Bərdə Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(021)-2528/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bərdə rayonu İş № 2(021)-2528/2021 17.08.2021 BƏRDƏ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Əhmədov Elsun Məzahir oğlunun sədrliyi, Məhkəmə iclas katibi X2, İddiaçı, Cavabdeh Cavabdeh Baxşalı qızını iştirakları ilə, İddiaçı Bəylər oğlunun Cavabdeh qızına qarşı alimentin azaldılması tələbinə dair mülki işə Bərdə Rayon Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı məhkəmədə iddia qaldıraraq Bərdə Rayon Məhkəməsinin 09 mart 2021-ci il tarixli 2(021)-597/2021 saylı qətnaməsi ilə hər ay bir uşağın saxlanılması üçün müəyyən edilmiş 130 manat məbləğində alimentin azaldılaraq 80 manat olması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı İddiaçı iddia ərizəsini belə əsaslandırmışdır ki, Cavabdeh ilə 1999-cu il tarixdə rəsmi olaraq ailə qurub evləniblər. Birgə nikah dövründə 10 may 2000-ci il təvəllüdlü Xurşudov Səbuhi Teymur oğlu, 20 mart 2006-cı il təvəllüdlü Xurşudov Fərid Teymur oğlu adlı uşaqları anadan olmuşdur. Lakin aralarında olan narazılığa görə onlar rəsmi olaraq ayrılmışlar. Ayrıldıqdan sonra övladları cavabdehin himayəsində yaşayır və hər ay bir uşağın saxlanılması üçün Bərdə Rayon Məhkəməsinin 2(021)-1375/2018 saylı 16 fevral 2018-ci il tarixli qətnaməsi ilə azyaşlı övladının saxlanılması üçün 110 manat məbləğində aliment tutularaq cavabdehin xeyrinə ödənilməsinə dair qətnamə qəbul olunmuşdur. Daha sonra Cavabdeh aliment miqdarının artırılmasına dair iddia ərizəsi ilə müraciət etmişdir və Bərdə Rayon Məhkəməsinin 09 mart 2021-ci il tarixli 2(021)-597/2021 saylı qətnaməsi ilə iddia tələbi qismən təmin edilmiş, Bərdə Rayon Məhkəməsinin 16 fevral 2018-ci il tarixli 2(021)-1375/2018 saylı qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş alimentin miqdarı artırılaraq qətnamə qanuni qüvvəsini aldıqdan sonra 20 mart 2006-cı ildə anadan olmuş X1 yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün İddiaçı oğlundan ayda 130 ( bir üz otuz) manat miqdarında aliment sabit pul məbləğində tutularaq iddiaçı Xurşudova Baxşalı qızına verilməsi barədə qətnamə qəbul edilmişdir. Qəbul olunmuş qətnamədən onun xəbəri olmamışdır. İndi isə o, hal-hazırda müəyyən olunmuş 130 manat məbləğində alimenti ödəyə bilmir. Heç bir yerdə işləmir, maddi imkanı olduqca zəifdir. Adına heç bir daşınar və ya daşınmaz əmlak yoxdur. O, beş il Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. Bərdə Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə hər ay 1 uşağın saxlanılması üçün 130 manat məbləğində aliment tutulsa da o, sadəcə hər ay övladının saxlanılması üçün 80 manat məbləğində aliment ödəyə bilər. Çünki o, rəsmi olaraq heç bir yerdə işləmir. Bərdə rayonu Məşədiibişli kəndində yerləşən ata mülkündə Lalə Xurşudova övladları ilə birlikdə müvəqqəti oalaraq yaşayıb. Lalə Xurşudova övladı ilə həmin evdə yaşasa belə o, hər ay davamlı olaraq övladlarının saxlanılması üçün müəyyən olunmuş alimenti ödəmişdir. Buna baxmayaraq Cavabdeh müəyyən olunmuş alimentin yetərli olmadığını bildirərək məhkəməyə alimentin artırılması ilə bağlı müraciət etmişdir. Halbu ki, o, heç bir yerdə işləmədiyi halda, halhazırda kirayədə yaşayır, o, ikinci dəfə ailə həyatı qurmuşdur. O, övladının saxlanılması üçün aliment ödəməkdən imtina etmir, sadəcə Bərdə Rayon Məhkəməsinin 09 mart 2021-ci il tarixli 2(021)-597/2021 saylı qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş 130 manat alimentin azaldılaraq əvvəlki kimi 80 manat olmasını istəyir. Məhkəmə iclasında iddiaçı Xurşudov Teymur Bəylər oğlu iddia ərizəsində göstərilənlərə uyğun izahat verərək, iddia tələbinin təmin olunmasını xahiş etdi. Məhkəmə iclasında Cavabdeh Baxşalı qızı iddianı qəbul etməyərək, izahatında göstərdi ki, iddianı qəbul etmir, maddi vəziyyəti yaxşı deyil. İddiaçının verdiyi 130 manat alimentlə uşağı saxlamaq çətindir, hər bir şeyin qiyməti getdikcə artır, uşağın tələbatını odəyə bilmir. İddianın rədd edilməsini xahiş etdi. Məhkəmə tərəflərin izahatını dinləyib, iş üzrə təqdim olunmuş digər sübutlarla yanaşı yoxlayaraq, iddia tələbinin dəlillərini nəzərə alaraq, işdə olan sübutları işin bütün faktiki hallarının tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırılmasına əsaslanmaqla hesab edir ki, iddia tələbi rədd edilməlidir. Belə ki, mülki işə əlavə olunmuş Seriya AZE № ******** saylı Azərbaycan Respublikası vətəndaşının şəxsiyyət vəsiqəsinin surətindən görünür ki, Xurşudov Teymur Bəylər oğlu xx xxxxxx 1974-cü il tarixdə Bərdə rayonun Mollalı kəndində anadan olmuş, Bərdə rayonu, Məşədiibişli kəndində qeydiyyatdadır. Mülki işə əlavə olunmuş Bərdə rayon İcra Hakimiyyəti Basşçısının Mollalı kənd inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəliyi tərəfidən verilmiş 303 saylı, 12 iyul 2021-ci il tarixli arayışdan görünür ki, Xurşudov Teymur Bəylər oğlu Bərdə rayon Məşədiibişli kəndində yaşayır. Mülki işə əlavə edilmiş Bərdə Rayon Məhkəməsinin 09 mart 2021-ci il tarixli, 2(021)-597/2021 saylı qətnaməsinin surətindən görünür ki, iddiaçı Cavabdeh Lalə Baxşalı qızının cavabdeh İddiaçı oğluna qarşı alimentin məblığinin artırılması tələbinə dair iddiası qismən təmin edilmiş, Bərdə Rayon Məhkəməsinin 16 fevral 2018-ci il tarixli2(021)-1375/2018 nömrəli qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş alimentin miqdarı artırılaraq qətnamə qanuni qüvvəsini aldıqdan sonra 20 mart 2006-cı ildə anadan olmuş Xurşudov Fərid Teymur oğlunun yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün cavabdeh İddiaçı Bəylər oğlundan ayda 130 (bir yüz otuz) manat miqdarında aliment sabit pul məbləğində tutularaq iddiaçı Cavabdeh xeyrinə verilməsi, iddianın qalan hissədə təmin edilməməsi qət edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 17-cı maddəsinin İİ bəndinə əsasən uşaqların qayğısına qalmaq və onları tərbiyə etmək valideynlərin borcudur. Bu borcun yerinə yetirilməsinə dövlət nəzarət edir. Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinin 75.1-ci maddəsinə əsasən valideynlər uşaqlarını saxlamağa borcludurlar. Həmin Məcəllənin 75.4-cü maddəsinə əsasən valideynlər uşaqlarını saxlamadıqda uşaqların saxlanması ücün vəsait (aliment) valideynlərdən məhkəmə qaydasında tutulur. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 34-cü maddəsinin İV bəndinə əsasən ər ilə arvadın hüquqları bərabərdir. Uşaqlara qayğı göstərmək, onları tərbiyə etmək valideynlərin həm hüququ, həm də borcudur. “Uşaq hüquqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunun 8-ci maddəsinə əsasən, hər bir uşağın yaşamaq, normal şəraitdə fiziki, əqli və mənəvi cəhətdən inkişaf etmək hüququ vardır. Dövlət bu şəraiti təmin edən iqtisadi, sosial-hüquqi və digər tədbirlər görməyi, sağlam və təhlükəsizlik mühit yaratmağı öz öhdəsinə götürür. “Uşaq hüquqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunun 13-cü maddəsinə əsasən, uşağın Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş minumum dolanacaq xərclərindən az olmayan maddi təminat almaq hüququ vardır. “Uşaq Hüquqları haqqında” Konvensiyanın müddəalarında qeyd olunur ki, yetkinlik yaşına çatmayanlarla bağlı məsələlər məhkəmə tərəfindən həll edilərkən ilk növbədə uşaqların layiqli həyat səviyyəsinin təmin edilməsi təmin edilməlidir. “Uşaq hüquqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 19-cu maddəsinə uyğun olaraq valideynlərin uşağın tərbiyəsində bərabər hüquq və vəzifələri vardır. Onlar uşağı sağlam böyütməli, ümumbəşəri və milli dəyərlər əsasında tərbiyə etməli, müstəqil həyata hazırlamalıdırlar. Uşağın qabiliyyətinin inkişaf etdirilməsi, onun maddi və mənəvi tələbatının təmin edilməsi, hüquq və mənafelərinin mühafizəsi valideynlərin əsas vəzifələridir. “Uşaq Hüquqları haqqında” Konvensiyasının 3-cü maddəsinə əsasən uşaqlar barəsində bütün tədbirlərdə əsas diqqət uşaq mənafelərinin daha yaxşı təmin edilməsinə yönəldilir, istər bu tədbirlər sosial təminat məsələləri ilə məşğul olan dövlət idarələri və ya özəl idarələr tərəfindən görülsün, istərsədə məhkəmələr, inzibati və ya qanunvericilik orqanları tərəfindən. Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin 76.2-ci maddəsinin tələbinə görə, Məcəllənin 76.1-ci maddəsində müəyyən edilmiş payların miqdarı məhkəmə tərəfindən, tərəflərin ailə və maddi vəziyyəti, eləcə də diqqətəlayiq olan başqa hallar nəzərə alınmaqla azaldıla və artırıla bilər. Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin 78.1-ci maddəsinə əsasən valideynlər arasında yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlara aliment ödənilməsi barədə saziş yoxdursa, eləcə də aliment verməyə borclu olan valideynin qazancı (gəliri) qeyri-müntəzəm, dəyişən olarsa, ya da qazancın (gəlirin) hamısını və ya bir hissəsini həmin valideyn natura və ya xarici valyuta ilə alırsa, yaxud onun qazancı və ya sair gəliri yoxdursa, habelə alimentin valideynin qazancından (gəlirindən) müəyyən hissə kimi tutulması mümkün olmadığı, çətinlik törətdiyi və ya tərəflərdən birinin marağını əhəmiyyətli dərəcədə pozduğu başqa hallarda, uşaqların saxlanması üçün vəsait tutulmasını tələb edən şəxsin xahişi ilə alimentin miqdarı məhkəmə tərəfindən hər ay ödənilməli olan sabit pul məbləğində və ya eyni zamanda həm sabit pul məbləğində, həm də bu Məcəllənin 76-cı maddəsinə uyğun olaraq qazancın (gəlirin) müəyyən hissəsi kimi müəyyən edilə bilər. Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin 78.2-ci maddəsinə görə sabit pul məbləğinin miqdarı məhkəmə tərəfindən tərəflərin maddi və ailə vəziyyəti, diqqətəlayiq olan digər hallar nəzərə alınmaqla uşağın əvvəlki təminatının səviyyəsinin mümkün qədər maksimal saxlanması əsas tutularaq müəyyən edilir. İstinad edilən maddi normalara görə uşaqların saxlanması üçün alimentin valideynin qazancından (gəlirindən) müəyyən hissə kimi tutulması mümkün olmadığı, çətinlik törətdiyi və ya tərəflərdən birinin marağını əhəmiyyətli dərəcədə pozduğu başqa hallarda, uşaqların saxlanması üçün vəsait tutulmasını tələb edən şəxsin xahişi ilə alimentin miqdarı məhkəmə tərəfindən hər ay ödənilməli olan sabit pul məbləğində müəyyən edilə bilər. Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin 112.1-ci maddəsinə əsasən aliment ödənilməsi barədə saziş olmadıqda məhkəmə tərəfindən alimentin miqdarı müəyyən olunduqdan sonra tərəflərdən birinin ailə və ya maddi vəziyyətində dəyişiklik olmuşsa, məhkəmə tərəflərdən birinin tələbi ilə alimentin müəyyən olunmuş miqdarını dəyişə bilər və ya aliment ödəməli olan şəxsi tərəflərin diqqətəlayiq başqa maraqlarını da nəzərə almaqla aliment ödəməkdən azad edə bilər. “Azərbaycan Respublikasında 2021-ci il üçün yaşayış minimumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən 2021-ci il üçün yaşayış minimumu uşaqlar üçün 175 manat məbləğində müəyyən edilmişdir. Məhkəmə ilk olaraq qeyd edir ki, qanunvericiliyin sadalanan normalarının mənasına görə aliment institutunun təyinatı ilk növbədə uşaqların mənafelərinin təmin edilməsindən, uşaqların saxlanmasında könüllü iştirak etməyən valideynlərin onların saxlanmasına məcburi cəlb olunmasından ibarətdir. Ailə qanunvericiliyi alimentin tutulması zamanı tərəflərin maddi və ailə vəziyyətini, diqqətəlayiq olan digər halları nəzərə alır, lakin bu zaman həlledici amil kimi uşağın əvvəlki təminat səviyyəsinin mümkün qədər maksimal saxlanmasını müəyyənləşdirir. Bununla yanaşı, hər il ölkə üzrə bir uşağın saxlanması üçün tələb olunan yaşayış minimumu müəyyən edilir və həmin məbləğ qanunla tənzimlənir. Məhkəmə həmçinin qeyd edir ki, qanunvericiliyə görə aliment 2 formada tutula bilər: qazancın və başqa gəlirlərin müəyyən hissəsi kimi və sabit pul məbləğində. Alimentin məbləği ilə bağlı olaraq isə ilk növbədə nəzərə alınmalıdır ki, Ailə Məcəllənin 78.2-ci maddəsinə əsasən sabit pul məbləğinin miqdarı məhkəmə tərəfindən tərəflərin maddi və ailə vəziyyəti, diqqətəlayiq olan digər hallar nəzərə alınmaqla uşağın əvvəlki təminatının səviyyəsinin mümkün qədər maksimal saxlanması əsas tutularaq müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun “Nikahın pozulması, boşanmadan sonra yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların valideynlərdən hansının yanında qalması və uşaqlar üçün valideynlərdən aliment tutulması tələbinə dair işlərə baxılarkən qanunvericiliyin məhkəmələr tərəfindən tətbiqi təcrübəsi haqqında” 28 mart 2016-cı il tarixli Qərarında məhkəmələrə izah edilmişdir ki, uşağın Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş minimum dolanacaq xərclərindən az olmayan maddi təminat almaq hüququ vardır (“Uşaq hüquqları haqqında” Qanunun 13-cü maddəsi). Məhkəmə tərəfindən alimentin miqdarı müəyyən edilərkən uşağın əvvəlki təminatının səviyyəsinin mümkün qədər maksimal saxlanması əsas meyar olmalı və yalnız bir tərəfin deyil, hər iki tərəfin ailə və maddi vəziyyəti öyrənilməlidir. Bu zaman məhkəmələr uşağın valideynlərinin birgə yaşadıqları dövrdə ailənin maddi vəziyyəti və yaxud ayrı yaşadıqları dövrdə uşağın saxlanılmasına valideynlərdən biri tərəfindən könüllü qaydada vəsait ödənilməsini və uşağın bu ödəmənin dayandırıldığı vaxtadək olan dövrdəki təminat səviyyəsini nəzərə almalıdırlar. Əlavə haqq ödənilməklə uşağın məktəbəqədər tərbiyə müəssisəsinə, musiqi, rəsm, idman, rəqs və digər dərnəklərə gedib-getməməsi də nəzərə alınmalıdır. Məhkəmə qeyd edir ki, ölkə üzrə uşaqlar üçün müəyyən olunmuş yaşayış minimumu özlüyündə müəyyən meyar kimi çıxış etməklə minimum təminat səviyyəsini nəzərdə tutur. Həmin minimum təminat səviyyəsindən daha yüksək məbləğdə alimentin təyin olunması isə aliment tutulan şəxsin qazancları barədə sübutların olmasından asılıdır. Bu səbəbdən məhkəmə hesab edir ki, iddia rədd edilməli Bərdə Rayon Məhkəməsinin 09 mart 2021-ci il tarixli 2(021) 597/2021 saylı qətnaməsi ilə 20 mart 2006-cı il təvəllüdlü Xurşudov Fərid Teymur oğlunun yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması İddiaçı Cavabdeh xeyrinə tutulan alimentin miqdarı dəyişdirilməməlidir. Azərbaycan Respublikası Müki Prosessual Məcəllənin 9.1, 9.3, 14.2, 88, 217.1, 218.1, 218.3 və 220.4-cü maddələrinə görə hər hansı mübahisənin qanuni və əsaslı həlli üçün məhkəmə baxışı zamanı məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli olan hüquq normalarına müvafiq qiymət verməlidir. Məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Qətnamə çıxarıldıqda hakim sübutları qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olan nə kimi halların müəyyən edildiyini, nə kimi halların müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hansı hüquqi münasibətdə olmalarını, həmin iş üzrə hansı qanunun tətbiq edilməli olduğunu və iddianın təmin olunub-olunmadığını müəyyən etməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin 217.3-cü maddəsinə əsasən qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə əsasən, məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 227, 233-cü maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə, QƏT ETDİ: İddiaçı Bəylər oğlunun Cavabdeh qızına qarşı alimentin azaldılması tələbinə dair iddiası təmin edilməsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Bərdə Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər.