yuyucu aparatdan istifadə qadağan olunub. Avtoyuma məntəqəsinin sahibi qərardadın göstərişinə tam əməl etməsə də (yəni təzyiqli yuyucu aparatdan istifadəni dayandırmasa da) səs-küyü qismən azaldıb. Mülki iş üzrə hazırlıq iclası təyin edildikdən sonra avtoyuma məntəqəsinin sahibi əvvəlki aparatı öz sərəncamında saxlamaqla avtoyuma məntəqəsinə ikinci yuyucu aparat gətirib, müvəqqəti olaraq süni səs səviyyəsi yaratmaq üçün texniki tədbirlər görüb, daha sonra isə ekspertiza keçirilməsi barədə vəsatət verib. Əslində məhkəmə avtoyuma məntəqəsinin normal təsərrüfat fəaliyyəti nəticəsində əmələ gələn səs-küyün səviyyəsini əsas götürməlidir. Normal təsərrüfat fəaliyyətindən əmələ gələn səs-küyün səviyyəsi qəfil yoxlama zamanı müəyyən edilir. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi qəfil yoxlama keçirib və səsin səviyyəsinin normadan yüksək olduğunu müəyyən edib. Bakı şəhərində fəaliyyət göstərən istənilən avtoyuma məntəqəsində səs-küyün səviyyəsi qəfil yoxlanılsa, onun normadan yüksək olduğu müəyyən ediləcək, çünki normal təsərrüfat fəaliyyətindən əmələ gəlir. Yoxlama öncədən təyin edildikdə isə süni olaraq aşağı səs səviyyəsi yaradılır. İnternet informasiya ehtiyatında ingilis dilində "X2" və ya rus dilində "Технические характеристики моек высокого давления" açar sözlərindən istifadə etməklə məlumat axtarıldıqda müəyyən edilir ki, avtomobillərin təmizlənməsi üçün istifadə edilən yuyucu aparatların yaratdığı səsküyün səviyyəsi (dB) yaşayış zonaları üçün müəyyən edilmiş normadan artıqdır. Ekspertiza keçirilməsi üçün süni olaraq yaradılan səs səviyyəsi iddianın rədd edilməsinə əsas ola bilməz. Belə ki: 1) səs-küy yaradan yuyucu aparat stasionar deyil, daşınandır, onun çevik şəkildə başqası ilə dəyişdirilməsi, ekspertiza keçirildikdən sonra əvvəlki aparatın öz yerinə qaytarılması və ya aparatın texniki imkanlarından istifadə edilməklə səs-küyün səviyyəsinin müvəqqəti azaldılması mümkündür; 2) gələcəkdə subyektlərin avtoyuma məntəqəsinin sahibinin və ya icarədarın dəyişməsi mümkündür, hər yeni subyekt özünə məxsus yuyucu aparatdan istifadə edəcək; 3) normadan artıq səs-küy yaranması avtoyuma fəaliyyətinin xüsusiyyəti ilə bağlıdır, ona görə səs- küyün süni şəkildə azaldılması müvəqqəti mövcud olacaq; 4) səs-küy səviyyəsi həlledici deyil, səs-küyün səviyyəsindən asılı olmayaraq avtoyuma məntəqələrinin ətraf mühitə və sağlamlığa mənfi təsirinə görə qanunvericilik onların yaşayış zonasında yerləşməsinə icazə vermir. Odur ki, həmin tikilinin avtoyuma məntəqəsi kimi istifadəsi qadağan olunmalıdır. 12-ci hal: səs-küyün təsirinə dözmək vəzifəsi. Belə mübahisələr həll edilərkən yol verilən məhkəmə səhvlərindən biri “səsin səviyyəsi” və “səsin mənbəyi” anlayışlarının nəzərə alınmamasıdır. Səsin səviyyəsinin qanuniliyinin (norma daxilində olub-olmamasının) yoxlanması üçün əvvəlcə səsin mənbəyinin qanuniliyi (səsi yaradan fəaliyyətin norma daxilində olubolmaması) yoxlanılmalıdır (MPM, maddə 80). Səsin səviyyəsi o halda yoxlanla bilər ki, səsin mənbəyinin qanuni olduğu müəyyən edilsin. Əgər səsin mənbəyi qanunsuzdursa, səsin səviyyəsi yoxlanılmadan səsi yaradan fəaliyyət qadağan olunmalıdır. Çünki istənilən səs ümumi bioloji qıcıqlandırıcı olmaqla insan orqanizminə təsir edir, insanın isə yalnız qanuni mənbədən əmələ gələn səsin təsirinə dözmək vəzifəsi var. AR qanunvericiliyi yaşayış zonasında avtoyuma məntəqəsinin yerləşməsinə icazə vermədiyinə görə, səsin mənbəyi qanunsuzdur. Yaşayış zonasında yaşayış üçün, istehsalat zonasında istehsalat üçün, nəqliyyat infrastrukturu zonasında nəqliyyat üçün xarakterik səslər olan bilər və s. Odur ki, yaşayış zonasındakı səs hətta norma daxilində olsa da həmin tikilinin avtoyuma məntəqəsi kimi istifadəsi qadağan olunmalıdır. Bunu AR qanunvericiliyi də təsdiq edir. Belə ki, Mülki Məcəllənin 171-ci maddəsinin mənasına görə, qonşu sahədən gələn və norma daxilində olan səs-küyün təsirinə dözmək vəzifəsi o halda mövcud olur ki, səs-küy qanuni fəaliyyət nəticəsində əmələ gəlsin. Qanunvericlik avtoyuma məntəqəsinin yaşayış zonasında yerləşməsinə icazə vermədiyinə görə, belə məntəqənin “qonşu” olması mümkün deyil. Odur ki, iddiaçının hətta norma daxilində səs-küyün təsirinə dözmək vəzifəsi yoxdur. Bundan başqa, Mülki Məcəllənin 170.2-ci maddəsində "Öz mülkiyyət hüququnu həyata keçirən hər kəs qonşunun mülkiyyətinə cürbəcür hədsiz təsirlərdən çəkinməlidir" qeyd olunub. Göründüyü kimi, bu maddədə "mülkiyyət hüququnu həyata keçirən" ifadəsindən istifadə olunub. Avtoyuma məntəqəsinin sahibinin 40 kv.m torpaq sahəsinə və ya 2 bokslu tikiliyə mülkiyyət hüququ yoxdur. Odur ki, o, iddiaçının mənzilinə nəinki hədsiz təsir, ümumiyyətlə, təsir göstərməkdən çəkinməlidir. 13-cü hal: ətraf mühit və mənzil. Belə mübahisələr həll edilərkən yol verilən məhkəmə səhvlərindən biri "mənzilin daxili" və "ətraf mühit" anlayışlarının nəzərə alınmamasıdır. AR Konstitusiyasının 39-cu maddəsinə görə, hər kəsin sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququ vardır. Bu hüququn adındakı "ətraf mühit" ifadəsi onu təsdiq edir ki, sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququ yalnız mənzilin daxili ilə məhdudlaşmır, hər kəs yaşadığı binanın ətrafında da sağlam ətraf mühitin qorunmasını tələb edə bilər, çünki insanlar həm də yaşadığı binanın ətrafında istirahət edir, asudə vaxtını keçirir və s. Ətraf mühit - müəyyən ərazidə orqanizmlərin inkişafına və həyatına təsir edən bütün şərtlərin və təsirlərin cəmidir. "Ətraf mühitin mühafizəsi haqqında" Qanunun 1-ci maddəsində ətraf mühit "insan fəaliyyətindən asılı olmayaraq onu əhatə edən canlı və cansız təbiətin məcmusu" kimi müəyyən edilib. Odur ki, belə mübahisələr həll edilərkən avtoyuma məntəqəsinin yalnız mənzilin daxilinə təsiri (mənzilin daxilində yaratdığı səs-küy səviyyəsi və s.) əsas götürülə bilməz, yaşayış binasının ətrafı da nəzərə alınmalıdır. Həmin avtoyuma məntəqəsi yaşayış binasının ətrafını səs-küy, çirk və kimyəvi yüklü tullantı sahəsinə çevirib. 14-cü hal: ictimai rəy. Heç bir ölkədə avtoyuma məntəqəsinin yaşayış zonasında yerləşməsinə icazə verilmir, lakin AR-da avtoyuma məntəqələri yaşayış zonalarını zəbt edib, səlahiyyətli qurumlar isə bunun qarşısını almaq üçün tədbir görmür. Yaşayış zonasında yerləşən avtoyuma məntəqələrinin səs-küy və antisanitariya mənbəyi olması, insanların sağlamlığına zərər vurması barədə ictimai rəy formalaşıb. Heç kəs avtoyuma məntəqələrinin fəaliyyət göstərməsinin əleyhinə deyil, lakin belə məntəqələrin Bakı şəhərinin yaşayış zonasında yerləşməsi qanunvericiliyə ziddir. İnternet saytlarında bununla bağlı 10-larla məqalə dərc olunub. Hər kəs müvafiq açar sözləri daxil etməklə bu yazılarla tanış ola bilər. Həmin məqalələrin bir hissəsinin başlıqları və dərc edildiyi saytlar qeyd olunub. Məhkəmə iclasında iştirak edən Cavabdeh3 və onun nümayəndəsi və vəkili Vəkil iddia tələbi ilə razılaşmayaraq, məhkəmədən iddianın təmin edilməməsini xahiş etdilər. İddiaçı məhkəmə iclasına gəlməmiş, lakin ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, işə onun iştirakı olmadan baxılmasını və iddia tələbinin təmin olunması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iddiaçının iştirakı olmadan məhkəmə iclasının keçirilməsini mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə iş materiallarını araşdıraraq, toplanmış sübutlara məcmu halda hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia təmin edilməlidir. Belə ki, iş materiallarında olan: Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik Hüquqi Şəxsi tərəfindən verilmiş Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestindən RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, Mirəli Seyidov küçəsi, ev 41, mənzil 30, Yeni qaydalarla: AZ1100, ünvan 2 ünvanında yerləşən, ümumi sahəsi 61.8 kv/m olan mənzil xx.xx.2017-cı il tarixində, ********** qeydiyyat nömrəsi ilə xüsusi mülkiyyət hüququ əsasında tam paylı olaraq İddiaçı adına qeydiyyata alınmışdır. Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi X16 Monitorinq İdarəsinin 18 aprel 2023-cü il tarixli, 3-14/2\c\815-3\2023 saylı məktubundan görünür ki, keçirilmiş monitorinqlər zamanı ətraf mühitə yayılan səs-küy səviyyəsini müəyyən etmək məqsədilə PCE-322A səyyar cihazı vasitəsilə ölçmə işləri aparılmış, təyin edilmiş göstərici ətraf mühit üçün yol verilən hədd daxilindən artıq olduğu müəyyən edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkilinin (Ombudsmanın) Aparatının 9 avqust 2023-cü il tarixli, 2-5\2\21057\2023 saylı məktubundan görünür ki, xx.xx.2023-cü il tarixdə 11 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin əməkdaşları ilə birlikdə monitorinq keçirilmişdir. Monitorinq müddətində aparılan ölçmə işləri zamanı avtoyuma məntəqəsinin fəaliyyəti nəticəsində ətraf mühitə yayılan səs-küy səviyyəsi 75-76 dBA (norma 70 dBA) təşkil edərək, ətraf mühit üçün yol verilən normadan artıq olduğuna görə müvafiq tədbirlər görülmüşdür. 11 saylı RETSİ-nin əməkdaşları tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixli 79251 nömrəli akt, xx.xx.2023-cü il tarixli, ******* nömrəli protokol tərtib edilmiş və avtoyuma məntəqəsinin icarədarı X8 inzibati məsuliyyətə cəlb olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Bakı şəhəri Yasamal rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının Müavinin 14 avqust 2023-cü il tarixli, 5-21\2-c-28\3-075\3-711\23 saylı məktubundan görünür ki, tərəflərindən Bakı şəhəri, Yasamal rayonu 77 saylı uşaq bağçasının qarşısında M.Seyidov küçəsi 41 nömrəli binanın sağ tərəfində, M.A.Şərifzadə küçəsi 92 nömrəli binanın yanında inşa olunmuş 1 mərtəbəli 2 bokslu tikiliyə baxış keçirilmiş və qeyd olunan obyektin avtoyuma məntəqəsi kimi istifadəsi müəyyən edilmişdir. Nəzərə çatdırırlar ki, Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2014- cü il tarixli, 51 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Ərazilərin zonallaşdırıması, tikintinin növü və miqyası ilə bağlı müfəssəl Qaydalar"ın 4.1-ci bəndində yaşayış zonasında hansı obyektlərin yerləşə biləcəyi sadalanıb. Həmin obyektlərin sırasında avtoyuma məntəqəsi nəzərdə tutulmayıb. 4.1-ci bəndin axırıncı abzasında qeyd olunmuşdur ki, yaşayış zonalarında mehmanxanaların, yeraltı və yerüstü qarajların, açıq avtomobil dayanacaqlarının, həmçinin ətraf mühitə mənfi təsir etməyən və sanitar-mühafizə zolağı qoyulması tələb olunmayan istehsalat obyektlərinin də yerləşdirilməsinə yol verilir. Avtoyuma məntəqəsi yaşayış zonasında o şərtlə yerləşə bilər ki, ətraf mühitə mənfi təsir etməsin və sanitar-mühafizə zolağı qoyulması tələb olunmasın. Eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi X16 Monitoring İdarəsinin 18 aprel 2012-cü il tarixli, 3-14/2-C-815-3/2023 saylı məktubuna əsasən yuxarıda qeyd olunan avtoyuma məntəqəsinin səs-küy səviyyəsi ətraf mühit üçün yol verilən hədd daxilindən artıq olması müəyyən edilmişdir. Belə olan halda Azərbaycan Respublikasının Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi X16 Monitoring İdarəsinin 18 aprel 2012-cü il tarixli, 3- 14/2-C-815-3/2023 saylı məktubuna, vətəndaş İddiaçı müraciətinə və qeyd olunanlara əsasən sizə məxsus M.A.Şərifzadə küçəsi 92 nömrəli binanın yanında inşa olunmuş 1 mərtəbəli 2 bokslu tikilidə fəaliyyət göstərən avtoyuma məntəqəsinin səs-küy səviyyəsi ətraf mühit üçün yol verilən hədd daxilindən artıq müəyyən olunduğu üçün avtoyuma məntəqəsinin təyinatının dəyişdirilməsi tələb olunur. Əlavə olaraq bildirilir ki, M.A.Şərifzadə küçəsi 92 nömrəli binanın yanında inşa olunmuş 1 mərtəbəli 2 bokslu tikilidə fəaliyyət göstərən avtoyuma məntəqəsinin təyinatını dəyişdirilmədiyi təqdirdə qeyd olunan avtoyuma məntəqəsinin fəaliyyətinin dayandırılması istiqamətində tədbirlər görüləcəyi barədə Cavabdeh3 xəbərdar olunur. Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti Bakı Şəhər Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2012-ci il tarixli texniki pasportun surətindən görünür ki, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Seyidov küçəsi. 41 saylı evin yaxınlığında yerləşən qeyri-yaşayış binasının (qaraj) mülkiyyətçisi “Cavabdeh3” göstərilmişdir. Bakı şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsinin 03 dekabr 2010-cu il tarixli, 2(004)-6023/10 saylı qətnaməsindən görünür ki, iddia ərizəsi təmin edilərək, Bakı şəhəri Yasamal rayonu M.Seyidov küçəsi 41 saylı evin (keçmiş M.D.Hüseynzadə 64 A) yaxınlığında tikilmiş sahəsi 20.0 kvm olan qarajın tikilməsinə dair Bakı şəhər ZDS İK-nin xx.xx.1968-ci il tarixli 18/19- 188 saylı razılıq məktubunun və 07 iyun 1969-cu il tarixli müqavilənin eyni şəxsə-X10 məxsus olması faktının müəyyən olunması qət edilmişdir. Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin 3-16-16/2-10/9722-4/2023 saylı, 02 aprel 2024-cü il tarixli ekspert rəyindən görünür ki, Ölçmə işləri nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, Cavabdeh3 ğlunun yaxınlığında yerləşən avtoyuma məntəqəsi kimi istifadə olunan 1 mərtəbəli 2 bokslu tikili iddiaçı saylı İddiaçı yaşadığı Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Seyidov küçəsi, 41 binadan 31 metr məsafədə yerləşir. Avtoyuma məntəqəsi kimi istifadə olunan 1 mərtəbəli bokslu tikilidə hal-hazırda hansı yuyucu aparatlardan istifadə edilməsinin müəyyən edilməsi məhkəmə tikinti-texniki ekspertinin səlahiyyətlərinə aid deyildir. Rəyin tədqiqi hissəsində göstərilən səbəblərlə əlaqədar olaraq ekspert qarşısında qoyulmuş 3-cü sual üzrə tədqiqat aparılması və rəy verilməsi mümkün olmamışdır. Məhkəmə tərəflərin izahatını dinləyib, işdə olan sənədləri tədqiq edib toplanmış sübutların məcmusuna qiymət verərək belə nəticəyə gəlir ki, iddia tələbi təmin edilməlidir. Belə ki, avtoyuma fəaliyyəti nəticəsində səs-küyün (təzyiqli su şırnağının yaratdığı səs, avtomobili təmizləmək üçün istifadə olunan aparatların yaratdığı səs, ora gələn avtomobillərin və insanların yaratdığı səs və s.) və çirkli tullantıların (avtomobillərin yuyulması nəticəsində yaranan çirkab su, avtomobillərin yuyulması üçün istifadə olunan kimyəvi tərkibli təmizləyici vasitələrin suyun və küləyin təsirindən havaya qalxması və s.) yaranması (müasir avtoyuma məntəqələrinin iş prinsipi nəzərə alınarsa) aksiyomadır. Xüsusilə yay vaxtlarında bu səs-küy və çirkli tullantılar yaxınlıqdakı mənzillərdə yaşayan insanları daha çox narahat edir, çünki mənzillərin pəncərələri açıq olur. Son dövrdə yaşayış binalarının yaxınlığında (hətta hazırkı işdəki kimi, yaşayış binasının daxilində) avtoyuma məntəqələrinin sürətlə çoxalması fonunda bu məsələnin xüsusi tənzimlənməsinə ehtiyac yaranıb (məs., avtoyuma məntəqəsi ilə yaşayış evlərinin arasındakı minimum məsafəni müəyyən edən qərarın mərkəzi və yerli icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən qəbul olunması və s). Çünki yaşayış zonaları insanların yaşayışı üçün nəzərdə tutulur, orada digər məntəqələr (avtomobillərin təmizlənməsi, təmiri və s. Üçün məntəqələr) o şərtlə (məsafəyə dair şərt və s.) yerləşdirilə bilər ki, insanların normal yaşayışa mane olmasın. Hazırkı işin materiallarından göründüyü kimi, avtoyuma məntəqəsi yaşayış binasından 31 metr məsafədə yerləşir və bu səbəbdən avtoyuma məntəqəsinin fəaliyyəti nəticəsində yaranan səs-küy və çirkli tullantıların binanın sakinlərinin normal yaşayışını pozur. Belə ki, çoxsaylı tədqiqatçılar tərəfindən müəyyən edilmişdir ki, səs-küyün uzunmüddətli təsiri insan sağlamlığına mənfi təsir göstərir. İlk əvvəl belə hesab edirdilər ki, səs-küy əsasən eşitmə qabiliyyətinin pisləşməsinə səbəb olur, lakin sonradan sübut edildi ki, eşitmə yalnız “qapıdır” ki, səs-küy onun vasitəsi ilə orqanizmə daxil olur və sinir sisteminə təsir göstərir, nəticədə kəllədaxili və qan təzyiqi dəyişir, görmənin itiliyi pozulur, diqqət zəifləyir, eyni ölçüdə fiziki yükləmə zamanı enerji sərfiyyatı yüksəlir, psixiki reaksiya sürəti ləngiyir. Ciddi əsaslar mövcuddur ki, bütün dünyanın tibbi statistikası ilə qeydiyyata alınan əsəb və ürəkdama xəstəliklərini insan orqanizminə səs-küyün təsiri ilə əlaqələndirilir. İnsanların sağlamlığını zərərli səs-küyün təsirindən qorumaq mühüm problemlərdən biridir. Bu problemin həllində aparıcı rol sanitariya normalaşdırılmasına, yəni səs-küyün elmi əsaslarla yol verilən həddinin müəyyən edilməsinə məxsusdur, hansı ki, bu zaman uzun illər ərzində səs-küyün gündəlik sistematik təsiri insan orqanizminin xəstəliklərinə səbəb olmur və normal fəaliyyətinə maneə olmur. "Ətraf mühitə və insan sağlamlığına mənfi təsir göstərən vibrasiya və səs-küy çirklənmələri Normaları"nda aşağıdakılar qeyd olunmuşdur: “... Ətraf mühitə və insan sağlamlığına mənfi təsir göstərən vibrasiya və səs-küy çirklənmələri normaları (bundan sonra - normalar) “Ekoloji təhlükəsizlik haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa, “Sanitariya və epidemioloji salamatlıq haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa və digər qanunvericilik aktlarına uyğun olaraq hazırlanmışdır. Bu normalar yaşayış və ictimai binalarda, yaşayış tikililəri ərazisi, habelə insanların cəmləşdiyi digər yerlərdə səs-küyün yolverilən səviyyələrini və vibrasiyaya olan tələbləri müəyyənləşdirir. Bu normalar xüsusi təyinatlı yerlərə (radio-, tele-, kinostudiyalara, konsert və teatr zallarına, idman saraylarına) şamil edilmir. Bu normalara mülkiyyət növündən və təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq, bütün hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən riayət edilməlidir. Nüfuzedən səs-küyün yaşayış və ictimai binalarda, yaşayış tikililəri ərazisində, habelə insanların cəmləşdiyi digər yerlərdə səs təzyiqinin, səsin ekvivalent enerjisi və maksimal səviyyəsinin yolverilən normaları Cədvəl 1-də verilmişdir". Göründüyü kimi, mənbələrin yaratdığı küyün ətraf mühitə təsirini qiymətləndirmək məqsədilə küy normalarını müəyyənləşdirən normativ sənədlər qəbul edilmişdir. Küyün normalaşdırılmasında məqsəd onun zərərli təsirinin qarşısını almaq üçün eşitmənin pisləşməsinə (pozulmasına), “küy xəstəlikləri” adlandırılan sağlamlığın patoloji hallarının yaranmasına və əmək fəaliyyətinin səmərəliliyinin azalmasına səbəb olan küy səviyyələrini müəyyənləşdirməkdir. Sanitar normalar və qaydalara görə insana birbaşa və ya dolayı yolla ziyanlı və xoşagəlməz təsiri olmayan, onun əmək fəaliyyətini azaltmayan, sağlamlığı və əhval ruhiyyəsinə təsir göstərməyən küy səviyyəsi icazə verilən səviyyə sayılır. Küyə həssaslıq yaşdan, cinsdən, sağlamlıq vəziyyətindən, cari psixofiziki vəziyyətdən, bəzi milli mental xüsusiyyətlərdən, ətraf mühit şəraitindən (havanın temperaturu və nəmliyi, yağıntı, küləyin sürəti və qulağa nisbətən istiqaməti və s.) və s. asılı olduğu üçün normalar ən həssas fərdlərin audiometrik reaksiyaları nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilir. Sanitargigiyenik normalaşdırma eyni zamanda küyün intensivliyini, spektral tərkibini, təsir müddəti və dozasını tənzimləməklə yanaşı onun mənfi təsirlərindən qorunması üçün normativ mühafizə qaydalarını da müəyyənləşdirir. Eşidilən diapazona aid yüksək intensivlikli (80 dBA-dan yuxarı) sabit və qeyri-sabit (tonal və ya genişzolaqlı) səs-küyün insana uzunmüddətli təsiri eşitmə qabiliyyətinin tam və ya qismən itirilməsinə səbəb olur. Küyün təsir müddəti və intensivliyindən asılı olaraq eşitmə orqanlarının həssaslığının az və ya çox dərəcədə azalması baş verir ki, bu da eşitmə həddinin müvəqqəti yüksəlməsi ilə müşahidə olunur ("eşitmənin təbii azalması amili"). Bu hal küyün təsiri bitdikdən sonra yox olur – eşitmə dərəcəsi əvvəlki vəziyyətinə qayıdır. Uzunmüddətli və (və ya) yüksək intensivlikli küy isə eşitmə həddinin birdəfəlik dəyişikliyi ilə xarakterizə olunan “eşitmənin dönməz itkisi” adlanan karlıq halını yaradır. Lakin bir çox hallarda güclü küy şəraiti karlıqdan əvvəl bir sıra qeyri-infeksion qulaq aparatı xəstəliklərinin: tinnitus – mövcud olmayan səslərin eşidilməsi; hiperakuziya – səsin olduğundan daha yüksək səviyyədə qavranması və s. xəstəliklərin yaranmasına səbəb ola bilər. Digər tərəfdən güclü səs-küy hipertonik ürək xəstəliyi, koronar kardioskleroz, stenokardiya, miokard infarktı və s. xəstəliklərin yaranma riskini artırır. Burada qeyd edilir ki, 80 dBAdək səviyyəsinin eşitmə orqanı üçün 100% təhlükəsiz olmasına baxmayaraq küyün 64 dBA-dan 77 dBA-ya qədər yüksəlməsi infeksion xəstəliklərin tezliyini 3 dəfə artırır ki, bu da orqanizmin imunitetinin azalması ilə izah edilir. “Ətraf mühitin mühafizəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 6-cı maddəsinə əsasən, ... hər bir vətəndaşın sağlamlıq və həyat üçün əlverişli olan ətraf təbii mühitdə yaşamaq; ... insan həyatına və ətraf mühitə mənfi təsir göstərən müəssisələrin, qurğuların və başqa ekoloji zərərli obyektlərin yerləşdirilməsi, tikintisi, yenidən qurulması və istismara verilməsi haqqında qərarların inzibati və ya məhkəmə qaydasında ləğv edilməsini və həmçini fiziki və hüquqi şəxslərin fəaliyyətinin məhdudlaşdırılmasını, müvəqqəti dayandırılmasını və hüquqi şəxslərin ləğv edilməsini tələb etmək ... hüququ var. Həmin Qanunun 37-ci maddəsinə görə, müəssisələrin, qurğuların və istehsal obyektlərinin yerləşdirildiyi ərazilər ətraf mühitin mühafizəsi, təbii resursların səmərəli istifadə və bərpa şərtləri, qaydaları gözlənilməklə göstərilən obyektlərin fəaliyyətinin ekoloji aqibəti nəzərə alınaraq müəyyən edilir. Müəssisələr, qurğular və başqa istehsal obyektləri yerləşdirildikdə, sanitariya-mühafizə və digər mühafizə zonaları müəyyən edilir. Həmin Qanunun 46-cı maddəsinə müvafiq olaraq, təşkilatlar, vətəndaşlar istehsalat, ictimai və yaşayış yerlərində, küçələrdə, əhalinin istirahət etdiyi, canlıların məskunlaşdığı yerlərdə səs-küyün, vibrasiyanın, elektromaqnit şüalanmanın və başqa zərərli təsirlərin qarşısının alınması və aradan qaldırılması üzrə zəruri tədbirlər görməlidirlər. Şəhərlərin və başqa yaşayış məntəqələrinin planlaşdırılmasında və tikintisində, istehsalat və başqa obyektlərin layihələşdirilməsində, tikintisində və yenidən qurulmasında, yeni texnologiyanın, nəqliyyat və rabitə vasitələrinin yaradılmasında ətraf mühitin ekoloji tarazlığının qorunması nəzərə alınmalıdır. “Sanitariya-epidemioloji salamatlıq haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 5ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları indiki və gələcək nəsillərin səhhətinə mənfi təsir göstərməyən və onların sanitariya-epidemioloji salamatlığını təmin edən əlverişli ətraf mühitdə yaşamaq hüququna malikdirlər. Həmin Qanunun 16-cı maddəsinə müvafiq olaraq, ictimai birliklər, müəssisələr, təşkilatlar, idarələr və vətənşlar istehsalat və sanitariya-məişət otaqlarının, iş yerlərinin, ictimai binaların, komplekslərin və qurğuların, yaşayış evlərinin, texnoloji və başqa avadanlığın, ərazinin, nəqliyyat vasitələrinin sanitariya normalarına və qaydalarına, gigiyena normativlərinə, tikinti standartlarına, normalarına və qaydalarına, bu sahəyə aid digər sənədlərin tələblərinə müvafiq surətdə saxlanılmasını və istismar olunmasını təmin etməlidirlər. Həmin Qanunun 17-ci maddəsinə görə, ictimai birliklər, müəssisələr, təşkilatlar, idarələr və vətəndaşlar: kimyəvi maddələr, bioloji vasitələr və materiallar ... istifadə edilərkən ... sanitariya-epidemioloji salamatlığı və təhlükəsizliyi təmin etmək tələblərini nəzərdə tutan sanitariya normalarına və qaydalarına, gigiyena normativlərinə, standartlara və digər sənədlərə əməl etməli; kimyəvi maddələri, bioloji vasitələri, materialları, mineral gübrələri, boy maddələrini və bitkiqoruyucu bioloji vasitələri, polimer və plastik kütlələri, ətriyyatkosmetika məhsullarını, digər kimyəvi və bioloji vasitələri yalnız toksikolojigigiyena rəyi verildikdən, gigiyena normativləri müəyyən olunduqdan sonra, dərman vasitələrini isə müəyyənləşdirilmiş qaydada və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının icazəsi ilə tətbiq etməlidirlər. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin: 169.1-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllədə müəyyənləşdirilmiş hallarda mülkiyyət hüququ məhdudlaşdırıla bilər. 170.1-ci maddəsinə əsasən, ikitərəfli təsirlərin törəyə biləcəyi hər bir torpaq sahəsi və ya digər daşınmaz əmlak qonşunun sahəsi və ya əmlakı sayılır. 170.2-ci maddəsinə əsasən, qonşu torpaq sahələrinin və ya digər daşınmaz əmlakın mülkiyyətçiləri, qanunda nəzərdə tutulmuş hüquq və vəzifələrindən əlavə, bir-birinə qarşılıqlı hörmət bəsləməlidirlər. Öz mülkiyyət hüququnu həyata keçirən hər kəs qonşunun mülkiyyətinə cürbəcür hədsiz təsirlərdən çəkinməlidir. Xüsusən, işlənmiş qazların, tozun, ağır qoxuların, səs-küyün və ya titrəyişlərin bütün ziyanlı və torpaq sahələrinin mövqeyinə və xarakteristikasına görə qanunsuz təsirləri qadağandır. Beləliklə iş materiallarından göründüyü kimi, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, Mirəli Seyidov küçəsi, 41 (yeni qaydalarda 121) nömrəli evin yaxınlığında, Bakı şəhəri 77 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının qarşısında yerləşən qeyri-yaşayış sahəsini Cavabdeh3 avtoyuma məntəqəsi kimi istifadə edir. Nəticə etibarilə bina sakinləri həm nüfuzedən səsküyün, həm də avtoyuma zamanı istifadə edilən kimyəvi maddələrin təsirindən əziyyət çəkir. Avtoyuma məntəqəsi bina sakinlərinin təhlükəsiz və sanitariya-epidemioloji salamatlığını təmin edən əlverişli ətraf mühitdə yaşamaq hüququnu pozmuş olur. Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən məhkəmə hesab edir ki, iddia ərizəsi təmin edilməli, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, Mirəli Seyidov küçəsi, 41 (yeni qaydalarda 121) nömrəli evin yaxınlığında, Bakı şəhəri 77 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının qarşısında yerləşən, Abbasov X1 olan qeyri-yaşayış sahəsindən (1 mərtəbəli 2 bokslu tikilidən) avtoyuma məntəqəsi kimi istifadə edilməsi Cavabdeh3 qadağan edilməli, Keçirilmiş ekspertizanın xərci olan 50 (əlli) manat məbləğində pul vəsaiti Cavabdeh3 tutularaq Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin (Büdcə təsnifat kodu: 142595; Büdcə səviyyəsinin kodu: 3; Adı: X5; Kodu: 210005; VÖEN: **********; Müxbir hesab: AZ41NABZ********************; SWİFT BİK: CTREAZ22; Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi, VÖEN: **********; Hesab: AZ34CTRE********************088501) hesabına köçürülməlidir. Mülki Prosessual Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Yuxarıda şərh edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddia tələbi təmin edilsin. Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, Mirəli Seyidov küçəsi, 41 (yeni qaydalarda 121) nömrəli evin yaxınlığında, Bakı şəhəri 77 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının qarşısında yerləşən, Abbasov X1 olan qeyri-yaşayış sahəsindən (1 mərtəbəli 2 bokslu tikilidən) avtoyuma məntəqəsi kimi istifadə edilməsi Cavabdeh3 qadağan edilsin. Keçirilmiş ekspertizanın xərci olan 50 (əlli) manat məbləğində pul vəsaiti Cavabdeh3 tutularaq Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin (Büdcə təsnifat kodu: 142595; Büdcə səviyyəsinin kodu: 3; Adı: X5; Kodu: 210005; VÖEN: **********; Müxbir hesab: AZ41NABZ********************; SWİFT BİK: CTREAZ22; Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi, VÖEN: **********; Hesab: AZ34CTRE********************088501) hesabına köçürülsün. Qətnamədən onun rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən: Ayşən Sultanova-Məmmədova