Xaçmaz Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(067)-263/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Xaçmaz şəhəri İş № 2(067)-263/2023 16.02.2023 XAÇMAZ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Sadıqov Anar Böyükkişi oğlunun sədrliyi, Məhkəmə iclas katibi X2, İddiaçı, Cavabdehlər Cavabdeh2 və Cavabdeh1 iştirakı ilə İddiaçı Cavabdeh1 və qeyrisinə qarşı pul tələbinə dair mülki işə 16 fevral 2023-cü il tarixdə Xaçmaz şəhərində açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı məhkəmədə iddia qaldıraraq cavabdehlərdən 6913 manat məbləğində pulun alınaraq ona verilməsi barəsində qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddia ərizəsini onunla əsaslandırmışdır ki, 2021-ci ilin yay ayında oğlu X3 üçün el adəti ilə toy edib X4 ilə nikaha daxil olmaları üçün hər bir şərait qurulmuşdur. Xaçmaz rayonu Çarxı kəndində Cavabdeh1 məxsus evin həyətyanı sahəsində toy mağarı qurulmuş, toy günü oğlan evinin adamları, yəni onun ailə üzvləri və yaxın qohumları toya gələrək toy məclisinə qonaq kimi iştirak etmişlər. Saat təxminən 16-17 radələrində sözü gedən məclisdə söz-söhbət çıxmış və söz-söhbət davaya səbəb olmuşdur. Onu və yaxınlarını, kürəkənini, hətta bəylik kürsüsündə əyləşən oğlunu da döyərək və gəldikləri avtonəqliyyat vasitəsinə ciddi ziyan vuraraq onları toy məclisindən uzaqlaşdırmışlar. Toy məclisində və toydan qabaq Alsu Aydəmirovaya xərclənən siyahı aşağıdakılardır. Kiçik nişanda xərc 400 manat, toy məclisində xərc 3500 manat, gəlinlik-bəzənmək 200 manat, kiçik nişanda salon, paltar üç dəst paltar 70m, 65m, 50m, iki çüt ayaqqabı 40m, 25 m. Böyük nişanda tort, kiçik nişanda tort, gəlinlik gülü, yeni ildə paltar, sevgililər günündə paltar, 8 martda köynək, ətir, gül, 20 martda kosmetik xonça, kiçik nişanda və böyük nişanda çamadan, güzgü, şam, kəllə qənd, qol sumkaları, iki ədəd şirniyyat xonçaları, kurtka cins, pəncək qolsuz, gecə dəsti ümumi sürtkən xonçası, orucluqda ümumi 6913 manat. Toy məclisində və toydan qabaq Alsu Aydəmirovaya verilən və xərclənən pulları dəfələrlə Cavabdeh1 könüllü olaraq qaytarmasını xahiş etsə də, Cavabdeh1 və onun həyat yoldaşı Cavabdeh2 müxtəlif bəhanələr edərək pulu verməkdən yayınırlar. Bu barədə Xaçmaz rayon Prokurorluğuna da şikayət etmişlər. Məhkəmə iclasında iddiaçı iddianı müdafiə edərək təmin olunmasını xahiş etmişdir. Əlavə olaraq bildirmişdir ki, əmlaklar ona lazım deyil, pulunu tələb edir. Əşyaların qiyməti barədə heç bir sənədi və sübutu yoxdur. Məhkəmə iclasında cavabdehlər iddianı qəbul etməyərək göstərmişlər ki, qızıl əşyalarıını və avadanlığı qaytarmağa etiraz etmirlər. Əlavə olaraq bildirmişlər ki, iddiaçı el adəti üzrə onlara cəmi 2200 manat xərc verib, iddiaçı tərəfdən 60 nəfər toyda iştirak edib, yeyib-içib sonra da toy məclisini dağıdıblar. Onlar özləri də 8000 manat xərc çəkiblər. Məhkəmə tərəflərin izahatlarını, şahidlərin ifadələrini dinləyib, iş materiallarını araşdıraraq hesab edir ki, iddia qismən təmin olunmalıdır. Belə ki, məhkəmə iclasında şahid qismində ifadə verən Ağasiyeva (Hacıyeva) Əminə Çingiz qızı ifadəsində göstərmişdir ki, iddiaçının qızıdır. Cavabdehlərin evinə bazarlıq edib aparmışlar. 200 manat dəyərində gəlinlik, makiyaj olunub, kosmetika və şirniyyatlar aparılıb. Xərcləri 1000 manatdan çox olub. Böyük nişanda 2000 manatdan çox xərc vermişlər. Məhkəmə iclasında şahid qismində ifadə verən X1 ifadəsində göstərmişdir ki, İddiaçı tərəfindən prokurorluğa şikayət olunmuşdur. Prokurorluqdan ona bildirilmişdir ki, qaytarılan əmlakları təhvil-təslim etməyə köməklik etsin. O da əmlakları cavabdeh tərəfdən qəbul etmişdir. İddiaçı isə yalnız qızılları qəbul edib götürmüş, qalan əmlaklar isə hazırda da onun otağında saxlanılır. İş materiallarında olan Cavabdeh2, Qəmbər Aydəmirovun, Ceyhun Süleymanovun və Nizami Hüseynovun iştirakı ilə tərtib olunmuş akdan müəyyən olunur ki, toy (nişan) məclisində oğlan evi tərəfindən gətirilən geyim və bəzək əşyalarını və əlavə olaraq qızıl zinət əşyalarını Xaçmaz şəhəri A.Ələskər küçəsində yerləşən hüquq məsləhətxanasının hüquqşünası Nizami Hüseynova təhvil verilib. Bununla yanaşı məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçı tərəf əmlakların dəyəri barədə məhkəməyə heç bir sübut təqdim etməmişdir. Qeyd olunanlara əsasən məhkəmə belə qənaətə gəlir ki, iddia tələbi 2200 manatlıq hissədə əsaslı olduğundan və sübuta yetirildiyindən təmin olunmalı, qalan hissədə isə təmin olunmamalıdır. Məhkəmə nəzərə alır ki, mülki prosesdə qəbul edilmiş və sübut hüququnun tələbləri baxımından mühüm əhəmiyyətə malik olan formal həqiqət prinsipinə görə sübutların toplanması və təqdim edilməsi yükü bütünlüklə tərəflərin üzərinə düşür. MPM sübutetmə vəzifələrinin bölgüsünün ümumi qaydasını müəyyən edir. Bu qaydaya görə iş iştirakçıları tələb və etirazlarını əsaslandırdıqları faktları isbat etməlidirlər. Məhkəmə öz istəyinə görə iş iştirakçısı olan bu və ya başqa şəxsi onun öz iddia və etirazlarını əsaslandırmaq üçün söykəndiyi halların və qanunla sübut etməli olduğu başqa halların sübut olunması yükündən azad edə, yaxud sübutetmə yükünü bölüşdürə bilməz. MPM məhkəməyə öz təşəbbüsü ilə sübutlar toplamaq hüququ vermir və sübutların toplanması və verilməsi yükünü bütünlüklə sübutetmə yükünü daşıyan iş iştirakçılarının üzərinə qoyur. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməli, tərəflərin məhkəməyə təqdim etmədikləri faktları nəzərə almalıdır (MPM-in 14.2 və 77.1-ci maddələri). Həmin Məcəlləsinin 78.1-ci maddəsinin tələblərinə əsasən sübutlar işdə iştirak edən şəxslər tərəfindən birinci instansiya məhkəməsinə təqdim edilir. Ona görə də, hazırki mübahisə üzrə sübutetmə yükü iddiaçının üzərinə, bunun əksini sübutetmə yükü isə cavabdehin üzərinə düşür. Məhkəmə hesab edir ki, işin obyektiv həlli üçün yalnız mötəbər sübutlardan istifadə oluna bilər. Sübutlar sübut edilən fakta birmənalı bağlı olmalı, yəni həmin faktın varlığı barədə güvənli nəticə çıxarmağa əsas verməlidir. Mülki prosesdə sübutlar əsasında nəticə çıxararkən aşağıdakı qayda əsas tutulmalıdır: 1) güvənli nəticəyə gəlməkdən ötrü bir yox, bir neçə sübut olmalıdır; 2) sübutların heç birinin güvənliliyi şübhə doğurmamalıdır; 3) bu sübutlar bir-birini təsdiq etməli və tamamlamalıdır; 4) bu sübutlar birlikdə dəyərləndirilməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 21.1-ci maddəsinə əsasən, zərərin əvəzinin ödənilməsini tələb etmək hüququna malik olan şəxs ona vurulmuş zərərin əvəzinin tam ödənilməsini tələb edə bilər, bu şərtlə ki, qanunda və ya müqavilədə zərərin əvəzinin daha az miqdarda ödənilməsi nəzərdə tutulmasın. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 21.2-ci maddəsinə əsasən zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüququnu bərpa etmək üçün çəkdiyi və ya çəkməli olduğu xərclər, əmlakından məhrum olunması və ya əmlakının zədələnməsi (real zərər), habelə hüququ pozulmasaydı, həmin şəxsin adi mülki dövriyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fayda) başa düşülür. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 385-ci maddəsinə əsasən öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 427-ci maddəsinə əsasən əgər öhdəliyin icrası müddəti təyin edilibsə, kreditor müddət çatanadək onun icrasını tələb edə bilməz, lakin borclu onu vaxtından əvvəl icra edə bilər. Əgər öhdəlik onun icrası gününü və ya icra edilməli olduğu vaxt dövrünü nəzərdə tutursa və ya müəyyənləşdirməyə imkan verirsə, öhdəlik həmin gün və ya bu cür dövr ərzində istənilən an icra edilməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 442-ci maddəsinə uyğun olaraq öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Həmin Məcəllənin 448.1.-ci maddəsinə müvafiq olaraq əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2.-ci madəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalıvə onlardan istifadə etməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 11.1-ci maddəsinə əsasən mülki hüquq münasibətləri mülki qanunvericiliklə və ya tərəflərin razılaşması ilə birbaşa tənzimlənmədikdə və onlara tətbiq edilə bilən işgüzar adət olmadıqda həmin münasibətlərə, əgər bu onların mahiyyətinə zidd deyildirsə, oxşar münasibətləri tənzimləyən mülki qanunvericilik normaları tətbiq edilir. (qanunun analogiyası) Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 77.1.-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 217.4.-cü maddəsinə əsasən məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 739.1.-ci maddəsinə uyğun olaraq borc müqaviləsinə görə, iştirakçılardan biri (borc verən) pulu və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni kefiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəkilində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Həmin Məcəllənin 739.2.-ci maddəsinə əsasən borc müqaviləsinin predimeti hər hansı pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlanır. Müstəqil peşə fəaliyyəti şəkilində pul borc verməklə məşğul olan şəxslər əlavə olaraq peşəkarlıq qaydasında kreditlər verilməsi haqqında müdəaları gözləməlidir. Belə olan halda məhkəmə işdə olan sübutlara məcmu halında hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia qismən təmin olunmalıdır. Məhkəmə iş üzrə sübutlara Mülki Prosessual Məcəllənin 88-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət vermiş, iddia ərizəsində qoyulmuş tələb üzrə nəticəyə gələrkən isə Mülki Prosessual Məcəllənin 217.4cü maddəsində təsbit edilmiş bilavasitəlilik prinsipinə uyğun olaraq yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlara əsaslanmışdır. Qeyd olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220-ci və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə, qət etdi: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh2 və Cavabdeh1 2200 manat məbləğində pul alınaraq İddiaçı verilsin. Ödənilmiş dövlət rüsumunun 30 manatı cavabdehlərdən alınaraq iddiaçıya verilsin, 60 manat isə iddiaçıya aid edilsin. İddia qalan hissədə təmin edilməsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 ay müddətində Xaçmaz rayon məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Anar Sadıqov