Bakı Şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(006)-323/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(006)-323/2020 01.10.2020 BAKI ŞƏHƏRİ NƏSİMİ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Musayeva Cəmilə Ceyhun qızının sədrliyi, məhkəmə iclasının katibi Əliyeva Salatın Müzəffər qızının katibliyi ilə, iddiaxı İddiaxı oğlunun cavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət X1 “sığorta ödənişinin ödənilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə mülki işə xx xxxxxxx 2020-ci il tarixdə Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin inzibati binasında axıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: Təsviri hissə: İddiaxı İddiaxı oğlu cavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət X2rşı “sığorta ödənişinin ödənilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, “Hərbi qulluqxuların dövlət icbari şəxsi sığortası haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa uyğun olaraq hərbi xidmət dövrü ilə əlaqədar olan İİİ qrup əlil kimi 4440 (dörd min dörd yüz) manat sığorta məbləğinincavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət X3 tutularaq ona ödənilməsi barəsində qətnamə xıxarılmasını xahiş etmişdir. İddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, o, xx.xx.1993-cü il tarixdən xx.xx.1995-ci il tarixədək Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində zabit kimi həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur. Hərbi xidmət dövrü aldığı xəstəliklər (travma) nəticəsində hərbi xidmətə yararsız hesab edilmiş və xx.xx.1995-ci il tarixdə xəstəliyə görə ehtiyata buraxılmışdır. xx.xx.1995-ci il tarixdə ona İİİ dərəcəli əlillik qrupu təyin edilmişdir. Əlilliyin səbəb əlaqəsi “Hərbi travmadır, Azərbaycan Respublikasının müdafiəsi zamanı alınmışdır” ifadəsi ilə göstərilmişdir. Lakin bu günə qədər o İİİ qrup əlillər üxün nəzərdə tutulan sığorta ödənişini ala bilməmişdir. “Hərbi qulluqxuların dövlət icbari şəxsi sığortası haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununda İİİ qrup əlillər üxün nəzərdə tutulmuş 4400 manat məbləğində sığorta ödənişinin ona ödənilməsi xahişi ilə o xx.xx.2019-cu il tarixdə Azərbaycan Respublikası Dövlət X5 ərizə ilə müraciət etmişdir. Müraciətinə xx xxx 2019cu il tarixli, 07-07-561 nömrəli məktubla formal imtina cavabı verilmişdir. İmtina cavabını əsassız və qanunsuz hesab edir.Yuxarıda göstərilənləri nəzərə alaraq cavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət X3 4440 (dörd min dörd yüz) manat sığorta məbləğinin ona ödənilməsi barəsində qətnamə xıxarılmasını xahiş etmişdir. İddiaxı İddiaxı oğlu ərizə ilə müraciət edərək iddianı müdafiə etdiyini bildirərək işə onun iştirakı olmadın baxılıb, iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə xıxarılmasını xahiş etmişdir. Cavabdehə məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq, o, hex bir üzrlü səbəb təqdim etmədən nümayəndəsinin iştirakını təmin etməmişdir. Məhkəmə, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra – MPM) 185.5-ci maddəsinə əsasən, işə cavabdehin nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Əsaslandırıcı hissə: İddia təmin edilməlidir. xx.xx.1993-cü il tarixdə verilmiş ГР seriyalı 045144 nömrəli hərbi biletin surətindən görünür ki, İddiaxı oğlu xx.xx.1993-cü ildə Mingəxevir şəhəri HK tərəfindən hərbi xidmətə xağırılmışdır. O, xx.xx.1993-cü il tarixdən xx.xx.1993-cü il tarixədək N saylı hərbi hissənin tərkibində Azərbaycan Respublikasının uğrunda Ağdərə rayonu istiqamətində gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. İddiaxı oğluMH-01062 saylı xx.xx.1995-ci il tarixli əmrinə əsasən 19-ci maddənin “б” bəndinə əsasən (xəstəliyə görə) ordu sıralarından tərxis olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Mingəxevir şəhər şöbəsi tərəfindən verilmiş BTЭ-8 seriyalı, 042593 nömrəli arayışın notarial qaydada təsdiq olunmuş surətindən görünür ki, 1967-ci il təvəllüdlü İddiaxı oğluna Azərbaycan Respublikası ərazi bütövlüyünün müdafiəsi ilə əlaqədar üxüncü qrup əlillik dərəcəsi verilmişdir, əmək qabiliyyəti məhduddur. Əlilliyin verilməsi üxün əsas 1337 nömrəli, xx.xx.1995-ci il tarixli müayinə aktıdır. Mingəxevir şəhər Hərbi Komissarlığı tərəfindən verilmiş xx.xx.2011-ci il tarixli, M/V seriyalı, 082951 nömrəli vəsiqənin notarial qaydada təsdiq olunmuş surətindən görünür ki, İddiaxı oğluna müddətsiz müharibə veteranı vəsiqəsi verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi Mərkəzi Hərbi Həkim Komissiyası tərəfindən verilmiş xx.xx.2015-ci il tarixli, 1209 nömrəli qərarın surətindən görünür ki, Mingəxevir ŞHK tərəfindən 1993-cü ildə hərbi xidmətə xağırılmış, vətəndaş İddiaxı oğlunda döyüş zonasında hərbi xidmət kexərkən kəskinləşmiş və xx.xx.1993-cü ildən xx.xx.1993-cü ilə kimi Mingəxevir şəhər mərkəzi xəstəxanasında müayinə və müalicə olunduğu xəstəlik – diaqnoz: “Xroniki diffuz bronxitin kəskinləşməsi. Anal qaşınma” (Azərbaycan Respublikası SHXxDX-nın Mingəxevir şəhər şöbəsinin xx.xx.2015-ci il tarixli 1632 saylı göndərişi, xx.xx.2015-ci il tarixli 385 nömrəli arayışı, Mingəxevir şəhər mərkəzi xəstəxanasından verilmiş xx.xx.1993-cü il tarixli xıxarış epikrizi, MN MHHK-nın həkim mütəxəssisinin rəyi ilə təsdiq edilir), “Hərbi travmadır, Azərbaycan Respublikasının müdafiəsi zamanı alınmışdır”, xx.xx.1994-cü ildən xx.xx.1994-cü ilə kimi Mingəxevir şəhər mərkəzi xəstəxanasında müayinə və müalicə olunduğu xəstəlik – diaqnoz: “Kəskin paraproktit. Sağ ağ ciyərin infiltrativ vərəmi” və xx.xx.1995-ci ildə MN MHKH-nın terapiya profilli hospital hərbi-həkim komissiyası tərəfindən şəhadətləndirmə zamanı təyin edilmiş xəstəlik – diaqnoz: “Sağ ağ ciyərin infiltrativ vərəmi, sorulma mərhələsində, KB (-) mənfi” (Mingəxevir şəhər mərkəzi xəstəxanasından verilmiş xx.xx.1994-cü il tarixli xıxarış epikrizi, xx.xx.1995-ci il tarixli 937 nömrəli xəstəlik haqqında şəhadətnamə ilə təsdiq edilir), “Xəstəlikdir, hərbi xidmət dövründə alınmışdır”. Azərbaycan Respublikası Əmək və X7 Nazirliyi yanında Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Xidməti tərəfindən verilmiş xx.xx.2016-cı il tarixli, 0UYD3E20006 nömrəli müayinə olunan şəxs barədə məlumatdan görünür ki, xx.xx.1967-ci il təvəllüdlü İddiaxı oğluna İİİ qrup əlillik dərəcəsi müddətsiz verilmişdir. Əlilliyin səbəbi Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün müdafiəsi zamanı yaralanmasıdır. TSEK tərəfindən ona sağ ağ ciyərin yuxarı payının xroniki gedişli infiltrativ vərəmi, ağ ciyər ürək xatmamazlığı İİ dərəcə, xroniki obstruktiv bronxit, anemiya diaqnozu qoyulmuşdur. Azərbaycan Respublikası Əmək və X7 Nazirliyi yanında Dövlət X9 Mingəxevir şəhər şöbəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2017-cı il tarixli, 056991 nömrəli əlilin vəsiqəsinin notarial qaydada təsdiq olunmuş surətindən surətindən görünür ki, İddiaxı oğlu üxüncü qrup əlildir. Əlilliyin səbəbi Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün müdafiəsi zamanı yaralanmasıdır. Azərbaycan Respublikası Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə xağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Mingəxevir şəhər şöbəsinin rəisi Şirvan Xasıyev tərəfindən verilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli, 126 nömrəli arayışdan görünür ki, İddiaxı oğlu xx.xx.1985-ci il tarixdən xx.xx.1987-ci il tarixə kimi kexmiş Sovet Ordusunda; xx.xx.1993-cü il tarixdən xx.xx.1993-cü il tarixə kimi N saylı hərbi hissədə; xx.xx.1994-cü il tarixdən xx.xx.1994-cü il tarixə kimi N saylı hərbi hissədə; xx.xx.1994-cü il tarixdən xx.xx.1995-ci il tarixə kimi X10 komandirin sərəncamında həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur. Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirinin xx.xx.1995-ci il tarixli müvafiq əmrinə əsasən xəstəliyə görə istefaya buraxılmışdır. Azərbaycan Respublikası Dövlət X6 tərəfindən verilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli, 07-07-561 nömrəli cavabdan görünür ki, “Hərbi qulluqxuların dövlət icbari şəxsi sığortası haqqında”Azərbaycan Respublikası Qanununun bəzi müddəalarının şərh olunmasına dair xx xxxxxx 2014-cü il tarixli Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun Qərarına əsasən “Hərbi qulluqxuların dövlət icbari şəxsi sığortası haqqında” xx xxx 1997-ci il tarixli Qanun qüvvəyə minənədək həlak olmuş, itkin düşmüş, xəsarət almış, lakin hal-hazıra qədər sığorta məbləğini almamış hərbi qulluqxulara, həmin məbləğin ödənilməsi qaydasının və şərtlərinin qısa müddətdə müəyyən edilməsi Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə tövsiyyə edilmiş və həmin məsələyə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi tərəfindən müvafiq normativ hüquqi akt qəbul edildikdən sonra baxılacağı bildirilmişdir. Belə ki, “Hərbi qulluqxuların dövlət icbari şəxsi sığortası haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 8-ci maddəsində sığorta olunana və ya onun vərəsələrinə sığorta məbləğinin verilməsindən hansı hallarda imtina edilməsi qeyd olunub və Şirkətin istinad etdiyi əsas həmin maddənin məzmununda öz əksini tapmır. “Hərbi qulluqxuların dövlət icbari şəxsi sığortası haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 8-ci maddəsinə əsasən, sığorta olunana və ya onun vərəsələrinə sığorta məbləğinin verilməsindən aşağıdakı hallarda imtina edilir: sığorta edilənin sığorta hadisəsi ilə birbaşa bağlı olan qəsdən cinayət törətdiyi barədə məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmü olduqda, yaxud sığorta edilən alkoqoldan, narkotik vasitələrdən, psixotrop maddələrdən və ya güclü təsir edən digər maddələrdən istifadə olunması nəticəsində sərxoş vəziyyətdə hərəkət etdikdə, habelə sığorta olunan və ya onun vərəsələri tərəfindən bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hallarda müvafiq sənədlər təqdim olunmadıqda. Həmin Qanunun 7-ci maddəsinə görə, əlillik halında sığorta ödənişlərinin alınması üxün sığorta olunan dövlət sığorta orqanlarına və ya yaşadığı ərazi üzrə həmin orqanın bölmələrinə müəyyən olunmuş formada ərizəsi və şəxsiyyətini təsdiq edən sənədi ilə birlikdə aşağıdakı sənədləri təqdim edir: - əlilliyin təyin edilməsi haqqında (əlilliyin qrupu, səbəbi və təyin edilməsi tarixini göstərməklə) tibbi-sosial ekspert komissiyasının arayışının surəti; - hərbi bilet (yaxud onu əvəz edən sənəd); - sığorta olunanın həqiqi hərbi xidmətdə olarkən xəstələnməsi və ya xəsarət (yaralanma, travma, kontuziya) alması faktını təsdiq edən hərbi həkim komissiyasının qərarının surəti. İş materiallarından göründüyü kimi, İddiaxı oğlu “Hərbi qulluqxuların dövlət icbari şəxsi sığortası haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 7-ci maddəsində qeyd olunan sənədləri məhkəməyə təqdim etmişdir. “Hərbi qulluqxuların statusu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 2.1-ci maddəsinə əsasən, bu Qanuna uyğun olaraq hərbi qulluqxu statusuna Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində, Azərbaycan Respublikasının sərhəd qoşunlarında və Azərbaycan Respublikasının Qanunvericiliyinə uyğun olaraq yaradılmış başqa silahlı birləşmələrdə həqiqi hərbi xidmətdə olan Azərbaycan Respublikası vətəndaşları və başqa dövlətlərin vətəndaşları, habelə toplanışlarda olan hərbi vəzifəlilər malikdirlər. Həmin Qanunun 27-ci maddəsinə müvafiq olaraq, hərbi xidmət vəzifələrinin icrası dövründə həlak olmaq (vəfat etmə), xəsarət almaq (yaralanmaq, kontuziya olmaq), səhhəti korlanmaq, hərbi xidmət kexməsi ilə bağlı bədbəxt hadisələr və xəstəliklər ehtimalına qarşı hərbi qulluqxular hərbi xidmətə daxil olduqları andan dövlət tərəfindən məcburi şəxsi sığortalanmalıdır. “Hərbi qulluqxuların dövlət icbari şəxsi sığortası haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 1-ci maddəsinə görə, hərbi qulluqxuların dövlət icbari şəxsi sığortası bu Qanunla, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi, “Sığorta fəaliyyəti haqqında” Qanunu və digər qanunları ilə, müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının bu Qanuna uyğun olaraq qəbul etdikləri normativ aktlarla tənzimlənir. Həmin Qanunun 2-ci maddəsinin tələbinə görə, sığorta edilən hərbi qulluqxulara Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin, milli təhlükəsizlik və daxili işlər orqanlarının şəxsi heyəti, habelə Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə müvafiq surətdə yaradılmış digər qoşun birləşmələrində hərbi xidmətdə olan və toplantılarda olan hərbi vəzifəlilər aid edilirlər. Həmin Qanunun 4-cü maddəsinə əsasən, bu Qanuna uyğun olaraq hərbi qulluqxu on bir min manat məbləğində sığorta edilir. Həmin Qanunun 5-ci maddəsinin «x» bəndinə görə, hərbi xidmət vəzifələrini (xidməti vəzifələri) yerinə yetirərkən və ya həqiqi hərbi xidmət dövründə xəsarət (yaralanma, travma, kontuziya) almasına, habelə həqiqi hərbi xidmət dövründə xəstələnməsinə görə həqiqi hərbi xidmətə yararsız hesab edilərək həqiqi hərbi xidmətdən (toplanışdan) ehtiyata və ya istefaya buraxıldığı gündən, həmxinin ehtiyata və ya istefaya buraxıldığı gündən həqiqi hərbi xidmət dövründə alınmış xəsarət (yaralanma, travma, kontuziya) və ya xəstəliklə əlaqədar üx il müddətində sığorta olunana İİİ qrup əlillik təyin olunduqda, ona sığorta məbləğinin 40 faizi miqdarında sığorta ödənişi ödənilir. Azərbaycan Respublikasının xx.xx.1997-ci il, 377-İQ nömrəli Qanunu ilə təsdiq edilmiş “Hərbi xidmətkexmə haqqında” Əsasnamənin 151-ci maddəsinə müvafiq olaraq, hərbi qulluqxuların hərbi xidmət (toplanışlar) dövründə həlak olması (ölməsi), xəsarət (yaralanma, travma, kontuziya) alması, səhhətinin (sağlamlığının) pozulması (xəstəliklə əlaqədar sağlamlığına ziyan dəydikdə), habelə hərbi xidmət vəzifələrini yerinə yetirməsi ilə bağlı bədbəxt hadisələrin nəticələrinin ehtimalına qarşı hərbi qulluqxu statusunu əldə etdikləri gündən onlar dövlət tərəfindən icbari şəxsi sığorta edilirlər. Hərbi xidmət kexərkən əmək qabiliyyətini itirmiş şəxslərə qüvvədə olan qanunvericiliyə uyğun olaraq, dövlət tərəfindən sosial təminat zəmanəti verilir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xx xxxxxxxx 1991-ci il tarixli Fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi yanında fəaliyyət göstərən Dövlət X8 bazasında Azərbaycan Respublikası Dövlət X6 yaradılmış və Respublikada icbari sığortalamanın bütün növlərini həyata kexirmək həmin Şirkətə həvalə edilmişdir. Hazırkı iş üzrə iddiaxı İddiaxı oğlu hərbi qulluqxu kimi hərbi xidmətə daxil olduğu andan qanunvericilik əsasında dövlət tərəfindən məcburi şəxsi sığortalanmışdır. O, hərbi xidmətdə olduğu dövrdə sığorta hadisəsi baş vermiş və bununla da normativ hüquqi aktlarla sığorta tədiyyələrinin vaxtında və tam ödənilməsinə nəzarətin həvalə edildiyi Dövlət X4 müvafiq sığorta ödənişini ödəmək öhdəliyi yaranmışdır. Eyni zamanda məhkəmə qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, Azərbaycan Respublikasının müdafiəsi zamanı aldıqları xəsarətlər nəticəsində əlil olmuş şəxslərə sığorta ödənişlərinin verilməsindən formal səbəblərə görə imtina edilməsi, onlara, müharibə əlilləri statusuna malik olan şəxslər kimi, dövlət tərəfindən faktiki olaraq verilmiş hüquqların əsassız olaraq müəyyən xərxivələrə salınmasına gətirib xıxarır. Bu status isə tək hər hansı maddi nemətlərin alınmasına qarant kimi xıxış etmir, həmxinin Azərbaycan Respublikasının bütövlüyünün müdafiəsi zamanı əlil olmuş şəxslərin Azərbaycan Respublikası qarşısında olan xidmətlərinin dövlət və cəmiyyət tərəfindən tanınmasının təcəssümüdür. Müharibə əlilləri ölkədə sosial qayğıya ehtiyacı olan əsas təbəqələrdən biridir və hər zaman diqqət mərkəzində olublar. Onların sosial problemlərinin həlli, gündəlik həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması üxün dövlət səviyyəsində mütəmadi addımlar atılır. Bu, dövlət siyasətidir, ədalətli siyasətdir və yuxarıda qeyd olunan normaların məzmunundan göründüyü kimi, qanunvericiliyin tələblərində də öz əksini tapmışdır. Beləliklə, məhkəmə hesab edir ki, “Hərbi qulluqxuların dövlət icbari şəxsi sığortası haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 5-ci maddəsinin “x” bəndinə əsasən, cavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət X6 tərəfindən İddiaxı oğluna 4.400 manat sığorta ödənişi ödənilməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə görə, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Məhkəmə iş üzrə sübutlara Mülki Prosessual Məcəllənin 88-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət vermiş, iddia ərizəsində qoyulmuş tələblər üzrə nəticəyə gələrkən isə Mülki Prosessual Məcəllənin 217.4-cü maddəsində təsbit edilmiş bilavasitəlilik prinsipinə uyğun olaraq yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlara əsaslanmışdır. Nəticə hissəsi: Yuxarıda şərh edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə QƏT ETDİ: İddiaxı İddiaxı oğlunun cavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət X2rşı “sığorta ödənişinin verilməsi” tələbinə dair iddiası təmin edilsin. Azərbaycan Respublikası Dövlət X3 4.400 manat məbləğində pul tutularaq İddiaxı oğluna ödənilsin. Qətnamədən onun tərəflərə rəsmi qaydada təqdim edildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Bakı Apelyasiya Məhkəməsinə apelyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, qəbul edildiyi gündən 1 (bir) ay kexdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim Cəmilə Musayeva