Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(107)-2338/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № 2(107)-2338/2020 09.12.2020 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ hakim Hüseynov Mirbahəddin Mirdamət oğlunun sədrliyi və məruzəsi ilə, hakimlər Hüseynov Elçin Şirin oğlu və Məlikov Vəzirxan İsgəndər oğlundan ibarət tərkibdə, məhkəmə iclas katibi İbrahimli Şükür Sahib oğlunun katibliyi, İddiaçı, Cavabdeh iştirakı ilə, İddiaçı Cavabdeh qarşı “aliment tələbinə dair” mülki iş üzrə Ağdaş Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxxxx 2020-ci il tarixli, 2(014)-1338/2020 nömrəli qətnaməsindən Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti üzrə işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq müəyyən etdi: Ağdaş Rayon Məhkəməsinin (hakim Nizam Əliyev) xx xxxxxxxx 2020-ci il tarixli, 2(014)-1338/2020 nömrəli qətnaməsi ilə iddiа tələbi qismən təmin edilmiş, Cavabdeh xx.xx.2020-ci il tarixdən başlayaraq xx xxxxxx 2012-ci il təvəllüdlü X1 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanılması üçün hər ay 130 manat sabit pul məbləğində alimentin İddiaçı xeyrinə tutulması, habelə Cavabdeh 30 (otuz) manat dövlət rüsumunun alınaraq dövlət büdcəsinə ödənilməsi qət edilmişdir. İşin halları İddiaçı Cavabdeh qarşı «aliment tələbinə dair» iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdehlə birgə nikahlarından xx xxxxxx 2012-ci ildə anadan olmuş X1 18 yaşına çatana kimi saxlanılması üçün hər ay 170 (yüz yetmiş) manat məbləğində alimentin Cavabdeh tutularaq onun xeyrinə verilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddiaçı məhkəmə iclasında iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, Cavabdeh ilə xx xxxx 2011-ci il tarixdə rəsmi nikah qeydindən keçməklə evlənib ailə qurmuşlar. Birgə nikahlarından xx xxxxxx 2012-ci il tarixdə Nuray adlı uşaqları anadan olmuşdur. Əvvəllərdən münasibətləri nisbətən normal vəziyyətdə olub, sonradan xasiyyətlərinin uyğun gəlməməsi səbədindən cavabdehlə ayrı yaşayırlar. Hazırda azyaşlı qızı ilə birlikdə valideynlərinin yanında yaşamağına baxmayaraq cavabdeh azyaşlı qızına heç bir yardım göstərmir, ailəsi ilə maraqlanmır. Özü heç yerdə işləmir. Alimentə ehtiyacı var. Cavabdeh könüllü olaraq uşağına yardım göstərmədiyindən hazırkı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında İddiaçı iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat verərək, iddia tələbinin təmin edilməsini və bu barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında Cavabdeh məhkəmə iclasında ərizə verərək bildirmişdir ki, İddiaçı ilə xx xxxx 2011-ci il tarixdə rəsmi nikah qeydindən keçməklə evlənib ailə qurmuşlar. Birgə nikahlarından xx xxxxxx 2012-ci il tarixdə Nuray adlı uşaqları anadan olmuşdur. Əvvəllərdən münasibətləri nisbətən normal vəziyyətdə olub, sonradan xasiyyətlərinin uyğun gəlməməsi səbədindən iddiaçı ilə ayrı yaşayırlar. İddiaçı ona qarşı uşağının saxlanılması üçün aliment tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia ərizəsi ilə tanışdır, iddianı qismən qəbul edir. Əmək haqqı 200 manat olduğundan, uşağın saxlanması üçün 80 manat aliment verməyə razıdır. İş üzrə yuxarıda göstərilən məhkəmə qətnaməsi çıxarılmışdır. Ağdaş Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxxxx 2020-ci il tarixli, 2(014)-1338/2020 nömrəli qətnaməsindən Cavabdeh apellyasiya şikayəti verərək həmin qətnamənin dəyişdirilməsini və uşağın yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanması üçün ondan tutulası 130 (bir yüz otuz) manat aliment məbləğinin azaldılaraq hər ay 85 (səksən beş) manat məbləğində müəyyən edilməsi barədə yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Apellyasiya şikayətinin və işdə iştirak edən şəxslərin dəlilləri Cavabdeh apellyasiya şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, hazırda onun hər hansı bir daimi və aylıq qazanc (gəlir) yeri, müvəqqəti və qeyri-mütəmadi də olsa dolanacaq mənbəyi, şəxsi və ya fərdi təsərrüfatı, hər hansı nəqliyyat vasitəsi, daşınar və ya daşınmaz əmlakı yoxdur. Maksimum halda hazırkı iddia üzrə uşağın saxlanmasına görə 85 (səksən beş) manat aliment ödəməyə hazırdır. Bundan artığına hər hansı real maddi imkanı yoxdur. Hesab edir ki, iddiaçı özü də uşağın hər ay üzrə saxlanması üçün daha 85 manat vəsait xərcləyərsə, bu onun hələlik normal böyüməsi üçün kifayət etmiş olacaqdır və bu məbləğ uşağın saxlanmasına dair aylıq qanuni normaya uyğundur. Belə ki, ailə qanunvericiliyinin tələblərinə əsasən uşağı saxlamaq tək atanın və ya ananın deyil, hər iki valideynin eyni dərəcədə borcu və vəzifəsidir. Qeyd etdiklərinə əsasən hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməlidir. Apellyasiya məhkəməsinin iclasında Cavabdeh apellyasiya şikayətinin məzmununa uyğun izahat verərək onun təmin edilməsini xahiş etdi. Apellyasiya məhkəməsinin iclasında İddiaçı apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini, Ağdaş Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxxxx 2020-ci il tarixli, 2(014)-1338/2020 nömrəli qətnaməsinin dəyişdirilmədən saxlanılmasını məhkəmə kollegiyasından xahiş etdi. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərini iş materialları üzrə yoxlayıb, iddiaçının və cavabdehin izahatlarını dinləyib, iş üzrə tədqiq edilən sübutlara tətbiq edilməli hüquq normaları baxımından qiymət verib hesab edir ki, Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilmədən, Ağdaş Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxxxx 2020-ci il tarixli, 2(014)-1338/2020 nömrəli qətnaməsi isə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Hüquqi məsələlər Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə görə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. Həmin Məcəllənin 372.6-cı maddəsinə görə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. Həmin Məcəllənin 372.7-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. İşdə olan Ağdaş rayon Qaradağlı kənd Ərazi İcra nümayəndəliyi tərəfindən verilmiş xx xxxx 2011-ci il tarixli, AZ-İ 655107 saylı nikah haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, Cavabdeh ilə X3 arasında bağlanmış nikah Ağdaş rayon Qaradağlı kənd Ərazi İcra nümayəndəliyində xx xxxx 2011-ci ildə 07 saylı akt ilə qeydə alınmışdır. İşdə olan Ağdaş rayon Qeydiyyat şöbəsi tərəfindən verilmiş xx xxxxxx 2012-ci il tarixli, AZ-İİ 832306 saylı doğum haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, X4 xx.xx.2012-ci ildə Mingəçevir şəhərində doğulmuşdur. Bu barədə xx xxxxxx 2012-ci ildə 227 saylı doğum haqqında akt qeydi tərtib edilmişdir. Atası Cavabdeh, anası X2r. İşdə olan Ağdaş şəhər X6 tərəfindən verilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli 539 saylı arayışdan görünür ki, X5 hərtərəfli həkim müayinəsindən keçmişdir, sağlamdır. İşin müəyyən olunmuş hallarına görə, İddiaçı xx xxxx 2011-ci il tarixdə Cavabdeh ilə rəsmi nikah bağlamaqla evlənmişlər. Birgə nikahdan onların xx.xx.2012-ci ildə X4 adında bir uşaqları anadan olmuşdur. Son vaxtlar tərəflər arasında ailə münasibətləri pozulduğundan onlar ayrılmış və iddiaçı azyaşlı uşağı ilə birlikdə valideynlərinin yanına getmişdir. Uşaq anasının (iddiaçının) yanında və himayəsindədir. İddiaçı cavabdehdən onun xeyrinə hər ay 170 manat sabit pul məbləğində alimentin tutulması tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Tərəflər arasında yetkinlik yaşına çatmayan uşağın saxlanması üçün aliment ödənilməsi barədə saziş bağlanmamışdır. Birinci instansiya məhkəməsi hesаb etmişdir ki, cavabdehin maddi vəziyyəti nəzərə alınaraq iddia qismən təmin edilməli, ondan məhkəməyə müraciət edildiyi xx.xx.2020-ci il tarixdən başlayaraq xx xxxxxx 2012-ci il təvəllüdlü X1 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanılması üçün iddiaçının xeyrinə hər ay 130 manat sabit pul məbləğində aliment tutulmalıdır. Belə ki, Аzərbаycаn Respublikаsı Аilə Məcəlləsinin 75-ci mаddəsinə görə, vаlideynlər uşаqlаrını sаxlаmаğа bоrcludurlаr... Vаlideynlər uşаqlаrını sаxlаmаdıqdа uşаqlаrın sаxlаnmаsı üçün vəsаit (аliment) vаlideynlərdən məhkəmə qаydаsındа tutulur. Həmin Məcəllənin 78.1-ci maddəsinə əsasən, valideynlər arasında yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlara aliment ödənilməsi barədə saziş yoxdursa, eləcə də aliment verməyə borclu olan valideynin qazancı (gəliri) qeyri-müntəzəm, dəyişən olarsa, ya da qazancın (gəlirin) hamısını və ya bir hissəsini həmin valideyn natura və ya xarici valyuta ilə alırsa, yaxud onun qazancı və ya sair gəliri yoxdursa, habelə alimentin valideynin qazancından (gəlirindən) müəyyən hissə kimi tutulması mümkün olmadığı, çətinlik törətdiyi və tərəflərdən birinin marağını əhəmiyyətli dərəcədə pozduğu başqa hallarda, uşaqların saxlanması üçün vəsait tutulmasını tələb edən şəxsin xahişi ilə alimentin miqdarı məhkəmə tərəfindən hər ay ödənilməli olan sabit pul məbləğində və ya eyni zamanda, həm sabit pul məbləğində, həm də bu Məcəllənin 76-cı maddəsinə uyğun olaraq qazancın (gəlirin) müəyyən hissəsi kimi müəyyən edilə bilər. «Uşаq hüquqlаrı hаqqındа» Kоnvensiyаnın 3-cü mаddəsinə görə, sоsiаl təminаt məsələləri ilə məşğul оlаn dövlət idаrələri və yа özəl idаrələr, hаbelə məhkəmələr, inzibаti оrqаnlаr, yаxud qаnunvericilik оrqаnlаrı tərəfindən həyаtа keçirilib-keçirilməməsindən аsılı оlmаyаrаq, uşаqlаr bаrəsində görülən bütün tədbirlərdə uşаğın mаrаqlаrının dаhа yаxşı təmin edilməsinə ilk növbədə diqqət yetirilir. «Uşаq hüquqlаrı hаqqındа» Аzərbаycаn Respublikаsı Qаnunun 3-cü mаddəsinə görə, uşаqlаr bаrəsində dövlət siyаsəti hər bir uşаğın zəruri mаddi və məişət şərаitində böyüyüb tərbiyə оlunmаsının, mütərəqqi tələblər əsаsındа təhsil аlmаsının, lаyiqli vətəndаş kimi fоrmаlаşmаsının təmin edilməsinə yönəldilir. Həmin Qаnunun 5-ci mаddəsində deyilir ki, dövlət оrqаnlаrı, bütün fiziki və hüquqi şəxslər öz fəаliyyətində uşаqlаrın mənаfelərini üstün tutmаlı, оnlаrın hüquqlаrının təmin оlunmаsınа şərаit yаrаtmаlıdırlаr. Həmin Qаnunun 8-ci mаddəsinə görə, hər bir uşаğın yаşаmаq, nоrmаl şərаitdə fiziki, əqli və mənəvi cəhətdən inkişаf etmək hüququ vаrdır. Həmin Qаnunun 13-cü mаddəsinə əsаsən, uşağın Аzərbаycаn Respublikаsının qаnunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş minimum dоlаnаcаq xərclərindən аz оlmаyаn mаddi təminаt аlmаq huququ vаrdır. “Аzərbаycаn Respublikаsındа 2020-ci il üçün yаşаyış minimumu hаqqındа” Аzərbаycаn Respublikаsı Qаnununа əsаsən, 2020-ci ildə uşаqlаr üçün yаşаyış minimumu 170 mаnаt müəyyən оlunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Аzərbаycаn Respublikası Аilə Məcəlləsinin 76, 78 və 112-ci maddələrinin şərh edilməsinə dair” xx xxxx 2016-cı il tarixli Qərarında qeyd olunur ki, nikahın pozulması ilə əlaqədar uşağın valideynlərdən birinin himayəsinə verilməsi, uşağa qulluq, onun sağlamlıq, təhsil, inkişaf, məişət qayğılarının çəkilməsinin uşağın himayəsində olduğu valideynin üzərinə düşməsi yaşayış minimumunu müəyyən edən qanunvericilik aktlarında göstərilən minimum dolanacaq xərclərinə yaxın məbləğin aliment kimi digər valideyndən tutulmasına əsas ola bilər. Digər tərəfdən, aliment ödəyən valideynin rəsmi olaraq heç bir yerdə işləməməsi və ya qazanca malik olmaması onu uşağı saxlamaq və maddi təminatı ödəmək vəzifəsindən azad etmir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi həm cavabdehin maddi vəziyyətini, həm də ana və uşağın mənafelərini nəzərə almaqla xx xxxxxx 2012-ci il təvəllüdlü X1 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanılması üçün cavabdehdən hər ay 130 (bir yüz otuz) manat sabit pul məbləğində alimentin iddiaçının xeyrinə tutulmasını qət etməkdə düzgün qərar qəbul etmişdir. İddiaçı təyin olunmuş alimentin məbləği ilə razılaşmış və qətnamədən apellyasiya şikayəti verməmişdir. Cavabdeh isə təyin olunmuş alimentin məbləğini yüksək hesab edərək, həmin məbləğdə aliment ödəməyə imkanının olmadığını bildirmiş, alimentin miqdarının azaldılması məqsədilə birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsindən apellyasiya şikayəti vermişdir. Məhkəmə kollegiyası cavabdehin apellyasiya şikayətinin alimentin miqdarının (məbləğinin) yüksək olması və onun 85 manat məbləğinə endirilməsi barədə dəlilləri ilə razılaşmır, həmin dəlilləri əsassız və qəbuledilməz sayır. Ona görə ki, İddiaçı uşağı bilavasitə saxlamaqla, onun qidalanma, təhsil, geyimlə təminat və başqa kommunal-məişət qayğılarını çəkməklə bir valideyn kimi uşağı qarşısında daha çətin və əziyyətli vəzifələri yerinə yetirir. Həmin vəzifələrin yerinə yetirilməsi onun əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmaq və qazanc əldə etmək imkanlarını məhdudlaşdırır. Belə vəziyyətdə ananın (iddiaçının) üzərinə əlavə olaraq uşağın maddi cəhətdən təminatı ilə bağlı da öhdəlik qoyulması ədalətsiz olar. Ona görə də atadan (cavabdehdən) daha yüksək məbləğdə aliment ödənilməsinin tələb olunması təbiidir. Valideynlərdən biri tərəfindən bilavasitə saxlanılan və qayğı-qulluq göstərilən uşağın saxlanma xərclərinin çəkilməsi digər valideynin öhdəsinə düşür. Uşaqları saxlamağın hər iki valideynin borcu olması müddəası heç də hər iki valideynin uşaqlara eyni (bərabər) miqdarda vəsait (pul) xərcləməli olmasını nəzərdə tutmur. Bununla bağlı cavabdehin mülahizəsi və təsəvvürü yanlışdır. Digər tərəfdən, iş materiallarından görünür ki, cavabdeh tam əmək qabiliyyətli şəxsdir. Belə olduğu halda, daimi iş yerinin və müntəzəm qazancının (gəlirinin) olmaması ona aliment tutulması ilə bağlı uşağın mənafeyinə uyğun gəlməyən güzəştin edilməsinə əsas vermir. Azərbаycаn Respublikаsı MPM-in 14.2-ci mаddəsinə əsаsən, məhkəmə yаlnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutlаrı аrаşdırmаlı və onlаrdаn istifаdə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci mаddəsinə əsаsən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirаzlаrının əsаsı kimi istinаd etdiyi hаllаrı sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 217-ci mаddəsinə əsаsən, məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə (hаkim) öz qətnаməsini yаlnız məhkəmə iclаsındа tədqiq olunmuş sübutlаrlа əsаslаndırır. Həmin Məcəllənin 385.2-ci maddəsinə görə, birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz. Həmin Məcəllənin 404-1-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsində baxılan mülki işlər üzrə iddianın qiyməti iki min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə iddianın qiyməti on min manatdan az olan əmlak xarakterli iddialar üzrə qətnamələrdən kassasiya şikayəti verilə bilməz. Həmin Məcəllənin 112.1 və 112.1.3-cü maddələrinə əsasən, iddianın qiyməti aliment alınması haqqındakı iddialarda bir il ərzində ödəmənin məcmusu ilə müəyyən olunur. Hazırkı iş üzrə iddianın qiyməti iki min manatdan yuxarı olduğundan (170 manat x 12 ay) bu iş üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən kassasiya şikayəti verilə bilər. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya şikayəti əsassızdır, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi isə işin həqiqi hallarına və tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərinə uyğun olmaqla qanuni və əsaslıdır, məhkəmə tərəfindən maddi hüquq normaları düzgün tətbiq edilmiş və iş üzrə düzgün hüquqi nəticəyə gəlinmişdir. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri qətnamənin ləğv edilməsinə və ya dəyişdirilməsinə əsas vermir, ona görə də apellyasiya şikayəti təmin edilmədən, Ağdaş Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxxxx 2020-ci il tarixli, 2(014)-1338/2020 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Şərh edilənləri nəzərə alaraq və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372, 384, 392, 403-405-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası qət etdi: Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. İş üzrə Ağdaş Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxxxx 2020-ci il tarixli, 2(014)-1338/2020 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Hazırkı qətnamədən işdə iştirak edən şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda qətnamənin surəti onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Şəki Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə o, işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. İş üzrə sədrlik edən hakim: Mirbahəddin Hüseynov