Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(060)-4966/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Sumqayıt şəhəri İş № 2(060)-4966/2021 06.07.2021 SUMQAYIT ŞƏHƏR MƏHKƏMƏSİ Hakim Hüseynov Elmir Xoşbəxt oğlunun sədrliyi, Novruzova Nailə Xəlfəqulu qızının katibliyi, İddiaçı, Cavabdeh Sumqayıt şəhər Bələdiyyəsinin nümayəndəsi X1 iştirakı ilə, İddiaçı cavabdeh Sumqayıt şəhər Bələdiyyəsinə qarşı «alqı-satqı müqavilsəinin bağlanılmış hesab edilməsi tələbinə» dair iddia ərizəsi üzrə mülki işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı cavabdeh Sumqayıt şəhər Bələdiyyəsinə qarşı «alqı-satqı müqavilsəinin bağlanılmış hesab edilməsi tələbinə» dair iddia ərizəsi ilə Sumqayıt şəhər Məhkəməsinə müraciət edərək, Sumqayıt şəhər Bələdiyyəsinin 16 iyul 2004-cü il tarixli, 123 saylı Protokoluna əsasən iddiaçıya ayrılmış və Sumqayıt şəhəri 20-ci mikrorayon ərazisində yerləşən 600 kv m-dən ibarət olan torpaq sahəsinə görə onunla cavabdeh Sumqayıt şəhər Bələdiyyəsi arasında alqı-satqı müqaviləsinin bağlanmış hesab edilməsi haqqında qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı məhkəmə iclasında iddia tələbini müdafiə edərək onunla əsaslandırdı ki, cavabdeh Sumqayıt şəhər Bələdiyyəsinin 16 iyul 2004-cü il tarixli 123 saylı Protokoluna əsasən Sumqayıt şəhəri 20-ci mikrorayon ərazisində 600 kv.metr torpaq mülkiyyəti iddiaçının mülkiyyətinə ayrılmış və iddiaçı tərəfindən həmin torpağın ona satılması ilə əlaqədar 1 milyon 500 min manat məbləğində vəsait ödənilmişdir. Qeyd edilən torpaq sahəsinə dair Sumqayıt şəhər Memarlıq və Şəhərsalma İdarəsi tərəfindən təhkim aktı tərtib olunmuş və iddiaçı həmin torpaq sahəsinə dair inşaat pasportu əldə etməklə qeyd edilən ərazidə yaşayış evi inşa edərək ailə üzvləri ilə bu ünvanda yaşayır. Torpağın iddiaçıya satılmasına dair protokolda iddiaçı ilə torpağın alqı-satqısına dair aktın tərtib edilməsi qeyd olunsa da bu vaxta kimi cavabdeh tərəfindən alqı-satqı aktı tərtib olunmamış, nəticədə iddiaçı torpaq üzərində mülkiyyət hüquqlarını dövlət qeydiyyatına ala bilməmişdir. Halbuki iddiaçının bu hüquqları Sumqayıt şəhər Bələdiyyə Şurasının 16.06.2004-cü il tarixli qərarında təsbit olunmuşdur. Alqı-satqı müqaviləsinin bağlanmaması üzündən iddiaçı həmin torpaq sahəsi üzərində mülkiyyət hüquqlarını dövlət qeydiyyatına aldıra və çıxarış ala bilməmişdir. Bu səbəbdən də iddiaçı müvafiq sənədlərin surətini cavabdeh təşkilata göndərməklə alqı-satqı müqaviləsi üzrə öhdəliklərin iddiaçı tərəfindən icra edildiyini və 17 ildən artıq bu torpaq sahəsinin onun sahibliyində olduğunu nəzərə alaraq iddiaçı ilə alqı-satqı aktının (müqaviləsinin) rəsmiləşdirilməsini xahiş etmiş, lakin iddiaçıya ünvanlanan cavab məktubunda cavabdeh bildirmişdir ki, həmin torpaq sahəsi iddiaçıya satıldıqdan sonra normativ-hüquqi aktlarda edilmiş dəyişikliklərə görə alqı-satqı aktlarının verilməsi müddəası ləğv olunduğundan və həmin alqı-satqını qeydiyyata alan Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi də ləğv edildiyindən sənədin tərtibi mümkünsüzdür. Belə olan təqdirdə allqı-satqı müqaviləsi məhkəmə qaydasında bağlanmış hesab olunmalıdır. Cavabdeh Sumqayıt şəhər Bələdiyyəsinin nümayəndəsi izahat verərək bildirdi ki, torpaq sahəsi iddiaçıya satıldıqdan sonra normativ-hüquqi aktlarda edilmiş dəyişikliklərə görə alqı-satqı aktlarının verilməsi müddəası ləğv olunduğundan və həmin alqı-satqını qeydiyyata alan Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi də, ləğv edildiyindən sənədin tərtibi mümkünsüzdür. Ona görədə iddianı qəbul etmirlər. Məhkəmə, tərəfləri dinləyib, iş materiallarını və işin hallarını hərtərəfli araşdıraraq hesab edir ki, iddia tələbi rədd edilməlidir. Belə ki, iş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Sumqayıt şəhər şöbəsi tərəfindən verilmiş 02/379 nömrəli, 29.09.2003-cü il tarixli rəyinin surətindən görünür ki, “Torpaq İslahatları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 19-cu maddəsinə əsasən fərdi ev tikmək üçün vətəndaşın mülkiyyətinə satılmalıdır. Sumqayıt şəhərinin baş planına əsasən fərdi ev tikmək üçün 20-ci mikrorayon ərazisindən İddiaçı 600 kv.m torpaq sahəsinin alqı-satqı qaydasında sənədləşdirilməsinə Suqmayıt şəhər şöbəsi etiraz etməmişdir. İş materiallarında olan Suqmayıt şəhər Bələdiyyəsinin 16.07.2004-cü il tarixli, 123 nömrəli protokolun surətindən görünür ki, Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi Sumqayıt şəhər şöbəsininin rəyini nəzərə alaraq şəhər bələdiyyəsi torpaq komitəsinin 16.07.2004-cü il tarixli, 123 saylı protokoluna əsaslanaraq, Sumqayıt şəhəri, 41-ci məhəllə, yataqxana 1-də yaşayan İddiaçı baş plan əsasında, 20-ci mikrorayon ərazisində fərdi yaşayış evi tikmək üçün 600 kv.m torpaq sahəsi ayrılmışdır. İş materiallarında olan CZX seriyalı, 114377 nömrəli, 23.01.2004-cü il tarixli kassa mədaxil orderinin surətindən görünür ki, İddiaçı torpağın alqı-satqısı üçün Sumqayıt şəhər Bələdiyyəsinin hesabına ******* manat (köhnə manatla) pul ödəmişdir. Azərbaycan Respublikası Torpaq Məcəlləsinin 48-ci maddəsinin 2-ci hissəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları və hüquqi şəxslər torpaq sahəsinin mülkiyyət, istifadə və icarə hüququnda əldə edə bilərlər. Həmin Məcəllənin 55-ci maddəsinə görə hüquqi və fiziki şəxslərin torpaq sahəsi üzərində hüquqlarının yaranma əsaslarından biri də bələdiyyələrin qərarları və onlarla bağlanan müqavilələrdir. Həmin Məcəllənin 66-cı maddəsinin 1-ci hissəsinə görə dövlət və bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaq sahələrinin hər hansı hüquqda hüquqi və fiziki şəxslərə verilməsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanının və ya bələdiyyənin qərarı və tərəflər arasında bağlanmış müqavilə əsasında həyata keçirilir. Xüsusi mülkiyyətdə olan torpaqlar üzərində bütün hüquqların başqasına keçməsi isə tərəflər arasında bağlanmış və notarial qaydada təsdiq edilmiş müqavilə əsasında həyata keçirilir. Müqavilədə tərəflərin hüquqları və vəzifələri, torpaq sahəsinin hüquqi statusu, öhdəliklər, məhdudiyyətlər və servitutlar, müqaviləyə xitam verilməsinin əsasları və torpaqların istifadəsi və mühafizəsi üzrə digər şərtlər nəzərdə tutulur. “Bələdiyyə torpaqlarının idarə edilməsi haqqında” qanunun 5.1-ci maddəsinə görə bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaqlara sərəncam verilməsi, həmin torpaqların istifadəsi və mühafizəsi sahəsindəidarəetməni həyata keçirmək bələdiyyələrin müstəsna hüququdur. Həmin Qanunun 6.2-ci maddəsinə əsasən bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaqların hər hansı hüquqla hüquqi və fiziki şəxslərə verilməsi bələdiyyənin qərarı və tərəflər arasında bağlanmış müqavilə əsasında həyata keçirilir. «Torpaq islahatı haqqında" Qanunun 19-cu maddəsinə görə dövlət, bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaq sahələrinin hər hansı hüquqda hüquqi və fiziki şəxslərə verilməsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanının və ya bələdiyyənin qərarı və tərəflər arasında bağlanmış müqavilə əsasında həyata keçirilir. Sadalanan maddi hüquq normalarının məzmunundan aydın olur ki, bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaq sahələrinin hər hansı hüquqda hüquqi və fiziki şəxslərə verilməsi bələdiyyənin qərarı və tərəflər arasında bağlanmış müqavilə əsasında həyata keçirilir. Məhkəmə qeyd edir ki, hər hansı tələb üzrə hüquqi dəyərləndirmə prosesi ilk növbədə həmin tələbin qanuni əsasının tapılmasından və istinad olunan faktiki halların həmin tələbin qanuni əsasının dispozisiya şərtlərinə uyğun olmasının yoxlanılmasından ibarətdir. Buna görə də, əgər irəli sürülmüş tələbin qanuni əsası tapılmırsa və ya faktiki hallar istinad olunan qanuni əsasın şərtləri, yəni dispozisiya əlamətləri ilə uzlaşmırsa hüquqi dəyərləndirmə məhkəmə üçün artıq başa çatmalıdır. Əlavə olaraq irəli sürülən dəlillərin araşdırılmasına ehtiyac qalmır, çünki işin həlli üçün bunun əhəmiyyəti yoxdur. Məhkəmə qeyd edir ki, istinad olunan maddi hüquq normaları mübahisələndirilən hissədə torpaq sahəsinin alqı-satqı müqaviləsinin bağlanmış hesab edilməsi üçün hər hansı əsas vermir. Həmin normalar torpaq üzərində hüququn yaranmasının ümumi qaydalarını müəyyən edir. Mülki Məcəllənin mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman (24.05.2005-ci il) hələ qüvvədə olan 335-ci maddəsində əqdin etibarlı sayılmasının qaydası nəzərdə tutulmuşdur. Lakin həmin qayda notariat qaydasında təsdiq edilməli olan əqdlərə, əqdin notarial formasına riayət edilməməsinin nəticələrinə aid idi. Bələdiyyə ilə bağlanan alqı-satqı müqavilələrinin notariat qaydasında təsdiqinin məcburiliyi isə qüvvədə olan qanunvericilikdə nəzərdə tutulmamışdır. Digər tərəfdən, əqdin notariat qaydasında təsdiqinə yol verildiyi təqdirdə əqdi icra etmiş tərəfin tələbi ilə məhkəmənin əqdi etibarlı hesab edə bilməsi üçün aşağıdakı halların mövcudluğu tələb olunur: əqdin notarial təsdiqlənməsi qaydasına riayət edilməməsi əks tərəfin təqsiri ucbatından baş verməli; məhz əks tərəf əqdin notariat qaydasında təsdiqlənməsindən yayınmalı; əqdin özü qanuna zidd olmamalı və onun yazılı formada tərtib edilməsinə dair tələbə əməl edilmiş olmalıdır. Axırıncı məqam qanunvericiliklə etibarlılığı birbaşa yazılı formada tərtib edilməsindən asılı hala gətirilmiş əqdlər üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Daşınmaz əşyaların əlqı-satqısı haqqında müqavilə də belə əqdlərdən biridir (“i.K.Rəcəbovun şikayəti üzrə" Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 22 mart 2006-cı il tarixli qərarı). Göründüyü kimi, hazırkı işdə etibarlılığının müəyyən edilməsi, bağlanmış hesab olunması xahiş edilən əqd yuxanda göstərilən tələblərə cavab vermir. İddia tələbindən göründüyü kimi, hazırkı işdə iddiaçının narazılığı Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətindən olsa da, iddiaçı məhz həmin orqanın onun hüquqlarını və qanunla qorunan mənafeyini pozduğunu bildirsə də, tələbi bu orqana deyil, Sumqayıt şəhər bələdiyyəsinə qarşı irəli sürmüşdür. Lakin işdən göründüyü kimi, Sumqayıt şəhər bələdiyyəsi ilə onun arasında hər hansı mübahisə yoxdur. Həm də Bələdiyyənin alqı-satqı müqaviləsini bağlamaqdan imtina etməsinə dair də iş materiallarında hər hansı sübut yoxdur. İddiaçı Sumqayıt şəhər bələdiyyəsinin 16.07.2004-cü il tarixli qərarından razıdır və həmin qərarı hazırkı işdə mübahisələndirmir. Onun məqsədi və həm də tələbi həmin bələdiyyə qərarı əsasında mülkiyyət hüququnun daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınmasına nail olmaqdan ibarətdir. Lakin Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti onun bu xahişini yerinə yetirmədiyindən məqsədinə nail ola bilmir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 77.1-ci maddəsinin tələbinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 217.4. maddəsinə əsasən məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Həmin Məcəllənin 218.3-cü maddəsinə əsasən hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Lakin hakim qanunda göstərilən müstəsna hallarda iddia tələblərindən kənara çıxa bilər. Beləliklə də, məhkəmə belə nəticəyə gəlir ki, İddiaçı cavabdeh Sumqayıt şəhər Bələdiyyəsinə qarşı «alqı-satqı müqaviləsinin bağlanılmış hesab edilməsi tələbinə» dair iddiası rədd edilməlidir. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 227, 233, 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddiaçı cavabdeh Sumqayıt şəhər Bələdiyyəsinə qarşı 16 iyul 2004-cü il tarixli 123 saylı protokoluna əsasən ona ayrılmış və Sumqayıt şəhəri 20-ci mikrorayon ərazisində yerləşən 600 kv.m torpaq sahəsinə görə alqı-satqı müqavilsəinin bağlanılmış hesab edilməsi tələbinə dair iddia tələbi rədd edilsin. Qətnamədən onun tərəflərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, qəbul edildiyi gündən 1(bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. HAKİM: Elmir Hüseynov