Lənkəran Rayon Məhkəməsi Qərardad — İş №e-2(049)-3897/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Lənkəran şəhəri İş № e-2(049)-3897/2025 14.10.2025 LƏNKƏRAN RAYON MƏHKƏMƏSİ Lənkəran Rayon Məhkəməsinin hakimi Aslanov Murad Şamxal oğlu, İddiaçı Cavabdeh qarşı «pul» tələbi barədə iddia ərizəsini və ona əlavə edilmiş sənədləri nəzərdən keçirərək müəyyən etdi: İddiaçı Cavabdeh qarşı «pul» tələbi barədə iddia ərizəsi ilə Lənkəran Rayon Məhkəməsinə müraciət edərək ona dəymiş maddi ziyanın 516.2 manat və ödədiyim dövlət rüsumu 30.40 pulun Cavabdeh Hüsüynbala oğlundan tutulub mənə verilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia ərizəsində göstərilmişdir ki, iddiaçı xx xxxxxxx 1971-ci il tarixdə Lənkəran rayonu, Şiləvar kəndində anadan olmuş, ali təhsillidir. Hazırki iddia üzrə mübahisələndirilən tərəflər qohumdur, cavabdehlərdən biri iddiaçının atası, digəri qardaşıdır, tərəflərin rəsmi qeydiyyatda olduğu Lənkəran rayonu, Şiləvar kəndində tikinti materialları mağazası fəaliyyət göstərir. Mağaza 2005-ci ildən fəaliyyətə başlamışdır. Mağazanın tikilməsində onun (Gülağanın) çox böyük təşəbbüsü olmuşdur. Fəaliyyət göstərdiyi illərdə qazanc əldə edilsə də şəriki Cavabdeh bu qazancdan və malların pulundan ortadan xəbəri olmadan 90 minə qədər pulu götürmüş, özü üçün böyük imarət tikdirmişdir. Mağaza fəaliyyət göstərilən zamanda əldə edilən qazancdan ona heç bir manatda olsun verməmişdir. Qeyriyaşayış sahəsinin ümumi sahəsi 115,9 kv.m olan çıxarışda paylı mülkiyyətçi kimi əmlakın özünə məxsus olan tikintialtı sahəsi 0.00506 ha 45.4 kv.m sahəsi Cavabdeh və eləcə də tikintialtı sahə 0.00782 ha, sahənin, ümumi sahəsi 70.5 kv.m İddiaçı adına rəsmiləşdirilmişdir, lakin buna baxmayaraq Cavabdeh bu mülkdən özü üçün tam, yəni 115,9 kv.m sahədən istifadə edirdi: xx.xx.2022-ci ildə Lənkəran Rayon Məhkəməsinə verməli olmuş, Cavabdeh qarşı əmlaka payların fakturada müəyyən edilməsi və cavabdehlərin qeyri-yaşayış sahəsindən çıxarılması tələbinə dair mülki işlə bağlı iddia qaldırmışdır. X2 sədrliyi ilə keçirilən məhkəmədə iddia təmin edilmiş, qətnamə qəbul edilmişdir. Qətnamə 1 ay keçdikdən sonra qüvvəyə minmişdir. Qabil dükanda olan inşaat mallarının şərikli malları olmağına baxmayaraq, bütün malları və vitrinləri, ora çəkilmiş işıq xətlərini, birdə işıq sayğacını öz tərəfinə çəkmişdir. Əgər dükanda işıq xətləri var idisə, bu paylı mülkiyyəti ilə birgə bu sayğacdan istifadə etmək qabiliyyətinə malik olmuşdur. Qabil isə ona nə işıqdan istifadə etməyə, nə də ona işıq sayğacının qoyulmasına köməklik göstərdi, buna görə də o, gec də olsa, işıq sayğacı mağaza üçün qoya bilmişdir. Ona mağaza yenidən işığın gücü 10 kilovata qədər güc hesablanmışdır. Mədaxil orderi - 15.40 rüsumu Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı – Hökumət ödəniş portalı - 400.40 rüsum Elektrik sayğacı ilə bağlı bir neçə dəfə Bakıdan- Lənkərana getmişdir, bu da əlavə yol pullarının xərclənməsinə gətirib çıxarmışdır. Dörd dəfədən çox 8.80 hesablandıqda hesab 35.2 olur. Bu Bakı-Lənkəran 1 tərəfli pulu 2 tərəfli Lənkəran-Bakı pulu hesablandıqda 35.2 Cəmi: 70.40 xərclənib Əlavə ustalara 30 manat. Məhkəmə iddia ərizəsini və ona əlavə edilmiş sənədləri nəzərdən keçirərək hesab edir ki, iddia ərizəsi və ona əlavə olunmuş sənədlər iddiaçıya geri qaytarılmalıdır. Belə ki, “AZEMİS” Elektron Məhkəmə İnformasiya Sisteminin Vergi ödəyicilərinin məlumatlarına dair portalın çıxarışından görünür ki, İddiaçı (VÖEN **********), həm də Cavabdeh (VÖEN: **********) vergi ödəyicisi kimi vergi uçotuna alınmışdır. Eyni zamanda iddia ərizəsindən görünür ki, tərəflər arasında münasibət sahibkarlıq fəaliyyəti ilə bağlı olmuşdur. Məhkəmə hesab edir ki, iş üzrə həm mübahisənin subyekt tərkibinin (tərəflər), həm də predmetin sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi ilə bağlı olması müəyyən edildiyindən, həmin məsələyə kommersiya məhkəməsində baxılmalıdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki-Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra MPM) 1-ci maddəsində göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikasının məhkəmələrində mülki işlər və kommersiya mübahisələri üzrə məhkəmə icraatının qaydası Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, “Məhkəmələr və hakimlər haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu, bu Məcəllə, digər qanunlar, habelə Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilərlə müəyyən edilir. Maddənin qeyd hissəsinə əsasən bu Məcəllədə kommersiya mübahisələri dedikdə sahibkarlıq fəaliyyətinin keçirilməsi ilə əlaqədar olan mübahisələr başa düşülür. MPM-nin 24.2-ci maddəsinə əsasən mübahisənin ümumi məhkəməyə və ya kommersiya məhkəməsinə aidiyyəti işdə iştirak edən şəxslərin subyektiv tərkibi, mübahisənin predmeti və hüquq münasibətlərinin xarakteri nəzərə alınmaqla, bu Məcəlləyə müvafiq olaraq müəyyən edilir. MPM-nin 26.1-ci maddəsinə əsasən sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar olan mübahisələrə (kommersiya mübahisələrinə) dair işlərə mülki məhkəmə icraatı qaydasında kommersiya məhkəmələri baxır. MPM-nin 152.1.3-cü maddəsinin tələbinə əsasən əgər iş ərazi və ya məhkəmə aidiyyəti üzrə həmin məhkəmədə baxılmalı deyildirsə hakim iddia ərizəsini və ona əlavə edilmiş sənədləri iddiaçıya geri qaytarır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun “İşlərin ümumi və yaxud kommersiya məhkəmələrinə aidiyyətinin müəyyən edilməsi, məhkəmə aidiyyəti ilə bağlı mübahisələrə və məhkəmələr arasında yaranan fikir ayrılıqlarına baxılmasının xüsusiyyətlərinə dair” 10 №-li Qərarının 4-cü bəndində göstərilmişdir ki, iddia ərizəsinin Azərbaycan Respublikası MPM-in 152.1.3-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş məhkəmə aidiyyəti üzrə həmin məhkəmədə baxılmalı olmaması səbəbindən geri qaytarılması əsası işin inzibati deyil, yalnız mülki və kommersiya aidiyyətini ehtiva edir. Qərarın 13-cü bəndində göstərilir ki, əsas tələb (yaxud birlikdə baxılması mümkün olan əsas tələblərdən ən azı biri) üzrə mübahisənin ən azı iki qarşı tərəfin birgə həyata keçirilən sahibkarlıq fəaliyyətindən irəli gəldiyi mübahisələrə müqavilə münasibətlərindən yaranan tələblər aiddir. İş üzrə ən azı iki qarşı tərəfin sahibkarlıq fəaliyyətinin birgə və yaxud ayrı-ayrılıqda həyata keçirdiyi zaman yarana bilən mübahisələrə əşya-hüquqi münasibətlərdən irəli gələn istifadə, sahiblik və mülkiyyət hüquqlarının müdafiəsi, habelə deliktdən irəli gələn tələblər aiddir. Tərəflərin bağlı olduqları bir sahibkarlıq subyektinin özünün fəaliyyətinin həyata keçirilməsindən meydana gələn mübahisələrə isə kommersiya hüquqi şəxsi ilə bağlı korporativ mübahisələr aiddir. Qərarın 20-ci bəndində göstərilir ki, məhkəmə aidiyyətinin müəyyənləşdirilməsində tərəflərin subyekt tərkibi ilə bağlı meyarın qiymətləndirilməsi baxımından məhkəmələr nəzərə almalıdır ki, mübahisənin xarakteri ilə bağlı müəyyən halların (bu Qərarın 13-cü bəndi) mövcudluğu şərti ilə kommersiya məhkəmələrinin baxış predmetini təşkil edən işlər üzrə tərəflər qismində mülki hüquqi mübahisənin bütün mümkün subyektləri (hüquqi şəxslər, fərdi sahibkarlar, dövlət orqanları, bələdiyyələr, fərdi sahibkar statusuna malik olmayan fiziki şəxslər) iştirak edə bilərlər. Qərarın 28-ci bəndində göstərilmişdir ki, məhkəmələrə izah edilsin ki, fərdi sahibkar kimi müvafiq vergi orqanında uçota alınmış fiziki şəxsin Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş qaydada öz fəaliyyətini müvəqqəti dayandırması, yəni həmin şəxsin VÖEN-nin (vergi ödəyicisinin eyniləşdirmə nömrəsinin) aktiv olmaması onu fərdi sahibkar statusu olmayan şəxs kimi qiymətləndirməyə əsas vermir. Fərdi sahibkar kimi müvafiq vergi orqanında uçota alınmış fiziki şəxs yalnız Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 34.7.3-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş əsaslar üzrə belə uçotdan çıxarıldığı halda fərdi sahibkar statusunu itirmiş hesab edilir. Həmçinin nəzərə alınmalıdır ki, fiziki şəxsin fərdi sahibkar kimi vergi orqanında uçota alınarkən göstərilən konkret fəaliyyət istiqamət (lər)i ilə deyil, qanunla qadağan edilməyən sahibkarlıq fəaliyyətinin başqa növü ilə məşğul olması işin kommersiya məhkəməsinə aidiyyətini dəyişdirmir. Hazırkı işdən də göründüyü kimi iş üzrə həm mübahisənin subyekt tərkibinin (tərəflərin hər biri vergi ödəyicisidir), həm də predmetin sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi ilə bağlı olması müəyyən edildiyindən həmin məsələyə kommersiya məhkəməsində baxılmalıdır. MPM-nin 31.1-ci maddəsinin tələbinə əsasən aidiyyət qaydalarının pozulmasına yol verilmir. Beləliklə, məhkəmə hesab edir ki, yenidən, məhkəmə aidiyyəti üzrə müraciət etmək hüququ izah olunmaqla, iddia ərizəsi və ona əlavə olunmuş sənədlər iddiaçıya geri qaytarılmalıdır. MPM-nin 152.2-ci maddəsinə əsasən, iddia ərizəsinin qaytarılması haqqında hakim qərardad çıxarır. MPM-nin 152.3-cü maddəsinin tələblərinə görə, iddia ərizəsinin qaytarılması haqqında qərardaddan şikayət verilə bilər. MPM-nin 152.4-cü maddəsinə əsasən iddia ərizəsinin qaytarılması nöqsanlar aradan qaldırıldıqdan sonra ümumi qaydada ikinci dəfə məhkəməyə müraciət etməyə mane olmur. MPM-nin 114.1.3-cü maddəsinin tələbinə görə, iddia ərizəsi geri qaytarıldıqda ödənilmiş dövlət rüsumu geri qaytarılır. İş materiallarına əlavə edilmiş xx.xx.2025-ci il tarixli, ********** nömrəli qəbzdən görünür ki, iddiaçı Lənkəran Rayon Məhkəməsinə müraciət etmək üçün 30 manat dövlət rüsumu ödəmişdir. Qeyd olunanlara əsasən və MPM-nin 152.1.3, 263, 264, 267 və 268-ci maddələrini rəhbər tutaraq, qərara aldı: İddiaçı Cavabdeh qarşı «pul» tələbi iddia ərizəsi və ona əlavə edilmiş sənədlər iddiaçıya geri qaytarılsın. xx.xx.2025-ci il tarixli, ********** nömrəli qəbzə əsdasən ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumu iddiaçı X1 geri qaytarılsın. İddiaçıya izah edilsin ki, yenidən, məhkəmə aidiyyəti üzrə məhkəməyə müraciət etmək hüququ vardır. Qərardaddan, tərəfə rəsmi qaydada verildikdən sonra 10 (on) gün müddətində elektron məhkəmə sistemində yaradılmış elektron kabinet vasitəsi ilə Lənkəran Rayon Məhkəməsinə şikayət verilə bilər. Hakim Murad Aslanov