Şirvan Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №2(106)-1146/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Şirvan şəhəri İş № 2(106)-1146/2024 13.06.2024 ŞİRVAN APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin mülki kollegiyasının hakimləri Heydərov Tofiq Xudayar oğlunun (sədrlik edən, məruzəçi), Mayılov Samir İlham oğlu və Əsədov İlham Qoşunəli oğlundan ibarət tərkibdə, Kürdəmir Rayon Məhkəməsinin 22 fevral 2024-cü il tarixli, 2(041)- 411/2024 saylı qərardadından Cavabdeh nümayəndəsi X2 tərəfindən verilmiş şikayətə Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin inzibati binasında (Şirvan şəhəri, Naxçıvan küçəsi 3) yazılı icraat qaydasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək Cavabdeh ilə rəsmi nikahlarından olan xx.xx.2017-ci il tarixdə anadan olmuş X3 yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanması üçün iş üzrə cavabdeh xx.xx.1995-ci il təvəllüdlü Cavabdeh hər ay 220 manat sabit pul məbləğində alimentin tutularaq ona verilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Həmin mülki işə məhkəmədə baxılan müddətdə iddiaçı Cavabdeh İddiaçı qarşı uşağın iddiaçı valideynin himayəsinə qaytarılması və alimentin həcminin artırılması tələbinə dair qarşılıqlı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək xx.xx.2018-ci il təvəllüdlü oğlu X3 onun himayəsinə tərbiyəsinə qaytarılması, xx.xx.2018-ci il təvəllüdlü X3 və xx.xx.2020-ci il təvəllüdlü X1 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanmaları üçün cavabdeh İddiaçı hər ay hər uşağa görə sabit pul məbləği ilə 235 manat, cəmi 470 manat miqdarında alimentin tutularaq ona ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Kürdəmir Rayon Məhkəməsinin 22 fevral 2024-cü il tarixli, 2(041)-411/2024 saylı qərardadı (hakim Müseyib Bayramov) ilə, iddiaçı Cavabdeh İddiaçı qarşı uşağın iddiaçı valideynin himayəsinə qaytarılması və alimentin həcminin artırılması tələbinə dair qarşılıqlı iddia ərizəsi, iddia ərizəsinə əlavə edilmiş sənədlərlə birlikdə geri qaytarılmışdır. Qərardaddan narazı qalan Cavabdeh nümayəndəsi X2 şikayət verərək, Kürdəmir rayon məhkəməsinin 2(041)-411/2024 saylı qərardadının ləğv edilməsini, qarşılıqlı iddia ərizəmin icraata qəbul edilməsi barədə yeni qərardad qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Kürdəmir Rayon Məhkəməsinin 06 mart 2024-cü il tarixli, 2(041)-411/2024 saylı qərardadı (hakim Müseyib Bayramov) ilə, şikayət təmin edilməyərək, şikayətin işlə birlikdə Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilməsi qərara alınmışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 397.2-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi qərardaddan verilən şikayətə onun məhkəməyə daxil olduğu vaxtdan 20 gün müddətində yazılı icraat qaydasında baxır. Məhkəmə işdə iştirak edən şəxsin bu barədə verdiyi vəsatəti əsaslı hesab etdikdə və ya öz təşəbbüsü ilə şikayət üzrə işə məhkəmə iclasında baxa bilər. Bu barədə məhkəmə tərəfindən müvafiq qərardad qəbul edilməklə işdə iştirak edən şəxslərə məlumat verilir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 372.7-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən aslı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Birinci instansiya məhkəməsinin qarşılıqlı iddia ərizəsinin geri qaytarılmasını, qarşılıqlı iddianın ilk iddia ərizəsinin qarşılıqlı ödənilməsinə yönəlməməsi ilə əlaqələndirmişdir. Məhkəmə belə qənaətə gəlmişdir ki, iddiaçı Cavabdeh İddiaçı qarşı nikahın pozulması və aliment tələbinə dair mülki iş hazırda Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin icraatında olmaqla həmin mülki işə baxılıb nəticə verilməmişdir. Ona görə də məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı Cavabdeh İddiaçı qarşı uşağın iddiaçı valideynin himayəsinə qaytarılması və alimentin həcminin artırılması tələbinə dair qarşılıqlı iddia ərizəsi icraata qəbul edilib ilk iddia tələbi ilə birlikdə baxıla bilməz. Birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticədən iddiaçının nümayəndəsi şikayət verərək, qərardadın ləğv edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə kollegiyası şikayətin dəlilləri üzrə dəyərləndirmə apararaq hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi prosessual hüquq normalarının səhv tətbiq və təfsir edərək, gəlinən nəticənin apellyasiya qaydasında mübahisələndirərək ləğv edilməsi üçün kifayət qədər əsas yaratmışdır. Buna görə də, şikayət təmin edilməklə, gəlinən nəticə ləğv edilməlidir. Məhkəmə kollegiyası gəlinən nəticənin aydın və anlaşılan olmasının təmin edilməsindən ötrü aşağıdakıları qeyd etməyi zəruri hesab edir. İddiaçı Cavabdeh İddiaçı qarşı uşağın iddiaçı valideynin himayəsinə qaytarılması və alimentin həcminin artırılması tələbinə dair qarşılıqlı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək xx.xx.2018-ci il təvəllüdlü oğlu X3 onun himayəsinə tərbiyəsinə qaytarılması, xx.xx.2018-ci il təvəllüdlü X3 və xx.xx.2020-ci il təvəllüdlü X1 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanmaları üçün cavabdeh İddiaçı hər ay hər uşağa görə sabit pul məbləği ilə 235 manat, cəmi 470 manat miqdarında alimentin tutularaq ona ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İş materiallarına əlavə edilmiş Kürdəmir rayon məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli, 2(041)-757/2023 nömrəli qətnaməsindən görünür ki, Cavabdeh ilə İddiaçı arasında bağlanmış nikah pozulmuş, onların birgə nikahlarında doğulmuş Elmir və Mehin adlı uşaqlar anaları Cavabdeh yanında saxlanılaraq onların yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılmaları üçün İddiaçı hər ay hər uşağa görə sabit pul məbləği ilə 120 manat, cəmi 240 miqdarında alimentin tutularaq Cavabdeh verilməsi qət edilmişdir. “Elektron Məhkəmə” sistemindən götürülmüş məlumatdan görünür ki, iddiaçı Cavabdeh İddiaçı qarşı nikahın pozulması və aliment tələbinə dair mülki iş cavabdeh İddiaçı apellyasiya şikayətinə əsasən hazırda Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin icraatında olmaqla iş üzrə məhkəmə-psixiatriya ekspertizası təyin edilmiş və məhkəmə-psixiatriya ekspertizası keçirildikdən sonra qeyd edilən mülki işə baxılması xx.xx.2024-cü il tarixə təyin edilmişdir. Kollegiya qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin qarşılıqlı iddia ərizəsinin yuxarıda qeyd edilən əsasla qaytarılmasına dair gəldiyi nəticə yanlış olmuşdur. Belə ki, məhkəmə qarşılıqlı iddia ərizəsini Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin icraatında iddiaçı Cavabdeh İddiaçı qarşı nikahın pozulması və aliment tələbinə dair mülki işinin olması əsası ilə qaytara bilməz. Halbuki qarşılıqlı iddianın ilkin iddia ilə bağlılığı müəyyən edilməsi üçün mühüm olan şərtlər yəni, qarşılıqlı tələb ilkin tələbin ödənilməsinə yönəlmişsə, qarşılıqlı iddianın təmin edilməsi ilkin iddianın tam və ay qismən təmin edilməsini aradan qaldırırsa, qarşılıqlı və ilkin iddia arasında qarşılıqlı əlaqə vardırsa və onların birlikdə baxılması mübahisələrə daha tez və düzgün baxılması ilə nəticələnirsə, qarşılıqlı iddia qarşılıqlı tələbin ödənilməsinə yönəldiyi təqdirdə qəbul olunur. Burada o, da nəzərə alınmalıdır ki, tələbin ödənilməsi o zaman mümkündür ki, tələblər xarakterə görə oxşar olsunlar. Qarşılıqlı iddianın qəbul olunmasının digər şərti ondan ibarətdir ki, belə iddianın təmin olunması ilkin iddianın tam və ya qismən təmin olunmasını istisna edir. Bu əsasla müxtəlif iddialar irəli sürülə bilər. Qarşılıqlı iddia iddiaçının dəlillərinin dəf edilməsinə yönəlir. Qarşılqlı iddia bilavasitə ilkin iddianın mahiyyəti üzrə təsib etməsə də, onun təmin edilməsini imkansız edir. İlkin iddia təmin olunduğu halda qarşılıqlı iddia təmin oluna bilməz. Qarşılıqlı və ilk iddia arasında qarşılıqlı əlaqənin olması və onlara birlikdə baxılması mübahisələrin konkret hallarından asılı olaraq məhkəmə tərəfindən məqsədə müvafiq hesab edildikdə mümkün olur. Burada nəzərə alınmalıdır ki, əsas və qarşılıqlı iddiaya ayrı-ayrılıqda baxıldıqda daha əvvəl baxılan iş üzrə qəbul olunmuş qətnamə sonra baxılan iş üzrə qəbul olunmuş qətnamə üzrə baxılan iş üçün preyudisial əhəmiyyət daşıyır. (MPM-in 82-ci maddəsi) L.İ.Binnətovanın şikayəti üzrə Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 8 may 2008-ci il tarixli qərarında qeyd edilmişdir ki, ilkin və ya qarşılıqlı iddia tələbləri işin həllinə yönəlmiş maddi-hüquq tələbidir. Maddı-hüquq tələbləri isə mövcud mülki prosessual qanunvericiliyin müddəalarına görə yalnız birinci instansiya məhkəməsində yazılı şəkildə verilə bilər. Qarşılıqlı iddia ilə bağlı ərizənin hər hansı məhkəmə qərarı çıxarılanadək deyil. Məhz birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi qəbul edilənədək verilməsi mümkündür. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi prosessual qanunvericilik həm ilkin həm də, qarşılıqlı iddianın icraata qəbul edilməsi üçün müəyyən etdiyi prosessual tələblər, mülki prosessual hüquq normalarının ümumi prinsiplərinə uyğun olmaqla yanaşı, iş üzrə tələbə cavab verməli olan şəxsin ona qarşı yönələn tələbin hansı sübutlara əsaslandığını işin icraata qəbul edildiyi vaxtdan etibarən bilməsinə, bununla da özünün həmin tələbə qarşı yarana biləcək etiraz və vəsatətlərini qanunauyğun şəkildə sistemləşdirib məhkəməyə vaxtında təqdim etmək imkanlarına xidmət edir. Qeyd olunan prosessual hüquq normasında göstərilən tələb imperativ xarakterli olub, tərəflərin istinad etdikləri sübutları vaxtında məhkəməyə təqdim etməklə həm işdə iştirak edən şəxslər, həm də məhkəmələr tərəfindən prosessual qənaət prinsipinə riayət edilməsinə yönəldilmiş tədbirdir. Kollegiya qeyd olunanları nəzərə alaraq hesab edir ki, məhkəmə qarşılıqlı iddia ərizəsini icraata qəbul etməli, gələcəkdə Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin icraatında olan mülki iş üzrə qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktı olduğu halda həmin tələb üzrə müvafiq qərar qəbul edə bilər. Ona görə də kollegiya hesab edir ki, hazırkı iş üzrə qarşılıqlı tələb ilkin tələblə bağlıdır və icraata qəbul edilib birlikdə baxılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 155.1-ci maddənin tələbinə görə cavabdeh ilk iddia ilə birlikdə baxmaq üçün iddiaçıya qarşı qarşılıqlı iddia verməyə haqlıdır. Həmin Məcəllənin 156.1.1-ci və 156.1.3-cü maddələrinə əsasən qarşılıqlı tələb ilk tələbin qarşılıqlı ödənilməsinə yönəlmişsə, qarşılıqlı və ilk iddia arasında qarşılıqlı əlaqə vardırsa və onlara birlikdə baxılması mübahisələrə daha tez və düzgün baxmaqla nəticələnərsə hakim qarşılıqlı iddia ərizəsini qəbul edir. Mülki Prosessual Məcəlləsinin 398.0.3-cü maddəsinə görə, apellyasiya instansiyası qərardadı tam və ya qismən ləğv edib qərardadla həll edilməli olan məsələni həll etmək hüququna malikdir. Beləliklə məhkəmə kollegiyası qeyd edilənlər üzrə yekun hüquqi dəyərləndirmə apararaq hesab edir ki, şikayət təmin edilməli, Kürdəmir Rayon Məhkəməsinin 22 fevral 2024-cü il tarixli, 2(041)-411/2024 saylı qərardadları ləğv edilməli, qarşılıqlı iddia ərizəsi icraata qəbul edilmiş hesab olunmalı və mülki iş baxılması üçün Kürdəmir Rayon Məhkəməsinə göndərilməlidir. Mülki Prosessual Məcəllənin 152.3-cü maddəsinə əsasən, iddia ərizəsinin qaytarılması haqqında qərardaddan şikayət verilə bilər. Qərardad ləğv edildikdə, iddia ərizəsi məhkəməyə müraciət edildiyi gündən verilmiş hesab edilir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin 400-cü maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin bu Məcəllənin 402-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qərardadlarından kassasiya şikayəti verilməmişdirsə, həmin qərardadlar işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 10 gün sonra, qanunla şikayət verilməsi nəzərdə tutulmayan qərardadları isə çıxarıldığı andan qanuni qüvvəyə minir. Həmin Məcəllənin 402.2-402.3-cü maddələrinə əasasən apellyasiyanın qeyri-mümkün hesab edilməsi haqqında; kassasiya şikayətinin qaytarılması (kassasiya şikayəti kassasiya instansiyası məhkəməsinin şikayətin qeyri-mümkünlüyü barədə qərarına əsasən qaytarıldığı hallar istisna olunmaqla) haqqında; kassasiya şikayətinin verilməsi müddətinin bərpasından imtina edilməsi barədə; iş üzrə icraata xitam verilməsi barədə; bu Məcəllənin 384.0.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş işin aidiyyəti üzrə göndərilməsinə dair və bu Məcəllənin 384.0.6-cı maddəsində nəzərdə tutulmuş apellyasiya şikayətinin bu Məcəllənin tələblərinə zidd olaraq icraata qəbul olunması əsası ilə icraata qəbul qərardadının ləğv edilərək işin apellyasiya baxışından çıxarılmaqla birinci instansiyası məhkəməsinə qaytarılması haqqında; birinci instansiya məhkəmələrinin məhkəmə aidiyyəti haqqında qərardadlarından və həmin qərardadlardan verilən şikayətin qaytarılması haqqında apellyasiya məhkəmələrinin mülki və kommersiya kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki və kommersiya kollegiyalarının qərardadlarından kassasiya şikayəti verilə bilər. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 263, 264, 398.0.3, 400 və 402-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası QƏRARA ALDİ: Cavabdeh nümayəndəsi X2 tərəfindən verilmiş şikayət təmin edilsin. Kürdəmir Rayon Məhkəməsinin 22 fevral 2024-cü il tarixli, 2(041)-411/2024 saylı qərardadı ləğv edilsin. Qarşılıqlı iddia ərizəsi icraata qəbul edilmiş hesab olunsun. Mülki iş baxılması üçün Kürdəmir Rayon Məhkəməsinə göndərilsin. Qərardad qəbul edildiyi andan qanuni qüvvəyə minir. Qərardaddan kassasiya şikayəti verilə bilməz.