Azərbaycan̈Respublikası̈adından Qərar Bakı̈şəhəri İş̈№̈2(1-8)-1635/2026 18.08.2026 ALÏMƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının Iddiaçı Iddiaçı cavabdeh Cavabdeh qarşı iş üzrə QƏRARİ (Açar sözlər: barışıq sazişinin etibarsız hesab edilməsi, uşağın ananın himayəsinə verilməsi, aliment tələbi) Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki kollegiyası, hakimlər: Həsənov Rəşad Məhəmməd oğlu (məruzəçi hakim), Nurməmmədov Əhməd Güləhməd oğlu və Abbasov Aqil Əzizağäoğlundan̈ibarəẗtərkibdə,̈ iddiaçı Iddiaçı cavabdeh Cavabdeh qarşı “mediasiya prosesi nəticəsində bağlanmış barışıq sazişinin etibarsız hesab edilməsi və sair” tələbinə dair mülki iş üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının # #### 2026-cı il tarixli *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsindən cavabdeh tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinə Ali Məhkəmənin binasında yazılı icraat qaydasındäbaxaraq,̈aşağıdakı̈qərarı̈qəbul̈etdi.̈ Işin halları
1. Iddiaçı Iddiaçı cavabdeh Cavabdeh ilə ##.##.2007-ci il tarixdə rəsmi nikaha daxil olmuşlar.
2. Tərəflərin birgə nikahlarından 3 övladları - ##.##.2008-ci il təvəllüdlü X1, ##.##.2009cüil̈təvəllüdlü̈X3̈və̈##.##.2017-cïil̈təvəllüdlü̈X4̈dünyayägəlmişdir.
3. Iddiaçı və cavabdeh arasında mediasiya prosesində “nikahın pozulması, uşağın ananın himayəsində saxlanılması, aliment və uşaqla ünsiyyət” tələbi ilə bağlı ##.##.2024-cü il tarixli,̈MŞB/**/****-*****̈saylı̈barışıq̈sazişïbağlanmışdır.
4. Bakı şəhəri Binəqədi Rayon Məhkəməsinin *(***)-****/**** saylı, ##.##.2024- cü il tarixli qətnaməsi ilə tərəflər arasında ##.##.2007-ci il tarixində **** saylı akt qeydi ilə bağlanmış nikah pozulmuşdur.
Iş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat
5. Iddiaçı Iddiaçı cavabdehlər Cavabdeh və Bakı ** saylı Mediasiya Təşkilatına qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdeh Bakı ** saylı Mediasiya Təşkilatının ##.##.2024-cü il tarixli Barışıq sazişinin 2-ci bəndində qeyd olunan: Tərəflər, 1-ci tərəf Iddiaçı 2-ci tərəf Cavabdeh ilə birgə nikahdan anadan olan övladları ##.##.2008-ci il təvəllüdlü X1, ##.##.2009-cu il təvəllüdlü X3 və ##.##.2017- ci il təvəllüdlü X4 yetkinlik yaşına çatana kimi 2ci tərəf Cavabdeh yanında, himayəsində saxlanılmasına razılaşdılar", Barışıq sazişinin 3-cü bəndində qeyd olunan “Tərəflər, 1-ci tərəf Iddiaçı 2-ci tərəf Cavabdeh ilə birgə nikahdan anadan olan övladları ##.##.2008-ci il təvəllüdlü X1, ##.##.2009-cu il təvəllüdlü X3 və ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün 2024-cü ilin may ayından başlayaraq hər ayın 25-i 30-u aralığında hər ay hər uşaq üçün 235 manat olmaqla, ümumilikdə 705 manat aliment məbləğinin Iddiaçı Cavabdeh ödəməsi barədə razılaşdılar” bəndlərinin etibarsız hesab edilməsini, ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 iddiaçı Iddiaçı yanında saxlanılması, ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 cavabdeh Cavabdeh alınaraq iddiaçı Iddiaçı verilməsini, ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 yetkinlik yaşına çatana qədər saxlanılması üçün hər ay 1 uşağa görə qazancının və başqa gəlirlərinin 1/4 hissəsində alimentin, 61 manat mediasiya xərcinin və 50 manat dövlət rüsumunun cavabdehdən tutularaq ona verilməsi barədə qətnamə qəbul̈edilməsinïməhkəmədən̈xahiş̈etmişdir.̈
6. Daha sonra iddiaçının nümayəndəsi (vəkili) məhkəməyə ##.##.2025-ci il tarixində vəsatətlə müraciət edərək Bakı ** saylı Mediasiya Təşkilatının cavabdehlər siyahısından çıxarılmasını̈xahiş̈etmişdir.
7. Iddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, tərəflər ##.##.2007-ci il tarixində nikaha daxil olmuş , birgə nikahlarından 3 övladları - ##.##.2008-ci il təvəllüdlü X1, ##.##.2009-cu il təvəllüdlü X3 və ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 dünyaya gəlmişdir. Bakı şəhəri Binəqədi Rayon Məhkəməsinin *(***)-****/**** saylı, ##.##.2024-cü il tarixli qətnaməsi ilə tərəflər arasında bağlanmış nikah pozulmuşdur. Iddiaçı və cavabdeh arasında ##.##.2024-cü il tarixli, MŞB/**/****-***** saylı barışıq sazişi bağlanmışdır. Həmin Barışıq sazişinin 2-ci bəndinə əsasən tərəflər birgə nikahdan anadan olan övladları ##.##.2008-ci il təvəllüdlü X1, ##.##.2009-cu il təvəllüdlü X3 və ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 yetkinlik yaşına çatana kimi Cavabdeh himayəsində saxlanılmasına, Barışıq sazişinin 3-cü bəndinə əsasən Tərəflər, Iddiaçı və Cavabdeh ilə birgə nikahdan anadan olan övladları ##.##.2008-ci il təvəllüdlü X1, ##.##.2009-cu il təvəllüdlü X3 və ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün 2024-cü ilin may ayından başlayaraq hər ayın 25-30-u aralığında hər uşaq üçün 235 manat olmaqla, ümumilikdə 705 manat aliment məbləğinin Iddiaçı tərəfindən Cavabdeh ödənməsi barədə razılaşmışlar. Birgə nikahdan dünyaya gəlmiş ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 iddiaçının yanında qalmaqda israrlıdır, bunu da iddiaçıya yazdığı məktublarında bildirmişdir. Mədinə Əliyeva iddiaçıya yazdığı 27.11.2O24- cü il məktubda qeyd edir ki, “mən anamı, çox sevirəm, mən anamla qalmaq istəyirəm, bacım məni döyür, nənəm üstümə qışqırır, mənimlə pis rəftar edir, atam mənim üstümə qışqırır, mən atamla qalmaq istəmirəm, anam məni gəlib götürsün”. ##.##.2024-cü il məktubda isə qeyd edir ki, “ana mən səni çox sevirəm, sən mənim gözəl anamsan, gəl məni apar”. Belə olduğu təqdirdə iddiaçı məhkəməyə müraciət etməlïolmuşdur.
8. Iş materiallarında olan ##.##.2025-ci il tarixli, *(***)-****/**** saylı ekspert rəyindən 1-ci sual üzrə: ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 əqli inkişafına, yaş və fərdi xüsusiyyətlərinə görə ailədaxili qarşılıqlı münasibətlərlə bağlı fikirlərini müstəqil formalaşdırmaq – sərbəst qərar qəbul etmək qabiliyyətinə malik olmamaqla, hal-hazırda onun psixikasında və davranışlarında anası Iddiaçı olan münasibəti ilə bağlı kənar psixoloji təsir əlamətləri üzə çıxması, 2-ci sual üzrə: ##.##.2017 ci il təvəllüdlü X4 hal-hazırda atası X2 və anası Iddiaçı bağlılığın daha çox olması, 3-cü sual üzrə: Boşanmadan sonra uşağın hansı valideyninin himayəsinə verilməsinin məqsədəuyğun olmasının müəyyən olunması və həmin halın gələcəkdə uşağın psixi inkişafına və psixoloji vəziyyətinə necə təsir göstərəcəyinin proqnozlaşdırılmasının məhkəmə-psixoloji ekspertizasının̈səlahiyyətlərinə̈aid̈olmaması̈müəyyən̈edilmişdir.
9. Bakı şəhəri Binəqədi Rayon Məhkəməsinin ## ###### 2025-ci il tarixli *(***)-****/**** nömrəlïqətnaməsïilə̈iddiätələbïrədd̈edilmişdir̈(hakim̈-̈A.Rzayev).
10. Məhkəmə gəldiyi nəticəni onunla əsaslandırmışdır ki, barışıq sazişinin şərtləri tərəflər arasında əvvəlcədən razılaşdırılmış və onlar həmin sazişi öz istəkləri ilə imzalamışlar. Barışıq sazişi bağlanarkən iddiaçının aldadılması, ona hər hansı formada təzyiq göstərilməsi kimi hallar, habelə barışıq sazişinin etibarsızlığına səbəb ola biləcək əsaslar məhkəmə araşdırması zamanı̈müəyyən̈edilməmişdir.
11. Məhkəmə gəldiyi nəticəni Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 6, 14, 324, 329, 337, 339, 389, 881-ci maddələrinə, “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 337, 339.6, 346.1 və 354-cü maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair” Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun # ##### 2021-ci il tarixli qərarına, “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 340.2-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## #### 2022-ci il tarixli qərarına, “M.Şükürovun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin̈Mülki Kollegiyasının ## #### 2022-ci il tarixlïqərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## ##### 2023-cü il tarixli qərarına, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki və Kommersiya Kollegiyalarının “Məhkəmə qərarı ilə təsdiq edilmiş barışıq sazişinin etibarsızlığı barədə iddianın mümkünlüyünə dair qanunvericiliyin tətbiqi məsələləri üzrə” ## ###### 2024-cü il tarixli, **/**** nömrəli qərardadına, “Mediasiya haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa, Mülki Prosessual Məcəllənin 76.1, 76.2, 77.1, 88-cïmaddələrinə̈istinad̈etməklə̈əsaslandırmışdır.
b) Apellyasiya instansiyası məhkəməsindəki icraat
12. Qətnamədən narazı qalan iddiaçı apellyasiya şikayəti verərək, qətnamənin ləğv edilməsi və iddia tələbinin təmin edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
13. Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.1ci maddəsinə əsasən məhkəmə həqiqətə nail olmaq üçün, işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə lazımi şərait yaradır. Məhkəmə işi tam və obyektiv araşdırmadan qətnamə qəbul etmişdir. Belə ki, Binəqədi Rayon Məhkəməsinin e*(***)-****/**** saylı ##.##.2025-ci il qərardadı ilə iddiaçı Iddiaçı cavabdeh Cavabdeh qarşı uşaqların ananın himayəsinə verilməsi və aliment tələbinə dair iş üzrə icraata xitam verilməsi, iddiaçıya ümumi əsaslarla cavabdeh Cavabdeh ilə aralarında Bakı şəhəri ** saylı Mediasiya Təşkilatında bağlanılmış ##.##.2024cü il tarixli barışıq sazişini mübahisələndirmək hüququnun olması izah edilməsi qət edilmişdir. Məhkəmə qərardadında əsas kimi Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin məhkəmə təcrübəsini istinad edərək göstərmişdir ki, müəyyən edən *(***)-****/**** saylı (3 ulduzlu) qərarından müəyyən olunur ki, “...nikah pozulduqdan sonra uşaqların yaşayış yeri barədə mediasiya prosesində barışıq sazişi bağlandığına görə, iddiaçının hazırkı iş üzrə uşaqların yanında saxlanması barədə tələbinə iddia icraatı qaydasında baxılması üçün prosessual əsaslar olmamışdır. Bu halda məhkəmə tərəfindən “uşaqların atanın himayəsində saxlanılması" tələbi üzrə icraata xitam verilməli idi. Lakin məhkəmələr həmin tələbə də mahiyyəti üzrə baxıb qətnamə çıxarmaqla prosessual hüquq normalarını pozmuşlar...” Bundan sonra iddiaçı hazırkı iddia ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Işə baxan hakim isə qətnaməsində qeyd edir ki, barışıq sazişinin etibarsızlığı üçün əsas yoxdur. Birincisi, qeyd edildiyi kimi həmin tələb Binəqədi Rayon Məhkəməsinin qərardadına əsasən verilmişdir. Ikincisi, isə iddia tələbi barışıq sazişinin tam etibarsızlığı yox, onun bəndlərinin etibarsız hesab edilməsi olmuşdur. Üçüncüsü, isə iddia tələbindən biri də ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 iddiaçı Iddiaçı yanında saxlanılması, ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 cavabdeh Cavabdeh alınaraq iddiaçı Iddiaçı verilməsi, ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün hər ay 1 uşağa görə qazancın və başqa gəlirlərinin dörddə bir hissəsində alimentin, 61 manat mediasiya xərcin və 50 manat dövlət rüsumunun cavabdeh Cavabdeh tutularaq iddiaçı Iddiaçı verilməsi olmuşdur. Hansı ki, Binəqədi rayon icra hakimiyyəti yanında qəyyumluq və himayəçilik komissiyasının ## ### 2025-ci il tarixli rəyində qeyd olunmuşdur ki, ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 anası Iddiaçı himayəsində qalmasını məqsədəmüvafiq hesab edilmişdir. Həmçinin ## ##### 2025-ci il tarixli ekspert rəyində qeyd olunur ki, ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 əqli inkişafına, yaş və fərdi-psixoloji xüsusiyyətlərinə görə ailə daxili qarşılıqlı münasibətlərlə bağlı fikirlərini müstəqil şəkildə formalaşdırmaq və sərbəst qərar qəbul etmək qabiliyyətinə malik olmamaqla, hal-hazırda onun psixikasında və davranışlarında anası Iddiaçı olan münasibəti ilə bağlı kənar psixoloji təsir əlamətləri üzrə çıxır. Işə baxan hakim iddiaçının bu tələbinə ümumiyyətlə münasibət bildirməyərək həmin tələbi də rədd etmişdir. Bir çox hallarda yetkinlik yaşına çatmayan uşağın atanın və ya ananın yanında saxlanılması barədə qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsi olur. Lakin, sonradan uşaq atanın və ya ananın yanında qalmasını istəyir bu əsaslar məhkəməyə yeni iddia ərizəsi ilə müraciət olunur. Məhkəmə tərəfindən işə baxılaraq uşağın atanın və ya ananın yanında saxlanılması barədə qətnamə qəbul̈olunur. Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının # #### 2026-cı il tarixli *(***)- 14.nömrəli qətnaməsi ilə apellyasiya şikayəti təmin edilərək, Bakı şəhəri Binəqədi Rayon ****/**** Məhkəməsinin ## ###### 2025-ci il tarixli, 2(001)- ****/**** nömrəli qətnaməsi ləğv edilməklə, iş üzrə iddianın təmin edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilmiş, iddiaçı Iddiaçı ilə cavabdeh Cavabdeh arasında Bakı ** saylı Mediasiya Təşkilatının ##.##.2024-cü il tarixli Barışıq sazişinin 2-ci bəndində qeyd olunan: Tərəflər, 1-ci tərəf Iddiaçı 2-ci tərəf Cavabdeh ilə birgə nikahdan anadan olan övladları ##.##.2008-ci il təvəllüdlü X1, ##.##.2009-cu il təvəllüdlü X3 və ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 yetkinlik yaşına çatana kimi 2-ci tərəf Cavabdeh yanında, himayəsində saxlanılmasına razılaşdılar", Barışıq sazişinin 3-cü bəndində qeyd olunan “Tərəflər, 1-ci tərəf Iddiaçı 2-ci tərəf Cavabdeh ilə birgə nikahdan anadan olan övladları ##.##.2008-ci il təvəllüdlü X1, ##.##.2009-cu il təvəllüdlü X3 və ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün 2024-cü ilin may ayından başlayaraq hər ayın 25-i 30-u aralığında hər ay hər uşaq üçün 235 manat olmaqla, ümumilikdə 705 manat aliment məbləğinin Iddiaçı Cavabdeh ödəməsi barədə razılaşdılar” bəndlərinin ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 münasibətdə etibarsız hesab edilməsi, ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 iddiaçı Iddiaçı yanında saxlanılması, ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 cavabdeh Cavabdeh alınaraq iddiaçı Iddiaçı verilməsi, ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 yetkinlik yaşına çatana qədər saxlanılması üçün hər ay 1 uşağa görə qazancının və başqa gəlirlərinin 1/4 hissəsində alimentin cavabdeh Cavabdeh tutularaq iddiaçı Iddiaçı verilməsi, alimentin tutulması müddətinin hazırkı qətnamə icra edilən tarixdən müəyyən edilməsi, mediasiya xərci 61 manat və iddia ərizəsinin verilməsi üçün ödənilmiş 50 manat dövlət rüsumu eləcə də apellyasiya şikayətinin verilməsi üçün ödənilmiş 50 manat dövlət rüsumu olmaqla cəmi 161 manatın cavabdeh Cavabdeh iddiaçı Iddiaçı xeyrinə tutulması qət edilmişdir (hakimlər – X.Mərdanova (məruzəçi),̈V.Sadıqov̈və̈R.Səmədov).
15. Məhkəmə kollegiyası qeyd etmişdir ki, qanunvericiliyin tələbinə görə uşağın maraqlarına toxunan ailə münasibətlərindən irəli gələn mübahisələr üzrə mediator yerli icra hakimiyyətlərinin qəyyumluq və himayə orqanlarının rəyini almalı olduğu halda, mediator tərəfindən belə rəy alınmadan mediasiyada tərəflər arasında bağlanılmış barışıq sazişi ilə ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 yetkinlik yaşına çatana kimi Cavabdeh yanında saxlanılmasını müəyyən edilmişdir. Həmçinin, qanunvericiliyin tələbinə görə 10 yaşına çatmış uşağın öz valideynləri və digər qohumları ilə ünsiyyətdə olmasına dair məsələyə baxılarkən̈uşağın fikri mütləq nəzərə alınmalıdır. 7 yaşına çatmış uşağın fikri isə öyrənilə və nəzərə alına bilər. Tərəflər arasında mediasiyada qeyd edilən barışıq sazişi bağlanarkən ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 fikri öyrənilməmiş, qəyyumluq və himayə orqanının rəyi alınmamışdır. Odur ki, mediasiyada tərəflər arasında bağlanılmış barışıq sazişi mübahisələndirilən hissədə ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 münasibətdə etibarsız hesab edilməklə Mədinə Əliyeva iddiaçı Iddiaçı̈yanındäsaxlanılmalıdır.
16. Məhkəmə kollegiyası iddia tələbinin “Barışıq sazişinin 3-cü bəndində qeyd olunan “Tərəflər, 1-ci tərəf Iddiaçı 2-ci tərəf Cavabdeh ilə birgə nikahdan anadan olan övladları ##.##.2008-ci il təvəllüdlü X1, ##.##.2009-cu il təvəllüdlü X3 və ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün 2024-cü ilin may ayından başlayaraq hər ayın 25-i 30-u aralığında hər ay hər uşaq üçün 235 manat olmaqla, ümumilikdə 705 manat aliment məbləğinin Iddiaçı Cavabdeh ödəməsi barədə razılaşdılar” bəndinin mübahisələndirilən hissədə, yəni ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 münasibətdə etibarsız hesab edilməsi barədə iddiaçının dəlilləri ilə razılaşaraq hesab etmişdir ki, həmin hissədə də iddia tələbi təmin edilməklə barışıq sazişi mübahisələndirilən hissədə etibarsız hesab edilməklə ailə qanunvericiliyinin tələblərinə əsasən ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 yetkinlik yaşına çatana qədər saxlanılması üçün hər ay 1 uşağa görə qazancının və başqa gəlirlərinin 1/4 hissəsində alimenẗcavabdehdən̈tutularaq̈iddiaçıyäverilməlidir.
17. Məhkəmə kollegiyası həmçinin qeyd etmişdir ki, tərəflərin birgə nikahından olan ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 iddiaçının yanında saxlanılması işin mübahisəsiz halıdır və uşağa qulluq, onun sağlamlıq, təhsil, inkişaf, məişət qayğılarının çəkilməsinin hazırkı vəziyyətdə iddiaçının üzərinə düşməsi, yaşayış minimumunu müəyyən edən qanunvericilik aktlarında göstərilən minimum dolanacaq xərcləri miqdarında məbləğin aliment kimi cavabdehdən tutulmasına əsas ola bilər, çünki aliment ödəyən cavabdehin qazancının az olması onu uşağı saxlamaq̈və̈maddïtəminatı̈ödəmək̈vəzifəsindən̈azad̈etmir.
18. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi gəldiyi nəticəni Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı “Uşaq hüquqlarına dair” BMT-nin Konvensiyasına, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 6, 14, 324, 329, 337, 339, 389, 390-cı, Ailə Məcəlləsinin 49, 52, 56, 58, 60, 61, 75, 76-cı maddələrinə, “Uşaq hüquqları haqqında” Qanuna, “Mediasiya haqqında” Qanuna, “Nikahın pozulması, boşanmadan sonra yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların valideynlərdən hansının yanında qalması və uşaqlar üçün valideynlərdən aliment tutulması tələbinə dair işlərə baxılarkən qanunvericiliyin məhkəmələr tərəfindən tətbiqi təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 8- */**** nömrəli, ## #### 2016-cı il tarixli qərarına, Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2, 77.1, 88, 217-ci maddəsinə istinad etməklə əsaslandırmışdır. Kassasiya şikayətinin və ona qarşı etirazın dəlilləri
a) Kassasiya şikayətinin dəlilləri
19. Cavabdeh (vəkil vəkil1) kassasiya şikayəti verərək Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının ## #### 2026-cı il tarixli *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsinin tamamilə ləğv edilməsi,̈iddiätələbinin̈rədd̈edilməsïbarədə̈qərar̈qəbul̈edilməsinïxahiş̈etmişdir.̈
20. Kassasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, Bakı Apellyasiya Məhkəməsində ##.##.2017-ci il təvəllüdlü X4 dindirilmiş, sonuncu izahatında atası Cavabdeh ilə qalmaq istədiyini, digər qardaşı və bacısından ayrılmaq istəmədiyini qeyd etmişdir. X4 fikrinə məhkəmə kollegiyası tərəfindən münasibət bildirilməmiş, nə üçün atasından alınması əsaslandırılmamışdır. Bakı Apellyasiya Məhkəməsi iş üzrə sübutların qiymətləndirilməsində yanlışlığa yol vermiş, iş üçün hansı əhəmiyyətli halların müəyyən edildiyini, tərəflərin hansı hüquq münasibətində olduğunu, iş üzrə hansı qanunun (maddi hüququn) tətbiq edilməli olduğunu müəyyən etməmişdir. Bununla, MPM-in 218.1-ci maddəsinin tələbləri pozulmuşdur.
Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
21. Kassasiyäşikayətinə̈qarşı̈etiraz̈daxil̈olmamışdır.
Tətbiq edilən hüquq
“Uşaq hüquqlarına dair” BMT-nin Konvensiyası
22. Maddə 3. Uşaqlar barəsində bütün tədbirlərdə əsas diqqət uşaq mənafelərinin daha yaxşı təmin edilməsinə yönəldilir, istər bu tədbirlər sosial təminat məsələləri ilə məşğul olan dövlət idarələri və ya özəl idarələr tərəfindən görülsün, istərsə də məhkəmələr, inzibati və ya qanunvericilik̈orqanları̈tərəfindən.
Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi
23. Maddə 324.1. Əqd mülki hüquq münasibətinin əmələ gəlməsinə, dəyişdirilməsinə və yäxitamınäyönəldilmiş̈birtərəfli,̈ikitərəflïvə̈yäçoxtərəflïiradə̈ifadəsidir.̈
24. Maddə 324.2. Əqdlər birtərəfli və müqavilə şəklində (ikitərəfli və ya çoxtərəfli) ola bilər.̈
25. Maddə 324.4. Müqavilənin bağlanması üçün iki tərəfin razılaşdırılmış iradə ifadəsi (ikitərəfli əqd) və ya üç və ya daha çox tərəfin razılaşdırılmış iradə ifadəsi (çoxtərəfli əqd) zəruridir.̈
26. Maddə 329.1. Əgər qanunla başqa hal müəyyən edilməmişdirsə, qanunla və ya tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə müəyyən edilmiş forma tələblərinə riayət etməməklə bağlanılmış əqd̈etibarsızdır.̈329.2.̈Əqdlər̈şifahïvə̈yäyazılı̈(sadə̈və̈yänotarial)̈formadäbağlanır.̈
27. Maddə 337.1. Bu Məcəllədə müəyyənləşdirilmiş şərtləri pozmaqla bağlanmış əqd etibarsızdır.̈Etibarsız̈əqdlər̈mübahisə̈edilən̈əqdlər̈və̈yäəhəmiyyətsiz̈əqdlər̈oläbilər.̈
28. Maddə 337.2. Əqd barəsində mübahisə edildikdə əqd bağlandığı andan etibarsızdır. Müqavilənin mübahisə edilməsi müqavilənin digər tərəfinə iradə ifadəsinin bildirilməsi yolu ilə həyata keçirilir. Digər tərəfə münasibətdə həyata keçirilmiş birtərəfli əqd həmin şəxsə qarşı mübahisə̈edilir.̈
29. Maddə 339.1. Hakimiyyətdən sui-istifadə, bir tərəfin nümayəndəsinin digər tərəflə pis niyyətlə razılığa gəlməsi nəticəsində bağlanmış, yaxud bu Məcəllənin 49.4-cü maddəsində müəyyən edilmiş hallara səbəb olan̈əqd, habelə şəxsin ağır vəziyyətə düşməsi və digər tərəfin bundan istifadə etməsi nəticəsində həmin şəxsin özü üçün son dərəcə əlverişsiz şərtlərlə bağlamağäməcbur̈olduğüəqd̈(ağır̈şərtlïəqd)̈zərərçəkən̈tərəfindən̈mübahisələndirilə̈bilər.
30. Maddə 339.2. Şəxs əqd bağlanması məqsədilə aldadıldıqda həmin əqdi mübahisələndirə bilər. Belə mübahisələndirmə əqdin aldatma olmadan bağlana bilməyəcəyinin aşkar olduğu hallarda həyata keçirilir. Əgər tərəflərdən biri, aşkar edilsəydi, digər tərəfin əqd bağlamayacağı hallar barəsində susmuşsa, aldadılmış tərəf əqdi mübahisələndirə bilər. Barəsində susulan hallar barəsində məlumat vermək vəzifəsi yalnız o zaman ola bilər ki, digər tərəf̈vicdanläbunügözləsin.̈
31. Maddə 339.3. Aldatma yolu ilə bağlanmış əqdin mübahisələndirilməsi üçün tərəfin yanlış məlumat verərkən fayda götürmək məqsədini, yaxud digər tərəfə zərər vurmaq məqsədini güdmüş olduğunun əhəmiyyəti yoxdur. Üçüncü şəxs tərəfindən aldadılma halında, əgər bu əqddən fayda götürən şəxs aldatmadan xəbərdar idisə və ya xəbərdar olmalı idisə, əqd mübahisələndirilə bilər. Əgər hər iki tərəf aldatma yolu ilə hərəkət etmişsə, onlardan heç birinin ixtiyarı yoxdur ki, aldadıldığına istinad edərək əqdi mübahisələndirsin və ya zərərin əvəzinin̈ödənilməsinïtələb̈etsin.̈
32. Maddə 339.4. Əqdi bağlayan şəxsi əqdi bağlamağa məcburetmə (zorakılıq və ya hədələmə) ona hüquq verir ki, zorakılığın üçüncü şəxs tərəfindən törədildiyi halda da əqdi mübahisələndirsin. Xaraktercə şəxsə təsir göstərə bilən və ona şəxsən özünü və ya əmlakını real təhlükə gözlədiyini təlqin edə bilən məcburetmə əqdin etibarsızlığına səbəb olur. Məcburetmənin xarakteri qiymətləndirilərkən şəxsin yaşı və cinsi, həyat şəraiti nəzərə alınır. Məcburetmə tərəflərdən birinin arvadına (ərinə), digər ailə üzvlərinə və ya yaxın qohumlarına qarşı yönəldildikdə də əqdin mübahisələndirilməsinə əsas verir. Məcburetmənin məqsədi ilə vasitələrinin bir-birinə uyğun gəlmədiyi hallardan başqa, nə qanuna zidd məqsədlərlə, nə də qanunäzidd̈vasitələr̈tətbiq̈edilməklə̈həyatäkeçirilməyən̈hərəkətlər̈məcburetmə̈sayılmır.
33. Maddə 339.6. Bu Məcəllənin 339.1-339.4-cü maddələrində göstərilən əsaslar üzrə əqd̈zərərçəkənin̈iddiası̈ilə̈məhkəmə̈tərəfindən̈etibarsız̈sayıläbilər.̈
34. Maddə 389.1. Mülki hüquq və vəzifələrin müəyyənləşdirilməsi, dəyişdirilməsi və ya xitamı̈haqqındäikïvə̈yäbir̈neçə̈şəxsin̈razılaşması̈müqavilə̈sayılır.̈
35. Maddə̈389.2.̈Müqavilələrə̈ikïvə̈çoxtərəflïəqdlərə̈dair̈qaydalar̈tətbiq̈edilir.
36. Maddə 390.1. Fiziki və hüquqi şəxslər azad surətdə müqavilələr bağlaya və bu müqavilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Onlar bu Məcəllədə nəzərdə tutulmayan, lakin̈onäzidd̈olmayan̈müqavilələr̈də̈bağlayäbilərlər.
Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsi
37. Maddə 49.2. Hər bir uşaq ailədə yaşamaq və tərbiyə almaq, öz valideynlərini tanımaq və onların qayğısından istifadə etmək, uşağın maraqlarına zidd olan hallar istisna olmaqla, onlarläbirgə̈yaşamaq̈hüququnämalikdir.̈
38. Maddə 49.3. Uşaq öz valideynləri tərəfindən tərbiyə olunmaq, öz maraqlarının təmin olunması,̈hərtərəflïinkişafı,̈onun̈ləyaqətinə̈hörməẗolunması̈hüququnämalikdir.
39. Maddə 52. Uşaq ailədə onun maraqlarına toxunan istənilən məsələnin həlli zamanı öz fikrini bildirmək, habelə məhkəmə istintaqı və inzibati araşdırmaların gedişində dinlənilmək hüququna malikdir. Onun maraqlarına zidd olan hallar istisna olunmaqla, 10 yaşına çatmış uşağın fikri mütləq nəzərə alınmalıdır. Bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş hallarda məhkəmə və ya qəyyumluq və himayə orqanı yalnız 10 yaşına çatmış uşağın razılığı ilə qərar qəbul edə, habelə̈qərar̈qəbul̈edərkən̈7̈yaşınäçatmış̈uşağın̈fikrinïöyrənə̈və̈nəzərə̈aläbilər.̈
40. Maddə 56.1. Valideynlər öz uşaqları barəsində bərabər hüquq və vəzifələrə malikdirlər.̈
41. Maddə 58.2. Valideynlər uşaqlarının tərbiyəsinə, sağlamlığına və onların psixi, fiziki, mənəvïinkişafınägörə̈məsuliyyəẗdaşıyırlar.̈
42. Maddə̈60.1.̈Valideynlik̈hüquqları̈uşaqların̈mənafeyinə̈zidd̈həyatäkeçirilə̈bilməz.
43. Maddə 60.2. Valideynlik hüquqlarını həyata keçirərkən valideynlər uşaqların mənəvi inkişafına, fiziki və psixi sağlamlığına xələl yetirməməlidirlər. Uşaqların tərbiyəsində onların istismarına, təhqir edilməsinə, mənəviyyatının alçaldılmasına, qəddarlığa, kobudluğa, biganəliyə yol verilə bilməz. Valideynlik hüquqlarını həyata keçirərkən uşaqların hüquq və mənafelərinə ziyan vuran valideynlər qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada məsuliyyət daşıyırlar.̈
44. Maddə 60.4. Valideynlər ayrı yaşadıqda uşaqların yaşayış yeri onların razılığı ilə həll edilir. Valideynlər arasında razılıq olmadıqda, məhkəmə mübahisəni uşaqların hüquq və mənafelərini, onların rəyini və sair halları (uşaqların qardaş və bacılarına, valideynlərdən hər birinə olan bağlılığı, valideynlərin əxlaqi və digər şəxsi keyfiyyətləri, uşağın yaşı, onun inkişafı və̈tərbiyəsïüçün̈şəraiẗyaradılması)̈nəzərə̈almaqlähəll̈edir.̈
45. Maddə 61.3. Uşaqlarından ayrı yaşayan valideynlər valideynlik hüququnun həyata keçirilməsi qaydası haqqında yazılı saziş bağlaya bilərlər. Valideynlər razılığa gələ bilmədikdə, mübahisə onların (onlardan birinin) tələbi əsasında müvafiq icra hakimiyyəti orqanının iştirakı ilə̈məhkəmə̈tərəfindən̈həll̈edilir.̈
46. Maddə̈75.1.̈Valideynlər̈uşaqlarını̈saxlamağäborcludurlar.
47. Maddə 75.4. Valideynlər uşaqlarını saxlamadıqda uşaqların saxlanması üçün vəsait (aliment)̈valideynlərdən̈məhkəmə̈qaydasındätutulur.̈
48. Maddə 76. Aliment ödənilməsi barədə razılıq olmadıqda uşaqlar üçün onların valideynlərindən̈məhkəmə̈tərəfindən̈hər̈aÿaşağıdakı̈miqdardäalimenẗtutulur:̈ 76.1.1. 1 uşağa görə-qazancın və (və ya) valideynlərin başqa gəlirlərinin dörddə bir hissəsi;̈76.1.2.̈2̈uşağägörə-qazancın̈(başqägəlirlərin)̈üçdə̈bir̈hissəsi; 76.1.3.̈3̈və̈dahäçoẍuşağägörə-qazancın̈(başqägəlirlərin)̈yarısı.
“Uşaq hüquqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu
49. Dövlət orqanları, bütün fiziki və hüquqi şəxslər öz fəaliyyətində uşaqların mənafelərini üstün tutmalı, onların hüquqlarının təmin olunmasına şərait yaratmalıdır. Uşağın ailədə valideynləri ilə bərabər yaşamaq, onlardan qayğı görmək hüququ vardır. Valideynlərin uşağın tərbiyəsində bərabər hüquq və vəzifələri vardır. Uşağın qabiliyyətinin inkişaf etdirilməsi, onun maddi və mənəvi tələbatlarının təmin edilməsi, hüquq və mənafelərinin mühafizəsi valideynlərin̈əsas̈vəzifəsidir.
“Mediasiya haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu
50. Maddə 1.0.7. Barışıq sazişi-tərəflər arasında mediasiya prosesi nəticəsində əldə edilən̈yazılı̈razılaşmadır.̈
51. Maddə 3.3. Bu Qanunun 3.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan mübahisələr mediasiyada iştirak etməyən üçüncü şəxslərin və ya məhkəmə tərəfindən fəaliyyət qabiliyyəti olmayan, yaxud məhdud fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilən şəxslərin hüquqlarına toxunduqda belə mübahisələr üzrə mediasiya keçirilə bilməz. Həmin hallar aşkar edildikdə mediator (mediasiya təşkilatı), tərəflər və ya onlardan biri həmin mübahisələr üzrə mediasiya prosesindən̈imtinäedirlər.̈
52. Maddə̈9.3̈və̈9.3.1.̈Barışıq̈sazişinin̈icrasını̈təmin̈etmək̈tərəflərin̈vəzifəsidir.
53. Maddə 26.3. Uşağın maraqlarına toxunan ailə münasibətlərindən irəli gələn mübahisələr̈üzrə̈mediator̈qəyyumluq̈və̈himayəçilik̈orqanının̈rəyinïalır.̈
54. Maddə 26.4. Əgər ailə münasibətlərindən irəli gələn mübahisələr zamanı uşağın normal böyüməsinə və inkişafına təhlükə yaradan, yaxud onun maraqlarına zərər vura bilən hallar mövcuddursa və ya belə halların yaranma ehtimalı olarsa, mediator bu barədə̈qəyyumluq
“Nikahın pozulması, boşanmadan sonra yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların valideynlərdən hansının yanında qalması və uşaqlar üçün valideynlərdən aliment tutulması tələbinə dair işlərə baxılarkən qanunvericiliyin məhkəmələr tərəfindən tətbiqi təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 8- */**** nömrəli, ## #### 2016-cı il tarixli Qərarı
55. Bənd 7. Nikah məhkəmə qaydasında pozularkən ər-arvad məhkəməyə yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlarının kiminlə qaldığını, uşaqların və (və ya) ehtiyacı olan və əmək qabiliyyəti olmayan ərin (arvadın) saxlanması ücün vəsaitin ödənilmə qaydasını, bu vəsaitin miqdarını və ər arvadın ümumi birgə mülkiyyətinin bölünməsini müəyyən edən saziş təqdim etməzlərsə və yaxud təqdim olunan saziş uşaqların və ya tərəflərdən birinin marağını pozarsa, məhkəmə mütləq qaydada boşanmadan sonra yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların valideynlərindən hansının yanında qaldığını və uşaqlar üçün alimentin hansı valideyndən və hansı̈miqdardätutulduğunümüəyyən̈etməlidir.̈
56. Bənd 8.2. Aliment ödəyən əmək qabiliyyətli valideynin rəsmi olaraq heç bir yerdə işləməməsi və qazanca malik olmaması onu uşağı saxlamaq, qanunvericiliklə müəyyən olunmuş minimum dolanacaq xərclərindən az olmayan maddi təminatı ödəmək vəzifəsindən azad etmir.
Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi
57. Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan̈istifadə̈etməlidir.
58. Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir.
59. Maddə 88. Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə̈üçün̈qabaqcadan̈müəyyən̈edilmiş̈qüvvəsïyoxdur.
60. Maddə 407.2. Kassasiya şikayətində işin hallarının sübut olunmamasına, məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün əhəmiyyətli olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmamasına və yaxud qətnamə və qərardadda ifadə olunan nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmamasınäistinad̈etməyə̈yol̈verilmir.̈
61. Maddə 416.1. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən̈maddïvə̈prosessual̈hüquq̈normalarının̈düzgün̈tətbiq̈edilməsinïyoxlayır.
62. Maddə 416.2. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən bu Məcəllənin 418.4cü maddəsində nəzərdə tutulmuş prosessual hüquq pozuntusu hesab edilən hallara yol verilməsïşikayətin̈hədlərindən̈və̈dəlillərindən̈asılı̈olmayaraq̈yoxlanılmalıdır.
Kassasiya baxışının hədləri
63. Qanunun tələbinə görə kassasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını araşdırmır. Lakin apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunub-olunmamasını yoxlamaq zərurətindən irəli gələrək, iş materiallarında olan, aşağı instansiya məhkəmələri tərəfindən qəbul edilərək işə əlavə olunmuş, araşdırılmış və (və ya) müəyyən edilmiş sübutlara və hüquqi faktlara istinad edilməsi kassasiyäinstansiyası̈məhkəməsinin̈faktikïhalları̈araşdırması̈kimïqiymətləndirilməməlidir.̈
64. Hazırkı kassasiya şikayətində qətnamə cavabdeh tərəfindən tam mübahisələndirildiyindən̈apellyasiyäinstansiyası̈məhkəməsinin̈aktı̈tam̈yoxlanılır.
65. Məhkəmə kollegiyası hüququn inkişafının və ya məhkəmə təcrübəsinin vahidliyinin təmin edilməsi üçün əhəmiyyətli hesab etmədiyindən hazırkı şikayətə yazılı icraat qaydasında baxılmasını̈qəraräalmışdır.
Kassasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
66. Məhkəmə kollegiyası kassasiya şikayətinin dəlillərinə qiymət verərkən nəzərə alır ki, kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq̈normalarının̈düzgün̈tətbiq̈edilməsinïyoxlayır̈(MPM-in 416.1-cïmaddəsi).
67. “Kassasiya məhkəməsi sübut və faktlara yenidən qiymət vermədən işin hallarını müəyyən olunmuş kimi qəbul edərək, apellyasiya məhkəməsinin qərarının mahiyyəti üzrə düzgün olub-olmamasını yoxlamır, onu yalnız məhkəmə tərəfindən qanunun tələblərinə riayət olunub-olunmaması maraqlandırır, çünki həmin məhkəmənin fəaliyyətinin fundamental prinsipinə görə, “kassasiya məhkəməsi işi deyil, qərarı mühakimə edir”. Məhkəmə aktı o zaman qanuni hesab olunur ki, mübahisəyə prosessual qanunla müəyyən olunmuş qaydalara uyğun olaraq baxılmış və qərar qəbul olunmuş, mübahisələndirilən münasibətlər isə onlara dair maddi hüquq normaları ilə müəyyən edilmiş qaydalarla tənzimlənmişdir (Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 420-ci maddəsinin şərh edilməsinə̈dair”̈2012-cïil̈##̈######̈tarixlïQərarı).
68. Məhkəmə kollegiyası kassasiya şikayətinin dəlillərini müzakirə edərək, onları apellyasiya instansiyası məhkəməsinin iş üzrə qətnaməsinin ləğvi üçün əsas hesab etmir və bildirir ki, şikayətin dəlillərində göstərilən hüquqi məsələlərə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən qiymət verilmişdir. Kollegiya həmin hüquqi qiymətləndirmə və apellyasiya instansiyası məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşır, eyni qiymətləndirmənin təkrarlanmasınäzərurəẗgörmür.
69. Kassasiya şikayətinin prosessual hüquq normalarının pozuntusuna dair dəlillərinə gəldikdə qeyd edilməlidir ki, prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması qətnamənin ləğv edilməsi üçün o vaxt əsas ola bilər ki, bu pozuntu düzgün olmayan qətnamə qəbul edilməsi ilə nəticələnsin və ya nəticələnə bilsin (MPM-in 418.3-cü maddəsi). Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin gəldiyi nəticə MPM-nin 14.2, 77.1, 88 və 217-ci maddələrinin tələblərinə uyğun olmuş, işdəki sübutlar mülki prosessual qanunvericiliyin mümkünlük, aidlik və mötəbərlik tələbləri nəzərə alınmaqla qiymətləndirilmiş, mübahisəli hüquq münasibətinə maddi hüquq norması düzgün tətbiq edilmişdir.
70. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə kollegiyası belə qənaətə gəlir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsi və ya dəyişdirilməsi üçün əsas yoxdur. Odur ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin iş üzrə qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalı,̈kassasiyäşikayətïisə̈təmin̈edilməməlidir.
71. MPM-in̈416,̈417̈və̈419-cümaddələrinïrəhbər̈tutaraq,̈məhkəmə̈kollegiyası
Qərara aldı:
Kassasiyäşikayətïtəmin̈edilməsin. Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının # #### 2026-cı il tarixli *(***)-****/**** nömrəlïqətnaməsïdəyişdirilmədən̈saxlanılsın. Qərar̈qəbul̈edildiyïandan̈qüvvəyə̈minir.