Hacıqabul Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(071)-63/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Hacıqabul rayonu İş № 2(071)-63/2025 14.01.2025 HACIQABUL RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Əkbərli Günel Bəkir qızının sədrliyi, Hacıyev Ceyhun Kamal oğlunun katibliyi, Cavabdeh iştirakı ilə, İddiaçı Cavabdeh qarşı “aliment” tələbinə dair mülki işə məhkəmənin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı Cavabdeh qarşı “aliment” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə xx.xx.2024-cü il tarixdə məhkəməyə müraciət edərək, birgə nikahdan olan yetkinlik yaşına çatmayan xx.xx.2010-cu il təvəllüdlü X4 və xx.xx.2011-ci il təvəllüdlü X3 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanılması üçün hər ay, hər uşaq üçün 235 manat olmaqla, cəmi 470 manat sabit pul məbləğində alimentin Cavabdeh tutularaq ona ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı iş üzrə Cavabdeh ilə 05 mart 2010-cu il tarixdə rəsmi nikaha daxil olmaqla ailə həyatı qurmuşlar. Tərəflərin rəsmi nikahından 17 may 2010-cu il təvəllüdlü X4 və 15 noyabr 2011-ci il təvəllüdlü X5 adlı 2 (iki) uşaqları anadan olmuşdur. Daha sonra ailə münasibətləri bir-birinə uyğun gəlmədiyi üçün Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2019-cu il tarixli, 2(071)-297/2019 saylı qətnaməsi ilə nikahları pozulmuş, tərəflərin rəsmi nikahlarından olan 17 may 2010-cu il təvəllüdlü X4 və 15 noyabr 2011-ci il təvəllüdlü X3 İddiaçı himayəsində saxlanılması qət edilmişdir. Həmin vaxt tələb olmadığından uşaqların saxlanılması üçün aliment təyin edilməsə də, iddiaçı hazırda uşaqlarla birlikdə Bakı şəhərində yaşayır, məktəbli olmaları onların gündəlik və aylıq xərclərini artırmışdır. İş üzrə cavabdeh isə ümumiyyətlə həmin vaxtdan bu günə kimi, yəni 5 (beş) il müddətdir uşaqların maddi təlabatı ilə maraqlanmamış və onlara heç bir maddi yardım göstərməmişdir. Odur ki, 17 may 2010-cu il təvəllüdlü X4 və 15 noyabr 2011-ci il təvəllüdlü X3 yetkinlik yaşlarına çatana kimi saxlanmaları üçün iş üzrə cavabdeh xx.xx.1980-ci il təvəllüdlü Cavabdeh hər ay, hər bir uşağa 235 manat olmaqla, cəmi 470 manat məbləğində alimentin tutularaq iddiaçıya verilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş edir. İddiaçı xx.xx.2025-ci il tarixdə məhkəməyə ərizə ilə müraciət edərək məhkəmə baxış iclasında üzürlü səbəbdən iştirak edə bilməyəcəyini bildirmiş, həmçinin baxış iclasının onun iştirakı olmadan keçirilməsini və iddia tələbini müdafiə edərək tam təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Qeyd edilməlidir ki, iddiaçı məhkəmə hazırlıq iclasında iştirak etmiş və ona məhkəmə tərəfindən verilən suallar əsasında bildirmişdir ki, iki iş yeri vardır, aşpaz kimi fəaliyyət göstərir və aylıq ümumi gəliri 1600 (bir min altı yüz) manat təşkil edir. Əvvəllər uşaqların saxlanılması üçün cavabdehdən hər hansı tələbi olmamış, lakin sonradan öyrənmişdir ki, o, üçüncü dəfə evlənmiş, hesab edir ki, cavabdeh uşaqların saxlanılması üçün valideyn olaraq öz məsuliyyətini dərk etməlidir. Bununla yanaşı uşaqlar böyüdükcə tələbatları artdığından artıq onların saxlanılmasında çətinlik çəkir. Məhkəmə iclasında iştirak edən Cavabdeh izahatında bildirmişdir ki, uşaqların saxlanılması üçün hər iki uşağa birlikdə cəmi 300-350 manat məbləğində aliment ödəyə bilər. Hazırda avtomobil ustası olaraq fəaliyyət göstərir və gündəlik gəlirləri olsa da stabil məbləğdə deyildir. İddiaçı ilə boşandıqdan sonra başqa şəxslərlə iki dəfə nikah bağlamış, lakin sonrakı nikahlardan övladı olmamışdır. Məhkəmə cavabdehin ifadəsini dinləyib, iddiaçının ərizəsini və iş materiallarında olan digər sənədləri nəzərdən keçirib, sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra hesab edir ki, iddia qismən təmin edilməlidir. Belə ki, iş materiallarında olan Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2019-cu il tarixli, 2(071)-297/2019 saylı qətnaməsindən müəyyən edilir ki, Mehtiyeva (İsmayılova) Ayna Habil qızı və Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2010-cu il tarixli, 57 saylı akt qeydi ilə rəsmiləşdirilmiş nikah pozulmuş, tərəflərin rəsmi nikahlarından olan 17 may 2010-cu il təvəllüdlü X4 və 15 noyabr 2011-ci il təvəllüdlü X3 Mehtiyeva (İsmayılova) Ayna Habil qızının himayəsində saxlanılması qət edilmişdir. Qətnamədən həmçinin müəyyən edilir ki, həmin vaxt aliment tələbi olmadığından uşaqların saxlanılması üçün vəsait tutulması hissəsində hüquqi qiymət verilməmişdir. İş materiallarından müəyyən edilir ki, tərəflərin rəsmi nikahından xx.xx.2010-cu il təvəllüdlü X4 və xx.xx.2011-ci il təvəllüdlü X5 adlı övladları var. İşin mübahisəsiz halı odur ki, tərəflərin rəsmi nikahından olan xx.xx.2010-cu il təvəllüdlü X4 və xx.xx.2011-ci il təvəllüdlü X5 hazırda anaları İddiaçı yanında qalır və onlar azyaşlı olmaqla ananın qayğısına ehtiyacları olduğundan mütəmadi olaraq iddiaçının nəzarəti altındadırlar. Məhkəmə qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 17-ci maddəsinə əsasən uşaqların qayğısına qalmaq və onları tərbiyə etmək valideynlərin borcudur. Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin 75.1-ci maddəsinə əsasən valideynlər uşaqlarını saxlamağa borcludurlar. Məcəllənin 75.4-cü maddəsinə əsasən valideynlər uşaqlarını saxlamadıqda uşaqların saxlanması üçün vəsait (aliment) valideynlərdən məhkəmə qaydasında tutulur. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunu “Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin 76, 78 və 112-ci maddələrinin şərh edilməsinə dair” xx.xx.2016-cı il tarixli Qərarında göstərilmişdir ki, “Bu Qərarın 1-ci bəndində göstərilən hallara qiymət verərkən məhkəmə həmçinin nəzərə almalıdır ki, “Uşaq hüquqları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 13-cü maddəsinə uyğun olaraq, uşağın Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş minimum dolanacaq xərclərindən az olmayan maddi təminat almaq hüququ vardır. Ailə Məcəlləsinin 78.1-ci maddəsinə əsasən valideynlər arasında yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlara aliment ödənilməsi barədə saziş yoxdursa, eləcə də aliment verməyə borclu olan valideynin qazancı (gəliri) qeyri-müntəzəm, dəyişən olarsa, ya qazancın (gəlirin) hamısını və ya bir hissəsini həmin valideyn natura və ya xarici valyuta ilə alırsa, yaxud onun qazancı və ya sair gəliri yoxdursa, habelə alimentin valideynin qazancından (gəlirindən) müəyyən hissə kimi tutulması mümkün olmadığı, çətinlik törətdiyi və tərəflərdən birinin və ya marağının əhəmiyyətli dərəcədə pozulduğu başqa hallarda, uşaqların saxlanması üçün vəsait tutulmasını tələb edən şəxsin xahişi ilə alimentin miqdarı məhkəmə tərəfindən hər ay ödənilməli olan sabit pul məbləğində və ya eyni zamanda həm sabit pul məbləğində, həm də bu Məcəllənin 76-cı maddəsinə uyğun olaraq qazancın (gəlirin) müəyyən hissəsi kimi müəyyən edilə bilər. “Azərbaycan Respublikasında 2024-cü il üçün yaşayış minimumu haqqında” Qanunla 2024-cü il üçün yaşayış minimumu uşaqlar üçün 235 manat manat məbləğində müəyyən edilmişdir. “Azərbaycan Respublikasında 2025-ci il üçün yaşayış minimumu haqqında” Qanunla 2025-ci il üçün yaşayış minimumu uşaqlar üçün 246 manat manat məbləğində müəyyən edilmişdir. “Nikahın pozulması, boşanmadan sonra yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların valideynlərdən hansının yanında qalması və uşaqlar üçün valideynlərdən aliment tutulması tələbinə dair işlərə baxılarkən qanunvericiliyin məhkəmələr tərəfindən tətbiqi təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 28 mart 2026cı il tarixli Qərarının 8.2-ci bəndində qeyd edilmişdir ki, uşağın Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş minimum dolanacaq xərclərindən az olmayan maddi təminat almaq hüququ vardır (“Uşaq hüquqları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 13-cü maddəsi). Nikahın pozulması ilə əlaqədar uşağın valideynlərdən birinin himayəsinə verilməsi, uşağa qulluq, onun sağlamlıq, təhsil, inkişaf, məişət qayğılarının çəkilməsinin uşağın himayəsində olduğu valideynin üzərinə düşməsi, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş minimum dolanacaq xərclərindən az olmayan maddi təminatın aliment kimi digər valideyndən tutulmasına əsas verir. Aliment ödəyən əmək qabiliyyətli valideynin rəsmi olaraq heç bir yerdə işləməməsi və qazanca malik olmaması onu uşağı saxlamaq, qanunvericiliklə müəyyən olunmuş minimum dolanacaq xərclərindən az olmayan maddi təminatı ödəmək vəzifəsindən azad etmir. “Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun bəzi qərarlarında dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 15 saylı, 20 dekabr 2024-cü il tarixli qərarı ilə yuxarıda qeyd edilən 28 mart 2026-cı il tarixli Qərara yeni 8.4-1-ci bənd əlavə edilmişdir. Həmin dəyişikliyə görə Ailə Məcəlləsinin 110.2-ci maddəsinə əsasən alimentin indeksasiyası məqsədi üçün məhkəmə tərəfindən onun miqdarı müəyyən olunmuş minimum əmək haqqı məbləğinin müəyyən mislinə uyğun sabit pul məbləğində müəyyən edilir. İstinad edilən maddənin tələbindən göründüyü kimi məhkəmələr sabit pul məbləğində aliment təyin edərkən onun miqdarını ölkə üzrə minimum əmək haqqı məbləğinin müvafiq misli həddində müəyyən etməlidirlər (məsələn, Məhkəmə 2024-cü ildə bir uşağın saxlanmasına görə alimentin tutulması barədə iddiaya baxarkən alimenti 255 manat həddində müəyyən etmək istəyirsə, həmin il üzrə minimum əmək haqqı məbləğinin 0,74 mislində (345 x 0,74 = 255 manat) alimentin tutulması barədə qətnamə qəbul etməklə, qətnamənin nəticə hissəsini “xx.xx.xxxx tarixindən başlayaraq yetkinlik yaşına çatmayan A-nın saxlanılması üçün B-dən C-nin xeyrinə sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla, hər ay ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 0,74 misli həddində sabit pul məbləğində aliment tutulsun” məzmununda ifadə etməlidir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin “Əhalinin sosial rifahının yaxşılaşdırılması sahəsində tədbirlərin davam etdirilməsi haqqında” 23 dekabr 2024-cü il tarixli Sərəncamına əsasən minimum aylıq əmək haqqının məbləği 2025-ci il yanvarın 1-dən 400 manat müəyyən edilmişdir. Beləliklə, işin faktiki hallarını və hər bir valideynin uşağı saxlamaq vəzifəsi olmasını, eləcə də uşağın saxlanması üçün qanunla müəyyən edilmiş yaşayış minimumu məbləğini nəzərə alaraq məhkəmə hesab edir ki, yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların - xx.xx.2010cu il təvəllüdlü X4 və xx.xx.2011-ci il təvəllüdlü X3 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanılmaları üçün sabit pul məbləğində alimentin tutulması hissəsində iddia tələbi təmin edilməlidir. Məhkəmə həmçinin qeyd edir ki, qətnamə ilə alimentin tutulması iddiaçının aliment tələbi ilə məhkəməyə müraciət etdiyi vaxtdan, yəni xx.xx.2024-cü il tarixdən hesablanmalı və dərhal icra edilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin 100.1-ci maddəsinə əsasən aliment almaq hüququ olan şəxs, aliment ödənilməsi barədə saziş üzrə əvvəllər ona aliment ödənilməmişsə, aliment almaq hüququnun yarandığı vaxtdan asılı olmayaraq istənilən müddətdə məhkəməyə aliment tutulması barədə ərizə ilə müraciət etmək hüququna malikdir. 100.2-ci maddəyə görə aliment məhkəməyə müraciət edildiyi vaxtdan tutulur. Həmin Məcəllənin 101.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmənin aliment tutulması barədə çıxardığı qətnamə qanuni qüvvəyə minənədək (uşaqlar üçün aliment tutularkən məhkəmənin aliment tutulması barədə qətnaməsi çıxarılanadək) məhkəmə Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi ilə nəzərdə tutulmuş qaydada alimentin müvəqqəti tutulmasını qət edə bilər. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 234.2.1-ci maddəsinə əsasən şəxsin saxlanılması üçün vəsaitlərin, o cümlədən alimentlərin alınması haqqındakı qətnamələr dərhal icra olunur. Beləliklə, məhkəmə iddiaçının özünün aylıq gəlirinin olmasını, uşaqların saxlanılması hər iki valideynin vəzifəsi olmasını, cavabdehin uşaqların saxlanılması ilə bağlı iddia tələbini qismən etiraf etməsini nəzərə alaraq belə nəticəyə gəlir ki, iddia qismən təmin edilməli, xx.xx.2024-cü il tarixdən başlayaraq yetkinlik yaşına çatmayan xx.xx.2010cu il təvəllüdlü X4 və xx.xx.2011-ci il təvəllüdlü X1 üçün Cavabdeh İddiaçı xeyrinə sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla, hər ay, hər uşağa görə ayrı-ayrılıqda ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 0,45 misli həddində (iki uşağa görə ümumilikdə minimum əmək haqqının 0,90 misli həddində) sabit pul məbləğində aliment tutulmalı və qətnamə dərhal icra edilməlidir. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-in 119.1, 216-220, 227, 233, 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddia qismən təmin edilsin. xx.xx.2024-cü il tarixdən başlayaraq yetkinlik yaşına çatmayan xx.xx.2010-cu il təvəllüdlü X2 və xx.xx.2011-ci il təvəllüdlü X1 üçün Cavabdeh İddiaçı xeyrinə sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla, hər ay, hər uşağa görə ayrı-ayrılıqda ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 0,45 misli həddində (iki uşağa görə ümumilikdə minimum əmək haqqının 0,90 misli həddində) sabit pul məbləğində aliment tutulsun. Qətnamə alimentin tutulması hissəsində dərhal icra edilsin. Qətnamədən, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən bir ay müddətində “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinetdən Hacıqabul Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən: Günel Əkbərli