Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №16(3-6)-423/2026

Azərbaycan Respublikası adından Qərardad Bakı şəhəri İş № 16(3-6)-423/2026 01.07.2026 BAKI APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Hakimlər X1 sədrliyi və məruzəsi ilə, X2 və X3 ibarət tərkibdə, Ərizəçi “X LTD” Elmi-Istehsalat Kommersiya Şirkətinin müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi barədə ərizəsi üzrə Bakı Kommersiya Məhkəməsinin 16(4-11)- ***/**** saylı, ##.##.2026-cı il tarixli qərardadından mübahisə predmeti barədə müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs Maraqlı şəxs tərəfindən verilmiş şikayətə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında yazılı icraat qaydasında baxaraq MÜƏYYƏN ETDI: Iddiaçı “X LTD” Elmi-Istehsalat Kommersiya Şirkəti cavabdeh Cavabdeh qarşı sonuncunun şirkətə ayrılmış Bakı şəhəri, Nizami rayonu, O.Vəliyev küçəsi, 2360-cı məhəllədə yerləşən torpaq sahəsindən çıxarılması, torpaq sahəsinin boşaldılması və həmin sahədə onun tərəfindən inşa edildiyi bildirilən qanunsuz tikililərin sökülməsi tələbinə dair iddia ərizəsi ilə Bakı Kommersiya Məhkəməsinə müraciət etmişdir. Iş həmin məhkəmənin icraatındadır (iş № e-2- 2(4-11)-728/2026). Iddiaçı daha sonra müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi barədə ərizə verərək, Maraqlı şəxs adına ##.##.2025-ci il tarixdə 1125147993 qeydiyyat nömrəsi ilə dövlət qeydiyyatına alınmış daşınmaz əmlakın özgəninkiləşdirilməsinin qadağan edilməsini xahiş etmişdir. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin e-**(*-**)-***/**** saylı, ##.##.2026-cı il tarixli qərardadı ilə ərizə təmin edilmiş və AZ1030, ünvan 1 (köhnə ünvan: Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Keşlə qəsəbəsi, -,-) ünvanında yerləşən, sahəsi 224,8 kv.m olan qeyri-yaşayış binasının özgəninkiləşdirilməsi qadağan edilmişdir. Maraqlı şəxs ##.##.2026-cı il tarixdə həmin qərardaddan şikayət verərək, onun ləğv edilməsini və müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi barədə ərizənin təmin edilməməsini xahiş etmişdir. Şikayət onunla əsaslandırılmışdır ki, birinci instansiya məhkəməsi Mülki Prosessual Məcəllənin 158.1.2-ci maddəsinə istinad etsə də, həmin norma müəyyən hərəkətləri etməyin cavabdehə qadağan olunmasını nəzərdə tutur, Maraqlı şəxs isə iş üzrə cavabdeh deyil. Bundan başqa, onun adına qeydə alınmış daşınmaz əmlakla Cavabdeh qarşı irəli sürülmüş torpaq sahəsindən çıxarılma, sahənin boşaldılması və tikililərin sökülməsi tələbləri arasında hüquqi əlaqə, habelə əmlakın özgəninkiləşdirilməsi nəticəsində gələcək məhkəmə aktının icrasının mümkünsüzləşəcəyi və ya əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşəcəyi əsaslandırılmamışdır. Şikayətə görə, tətbiq edilmiş qadağa onun mülkiyyət hüququnu zərurət və mütənasiblik meyarları gözlənilmədən məhdudlaşdırmışdır. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin **(*-**)-***/**** saylı, ##.##.2026-cı il tarixli qərardadı ilə şikayət təmin edilməmiş və baxılması üçün iş materialları ilə birlikdə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilmişdir. Şikayətə apellyasiya instansiyası məhkəməsində yazılı icraat qaydasında baxılması qərara alınmışdır. Məhkəmə kollegiyası şikayəti və iş materiallarını araşdıraraq hesab edir ki, şikayət təmin edilməli, Bakı Kommersiya Məhkəməsinin **(*-**)-***/**** saylı, ##.##.2026-cı il tarixli qərardadı ləğv olunmalı və müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi barədə ərizə təmin edilməməlidir. Iş materiallarında olan sənədlərdən aşağıdakılar müəyyən edilir: – Bakı Şəhər Icra Hakimiyyəti başçısının ##.##.1996-cı il tarixli, **** saylı sərəncamı ilə O.Vəliyev küçəsinin 2360-cı məhəlləsində iddiaçıya anbarın layihələndirilməsi və tikintisi üçün torpaq sahəsi ayrılmışdır; – Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin ##.##.2025-ci il tarixli rəyinə görə, Cavabdeh tərəfindən istifadə edilən avtoyuma məntəqəsinin və ticarət obyektlərinin yerləşdiyi torpaq sahələri “X LTD” firmasının adına tərtib edilmiş qeyriyaşayış binasının texniki pasportunda göstərilən torpaq sahəsinin hüdudları daxilindədir; – Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik Hüquqi Şəxsinin * saylı Bakı Ərazi Idarəsinin təqdim etdiyi plana görə, “X LTD” firmasına ayrılmış torpaq sahəsi 8046,5 kv.m təşkil edir; – Daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən, AZ1030, ünvan 1 ünvanında yerləşən, sahəsi 224,8 kv.m olan qeyri-yaşayış binası Maraqlı şəxs xüsusi mülkiyyətində dövlət qeydiyyatına alınmışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 157.1-ci maddəsinə əsasən, maraqlı şəxslərin və ya arbitraj mübahisəsi tərəfinin ərizəsi ilə məhkəmə müvəqqəti təminat tədbirlərinin tətbiqi barədə qərardad qəbul edə bilər. Həmin Məcəllənin 157.2-ci maddəsinə görə, müvəqqəti təminat tədbirləri cavabdehin, arbitraj mübahisəsi tərəfinin və ya digər şəxslərin hərəkətləri (hərəkətsizliyi) nəticəsində mövcud vəziyyətin dəyişəcəyi təqdirdə ərizəçinin hüquqlarının qorunmasının (təmin və ya bərpa edilməsinin) mümkün olmayacağı və ya əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşəcəyinin qarşısını almaq məqsədilə tətbiq edilir. Məcəllənin 157.5-ci maddəsinə əsasən, ərizədə müvəqqəti təminat tədbiri tətbiq edilmədən 157.2-ci maddədə nəzərdə tutulan məqsədlərə nail olmağın mümkün olmadığı və iddia tələbinin kifayət qədər əsaslılığına dair ilkin sübutların mövcudluğu əsaslandırılmalıdır. Məcəllənin 157.6-cı maddəsinə görə, müvəqqəti təminat tədbiri 157.2-ci maddədə göstərilən məqsədlərə mütənasib olmalı və əks tərəfin hüquqlarının lüzumsuz məhdudlaşdırılması ilə nəticələnməməlidir. Məcəllənin 157.7-ci maddəsinə əsasən, müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi barədə qərardad müvəqqəti xarakter daşıyır və işin qabaqcadan mahiyyəti üzrə həll edilməsi hesab edilmir. Məcəllənin 158.1.2-ci maddəsi müəyyən hərəkətləri etməyin cavabdehə, 158.1.3-cü maddəsi isə mübahisə predmetinə aid olan müəyyən hərəkətləri etməyin başqa şəxslərə qadağan edilməsini müvəqqəti təminat tədbiri kimi nəzərdə tutur. Məcəllənin 264.0.5-ci maddəsinə görə, ayrıca akt şəklində qəbul edilən qərardadda məhkəmənin gəldiyi nəticələrin səbəbləri və rəhbər tutduğu qanunlara istinad göstərilməlidir. Məcəllənin 398.0.3-cü maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi qərardadı tam və ya qismən ləğv edib qərardadla həll edilməli olan məsələni özü həll edə bilər. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 157 və 158-ci maddələrinin bəzi müddəalarına dair” ##.##.2018-ci il tarixli Qərarında ifadə edilmiş hüquqi mövqeyə görə, məhkəmə təminat tədbirinin tətbiqi zərurətinin kifayət qədər əsaslandırılıb-əsaslandırılmadığını, iddia tələbi ilə tələb olunan tədbir arasında əlaqəni, tədbirin tələbə mütənasibliyini və işdə iştirak edən bütün şəxslərin qanuni mənafelərinin balansını yoxlamalıdır. Göstərilən normaların mənasına görə, müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi üçün yalnız əsas iddianın ilkin əsaslı görünməsi kifayət etmir. Ərizəçi, həmçinin, tədbir tətbiq edilmədikdə mövcud vəziyyətin dəyişməsi nəticəsində hüququnun qorunmasının mümkün olmayacağını və ya əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşəcəyini konkret faktlar və ilkin sübutlarla göstərməlidir. Tətbiq olunan məhdudiyyət isə qarşıya qoyulan məqsədə yararlı, zəruri və həmin məqsədlə müqayisədə həddən artıq olmamalıdır. Hazırkı iş üzrə əsas iddia Cavabdeh iddiaçıya ayrılmış torpaq sahəsindən çıxarılması, sahənin boşaldılması və onun tərəfindən inşa edildiyi bildirilən tikililərin sökülməsi tələblərindən ibarətdir. Maraqlı şəxs bu tələblər üzrə cavabdeh deyil və onun adına qeydə alınmış 224,8 kv.m sahəli qeyri-yaşayış binasına dair hər hansı maddi-hüquqi tələb irəli sürülməmişdir. Maraqlı şəxs iş üzrə cavabdeh olmaması özlüyündə ona münasibətdə hər hansı müvəqqəti qadağanın tətbiqini istisna etmir. Belə ki, Mülki Prosessual Məcəllənin 157.2 və 158.1.3-cü maddələri müəyyən şərtlərlə başqa şəxslərə münasibətdə də tədbir görülməsinə imkan verir. Lakin bu halda qadağan edilən hərəkətin məhz mübahisə predmetinə aid olması, həmin hərəkətin mövcud vəziyyəti dəyişdirərək ərizəçinin hüquqlarının qorunmasını mümkünsüz və ya əhəmiyyətli dərəcədə çətin etməsi əsaslandırılmalıdır. Birinci instansiya məhkəməsi qadağanı Mülki Prosessual Məcəllənin 158.1.2-ci maddəsi ilə əsaslandırmışdır. Maraqlı şəxs cavabdeh olmadığından bu normanın tətbiqi düzgün deyil. Bununla belə, normanın yanlış göstərilməsi təkbaşına həlledici əsas sayılmaya bilərdi; əgər iş materialları 158.1.3-cü maddənin şərtlərinin mövcudluğunu təsdiq etsəydi, tətbiq edilmiş tədbirin hüquqi əsası həmin norma baxımından qiymətləndirilə bilərdi. Hazırkı işdə isə bu şərtlər də müəyyən olunmur. Belə ki, ekspert rəyində Cavabdeh istifadə etdiyi avtoyuma məntəqəsi və ticarət obyektlərinin iddiaçıya ayrılmış sahənin hüdudları daxilində yerləşməsi göstərilsə də, Maraqlı şəxs adına dövlət qeydiyyatına alınmış 224,8 kv.m sahəli qeyri-yaşayış binasının həmin obyektlərlə eyniliyi və ya onların hansı hissəsini əhatə etməsi müəyyən edilməmişdir. Iş materiallarında bu əmlakın sərhədlərini iddiaçıya ayrılmış torpaq sahəsinin və ekspert rəyində göstərilən tikililərin koordinatları ilə müqayisə edən kadastr sxemi, üst-üstə düşmə planı və ya digər mötəbər məlumat yoxdur. Bu sənədlər əsas iddianın ilkin əsaslılığı barədə müəyyən qənaət formalaşdıra bilsə də, Maraqlı şəxs adına qeydə alınmış əmlakın özgəninkiləşdirilməsinin qadağan edilməsinin zəruriliyini ayrıca sübut etmir. Əsas iddianın ilkin əsaslılığı ilə konkret təminat tədbirinin zəruriliyi və mütənasibliyi fərqli meyarlardır və hər biri ayrıca əsaslandırılmalıdır. Bundan başqa, Maraqlı şəxs əmlakı satmaq, bağışlamaq və ya başqa qaydada özgəninkiləşdirmək niyyətində olduğunu göstərən satış elanı, ilkin müqavilə, reyestr orqanına müraciət, tərəflərin yazışması və ya başqa məlumat təqdim edilməmişdir. Əmlakın ehtimal olunan özgəninkiləşdirilməsinin Cavabdeh qarşı mümkün qətnamənin icrasını konkret olaraq necə mümkünsüz və ya əhəmiyyətli dərəcədə çətin edəcəyi də ərizədə və birinci instansiya məhkəməsinin qərardadında izah olunmamışdır. Iddiaçı Maraqlı şəxs qeydiyyatlı əmlakının hüquqi taleyinə təsir göstərən nəticə əldə etmək istəyirsə, buna uyğun maddi-hüquqi tələb irəli sürməli və həmin şəxsə belə tələbə qarşı tam müdafiə imkanı verilməlidir. Müvəqqəti təminat tədbiri əsas iddianın predmetini genişləndirə, iddia edilməmiş hüquqi nəticəni qabaqcadan yarada və ya əsas tələb üzrə əldə edilməsi mümkün olmayan nəticəni dolayı yolla təmin edə bilməz. Tətbiq edilmiş qadağa qeyri-yaşayış binasının bütövlükdə özgəninkiləşdirilməsini məhdudlaşdırır. Halbuki həmin əmlakın əsas iddianın predmetinə aid olması və iddiaçıya ayrılmış sahə ilə üst-üstə düşən hissəsinin həcmi müəyyən edilməmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi daha dar məhdudiyyətin kifayət edib-etməyəcəyini, qadağanın müddəti və əhatə dairəsi ilə üçüncü şəxsin məruz qala biləcəyi yükü, habelə tərəflərin mənafelərinin balansını qiymətləndirməmişdir. Bu səbəbdən tədbirin zəruri və mütənasib olduğu qənaətinə gəlmək mümkün deyil. Maraqlı şəxs mülkiyyət hüququnun dövlət qeydiyyatında olması həmin hüququn heç bir halda məhdudlaşdırıla bilməməsi demək deyil. Lakin qeydiyyatda olan hüquqa müvəqqəti müdaxilə üçün qanunda nəzərdə tutulan məqsəd, konkret risk, tədbirlə əsas tələb arasında hüquqi əlaqə və mütənasiblik əsaslandırılmalıdır. Hazırkı işdə bu şərtlərin mövcudluğu təsdiq olunmamışdır. Beləliklə, birinci instansiya məhkəməsi Mülki Prosessual Məcəllənin 157.2, 157.5, 157.6, 158.1.2, 158.1.3 və 264.0.5-ci maddələrinin tələbləri baxımından müvəqqəti təminat tədbirinin iddia predmeti ilə əlaqəsini, tətbiq edilmədikdə yaranacaq real riski və tədbirin mütənasibliyini kifayət qədər araşdırmamış və nəticəsini lazımi qaydada əsaslandırmamışdır. Buna görə həmin qərardad qanuni və əsaslı hesab edilə bilməz. Odur ki, mübahisə predmeti barədə müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs Maraqlı şəxs tərəfindən verilmiş şikayət təmin edilməli, Bakı Kommersiya Məhkəməsinin **(*-**)-***/**** saylı, ##.##.2026-cı il tarixli qərardadı ləğv olunmalı və ərizəçi “X LTD” Elmi-Istehsalat Kommersiya Şirkətinin müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi barədə ərizəsi təmin edilməməlidir. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 157.2, 157.5, 157.6, 158.1.3, 264.0.5, 398.0.3, 400 və 402-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası QƏRARA ALDI: Mübahisə predmeti barədə müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs Maraqlı şəxs tərəfindən verilmiş şikayət təmin edilsin. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin **(*-**)-***/**** saylı, ##.##.2026-cı il tarixli qərardadı ləğv olunsun. Ərizəçi “X LTD” Elmi-Istehsalat Kommersiya Şirkətinin müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi barədə ərizəsi təmin edilməsin. Qərardad dərhal qanuni qüvvəyə minir və ondan şikayət verilə bilməz.