Bakı Şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(005)-291/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № e-2(005)-291/2025 15.05.2025 BAKI ŞƏHƏRİ NƏRİMANOV RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Quliyev Ramin Nizaməddin oğlunun sədrliyi, Cəfərov Davud Rauf oğlunun katibliyi, Cavabdeh iştirakı ilə, İddiaçı Cavabdeh qarşı qanunsuz tikililərin sökülməsi tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə mülki işə məhkəmənin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı cavabdeh X4 qarşı qanunsuz tikililərin sökülməsi tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh tərəfindən ünvan 1 ünvanında inşa edilmiş qanunsuz tikililərin və hasarın onun hesabına sökülməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddia onunla əsaslandırmışdır ki, ünvan 1 ünvanında yerləşən fərdi yaşayış evi onun xüsusi mülkiyyətindədir. Cavabdeh bir neçə gündür ki, qeyd edilən ünvanda ona məxsus yaşayış evinə bitişik qanunsuz tikililər inşa etməyə başlamışdır. Cavabdehin gördüyü işlər olduqca yaxın məsafədədir, qanunvericilik normalarına uyğun deyildir, təbii hava axını, günəş işığının qarşısını alır, ara məsafəsi yoxdur. Aparılan tikinti işləri nəticəsində ona məxsus evin divarlarında və damında çatlar əmələ gəldiyindən ev qəzalı vəziyyətə düşə bilər. Cavabdehin hərəkətləri nəticəsində hüquqlarının pozulması adi gözlə müəyən edilsə də və bu ona əyani göstərilsə də, cavabdeh həmin qanunsuz tikinti işlərini davam etdirməkdədir. Daha sonra iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsinə dair ərizə verərək, Cavabdeh tərəfindən ünvan 1 ünvanında inşa edilmiş hüquqmüəyyənedici qanunsuz tikililərin, o cümlədən iki mərtəbəli yaşayış evinin onun hesabına sökülməsi, qeyd edilən ünvana əvvəllər mövcud olmuş gediş-gəliş yolunun bərpa edilməsi vəzifəsinin onun üzərinə qoyulması, həmçinin gediş-gəliş yolunda yerləşdirdiyi qanunsuz əşyalar və tullantıların öz hesabına yığışdırılması və yolun boşaldılması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Cavabdeh məhkəməyə etiraz təqdim edərək bildirmişdir ki, ona məxsus həmin fərdi yaşayış evində sıfırdan fundament qazmamış, yeni tikili inşa etməmişdir ki, İddiaçı evinin divarlarında, tavanında hansısa qazıntı zamanı, titrəyiş zamanı çat yaransın, həmin 1970ci ilin köhnə tikilisinin qəzalı vəziyyətdə olan tavanını təmir etmişdir. O, yeni tikili inşa etməmiş, təbii hava axınının, təbii günəş enerjisinin qarşısını kəsməmişdir. İddiaçı evinə bitişik qanunsuz tikili inşa etməmiş, onun evinin divarı ayrı, İddiaçı evinin divarı ayrıdır. Həmin evinin tavanı qəzalı vəziyyətdə olduğu üçün, yağış suları evinin içinə axdığı üçün, ailə vəziyyətinin şəraitini yaxşılaşdırmaq üçün təmir etmiş və həmçinin onun evinin damı, İddiaçı damından məsafəlidir. Ona məxsus evin 1992-ci il tarixli texniki pasportundan göründüyü kimi ev 1970-ci ildə inşa olunmuşdur. İddiaçı məxsus 1997-ci il tarixli evin texniki pasportundan göründüyü kimi, ev 1980-ci ildə çox cüzi ara məsafəsi saxlamaqla, Dövlət Şəhərsalma normalarını kobudcasına pozaraq inşa edilmişdir. Qonşuluq münasibətlərində kobudluq etmiş, ümumi istifadələrində olan gediş-gəliş yolunu özbaşına zəbt etmiş, dövlətin qurduğu kanalizasiya xəttini özbaşına söküb ləğv etmiş, yerində biznes qurub market inşa etmiş, ümumi istifadələrində olan torpaq sahəsinin gediş-gəliş yolunda özbaşına tualet inşa etmiş və həmin tualetin yan hissəsini qonşunun icazəsi olmadan 3 mərtəbəli villasına bitişik inşa etmiş və hətta ikinci mərtəbə səviyyəsində ümumi istifadədə olan torpaq sahəsinin gediş-gəliş yolunun üstündə inşa etdiyi eyvanı və dəmir qapısını qonşunun həmin villasına özbaşına bitişik inşa etmiş, qeyri-qanuni tikintiləri ilə əsas gedişgəliş yolunu bağlamış, təbii havanı, təbii işığı kəsmiş, onun və digər qonşunun qonşuluq hüquqlarını, mülkiyyət hüquqlarını kobudcasına pozmuşdur. İddiaçı nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə məhkəməyə ərizə ünvanlayaraq ölkədə olmaması səbəbəbindən məhkəmə iclasının təxirə salınmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən cavabdeh X6 iddia ərizəsinə etiraz etmiş və həmçinin qeyd etmişdir ki, iddiaçı tərəf məhkəmə iclaslarında iştirak etməyərək, işi ləngidirlər. Odur ki, mülki işə onların iştirakı olmadan baxaraq, iddianın rədd edilməsi xahiş etmişdir. Məhkəmə tərəflərin izahatlarını dinləyib, iş materiallarını araşdıraraq, iddia tələbinin dəlillərini və işdə olan sübutları işin bütün faktiki hallarının tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırılmasına əsaslanmaqla qiymətləndirərək hesab edir ki, iddia rədd edilməlidir. Belə ki, iş materiallarına əlavə edilmiş və məhkəmə iclasında tədqiq edilmiş: Texniki İnventarlaşdırma və Mülkiyyət Hüquqlarının Qeydiyyatı İdarəsinin qeydiyyat vəsiqəsinin surətindən görünür ki, Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, 1-ci Şimal Şitilliyi küçəsi, 89 saylı ev xx.xx.2002-ci il tarixdən İddiaçı Əliqulu oğlunun adına qeydiyyata alınmışdır; Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının xx.xx.2024-cü il tarixli, 2(103)- 4529/2024 saylı qətnaməsindən görünür ki, ilk iddia üzrə iddiaçı, qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh X3 apellyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, Nərimanov Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli, 2(005)-34/2023 saylı qətnaməsi apellyasiya baxışının predmeti olan hissədə ləğv edilməsi, həmin hissədə iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilməklə ilk iddianın qismən təmin edilməsi, cavabdeh İddiaçı Aşurlu oğlu tərəfindən xx.xx.2002-ci il tarixli texniki pasportda qeyd olunmayan tualet (ayaqyolu), həyət tikilisi, dəmir balkon, pilləkənin altında yerləşən tikili, ikinci mərtəbə səviyyəsində inşa edilmiş sanitar qovşaq (balkonda inşa edilən) və texniki pasportda qeyd olunan 9 saylı tikilinin 0.9 metr genişləndirilməsinin sökülməsi və həmin tikinti materiallarının cavabdeh İddiaçı Aşurlu tərəfindən həyətdən çıxarılması qət edilmişdir; Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-163/2022 saylı işi üzrə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin xx.xx.2022-ci il tarixli, 10/5968 nömrəli ekspert rəyindən görünür ki, cavabdehlər İddiaçı və X5 tərəfindən inşa edilmiş tikililərin iddiaçı Cavabdeh məxsus ünvan 2 ünvanında yerləşən yaşayış sahəsi ilə üst-üstə düşməsi, cavabdeh X1 istifadəsində olan həyət sahəsində inşa edilmiş hamam, sanitar qovşağı və 2-ci mərtəbəsində yerləşən sahələr (hamam, sanitar qovşağı, 5 və 6 saylı texniki pasportda qeyd olunmuş otaqlar, eyvan və s.) iddiaçı Cavabdeh istifadəsində olan sahəyə bitişik inşa edildiyi müəyyən edilmişdir. Eyni zamanda İddiaçı istifadəsində olan tikililər üzrə də eyni vəziyyət müşahidə olunur. Yəni, İddiaçı istifadəsində olan həyət sahəsində inşa edilmiş olan tikililər də Cavabdeh istifadəsində olan sahəyə bitişik inşa edilmiş, lakin həmin tikililərin tikinti üçün icazə sənədi (balkonda inşa edilmiş sanitar qovşaq və s.) təqdim olunmamışdır. İddiaçı istifadəsində olan texniki pasportda qeyd olunmayan ayaqyolu, həyət tikilisi, dəmir balkon, dəmir pilləkan, pilləkən altı bölmələr və digər tikililər də mərtəbə səviyyəsində inşa edilmiş sanitar qovşağın (balkonda inşa edilən) dair hər hansı icazə sənədi, memarlıq-planlaşdırma və digər razılaşdırılmış sənəd Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2000-ci il tarixli, 160 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Təsdiq olunmuş şəhərsalma aparılmamış, mövcud yaşayış məskənlərində binaların və qurğuların yerləşdirilməsi, mövcud sənədləşmə obyektlərində dəyişikliklər edilməsinin tənzimlənməsi” qaydalarına əsasən bu hallar norma qaydalarına uyğun olmadığı müəyyən edilmişdir. X1 istifadəsində olan həyət sahəsində inşa edilmiş tikililərin (1-ci mərtəbəsindəki hamam, sanitar qovşağı və 2-ci mərtəbəsində hamam, sanitar qovşağı, balkon və otaq 1) iddiaçı Cavabdeh məxsus fərdi yaşayış evinə bitişik inşa edilməsi, texniki pasportda (o saylı tikiliyə bitişik olan tikililər), 5 saylı texniki otaq, 3.8 kv.m olan tikililər (texniki pasportda qeyd olunmamış tikiliyə bitişik inşa edilmiş sahəsi 10.5 kv.m olan tikili texniki pasportda qeyd olunmayan tikiliyə bitişik inşa edilmiş və 2-ci mərtəbəsində yerləşdirilmiş, eyni zamanda texniki pasportda qeyd olunmamışdır) və həmin tikililərə dair hər hansı sənəd, razılaşdırma və ya icazə sənədinin mövcud olmadığı nəzərə alınaraq, həmin tikililərin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2000-ci il tarixli, 160 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Təsdiq olunmuş şəhərsalma sənədləri üzrə yeni obyektlərin yerləşdirilməsi, bina və qurğularda yenidənplanlaşdırma aparılması, mövcud şəhərsalma obyektlərində dəyişikliklər edilməsinin tənzimlənməsi və sənədləri təsdiq edən müvafiq icra hakimiyyəti orqanları ilə razılaşdırılması” Qaydalarına və Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin tələblərinə uyğun olmadığı müəyyən edilir. Cavabdeh X1 istifadəsində olan həyət sahəsində inşa edilmiş 1-ci mərtəbədəki hamam, sanitar qovşaq və 2-ci mərtəbədəki hamam, sanitar qovşaq, digər tikililərin iddiaçı Cavabdeh məxsus yaşayış evinin texniki pasportunda qeyd olunmuş pəncərəsinin qarşısında yerləşməsi və bitişik inşa edilməsi nəzərə alınaraq, həmin tikililərin iddiaçıya məxsus yaşayış evinin havalandırılmasını, işıqlandırılmasını, istilik təminatını məhdudlaşdırdığı müəyyən olunur. İddiaçı istifadəsində olan tikililərin iddiaçı Cavabdeh məxsus yaşayış evinə olan məsafəsinin az olması və eyni zamanda bitişik inşa edilməsi nəzərə alınaraq, həmin tikililərin iddiaçıya məxsus yaşayış evinə maneə olduğu müəyyən edilir. Cavabdeh İddiaçı inşa etdiyi tikililər iddiaçıya məxsus fərdi yaşayış evinə dair tərtib olunmuş 1992-ci il tarixli Texniki Pasportda qeyd olunan tikililər ilə üst-üstə düşmədiyi və üst-üstə düşmədiyi tikililərin hamısının (balkon və s.) Cavabdeh Nureli oğluna məxsus tikililərin sökülməsi nəticəsində həmin ərazidə inşa edildiyi müəyyən edilmişdir. Həmin tikililər üzrə texniki sənəd (tikinti pasportu və s.) təqdim olunmamışdır. Həmin tikililərin hazırkı vəziyyətdə qeyri-qanuni tikili olduğu müəyyən edilmişdir. ünvan 3 ünvanında X2 məxsus evdə Cavabdeh tərəfindən mübahisə edilən Cavabdeh evinin pəncərəsinin qarşısındakı tikilinin hansı tarixdə inşa edilməsi dəqiqliklə müəyyən etmək mümkün olmamışdır. Lakin “GoogleEarth” xəritə proqramında mövcud olan illər üzrə peyk görüntülərindən görünür ki, X1 istifadəsində olan iki mərtəbəli fərdi yaşayış evi 2008-ci il tarixdən həmin ərazidə mövcud olmuşdur. Ekspert tərəfindən verilmiş 10/5968 nömrəli vəsatətdə qeyd olunan Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzarət Dövlət Agentliyinin müvafiq mütəxəssisi rəyini Mərkəzə təqdim olunmadığından ünvan 4 ünvanında X2 məxsus evdə Cavabdeh tərəfindən mübahisə edilən Cavabdeh Nureli oğlunun evinin pəncərəsinin qarşısındakı tikilinin sökülməsinin bütövlükdə evin qəzalı vəziyyətə düşməsinə səbəb olub-olmaması barədə tədqiqat aparılmamışdır; Məhkəmə qeyd edir ki, hər hansı iddia tələbi üzrə hüquqi dəyərləndirmə prosesi ilk addım kimi iddiaçının tələbinə uyrun gələn iddia tələbinin qanuni əsasının tapılmasından və məhkəməyə bildirdiyi faktiki halların həmin iddia tələbinin qanuni əsasının dispozisiya şərtlərinə uyğun olmasının yoxlanlmasından ibarətdir. Ona görə əgər irəli sürülmüş iddia tələbinin qanuni əsası tapılmırsa və ya faktiki hallar tapılan iddia tələbinin qanuni əsasının şərtləri, yəni dispozisiya əlamətləri ilə uzlaşmırsa hüquqi dəyərləndirmə məhkəmə üçün artıq başa çatmalıdır. Əlavə olaraq irəli sürülən dəlillərin araşdırılmasına ehtiyac qalmır, çünki işin həlli üçün bunun əhəmiyyəti yoxdur. Məhkəmə daha sоnra qеyd еdir ki, iddia tələbi aşağıdakı zəruri şərtlər olduqda əsaslıdır. a) Qanunda elə bir müddəa olmalıdır ki, onun hüquqi nəticəsi ilə iddia tələbi üst-üstə düşsün (yaxud istənilən hüquqi nəticə bilavasitə iradə ifadəsi azadlığına əsaslanan müqavilədən irəli gəlsin) b) İddiaçının işin halları barədə məruzəsi həmin qanun müddəasının dispozisiya şərtlərinə (yaxud müqavilənin mətninə) uyğun olsun. İddia tələbinin qanuni əsası dedikdə, qanunun elə bir müddəası başa düşülür ki, o, qanunda göstərilən müəyyən dispozisiya şərtləri olduqda bir tərəfə qarşı tərəfdən icranı, yəni nəyisə etməyi və ya nəyisə etməməyi tələb etməyə imkan verir. Tələbin qanuni əsası yoxlamanın başlanğıc nöqtəsidir. Tələbin qanuni əsası hüququ tətbiq edən şəxsə yalnız bir tərəfin qarşı tərəfi nəyi isə etməyə məcbur edə bilməsi barədə suala cavab vermir, o, daha bir suala - qarşı tərəfdən nəyisə etmək və ya etməmək öhdəliyinin hansı ilkin şərtlər əsasında yaranması sualına cavab verir. Tələbin sonrakı yoxlanması üçün həmişə qanunun müddəaları (tələbin qanuni əsası) əsasında onların hansı ilkin şərtləri (dispozisiya şərtləri) müəyyən etməsi və həmin şərtlərin hazırki tələb üzrə mövcud olub-olmadığı araşdırılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 125-ci maddəsinin Vİİ-ci bəndi ilə müəyyən edilmişdir ki, məhkəmə icraatı həqiqətin müəyyən edilməsini təmin etməlidir. Azərbaycan Rеspublikasının Mülki Məcəlləsinin: 180.1-ci maddəsinə əsasən tikinti məqsədləri üçün ayrılmayan torpaq sahəsində və ya buna lazımi icazələr almadan və ya şəhərsalma və tikinti normalarını və qaydalarını ciddi surətdə pozmaqla tikilmiş yaşayış evi, digər tikili, qurğu və ya başqa daşınmaz əmlak özbaşına tikinti sayılır. 180.4-cü maddəsinə əsasən tikinti məqsədləri üçün ayrılmayan torpaq sahəsində və ya buna lazımi icazələr almadan və ya şəhərsalma və tikinti normalarını və qaydalarını ciddi surətdə pozmaqla tikilmiş bina və qurğular müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının və ya maraqlı tərəfin müraciəti üzrə qəbul edilmiş məhkəmənin qərarı əsasında sökülə bilər. “Şəhərsalmanın əsasları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunu: 10-cu maddəsinə əsasən təsdiq olunmuş şəhərsalma sənədlərində yeni obyektlərin yerləşdirilməsi, bina və qurğularda yenidən planlaşdırma aparılması, mövcud şəhərsalma obyektlərində dəyişikliklər edilməsi yalnız yerli icra hakimiyyəti orqanları ilə razılaşdırıldıqdan sonra həyata keçirilir. 25-ci maddəsinə əsasən hüquqi və fiziki şəxslər qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının razılığını almadan özbaşına bina və qurğular tikdikdə, mövcud tikililərin funksional təyinatını dəyişdirməklə, onların yenidən planlaşdırma və yenidənqurma işlərini apardıqda inzibati və mülki məsuliyyət daşıyırlar. Məhkəmə iclasında müəyyən edilmişdir ki, tərəflər arasında qanunsuz tikililər ilə bağlı məhkəmə çəkişmələri оlmuş və mübahisə prеdmеtləri ilə bağlı yеkun qərar qəbul еdilmişdir. Hazırki iş üzrə iddiaçı tərəfindən irəli sürülmüş tələbdən görünür ki, cavabdеhin inşa еtdiyi tikililər qanunvеricilik nоrmalarına uyğun оlmamaqla təbii hava axını, günəş işığının qarşısını alır, ara məsafəsi yoxdur və aparılan tikinti işləri nəticəsində ona məxsus evin divarlarında, damında çatlar əmələ gəldiyindən ev qəzalı vəziyyətə düşə bilər. Məhkəmə işin оbyеktiv və ədalətli həlli üçün хüsüsi bilik tələb оlunduğundan iş üzrə məhkəmə mühəndis-tехniki еkspеrtizası təyin еtmiş və məhkəməyə təqdim еdilmiş Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin xx.xx.2025-ci il tarixli, 10/9686 nömrəli ekspert rəyindən görünür ki, ünvan 5 ünvanındakı yaşayış evinin pəncərəsinin qarşısında 1,05-1,45m ara məsafəsində tikilinin yerləşdiyi müəyyən edilmişdir. Lakin həmin tikilinin kimə məxsus olması tikinti-texniki ekspertin predmetinə aid deyildir. Evə düşən günəş şüalarının, təmiz havanın qarşısı kəsilməsi və maneənin aradan qaldırılması məsələsi tikinti ekspertin səlahiyyətinə aid olmadığından bu suallar üzrə tədqiqat aparılmamışdır. ünvan 5 ünvanında İddiaçıya aid olan tikililərlə texniki pasportun məlumatları müqayisə olunduğu zaman, tikililərin texniki pasportun məlumatlarına uyğun oluğu, lakin yaşayış otaqlarına giriş-çıxış qapılarının yeri dəyişdirildiyi müəyyən edilmişdir. Qeyd olunur ki ümumi istifadədə olan həyətyanı torpaq sahəsinin hüdudları daxilində İddiaçı aid texniki pasportun məlumatlarında öz əksini tapmayan ayaqyolu tikilisinin mövcud olduğu müəyyən edilmişdir. Cavabdeh aid texniki pasportun məlumatları ilə tədqiq olunan tikililər müqayisə olunduğu zaman, X4 aid 1 və 2 saylı tikililərin arasında olan arakəsmə divarı sökülmüş və bir saylı tikililərə bitişik şəkildə təmiri tam başa çatmamış texniki pasportda öz əksini tapmayan 5,80m2 (2,90x2,0), 2,5m2 (1,90x1,30), 2,6m2 (1,90x1,40) sahədə tikililərin inşa olunduğu müəyyən edilmişdir; Azərbaycan Rеpublikası MPM-nin 101.7 və 206.1-ci maddələrinə əsasən еkspertin rəyi məhkəmə iclasında tədqiq edilir və digər sübutlarla birgə qiymətləndirilir. Azərbaycan Rеspublikası Ali Məhkəməsinin Plеnumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” 24 nоyabr 2005-ci il tariхli 4 №li Qərarının 3.3-cü bəndinə əsasən digər sübutlar kimi еkspеrt rəyinin də əvvəlcədən müəyyən еdilmiş hеç bir məcburi qüvvəsi yохdur. Оna görə еkspеrt rəyinə də digər sübutlarla barəbər qiymət vеrilməli, еkspеrt rəyinin məhkəmə tərəfindən qəbul еdilib-еdilməməsi səbəbləri qətnamədə öz əksini tapmalıdır. Azərbaycan Rеspublikası MPM-nin 103.1-ci maddəsinə əsasən еkspеrtin rəyi məhkəmə üçün məcburi dеyildir və bu Məcəllənin 88-ci maddəsində müəyyən еdilmiş qaydalar üzrə məhkəmələr tərəfindən qiymətləndirilir. Qеyd оlunan Məcəllənin 88-ci maddəsinə əsasən isə məhkəmə sübutlara оbyеktiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baхdıqdan sоnra həmin sübutlara tətbiq еdilməli hüquq nоrmalarına müvafiq оlaraq qiymət vеrir. Hеç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən еdilmiş qüvvəsi yохdur. Məhkəmə qеyd еdir ki, еkspert rəyi Azərbaycan Rеspublikasının MPM-nin 76-cı maddəsinin tələbləri baхımından sübut növlərindən biri olmaqla, digər sübutlarla müqayisədə qabaqcadan müəyyən edilmiş üstünlük hüququna malik olmasa da, ekspert rəyində əks olunan məlumatların həqiqiliyinə olan təminat kifayət qədər о vaхt yüksək оlur ki, ekspert rəyində müəyyən edilən halları təkzib edən, bu hallara zidd olan sübutlar müəyyən edilməsin, ekspert rəyinin sübut növü kimi qəbul edilməməsinə dair dəlillər ehtimal xarakterli olsun. Bu halda həmin rəy hazırkı iş üzrə mötəbər sübut növü kimi qəbul edilməlidir. Araşdırma zamanı hazırkı ekspert rəyində müəyyən edilən halları təkzib edən, bu hallara zidd olan sübutlar müəyyən edilmədiyindən, ekspert rəyinin sübut növü kimi qəbul edilməməsinə dair dəlillər ehtimal xarakterli olduğundan, həmin rəy hazırkı iş üzrə mötəbər sübut növü kimi qəbul edilməlidir. Məhkəmə həmçinin qеyd еdir ki, iddiaçının izahatı özü-özlüyündə iddiasının əsaslı olması üçün yetərli sübut kimi qəbul edilə bilməz. Bundan başqa ünvan 6 ünvanında keçirilən yerli baxış zamanı məhkəmə tərəfindən müəyyən edilmişdir ki, iddiaçıya və cavabdehə məxsus evlərə giriş eynidir. Cavabdeh heç bir yeni tikili tikməmiş sadəcə öz evinin damını təmir edərək şəraitini yaxşılaşdırmışdır. Cavabdeh tərəfindən aparılın təmir işləri iddiaçının evinə heç bir zərər yetirə bilməzdi və günəş işığının qarşısı alınmamışdır. Çünki, MPM-in 106.1-ci maddəsinin tələbinə görə işdə iştirak edən şəxslərin iş üçün əhəmiyyətli olan və onlara məlum olan faktlar barədə izahatları iş üzrə toplanmış digər sübutlarla yanaşı yoxlanılmalı və qiymətləndirilməlidir. İş üzrə tərəflərin izahatlarının xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, həmin məlumatlar işin nəticəsində maraqlı olan şəxslər tərəfindən verilir, bu isə məhkəməni onlara kifayət qədər ehtiyatlı yanaşmağa məcbur edir. Mülki Prosessual qanunvericiliyə görə, iş üzrə tərəflərin izahatları yalnız başqa obyektiv sübutlarla təsdiq edildiyi halda məhkəmə tərəfindən qəbul edilə bilər. Bu baxımdan hər bir izahat məhkəmə tərəfindən ətraflı yoxlanılmalı və digər mövcud subutlarla təsdiq edilib əsaslandırılmalıdır. Həmçinin məhkəmə qеyd еdir ki, Azərbaycan Rеspublikasının MPM-nin 80-cı maddəsinə əsasən məhkəmə işin gеdişində təqdim оlunmuş ancaq о sübutları qəbul еdir və nəzərə alır ki, оnlar işdə tərəflərin tələblərini müəyyən еdən faktlarla və hallarla əlaqədardır. Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 14.2, 217.3 və 217.4-cü maddələrinə əsasən isə mahiyyəti üzrə işə baxan məhkəmə tərəfindən qətnamə tərəflərin məntiqi izahı əsasında deyil, yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutlardan istifadə etməklə, məhkəmə iclasında müəyyən edilmiş həqiqi hallar və tədqiq olunmuş sübutlar üzrə çıxarılır. Mülki prosesdə sübutlar əsasında nəticə çıxararkən aşağıdakı qayda əsas tutulmalıdır: 1) güvənli nəticəyə gəlməkdən ötrü bir yox, bir neçə sübut olmalıdır; 2) sübutların heç birinin güvənliliyi şübhə doğurmamalıdır; 3) bu sübutlar bir-birini təsdiq etməli və tamamlamalıdır; 4) bu sübutlar birlikdə dəyərləndirilməlidir. “Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 125-ci maddəsinin Vİİ hissəsinin Azərbaycan Respublikasının mülki prosessual qanunvericiliyi baxımından şərh edilməsinə dair” Konstitusiya Məhkəməsinin 18 mart 2019-cu il tarixli Qərarındakı hüquqi mövqeyə görə: “Sübutların qiymətləndirilməsi məhkəmə tərəfindən ilkin (məhkəmə araşdırmasının sonunda) və yekun (müşavirə otağında məhkəmə qətnaməsi qəbul edilərkən) qiymətləndirməni nəzərdə tutur. İlkin qiymətləndirmə ayrı-ayrı faktların müəyyən edilməsi üçün hər bir sübutun aid edilməsi, mümkünlüyü, mötəbərliyi və yetərliliyi nöqteyinəzərindən onun predmetinin keyfiyyətinə dair keçirilir. Sübutetmənin son mərhələsi məhkəmə tərəfindən bütün sübutların yoxlanılması əsasında verilən yekun hüquqi qiymətdir. İş üzrə qərarın əsasında yalnız obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam yoxlanılmış sübutlar dayana bilər. Sübutların bu cür qiymətləndirilməsi məhkəmə iclasında sübutetmə predmetinə daxil olan tərəflərin bildirdiyi bütün faktların hərtərəfli, tam və qərəzsiz tədqiqi əsasında və yalnız qanuna əsaslanaraq hakim tərəfindən həyata keçirilir. Hər bir sübut aidiyyət, mümkünlük, mötəbərlik nöqteyi-nəzərindən, bütün sübutların məcmusu isə iş üzrə sübut edilməli olan faktların yetərliliyi baxımından qiymətləndirilir. Heç bir sübut məhkəmə üçün əvvəlcədən müəyyən edilmiş qüvvəyə malik deyil.” Bеləliklə də, işin faktiki hallarını obyektiv sürətdə aşkara çıxarmağa imkan verən sübutlar təqdim оlunması iddiaçının birbaşa vəzifəsidir. Hər bir dəlilin söykəndiyi sübutun mötəbərliyi şübhə yaratmamalıdır. Sübuta yеtirilməyən tələb isə əsaslı hеsab еdilə bilməz. Məhkəmə daha sоnra qеyd еdir ki, mülki prоsеssual qanunvеriciliyinə əsasən iddia üzrə iddiaçının tələbləri isə bilavasitə sübutetmə yükü ilə bağlıdır, işin faktiki hallarının müəyyən edilməsinin məhkəmə qərarının qanuniliyinin və əsaslığının əsas göstəricisi olduğu nəzərə alınsa, bu institut xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İddia tələblərinin təsdiqlənməsi üçün tərəfin sübut etmədiyi halları məhkəmə mövcud olmayan kimi rədd edə bilər. Bu mənada, mülki hüquq münasibətləri iştirakçılarının vicdanlılığı prezumpsiyasına əsaslanan iddianın əsasında duran faktların mövcud olmağına dair ehtimal ortaya çıxır. Göründüyü kimi, qanunvericilik sübutetmə yükünü iddiaçının üzərinə qoymuşdur. Qanunvericilyin mənasına görə, sübutların qiymətləndirilməsi təfəkkür prosesi olub, iş üzrə toplanmış sübutetmə materialının həm qanunun tələbinə uyğunluğunun, həm də tamlığının, işə aidliyinin, mümkünlüyünün, obyektivliyinin, mötəbərliyinin müəyyən edilməsini və onların əsasında nəticəyə gəlinməsini ehtiva edir. Sübutların düzgün qiymətləndirilməsi baxılan işin mahiyyəti üzrə həll edilərək, qanuni və əsaslı qətnamənin çıxarılması üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Sübut o halda mötəbər hesab olunur ki, yoxlama nəticəsində onun məzmununu təşkil edən məlumatlar işin həqiqi halına uyğun olur. Məhkəmə qеyd еdir ki, hər bir kəs pozulmuş və ya pozulmasını iddia etdiyi hüququnun məhkəmədə müdafiəsini tələb edərkən həmin tələbi əsaslandıran faktları, sübutları da tələbin təmin edilməsi təqdim etməli, məhkəmə də həmin tələbə onu əsaslandıran sübutlar əsaslandıran faktlar əsasında hüquqi qiymət verməlidir. Sübutları qiymətləndirən zaman məhkəmə “əsaslı şübhələr yaratmayan” sübut standartını qəbul edir. Belə sübut kifayət qədər inandırıcı, aydın və bir-birinə uyğun gələn məntiqi nəticələrin və ya faktlarla bağlı oxşar, təkzib edilməyən ehtimalların mövcudluğundan irəli gələ bilər (“Avşar Türkiyəyə qarşı” AİHM-nin qərarı №25657/94, §282). Hazırki halda iddiaçı Avropa Məhkəməsinin istifadə etdiyi standart və prinsipləri, habelə mülki prosessual qanunvericiliyin sübutetmə ilə bağlı müddəalarının hazırkı işə tətbiqi baxımından iddiaçı öz hüquqi mövqeyini sübut edilə bilməmiş və hər hansı mötəbər sübutlar məhkəməyə təqdim etməmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 9.1, 9.3, 14.2, 88, 217.1, 218.1, 218.3 və 220.4-cü maddələrinə görə hər hansı mübahisənin qanuni və əsaslı həlli üçün məhkəmə baxışı zamanı məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli olan hüquq normalarına müvafiq qiymət verməlidir. Məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Qətnamə çıxarıldıqda hakim sübutları qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olan nə kimi halların müəyyən edildiyini, nə kimi halların müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hansı hüquqi münasibətdə olmalarını, həmin iş üzrə hansı qanunun tətbiq edilməli olduğunu və iddianın təmin olunub-olunmadığını müəyyən etməlidir. Həmin Məcəllənin 217.3-cü maddəsinə əsasən qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə iş üzrə sübutlara Mülki Prosessual Məcəllənin 88-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət vermiş, iddia ərizəsində qoyulmuş tələblər üzrə nəticəyə gələrkən isə Mülki Prosessual Məcəllənin 217.4-cü maddəsində təsbit edilmiş bilavasitəlilik prinsipinə uyğun olaraq yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlara əsaslanmışdır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu özünün “N.Məmmədovanın şikayəti üzrə məhkəmə aktlarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” 31 yanvar 2006-cı il tarixli qərarında göstərmişdir ki, məhkəmə qətnaməsi hüquqla bağlı mübahisəyə baxıldıqdan sonra məhkəmə iclasında müəyyən olunmuş işin faktiki halları və hüquq normaları əsasında çıxarılır. İddiaçının hüququnun pozulması təsdiqlənərsə, məhkəmə öz qətnaməsilə bu hüququ müdafiə etməlidir. Əgər iddiaçının hüququnun pozulması təsdiqlənməzsə, məhkəmə onun iddiasını rədd etməli və bununla da cavabdehin iddiaçının əsassız hərəkətləri və ya fikirləri ilə pozula biləcək hüquqlarını müdafiə etməlidir. Hər bir halda məhkəmənin qətnaməsi ilk növbədə məhz mübahisə tərəflərinin fərdi hüquqlarını və qanuni mənafelərini müdafiə edən akt kimi çıxış etməlidir”. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 220.5-ci maddəsinə əsasən qətnamənin nəticə hissəsində iddianın tam və ya qismən təmin edilməsi və ya rədd edilməsi haqqında məhkəmənin hansı nəticəyə gəldiyi, məhkəmə xərclərinin bölüşdürülməsi, qətnamədən şikayət vermə müddəti və qaydası göstərilməlidir. Beləliklə, məhkəmə toplanmış və tədqiq olunmuş sübutlara məcmu halda hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia rədd edilməlidir. Mülki Prosessual Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Məhkəmə iddia tələbi təmin edilmədiyindən mülki iş üzrə ödənilmiş dövlət rüsumunun iddiaçıya aid edilməsini məqsədəmüvafiq hesab edir. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddiaçı cavabdeh X4 qarşı qanunsuz tikililərin sökülməsi tələbinə dair iddiası təmin edilməsin. İş üzrə ödənilmiş dövlət rüsumu İddiaçı aid edilsin. Qətnamədən onun tərəflərə rəsmi qaydada təqdim edildiyi gündən bir ay müddətində Bakı Şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, rəsmi qaydada verildiyi gündən bir ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim Ramin Quliyev