Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şərur şəhəri İş № 2(110)-1020/2025 22.10.2025 NAXÇIVAN MR ŞƏRUR RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Zeynalov İlkin Cəlal oğlunun sədrliyi, X23 oğlunun katibliyi, İddiaçı iştirakı ilə, İddiaçı Cavabdeh qarşı “aliment tələbi barədə” mülki işə Şərur Rayon Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə müəyyən etdi: İddiaçı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, X4 birgə nikahdan doğulmuş övladları - xx.xx.2016-cı il təvəllüdlü X6, xx.xx.2017-ci il təvəllüdlü X13, xx.xx.2019-cu il təvəllüdlü X9 və xx.xx.2022-ci il təvəllüdlü X2 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanılması üçün uşaqların hər birinə görə ölkə üzrə müəyyən edilmiş minimum əmək haqqı məbləğinin 50%-i mislində alimentin cavabdeh X1 tutularaq onun xeyrinə ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı iddia ərizəsində Cavabdeh ilə Türkiyə Respublikasının İstanbul şəhərində tanış olaraq münasibət qurmuş, bu münasibəti isə 2014-cü ildə evliliklə yekunlaşmışdır. Həmin vaxtlarda o və cavabdeh valideyinləri ilə birlikdə Türkiyə Respublikasının İstanbul şəhərində yaşadığından aralarındakı nikahı el adətinə uyğun olaraq orada bağlamış, sonradan rəsmiləşdirəcəklərini düşünsələr də müxtəlif səbəblərdən bu istəklərini reallaşdıra bilməmişdirlər. Belə ki, onların bu nikahından xx.xx.2016-cı il tarixdə Bahar, xx.xx.2017-ci il tarixdə Əli, xx.xx.2019-cu il tarixdə Əsma və xx.xx.2022-ci il tarixdə İbrahim adında dörd övladı doğulmuş, rəsmi nikahları olmadığından onlar barəsindən atalıq faktı məhkəmə qaydasında həll edilmişdir. Çünki o, Bakı şəhəri Xəzər rayon məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli 1(003)-107/2023 saylı hökmü ilə Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 206.2ci maddəsi ilə təqsirli bilinib 3 (üç) il müddətinə azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum edildiyindən cavabdeh müvafiq tələblə məhkəməyə müraciət etmiş və Şərur rayon məhkəməsinin 2(110)-957/2023 saylı xx.xx.2023-cü il tarixli qətnaməsi ilə onun xx.xx.2016-cı il təvəllüdlü X3, xx.xx.2017-ci il təvəllüdlü X7, xx.xx.2019-cu il təvəllüdlü X5 və xx.xx.2022-ci il təvəllüdlü X2 atası olmağı müəyyən edilməklə, uşaqların saxlanması üçün ondan cavabdehin xeyrinə ümumilikdə dörd uşağa görə 520 (beş yüz iyirmi) manat sabit pul məbləğində alimentin tutulması da qət edilmişdir. Ötən ilin dekabr ayında isə o şərti olaraq cəzadan vaxtından əvvəl azad edilmiş və Şərur rayonuna qayıtmaqla cavabdeh və uşaqları ilə birlikdə yaşasa da, az bir müddət keçdikdən sonra cavabdeh gözlənilmədən onları tərk edib getmişdir. Bundan sonra onun tələbi ilə qəbul edilmiş Şərur rayon məhkəməsinin 2(110)- 311/2025 saylı xx.xx.2025-ci il tarixli qətnaməsi ilə uşaqlarının onun yanında qalması müəyyən edilmiş və onlar rəsmi olaraq onun himayəsinə verilmişdir. Hazırda o dörd övladı ilə birgə Şərur rayon Şəhriyar kəndində yaşayır. Onun himayəsinə verilənədək dörd uşağın saxlanması üçün cavabdehə tərəfindən aliment ödənilməsi ilə bağlı məhkəmə qətnaməsi qanunı qüvvəsini almaqla icraya yönəlmiş və həmin icra sənədi üzrə onun cavabdehə bir qisim borcu da yaranmışdır. Hazırda isə uşaqlar böyüməklə tələbatları artmaqdadır ki, işsiz olmağı səbəbindən onların tələbatını ödəməkdə maddi baxımdan xeyli çətinlik çəkməkdədir. Cavabdeh isə onları tərk edib gedəndəndən bəri uşaqları ilə maraqlanmamış, onların qayğı və tələbatının ödənilməsi üçün heç bir addım atmayaraq, bu işdə ona heç bir maddi-mənəvi dəstək göstərməmişdir ki, hazırki vaxtda tərəfindən müvafiq tələblə məhkəməyə müraciət etmək zərurəti yaranmışdır. Məhkəmə baxışı iclasında iştirak edən İddiaçı izahatında iddia ərizəsində qeyd olunan xüsusatlarla eyni məzmunlu izahat verərək məhkəmədən iddianın təmin olunmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə Cavabdeh əvvəlcədən rəsmi qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq o, məhkəmə iclaslarına gəlməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 185.5-ci maddəsinə əsasən mülki işə cavabdehin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir.. Məhkəmə iddiaçının izahatına və iş materialında olan digər sübutlara məcmu halda və əlaqəli şəkildə qiymət verərək belə nəticəyə gəlir ki, iddia təmin edilməlidir. Belə ki, iş materiallarında olan: - Şərur rayon Məhkəməsinin 07 aprel 2025-ci il tarixli 2(110)- 311/2025 nömrəli qətnaməsindən görünür ki, iş üzrə tərəflərin birgə nikahlarından doğulmuş uşaqları xx.xx.2016-cı il təvəllüdlü X10, xx.xx.2017-ci il təvəllüdlü X15, xx.xx.2019-cu il təvəllüdlü X11 və xx.xx.2022-ci il təvəllüdlü X8 atası İddiaçı yanında saxlanılması qət edilmişdir; - Şərur rayon Qeydiyyat şöbəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2025-ci il tarixli AZ-İ № 193205 nörməli atalığın müəyyən edilməsi haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, iş üzrə tərəflər xx.xx.2022-ci il təvəllüdlü X2 valideynləridir. - Şərur rayon Qeydiyyat şöbəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2025-ci il tarixli AZ-İ № 193204 nörməli atalığın müəyyən edilməsi haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, iş üzrə tərəflər xx.xx.2019-cu il təvəllüdlü X5 valideynləridir. - Şərur rayon Qeydiyyat şöbəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2025-ci il tarixli AZ-İ № 193202 nörməli atalığın müəyyən edilməsi haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, iş üzrə tərəflər xx.xx.2016-cı il təvəllüdlü X3 valideynləridir. - Şərur rayon Qeydiyyat şöbəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2025-ci il tarixli AZ-İ № 193203 nörməli atalığın müəyyən edilməsi haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, iş üzrə tərəflər xx.xx.2017-ci il təvəllüdlü X7 valideynləridir. Məhkəmə taraşdırmasının nəticəsi olaraq müəyyən edilmişdir ki, iş üzrə tərəflər faktiki olaraq 2014-cü ildən qeyri-rəsmi olaraq birgə təsərrüfat aparmışlar. Onların birgə evliliyindən dörd övladı doğulmuş, keçən müddət ərzində isə müxtəlif səbəblərdən tərəflər arasındakı münasibət pozulmuş və onlar faktiki olaraq bir ilə yaxın bir müddətdir ayrılmışlar və ayrı-ayrı ünvanlarda yaşayırlar. Cavabdeh uşaqlarını atasının himayəsində qoyaraq evi tərk etmişdir. Ayrıldıqdan sonra isə onların birgə evliliyindən doğulmuş dörd övladı da iddiaçının himayəsində qalmışdır. İddiaçının ərizəsində göstərdiyinə və məhkəmə iclasında verdiyi izahata görə iddiaçı övladlarının saxlanmasında maddi cəhətdən çətinlik çəkir, ona qonşular yardım edir, cavabdeh isə övladlarının tələbatını ödəməkdə iddiaçıya heç bir köməklik göstərmədiyindən, iddiaçı hazırkı tələblə məhkəməyə müraciət etməyə məcbur olmuşdur. Məhkəmə iddiaçı üçün yuxarıda qeyd edilən diqqətəlayiq halları, qanunvericilik aktlarının tələblərini, uşağın üstün mənafeyini və digər diqqətəlayiq hallarını, uşağa qulluq, onların sağlamlıq, təhsil, inkişaf, məişət qayğılarının çəkilməsinin uşağın himayəsində olduğu valideynin üzərinə düşməsini, hər iki valideynin uşaq üzərində bərabər hüquq və vəzifələrə malik olmaqla uşağı saxlamağa borclu olmasını nəzərə alaraq məhkəmə bu qənaətə gəlir ki, iş üzrə iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət olunduğu 02 sentyabr 2025-ci il tarixdən hesablanmaqla anası - Cavabdeh sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla, hər ay bir uşaq üçün ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum aylıq əmək haqqı məbləğinin 0.35 misli həddində olmaqla, ümumilikdə 1.40 misli həddində aliment tutularaq xx.xx.2016-cı il təvəllüdlü X3, xx.xx.2017-ci il təvəllüdlü X7, xx.xx.2019-cu il təvəllüdlü X5 və xx.xx.2022-ci il təvəllüdlü X2 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanılmaları üçün atası - İddiaçı ödənilməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 172.1.1-ci maddəsinə əsasən işə bərpa, aliment tutulması barədə işlərə 2 ay müddətdən gec olmayaraq baxılmalı və işin həllinə dair qətnamə və ya qərardad çıxarılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının: - 17-ci maddəsinin İİ bəndinə əsasən uşaqların qayğısına qalmaq və onları tərbiyə etmək valideynlərin borcudur. Bu borcun yerinə yetirilməsinə dövlət nəzarət edir; - 34-cü maddəsinin İV bəndinə əsasən, ər ilə arvadın hüquqları bərabərdir. Uşaqlara qayğı göstərmək, onları tərbiyə etmək valideynlərin həm hüququ, həm də borcudur. Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinin: - 56.1-ci maddəsinə əsasən, valideynlər öz uşaqları barəsində bərabər hüquq və vəzifələrə malikdirlər; - 75.1-ci maddəsinə əsasən, valideyinlər uşaqlarını saxlamağa borcludurlar. Valideyinlər uşaqlarını saxlamadıqda uşaqların saxlanılması üçün vəsait (aliment) valideyinlərdən məhkəmə qaydasında tutulur; - 76.1.1-ci maddəsinin tələbinə əsasən alimentin ödənilməsi barədə razılıq olmadıqda uşaqlar üşün onların valideynlərindən məhkəmə tərəfindən hər ay 1 uşağa görə - qazancın və (və ya) valideynlərin başqa gəlirlərinin dörddə bir hissəsi aliment tutulur; - 78.1-ci maddəsinin tələbinə əsasən valideynlər arasında yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlara aliment ödənilməsi barədə saziş yoxdursa, eləcə də aliment verməyə borclu olan valideynin qazancı (gəliri) qeyri-müntəzəm, dəyişən olarsa, ya qazancın (gəlirin) hamısını və ya bir hissəsini həmin valideyn natura və ya xarici valyuta ilə alırsa, yaxud onun qazancı və ya sair gəliri yoxdursa, habelə alimentin valideynin qazancından (gəlirindən) müəyyən hissə kimi tutulması mümkün olmadığı, çətinlik törətdiyi və tərəflərdən birinin və ya marağının əhəmiyyətli dərəcədə pozulduğu başqa hallarda, uşaqların saxlanması üçün vəsait tutulmasını tələb edən şəxsin xahişi ilə alimentin miqdarı məhkəmə tərəfindən hər ay ödənilməli olan sabit pul məbləğində və ya eyni zamanda həm sabit pul məbləğində, həm də bu Məcəllənin 76-cı maddəsinə uyğun olaraq qazancın (gəlirin) müəyyən hissəsi kimi müəyyən edilə bilər. - 100.2-ci maddəsində deyilir ki, aliment məhkəməyə müraciət edildiyi vaxtdan tutulur. BMT-nin Uşaq Hüquqları haqqında Konvensiyasının 3-cü maddəsinə əsasən uşaqlar barəsində bütün tədbirlərdə əsas diqqət uşaq mənafelərini daha yaxşı təmin edilməsinə yönəldilir,istər bu tədbirlər sosial təminat məsələləri ilə məşğul olan dövlət idarələri və ya digər idarələr tərəfindən görülsün, istərsə də məhkəmələr, inzibati və ya qanunvericilik orqanları tərəfindən. Konvensiyasının 27-ci maddəsinə əsasən valideyn(lər) və ya uşağı tərbiyə edən digər şəxslər uşağın inkişafı üçün lazım olan həyat şəraitini öz bacarıqları və maliyyə imkanları daxilində təmin etməyə görə əsas məsuliyyət daşıyırlar. «Uşaq Hüquqları Haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun: - 8-ci maddəsinə əsasən hər uşağın yaşamaq, normal şəraitdə fiziki, əqli və mənəvi cəhətdən inkişaf etmək hüququ vardır. Dövlət bu şəraiti təmin edən iqtisadi, sosial hüquq və digər tədbirlər görməyi, sağlam və təhlükəsiz mühit yaratmağı öz öhdəsinə götürür; - 19-cu maddəsinə əsasən uşağın qabiliyyətinin inkişaf etdirilməsi, onun maddi və mənəvi tələbatlarının təmin edilməsi, hüquq və mənafelərinin mühafizə edilməsi valideynlərin vəzifələridir. Qanunvericiliyin qeyd edilən imperativ normalarının mənasına görə aliment institutunun təyinatı ilk növbədə uşaqların mənafelərinin təmin edilməsindən, uşaqların saxlanmasında könüllü iştirak etməyən valideynlərin onların saxlanmasına məcburi qaydad cəlb olunmasından ibarətdir. “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Konvensiyanın 7 saylı Protokolunun 5-ci maddəsinə görə, ərlə arvad bərabər hüquqlara malikdirlər və uşaqları ilə münasibətlərdə, habelə nikaha daxil olmaq, nikahda olmaq və boşanma ilə bağlı bərabər mülki-hüquqi cavabdehlik daşıyırlar. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin “Аzərbаycаn Respublikası Аilə Məcəlləsinin 76, 78 və 112-ci maddələrinin şərh edilməsinə dair” 27 iyul 2016-cı il tarixli qərarında formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə görə aliment ödənilməsi barədə saziş olmadıqda məhkəmə Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin 76.2 və 78.2-ci maddələrinə, bu Qərarda formalaşmış hüquqi mövqeyə uyğun olaraq, hər iki tərəfin maddi və ailə vəziyyəti və diqqətəlayiq digər hallarla yanaşı, uşağın əvvəlki təminatının səviyyəsinə də qiymət verməlidir. Göstərilən hallara qiymət verərkən isə məhkəmə həmçinin nəzərə almalıdır ki, “Uşaq hüquqları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 13-cü maddəsinə uyğun olaraq uşağın Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş minimum dolanacaq xərclərindən az olmayan maddi təminat almaq hüququ vardır. “Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun bəzi qərarlarında dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun “20” dekabr 2024-cü il tarixli, 15 nömrəli qərarının 1,1.2 və 1.2.1-ci bəndlərində qet edilir ki, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun “Nikahın pozulması, boşanmadan sonra yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların valideynlərdən hansının yanında qalması və uşaqlar üçün valideynlərdən aliment tutulması tələbinə dair işlərə baxılarkən qanunvericiliyin məhkəmələr tərəfindən tətbiqi təcrübəsi haqqında” 2016-cı il 28 mart tarixli 8-2/2016 nömrəli Qərarında 8-ci bənd üzrə 8.4-cü bəndə “8.4-1-ci hissədə Ailə Məcəlləsinin 110.2-ci maddəsinə əsasən alimentin indeksasiyası məqsədi üçün məhkəmə tərəfindən onun miqdarı müəyyən olunmuş minimum əmək haqqı məbləğinin müəyyən mislinə uyğun sabit pul məbləğində müəyyən edilir. İstinad edilən normanın tələbindən göründüyü kimi məhkəmələr sabit pul məbləğində aliment təyin edərkən onun miqdarını ölkə üzrə minimum əmək haqqı məbləğinin müvafiq misli həddində müəyyən etməlidirlər (məsələn, Məhkəmə 2024-cü ildə bir uşağın saxlanmasına görə alimentin tutulması barədə iddiaya baxarkən alimenti 255 manat həddində müəyyən etmək istəyirsə, həmin il üzrə minimum əmək haqqı məbləğinin 0,74 mislində (345 x 0,74 = 255 manat) alimentin tutulması barədə qətnamə qəbul etməklə, qətnamənin nəticə hissəsini “xx.xx.xxxx tarixindən başlayaraq yetkinlik yaşına çatmayan Anın saxlanılması üçün B-dən C-nin xeyrinə sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla, hər ay ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 0,74 misli həddində sabit pul məbləğində aliment tutulsun” məzmununda ifadə etməlidir)” məzmununda 8.4-1-ci yarımbəndin əlavə edilməsi qərara alınmışdır. “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun: - 8.2-ci maddəsinə əsasən Qiymətləndirilməyən iddia ərizəsinin, məhkəmə əmri haqqında ərizənin, xüsusi icraat qaydasında baxılan iş üzrə ərizənin verilməsinə görə 100 manat rüsum ödənilir; - 9.1.2-ci maddəsinə əsasən, aliment alınması barədə iddialar üzrə iddiaçılar dövlət rüsumu ödəməkdən azad olunurlar; Yuxarıda qeyd olunan qanunvericilik normalarının tələbinə müvafiq olaraq da 100 (bir yüz) manat məbləğində dövlət rüsumu Cavabdeh tutularaq dövlət büdcəsinə keçirilməlidir. Çünki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 119.2-ci maddəsinə əsasən iddiaçı müəyyən olunmuş qaydada dövlət rüsumunu ödəməkdən azad edilmişsə, dövlət rüsumu iddianın təmin edilmiş hissəsinə mütənasib olaraq cavabdehdən tutularaq dövlət gəlirinə alınır. Azərbaycan Respublikasının Mülki-Prosessual Məcəlləsinin: - 234.2.1-ci maddəsinə əsasən, şəxsin saxlanılması üçün vəsaitlərin, o cümlədən alimentlərin alınması haqqında qətnamələr dərhal icra olunur; - 217.2-ci mаddəsinin tələbinə görə, Qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır; - 217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır; - 218.3-cü maddəsinə əsasən hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdikləri tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Məhkəmə yuxarıda qeyd edilənləri və Azərbaycan Respublikasının Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 234, 358.0.3 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq qət etdi:
1. İddia qismən təmin edilsin.
2. 02 sentyabr 2025-ci il tarixdən hesablanmaqla tərəflərin birgə nikahından doğulmuş xx.xx.2016-cı il təvəllüdlü X3, xx.xx.2017-ci il təvəllüdlü X7, xx.xx.2019-cu il təvəllüdlü X5 və xx.xx.2022-ci il təvəllüdlü X2 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanılmaları üçün Cavabdeh sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla, hər ay bir uşaq üçün ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum aylıq əmək haqqı məbləğinin 0.35 misli həddində olmaqla, ümumilikdə 1.40 misli həddində aliment tutularaq İddiaçı ödənilsin.
3. İddiaçı tərəfindən mediasiya üçün ödənilmiş 50 manat iddiaçıya aid edilsin.
4. Qətnamə dərhal icra edilsin.
5. Qətnamədən, o, rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Şərur Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. . Sədrlik edən : İlkin Zeynalov