Azərbaycan Respublikası adından Qərar Bakı şəhəri İş № 2-2(1-8)-20/2026 25.06.2026 ALI MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyası Iddiaçı “xxxx” MMC-nin cavabdeh Cavabdeh MMC-yə qarşı iş üzrə QƏRAR 2-2(1-8)-20/2026 Açar sözlər: podrat müqaviləsi Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının hakimi Qəribov Bəhman Fərhad oğlunun məruzəsi ilə, hakimlər Qurbanov Raqib Əliddin oğluxxxxBabayev Zəki Baba oğlundan ibarət tərkibdə, Iddiaçı “xxxx” MMC ilə cavabdeh Cavabdeh MMC arasında pulun tutulması barədə ilkinxxxxqarşılıqlı iddialar üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının 2025-ci il ## ####### tarixli, *-*(***)-***/**** nömrəli qətnaməsindən iddiaçıxxxxcavabdeh tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətlərinə yazılı icraat qaydasında baxılmışdır. Işin halları
1. Tərəflər arasında 2021-ci il ## ### tarixli, ***/** nömrəli podrat müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqaviləyə 2021-ci il ## ### tarixli 01xxxx** nömrəli əlavələr (qiymət razılaşma protokolları) imzalanmış, bu əlavələrlə görüləcək işlərin növü, həcmixxxxdəyəri, eləcə də iddiaçı tərəfindən cavabdehə göstəriləcək xidmətlərin qiyməti razılaşdırılmışdır.
2. Müqavilənin icrası çərçivəsində tərəflərin təsdiq etdiyi materialxxxxmexanizmlər siyahılarına əsasən “xxxx” MMC tərəfindən Cavabdeh MMC-yə 2021-ci il may ayında 9473,50 manat, 2021-ci il iyun-iyul aylarında 8690 manat, 2021-ci il sentyabr ayında 22874,85 manat, 2021-ci il oktyabr ayında 2358 manat, 2021-ci il noyabr ayında 9294,88 manat, 2021-ci il dekabr ayında 9165,69 manat, 2022-ci il yanvar ayında isə (betonxxxxmexanizmlər daxil olmaqla) 23709,18 manat məbləğində material təhvil verilmişdir. Bu siyahılar tərəflər tərəfindən imzalanaraq təsdiq edilmişdir.
3. Görülmüş işlər tərəflər arasında imzalanaraq möhürlə təsdiqlənmiş 2021-ci il ## #### tarixli 1, 2xxxx* nömrəli, 2021-ci il ## ####### tarixli * nömrəlixxxx2021-ci il ## ###### tarixli * nömrəli təhvil aktları (Forma-2) ilə rəsmiləşdirilmişdir. Həmin aktlarda işlərin ümumi dəyəri, müqaviləyə əsasən tutulacaq məbləğlərxxxxyekun ödənilməli məbləğlər ayrıca göstərilmişdir.
4. Tərəflər arasında müqavilə üzrə qarşılıqlı hesablaşmalar elektron qaimələrxxxxbank ödəniş tapşırıqları ilə sənədləşdirilmişdir. 2021-ci il ## ###, 2021-ci il ## ######, 2021-ci il ## ######, 2022-ci il ## ######, 2022-ci il ## ######, 2022-ci il ## #### tarixli, eləcə də 2022-ci il ## ###### tarixli EB seriyalı elektron qaimələr təqdim edilmişdir. Eyni zamanda müxtəlif tarixli ödəniş tapşırıqları ilə tərəflər arasında vəsait köçürmələri aparılmışdır.
5. Müqavilənin icrası ilə əlaqədar olaraq “xxxx” MMC tərəfindən bir sıra subpodratxxxxsub-subpodrat müqavilələri bağlanmışdır. Belə ki, 2022-ci il ## ###### tarixli ***/** nömrəli müqavilə ilə X5, 2022-ci il ## #### tarixli ***/** nömrəli müqavilə ilə X10, 2021-ci il ## ###### tarixli ***A/** nömrəli müqavilə ilə “xxxx” MMC, 2021-ci il ## ########xxxx2021-ci il ## ### tarixli ***/** nömrəli müqavilələrlə X1, 2022-ci il ## #### tarixli ***/** nömrəli müqavilə ilə X6, həmçinin 2021-ci il ## ########xxxx2022-ci il ## ######## tarixli müqavilələrlə “xxxx” MMC ilə podrat münasibətləri qurulmuşdur. Həmin müqavilələr üzrə qiymət razılaşma protokolları imzalanmış, görülmüş işlər aktlarla təsdiq edilmiş, elektron qaimələr təqdim edilmişxxxxbank köçürmələri həyata keçirilmişdir.
6. Eyni zamanda Cavabdeh MMC tərəfindən müxtəlif fizikixxxxhüquqi şəxslərlə alqısatqıxxxxpodrat münasibətləri qurulmuşdur. O cümlədən “xxxx” MMC ilə 2021-ci il ## ### tarixli ***-*/** nömrəli alqı-satqı müqaviləsi bağlanmış, həmin müqaviləyə 2021-ci il ## ####xxxx2021-ci il ## ###### tarixli əlavələr imzalanmışdır. Bundan başqa, X8 ilə 2021-ci il ## ###### tarixli, X7 ilə 2021-ci il ## ###### tarixli, X3 ilə 2022-ci il ## ###### tarixli, X9 ilə 2021-ci il ## ###### tarixli, X13 ilə 2021-ci il ## ###### tarixli, X4 ilə 2021-ci il ## ###### tarixli alqı-satqı müqavilələri bağlanmışdır. Bu müqavilələr üzrə malların təhvili elektron qaimələrlə təsdiq edilmiş, ödənişlər bank köçürmələri ilə həyata keçirilmişdir.
7. Cavabdeh MMC ilə “xxxx” MMC arasında 2021-ci il ## ###### tarixli **/**/** nömrəli podrat müqaviləsi bağlanmış, müqaviləyə əlavədə işlərin ümumi dəyəri 115000,77 manat müəyyən edilmişdir. 2022-ci il ərzində həmin müqavilə üzrə çoxsaylı elektron qaimələr təqdim edilmişxxxxmüvafiq ödənişlər həyata keçirilmişdir.
8. “xxxx” MMC ilə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 MMC arasında 2021-ci il ## ### tarixli AZPT/****-***R nömrəli podrat müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqaviləyə 2021-ci il ## ###, 2021-ci il ## ######, 2022-ci il ## ######, 2022-ci il ## ###xxxx2022-ci il ## ###### tarixli qiymət razılaşma protokolları imzalanmış, işlərin ümumi dəyəri mərhələli şəkildə artırılmışdır. 2022-ci il ## ###### tarixli təhvil-təslim aktları ilə X11xxxxAvadanlıq otağı tikintisi üzrə işlərin tamamlanması təsdiq edilmişdir.
9. Bundan əlavə, “xxxx” MMC ilə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 Birgə Müəssisəsi arasında 2020-ci il ## #### tarixli subpodrat müqaviləsixxxxona dair 01–** nömrəli əlavələr bağlanmışdır.
10. 2023-cü il ## ###### tarixli 3M-**** reyestr nömrəli təsis payının alqı-satqı müqaviləsinə əsasən Cavabdeh MMC-nin nizamnamə kapitalının 90 faizi X14 mülkiyyətinə keçmiş, 2023-cü il ## ###### tarixli təhvil-təslim aktı ilə cəmiyyətin möhürü yeni təsisçiyə təhvil verilmişdir.
Iş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları
a) Birinci instansiya məhkəməsindəki icraat
11. Iddiaçı “xxxx” MMC (bundan sonra – “iddiaçı”) cavabdeh Cavabdeh MMC-yə (bundan sonra – “cavabdeh”) qarşı pulun tutulması tələbinə dair iddia, iddia tələbinin azaldılması daha sonra iddia tələbinin artırılması barədə ərizələr ilə məhkəməyə müraciət edərək, 2021-ci il ## ### tarixli ***/** nömrəli podrat müqaviləsinə görə ödənilməli olan ƏDV daxil 100.967,99 manat məbləğində borcun cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
12. Iddia onunla əsaslandırılmışdır ki, tərəflər arasında Soyuq anbar, Mexaniki avadanlıq otağı, Akkumulyator otağıxxxxSanitar qovşağının tikintisi üzrə podrat müqaviləsi bağlanmış, müqavilə çərçivəsində iddiaçı tərəfindən cavabdehə müxtəlif tarixli ödəniş tapşırıqları ilə ƏDV daxil ümumilikdə 283266,80 manat avansxxxxdigər ödənişlər edilmişdir. Cavabdeh tərəfindən yerinə yetirilmiş işlərin ümumi dəyəri isə ƏDV daxil 240871,17 manat təşkil etmiş, bu məbləğ EBBC, EBBF, EBBH, EBBP, EBBQxxxxEBBZ seriyalı elektron qaimələrlə rəsmiləşdirilərək iddiaçı tərəfindən təsdiq edilmişdir. Bundan əlavə, iddiaçı tərəfindən cavabdehə 2021-ci ilin may-dekabr aylarıxxxx2022-ci ilin yanvar ayında ümumilikdə ƏDV xaric 85566,10 manat (ƏDV daxil 100967,99 manat) məbləğində mal-material, yanacaq verilmiş, maşınxxxxmexanizmlərlə xidmət göstərilmişdir. Həmin mallarınxxxxxidmətlərin qəbul edilməsi cavabdeh tərəfindən imzaxxxxmöhürlə təsdiq edilmiş, 2022-ci il ## ###### tarixli EBCL seriyalı elektron qaimələrlə sənədləşdirilmişdir. Beləliklə, iddiaçı tərəfindən edilmiş ödənişlərinxxxxgöstərilmiş xidmətlərin ümumi məbləği ƏDV daxil 384234,79 manat təşkil etmiş, bunun 240871,17 manatı yerinə yetirilmiş işlərin dəyərinə aid olmuş, 42395,63 manat artıq ödəniş yaranmış, əlavə olaraq verilmiş malmaterialxxxxxidmətlərin dəyəri 100967,99 manat olmuşdur. Nəticədə cavabdehin iddiaçı qarşısında ƏDV daxil ümumilikdə 143363,62 manat məbləğində borcu yaranmışdır. Iddiaçı tərəfindən borcun ödənilməsi üçün şifahixxxxyazılı müraciətlər edilmiş, 2023-cü il ## ### tarixdə sifarişli poçt vasitəsilə pretenziya məktubu göndərilmiş, lakin məktub geri qaytarılmışdır. 2023-cü il ## #### tarixdə müraciət onlayn kargüzarlıq qaydasında yenidən göndərilmiş, həmçinin mediasiya təşəbbüsü edilmiş, lakin cavabdeh tərəfindən müraciətlərə reaksiya verilməmişdir.
13. Cavabdeh iddia tələbinə qarşı etiraz edərək bildirmişdir ki, cavabdeh tərəfindən subpodrat işləri 2021-ci ilin may ayında başlanmışxxxx2022-ci ilin dekabr ayınadək davam etmiş, ***/** nömrəli 2021-ci il ## ### tarixli müqavilədə işlərin dəyəri ƏDV daxil 632 887,94 manat müəyyən edilsə də, sifarişçi tərəfindən 2021-ci ilin avqustunda, 2022-ci ilin fevralxxxxmay aylarında iş həcmi artırıldığından cavabdehin icra etdiyi işlərin dəyəri ƏDV daxil 875 974,62 manata çatmışdır. Cavabdeh iddia edir ki, tamamlanmış işlərin rəsmiləşdirilməsi üçün iddiaçıya Forma-2 təhvil-qəbul aktları göndərilmiş, iddiaçı 01, 02, 03, 04xxxx** saylı Forma-2 aktlarını təsdiq edib qaytarmış, lakin qalan Forma-2 aktlarının təsdiqli nüsxələrini cavabdehə təqdim etməmişdir. Bundan əlavə cavabdeh tərəfindən göndərilən elektron qaimələrdən iddiaçı 8-ni təsdiqləmiş, digərlərini təsdiq etməmişdir. Cavabdeh bildirir ki, iddia ərizəsində göstərilən 240 871,17 manat məbləğə əlavə olaraq iddiaçı tərəfindən təsdiq edilmiş 171 081,12 manat məbləğində EBCL seriyalı ****** nömrəli elektron qaimə də mövcuddurxxxxbuna görə iddiaçı tərəfindən qəbul edilərək təsdiq edilmiş elektron qaimələrin ümumi məbləği ƏDV daxil 411 952,29 manat təşkil edir. Cavabdehə görə bu qaimələrxxxxtəsdiqlənmiş Forma-2 aktları işlərin ən azı həmin həcmdə icra olunub qəbul edildiyini təsdiqləyir. Cavabdeh qalan işlərin də tam icra olunduğunu göstərmək üçün layihənin ümumi icra mexanizmini izah edir. Sifarişçi mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 MMC ilə podratçı “xxxx” MMC arasında bağlanmış AZ-PT/****-***R nömrəli 2021-ci il ## ### tarixli podrat müqaviləsi üzrə tikinti-quraşdırma işlərinin icrası subpodratçı qismində cavabdehə həvalə edilmiş, iddiaçı iş həcmini bölmədən bütövlükdə cavabdehə ötürmüş, cavabdeh isə işləri öz işçi qüvvəsixxxxsub-subpodratçıları vasitəsilə yerinə yetirmiş, ay ərzində tamamlanan işlər cavabdehdən iddiaçıya, iddiaçıdan da sifarişçiyə təhvil verilmişdir. Cavabdeh iddia edir ki, sifarişçi ilə podratçı arasında imzalanmış “yekun hesabat”lardan 2021-ci ilin may ayından 2022-ci ilin dekabr ayınadək təhvil verilən işlərin çeşidixxxxhəcminin iddiaçı ilə cavabdeh arasında bağlanmış ***/** nömrəli müqavilədə nəzərdə tutulan işlərlə eyni olduğu görünür. Həmçinin cavabdehin sub-subpodratçıları ilə imzaladığı təhvil-qəbul aktlarının məzmunu da həmin işlərin ***/** nömrəli müqavilənin tərkib hissəsinə aid olduğunu göstərir. Bu faktların sub-subpodratçılarxxxxlayihədə iştirak etmiş şəxslər tərəfindən təsdiq edilə biləcəyini bildirərək şahidlərin çağırılması barədə ayrıca vəsatət verəcəyini qeyd edir. Cavabdeh, iddia ərizəsində göstərilən bəzi ödənişlərin hazırkı mübahisəyə aid olmadığını, konkret olaraq 2022-ci il ## ###### (BD1 - 15 000 manat), 2022-ci il ## ###### (BD1 - 15 000 manat; BD2 - 15 000 manat; 598840-691 - 14 929 manat), 2022-ci il # ###### (BD1 - 7 000 manat), 2022-ci il ## ###### (598840-708 - 5 169 manat) ödənişlərinin ***/** nömrəli 2021-ci il ## ###### tarixli “sub-subsubpodrat müqaviləsi” üzrə işlərin qarşılığı olduğunu göstərirxxxxiddiaçının 2024-cü il ## ### tarixli iddia tələbinin azaldılması ərizəsi ilə həmin məbləğləri iddiadan çıxarmasını düzgün hesab edir. Nəticədə cavabdehə görə 019/21 müqaviləsi üzrə iddiaçı tərəfindən cavabdehə muzd kimi 177 958,10 manat (ƏDV daxil 209 990,56 manat) ödənilmişdir. Iddiaçının mal-material, yanacaq verilməsixxxxmexanizm/texnika ilə xidmət göstərilməsi barədə (ƏDV daxil 100 967,99 manat) tələbinə münasibətdə cavabdeh bildirir ki, iddiaçının məhkəməyə təqdim etdiyi “xxxx MMC-dən xxxx MMC-yə verilən material, betonxxxxmexanizmlərin siyahısı”xxxx“Odeion MMC-yə verilmiş icarəxxxxmaterialların dəyəri haqqında 1 dekabr tarixinə arayış” adlı sənədlər saxtadır. Bu sənədlərdə cavabdehin direktoru qanuni nümayəndə4 imzası kimi göstərilən imzalar ona məxsus deyil. Cavabdeh saxtakarlıq iddiasını əsaslandıraraq bildirir ki, sözügedən sənədlərdəki möhür 2023-cü il # ###### tarixinədək MMC-nin sabiq təsisçisi X12 olmuş, 2023-cü il ## ###### tarixli təsis payının alqı-satqısından sonra möhür 2023-cü il # ###### tarixli təhvil-təslim aktı ilə yeni təsisçiyə verilmişdir. Həmçinin həmin dövrdə sabiq təsisçi N.N.Quliyevanın həm cavabdehin təsisçisi, həm də iddiaçının işçisi olmasını saxta sənədlərin hazırlanmasına təsir ehtimalı kimi göstərir. Cavabdeh qeyd edir ki, iddiaçının 2022-ci il ## ###### tarixində cavabdehə göndərdiyi 7 elektron qaiməyə hüquqi əsas yaratmaq üçün bu “saxta siyahılar” hazırlanmışdır. Tərəflər arasında eyni dövrü əhatə edən “həqiqi siyahılar” da mövcuddurxxxxonları direktor qanuni nümayəndə4 şəxsən imzalayıb möhürlə təsdiq etmişdir. Saxtaxxxxhəqiqi sənədlərin müqayisəsi möhürxxxximza fərqlərini göstərirxxxxhəqiqi siyahılar cavabdeh tərəfindən təqdim edilir. Cavabdeh əlavə olaraq bildirir ki, iddiaçının mal-material təchizatıxxxxicarə xidmətləri üzrə tələbləri artıq Forma-2 aktlarında “Tutmalar/Deductions” bölməsində cavabdehin aylıq haqqından çıxılmaqla hissə-hissə tutulmuşdur. Yəni həmin mal-materialxxxxxidmətlər cavabdehin təhvil verdiyi işlərin dəyərindən çıxılaraq muzdun məbləğini azaltmışdırxxxxbuna görə eyni məbləğin yenidən tələb edilməsi əsassızdır.
14. Cavabdeh qarşılıqlı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək iddiaçının iddiasının tam rədd edilməsini, qarşılıqlı iddianın təmin olunmasınıxxxxiddiaçıdan 817 701,99 manat məbləğində əsas borcun, habelə 1 107,70 manat dövlət rüsumunun tutularaq cavabdehə ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
15. Qarşılıqlı iddia onunla əsaslandırılmışdır ki, tərəflər arasında 2021-ci il ## ### tarixli ***/** nömrəli Podrat Müqaviləsi (MDM Soyuq Anbar layihəsi üzrə)xxxx2021-ci il ## ###### tarixli ***/** nömrəli Sub-sub-subpodrat Müqaviləsi (NEZ layihəsi üzrə) bağlanmışdır. Hər iki müqavilə üzrə işlərin icrası tam şəkildə subpodratçı tərəfindən həyata keçirilmiş, podratçı isə sifarişçilərdən muzd aldığı halda subpodratçıya ödənişləri gecikdirmişdir. MDM Anbar layihəsi üzrə ilkin müqavilə dəyəri ƏDV daxil 632 887,94 manat olsa da, sifarişçi tərəfindən iş həcmi artırılmışxxxxicra olunmuş işlərin ümumi dəyəri ƏDV daxil 893 001,06 manata çatmışdır. Bu işlər 2021-ci ilin iyul ayından 2022-ci ilin avqust ayınadək mərhələli şəkildə icra edilmiş, 14 ədəd Forma-2 aktı ilə rəsmiləşdirilmişdir. Podratçı yalnız ilk 5 aktı təsdiq etmiş, qalan aktların təsdiqli nüsxələrini qaytarmamışdır. Eyni zamanda elektron qaimələrin bir hissəsi podratçı tərəfindən təsdiq edilmişxxxxqəbul olunmuş işlərin məbləği iddia ərizəsində göstərilən 240 871,17 manat deyil, ƏDV daxil 411 952,29 manat təşkil etmişdir. NEZ layihəsi üzrə ***/** nömrəli müqavilədə işlərin dəyəri ilkin olaraq 260 780,84 manat (ƏDV daxil) müəyyən edilsə də, sifarişçi tərəfindən iş həcmi artırılmışxxxxfaktiki icra olunmuş işlərin dəyəri ƏDV daxil 1 033 737,43 manata çatmışdır. Bu işlər 7 ədəd Forma-2 aktı ilə rəsmiləşdirilmiş, podratçı həmin aktların təsdiqli nüsxələrini subpodratçıya qaytarmamışdır. Elektron qaimələr üzrə podratçı tərəfindən qəbul edilmiş məbləğ isə ƏDV daxil 886 916,98 manat təşkil etmişdir. Cavabdeh göstərir ki, 019/21 müqaviləsi üzrə ona ƏDV daxil 209 990,56 manat, 032/21 müqaviləsi üzrə isə ƏDV daxil 637 917,74 manat muzd ödənilmiş, ümumilikdə iki müqavilə üzrə 847 908,29 manat ödəniş edilmişdir. Bundan əlavə, podratçı tərəfindən sub-subpodratçılara 160 160,22 manat ödənilmiş, həmçinin mal-materialxxxxxidmətlərə görə 100 967,99 manat məbləğində tutma aparılmışdır. Qarşılıqlı iddiaçı tələbxxxxöhdəliklərin balansını hesablayaraq bildirir ki, iki layihə üzrə icra edilmiş işlərin ümumi dəyəri ƏDV daxil 1 926 738,49 manat, podratçı tərəfindən edilən ödənişxxxxtutmalar isə cəmi 1 109 036,50 manat təşkil edirxxxxnəticədə podratçının subpodratçı qarşısında ƏDV daxil 817 701,99 manat məbləğində icra edilməmiş pul öhdəliyi mövcuddur.
16. Iddiaçı qarşılıqlı iddia tələbinə qarşı etiraz edərək bildirmişdir ki, cavabdeh tərəfindən 893 001,06 manat məbləğində işlərin yerinə yetirilməsi barədə iddia əsassızdır, çünki həmin məbləği təsdiq edən heç bir Forma-2 aktıxxxxya digər rəsmi sənəd iddiaçıya təqdim edilməmişdir. Cavabdehin istinad etdiyi 14 ədəd Forma-2 aktından yalnız **-** saylı aktlar təsdiq edilmiş, qalan aktların isə təsdiqli nüsxələri mövcud olmamışdır. Elektron qaimələrə münasibətdə qeyd edilmişdir ki, cavabdeh tərəfindən təqdim olunmuşxxxxtəsdiqlənmiş 8 qaimənin ümumi məbləği ƏDV daxil 411 952,29 manat təşkil etsə də, onlardan 4-ü sistem tərəfindən avtomatik təsdiqlənmişdir. Xüsusilə 171 081,12 manat məbləğində EBCL ****** nömrəli qaimə ilkin pretenziya məktubu göndərildikdən üç gün sonra, 2023-cü il ## #### tarixdə, məqsədli şəkildə təqdim edilmişxxxxgeri qaytarılma imkanı məhdudlaşdırılmışdır. Eyni tarixdəxxxxeyni saatda digər yüksək məbləğli qaimələrin də təqdim olunması onların əsassızlığını göstərir. Iddiaçı bildirir ki, “MDM X2” layihəsi üzrə cavabdeh tərəfindən faktiki yerinə yetirilmiş işlərin dəyəri ƏDV daxil 240 871,17 manat təşkil etmişdir. Işlərin qalan hissəsi isə iddiaçının öz işçi qüvvəsixxxxcəlb etdiyi subpodratçılar (xxxx MMC, fiziki şəxslər X1xxxxYalçın Vəliyev) tərəfindən icra olunmuş, bu barədə müqavilələr, aktlar, qaimələrxxxxödəniş sənədləri məhkəməyə təqdim edilmişdir. Eyni qaydada, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 Birgə Müəssisəsi ilə bağlı layihə üzrə cavabdehin iddia etdiyi 1 033 737,43 manat məbləğində iş həcmini təsdiq edən sənəd mövcud deyildir. Qəbul edilmiş elektron qaimələrin məbləği ƏDV daxil 886 916,98 manat olmuş, lakin sonradan - 2023-cü il ## #### tarixdə - 212 447,20 manat məbləğində əlavə qaimə təqdim edilmişdir ki, bu da işlərin sifarişçiyə təhvilindən xeyli sonraxxxxməqsədli şəkildə rəsmiləşdirilmişdir. Iddiaçı əlavə olaraq göstərmişdir ki, NEZ layihəsi üzrə cavabdeh tərəfindən faktiki yerinə yetirilmiş işlərin dəyəri ƏDV daxil 674 469,90 manat təşkil etmiş, işlərin qalan hissəsi isə iddiaçının digər subpodratçıları (“xxxx” MMCxxxxfiziki şəxs Ilkin Əmrahlı) tərəfindən icra olunmuşdur. Malmaterialxxxxxidmətlərə görə 100 867,99 manat məbləğində tutmanın aparılması barədə cavabdehin iddiası da əsassız hesab edilmiş, həmin məbləğin tutulduğunu təsdiq edən hər hansı sənəd cavabdeh tərəfindən təqdim edilməmişdir. Beləliklə, iddiaçı qarşılıqlı iddianın sübut olunmadığını, iddia edilən məbləğlərin sənədlərlə təsdiq edilmədiyinixxxxtələb olunan məbləğin hüquqi əsasının olmadığını bildirərək qarşılıqlı iddianın rədd edilməsini xahiş etmişdir.
17. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin e-*-*(***)-****/**** saylı, 2024-cü il # ######## tarixli qərardadı ilə hazırkı kommersiya mübahisəsi üzrə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 MMCxxxxmübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 MMC müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxslər qismində məhkəmə icraatına cəlb edilmişlər.
18. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin 2024-cü il ## ####### tarixli, e-2-2(113)- ****/**** nömrəli qətnaməsi ilə ilk iddia təmin edilərək, cavabdehdən 100967,99 manat məbləğində əsas borc, 400 manat mediasiyaya dair xərc, ümumilikdə 101367,99 manat məbləğində pul tutularaq iddiaçıya ödənilməsi; - qarşılıqlı iddia qismən təmin edilərək, iddiaçıdan 2021-ci il ## ### tarixli podrat müqaviləsi üzrə 88458,55 manat, 2021-ci il ## ###### tarixli podrat müqaviləsi üzrə 110092,80 manat, 488,55 manat dövlət rüsumu, ümumilikdə 199039,90 manat məbləğində pul tutularaq cavabdehə ödənilməsi, qarşılıqlı iddia tələbinin qalan hissədə təmin edilməməsi, qarşılıqlı iddia ərizəsi verilərkən ödənilmiş qalan 619,15 manat dövlət rüsumunun cavabdehin özünə aid edilməsi, hər iki iddia üzrə ayrı-ayrılıqda bir tərəfdən digərinin xeyrinə tutulması qət olunan pul məbləğləri əvəzləşdirilməklə, cavabdehin xeyrinə tutulmalı olan ümumilikdə 199039,90 manat məbləğində pul iddiaçının xeyrinə ödənilməli olan ümumilikdə 101367,99 manat məbləğində pul çıxıldıqdan sonra, yerdə qalan 97671,91 manat məbləğində pulun iddiaçıdan tutularaq cavabdehə ödənilməsi qət edilmişdir (hakim – Ü.Həsənova).
19. Məhkəmə araşdırması ilə müəyyən edilmişdir ki, tərəflər arasında 2021-ci il ## ### tarixdə podrat müqaviləsi bağlanmışxxxxhəmin müqavilənin * saylı X23 uyğun olaraq iddiaçı tərəfindən cavabdehə müxtəlif materialxxxxmexanizmlər təhvil verilmişdir. Bu barədə tərəflər arasında 7 ədəd təhvil aktı imzalanmış, iddiaçı tərəfindən cavabdehə ƏDV daxil 100 967,99 manat məbləğində elektron qaimələr təqdim edilmişdir. Cavabdeh yazılı etirazında həmin aktların saxta olduğunu, MMC-nin ikinci möhürü ilə təsdiqləndiyinixxxxelektron qaimələrin eyni gündə göndərildiyini bildirmişdir. Lakin məhkəmə bu dəlilləri əsassız hesab etmişdir. Belə ki, materialxxxxmexanizmlərin təhvil verilməsi faktı cavabdeh tərəfindən də inkar olunmamış, yalnız aktların ikinci möhürlə təsdiqləndiyi göstərilmişdir. Cavabdehin təqdim etdiyi 2023-cü il ## ###### tarixli təsis payının alqı-satqı müqaviləsixxxx2023-cü il # ###### tarixli möhürün təhvil-təslim aktı göstərir ki, MMC-nin möhürü qanuni qaydada təhvil verilmişdir. Bu hal isə əvvəlki dövrdə həmin möhürlə təsdiq edilmiş aktların saxtalaşdırıldığını sübut etmirxxxxcavabdehin öhdəlikdən azad olunması üçün əsas yaratmır.
20. Bu səbəbdən məhkəmə hesab etmişdir ki, cavabdehin həmin aktların iddiaçı tərəfindən saxtalaşdırılması barədə dəlili əsassızdır. Göstərilən aktların MMC-nin əsas deyil, ikinci möhürü ilə təsdiq edilməsi göstərilən aktlar üzrə cavabdehin borcun ödənilməsindən azad edilməsi üçün əsas hesab edilə bilməz.
21. Bundan əlavə, iddiaçı tərəfindən həmin aktlarla bağlı göndərilmiş elektron qaimələrə cavabdeh hər hansı etiraz verməmiş, qarşılıqlı iddia ərizəsinin özündə də iddiaçının ona ödəməli olduğu yekun borcdan həmin aktlar üzrə iddiaçıya ödəməli olduqları məhz tələb edilən vəsait (podratçının təmin etdiyi mal-material/xidmətlərin dəyəri: 100967,99 manat) çıxılmışdır.
22. Məhkəmə cavabdehin mal-materialxxxxxidmətlərin dəyərinin hər dəfə təhvil aktı imzalanarkən qarşılıqlı razılıq əsasında ümumi məbləğdən çıxılması barədə dəlili ilə razılaşmamışdır. Belə ki, müqavilənin özündə bu cür tutulmanın aparılmasına dair hər hansı qeydşərt 23. nəzərdə tutulmamış, əksinə, müqavilənin əlavəsində podratçının təmin etdiyi malmaterialxxxxxidmətlərin dəyərinin cavabdeh tərəfindən ayrıca ödənilməli olduğu razılaşdırılmışdır.
24. Həmin aktlar üzrə iddiaçı tərəfindən cavabdehə təqdim edilmiş elektron qaimələrə uyğun olaraq hər hansı ödəniş edilmədiyindən, iddiaçı 100 967,99 manat məbləğində vəsaitin ödənilməsini tələb etməkdə haqlıdır. Bu səbəbdən məhkəmə ilk iddianı əsaslı hesab edərək onun təmin olunmalı olduğu qənaətinə gəlmişdir.
25. Məhkəmə qarşılıqlı iddia ərizəsini qismən əsaslı hesab etmişdir.
26. Belə ki, məhkəmə tərəflər arasında 2021-ci il ## ###### tarixli podrat müqaviləsi ilə bağlı qeyd etmişdir ki, materiallardan göründüyü kimi, iddiaçı ilə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 MMC (əvvəlki adı mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 Birgə Müəssisəsi) arasında 2020-ci il ## #### tarixdə podrat müqaviləsi bağlanmışxxxxhəmin müqavilə üzrə işlərin icrası məqsədilə iddiaçı tərəfindən “xxxx” MMC, Ilkin Əmrahlıxxxxcavabdehlə ayrı-ayrılıqda subpodrat müqavilələri imzalanmışdır.
27. Məhkəmə iclasında iddiaçının nümayəndəsi də təsdiq etmişdir ki, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 MMC ilə bağlanmış müqavilə üzrə işlər yalnız göstərilən subpodratçılar tərəfindən icra edilmiş, iddiaçının özü həmin işləri yerinə yetirməmişdir.
28. Eyni zamanda müəyyən edilmişdir ki, 2021-ci il ## ###### tarixli subpodrat müqaviləsi üzrə iddiaçı ilə cavabdeh arasında təhvil aktları (Forma-2) imzalanmamış, lakin iddiaçı tərəfindən cavabdehə həmin müqavilə çərçivəsində ümumilikdə 540 608,25 manat əsas borcxxxx97 309,48 manat ƏDV ödənilmişdir.
29. Bu səbəbdən məhkəmə hesab etmişdir ki, iddiaçı ilə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 MMC arasında imzalanmış, hər iki tərəfin imzası, habelə möhürü ilə təsdiq edilmiş təhvil aktlarında qəbul edilmiş işlərin ümumi həcmindən iddiaçı ilə “xxxx” MMC, habelə iddiaçı ilə Ilkin Əmrahlı arasında imzalanıb təsdiq edilmiş işlərin həcmi çıxıldıqdan sonra qalıq görülmüş işlər müəyyən edilməli, cavabdeh tərəfindən aktlarda göstərilmiş qiymətlər (belə ki, tərəflər arasında olan 2021-ci il ## ###### tarixli müqavilədə nəzərdə tutulmuş qiymətlərin sonradan dəyişdirilməsi ilə bağlı yazılı razılaşma olmasa da, cavabdeh tərəfindən icra edilmiş işlərin əvvəlki hissəsi də məhz aktlarda göstərilmiş qiymətlər üzrə iddiaçı tərəfindən ödənilmişdir) əsas götürülməklə iddiaçının cavabdehə olan qalıq borcu müəyyən edilməlidir.
30. Beləliklə, aparılmış hesablamalar nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, 2021-ci il ## ###### tarixli podrat müqaviləsi üzrə qarşılıqlı iddiaçı tərəfindən yerinə yetirilmiş işlərin dəyəri 633.907,23 manat, həmin məbləğin 18 faizi həcmində ƏDV isə 114.103,30 manat olmaqla, ümumilikdə 748.010,53 manat təşkil etmişdir.
31. Məhkəmə bildirmişdir ki, iddiaçı tərəfindən cavabdehə həmin müqavilə üzrə 540.608,25 manat əsas borcxxxx97.309,48 manat ƏDV olmaqla ümumilikdə müəyyən məbləğ ödənilmişdir.
32. Bu halda, görülmüş işlərin ümumi dəyərindən faktiki ödənilmiş məbləğlər çıxıldıqdan sonra 110.092,80 manat məbləğində qalıq borc müəyyən edilmişdir (748.010,53 manat – 540.608,25 manat – 97.309,48 manat).
33. Məhkəmə hesab etmişdir ki, həmin məbləğ qarşılıqlı iddia üzrə cavabdehdən tutulmalıxxxxqarşılıqlı iddiaçıya ödənilməlidir.
34. Məhkəmə 2021-ci il ## ### tarixli podrat müqaviləsi üzrə müəyyən etmişdir ki, tərəflər arasında 5 ədəd təhvil aktı imzalanmış, həmin aktlara əsasən iddiaçı tərəfindən cavabdehə 177.958,10 manat əsas borcxxxx32.032,46 manat ƏDV ödənilmişdir. Imzalanmış təhvil aktlarına əsasən, iddiaçı tərəfindən cavabdehə ödənilməli məbləğlərdən hər akt üzrə müəyyən tutulmalar (“deductions”) aparılmışdır.
35. Tərəflər arasında imzalanmış 2021-ci il ## ### tarixli subpodrat müqaviləsinin eyni tarixli “X28” adlanan * saylı əlavəsinin 8-ci bəndinə əsasən, görülmüş işlərin dəyərinin 10 faizi müqavilənin 7.6-cı maddəsinə uyğun olaraq subpodratçının öhdəliklərinin təminatı qismində 6 ay müddətinə sifarişçidə saxlanılmalı idi. Həmin müddət ərzində qüsurlar aradan qaldırılmadığı halda sifarişçi həmin məbləğdən istifadə etmək hüququna malik olmuşdur.
36. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, tərəflər arasında imzalanmış təhvil aktlarında görülmüş işlərin dəyərinin 10 faiz hissəsi ilk iddiaçı tərəfindən saxlanılmış, müqavilə münasibətləri yekunlaşmasına baxmayaraq qarşılıqlı iddiaçıya qaytarılmamışdır.
37. Məhkəmə bildirmişdir ki, iddiaçı tərəfindən cavabdehə ** saylı akt üzrə 17576,70 manat əsas borc, 3163,81 manat ƏDV, ** saylı akt üzrə 67954,81 manat əsas borc, 12231,87 manat ƏDV, ** saylı akt üzrə 12893,40 manat əsas borc, 2320,81 manat ƏDV, ** saylı akt üzrə 66662,38 manat əsas borc, 11999,23 manat ƏDV, ** saylı akt üzrə 87835,68 manat əsas borc, 15810,42 manat ƏDV, ümumilikdə 298449,11 manat vəsait ödənilməlidir.
38. Məhkəmə iddiaçı tərəfindən məhkəməyə təqdim edilmiş ödəniş tapşırıqlarıxxxxƏDV subuçot hesabından çıxarışı nəzərə almaqla müəyyən etmişdir ki, 2021-ci il ## ### tarixli subpodrat müqaviləsi üzrə iddiaçı tərəfindən cavabdehə 88458,55 manat (298449,11 manat - 177958,10 manat - 32032,46 manat) məbləğində qalıq borc ödənilməmişdir.
39. Bu səbəbdən məhkəmə hesab etmişdir ki, 2021-ci il ## ### tarixli podrat müqaviləsi üzrə 88458,55 manat məbləğində vəsait iddiaçıdan tutularaq qarşılıqlı cavabdehə ödənilməlidir.
40. Məhkəmə cavabdeh tərəfindən məhkəməyə təqdim edilmiş cavabdehin özü tərəfindən birtərəfli qaydada tərtib edilərək imzalanmış, iddiaçı tərəfindən imzalanmayan 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13xxxx** saylı təhvil aktları (Forma 2) ilə bağlı bildirmişdir ki, həmin aktlar ümumilikdə 594551,95 manat həcmində işlərin qarşılıqlı iddiaçı tərəfindən görülməsini təsdiq edən mötəbər sübut qismində nəzərə alına bilməz.
41. Belə ki, qarşılıqlı iddia ərizəsində cavabdeh həmin aktların təsdiqlənmiş nüsxələrinin onlara qaytarılmadığını, bu səbəbdən məhkəməyə təqdim edə bilmədiklərini göstərsə də, ümumiyyətlə həmin aktların iddiaçıya təqdim edildiyini sübut edə bilməmiş, iddiaçının nümayəndələri həmin aktları ilk dəfə məhkəmə icraatı dövründə cavabdeh tərəfindən təqdim edilərkən gördüklərini bildirmişdir.
42. Bundan əlavə, məhkəmənin cavabdehin qanuni təmsilçisinə “həmin aktlar üzrə borcların 2 il ərzində hansı qaydada tələb edilməsi”, “aktların imzalanmasından boyun qaçırıldığı təqdirdə borcun elektron qaimə(lər) göndərilməklə tələb edilməməsinin, habelə işlərin dayandırılmamasının səbəbi” barədə suallarına ağlabatan şəkildə cavab verə bilməmişdir.
43. Məhkəmə qeyd etmişdir ki, cavabdeh tərəfindən işlər yekunlaşdıqdan sonra yalnız ## #### 2023-cü il tarixdə bir elektron qaimə təqdim edilmişdir. Həmin qaimə sonuncu işlərin iddiaçı tərəfindən ilkin sifarişçi mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 MMC-yə təhvil verilməsindən 6 ay sonraxxxxiddiaçının 2023-cü il ## #### tarixli pretenziya məktubundan 3 gün sonra göndərilmişdir. Bundan əlavə, qaimədə qarşılıqlı iddiaçının aktlar üzrə iddia etdiyi 594.551,95 manat məbləğində deyil, 212.447,20 manat borcun ödənilməsi tələb olunmuş, bu fərqin səbəbi cavabdehin qanuni təmsilçisi tərəfindən məhkəmə iclasında ağlabatan şəkildə izah edilməmişdir.
44. Məhkəmə cavabdehin iddiaçı tərəfindən ilkin sifarişçiyə (mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 MMC) təhvil verilmiş ümumi iş həcmindən iddiaçının digər subpodratçıları tərəfindən görülmüş işlərin çıxılmalı olması, qalıq işlərin məhz cavabdeh tərəfindən icra edildiyinin müəyyən edilməli olması barədə dəlilini əsassız hesab etmişdir.
45. Cavabdeh tərəfindən məhkəməyə təqdim edilmiş şahid ifadələrinə münasibətdə məhkəmə qeyd etmişdir ki, hətta həmin şahidlər 2022-ci il ərzində cavabdeh tərəfindən işlərin görülməsi ilə bağlı ifadələr versələr belə, həmin ifadələr hazırkı iş üzrə mötəbər sübut qismində qəbul edilə bilməz. Çünki işin yuxarıda da müəyyən olunan hallarından da göründüyü kimi cavabdeh tərəfindən həmçinin 594551,95 manat dəyərində podrat işlərin görülməsixxxxqarşılıqlı iddia üzrə cavabdehə təqdim edilməsi heç bir yazılı sənədxxxxsübutla təsdiq olunmur.
46. Bununla bağlı məhkəmə qeyd etmişdir ki, hüquqi şəxs olan cavabdeh tərəfindən kifayət qədər böyük həcmlixxxxyüksək dəyərdə olan podrat işlərinin görülməsini (2022-ci il ərzində heç bir sənədləşməxxxxilk iddiaçı tərəfindən ödənişlər aparılmadan, habelə dəyəri ödənilmədən) təsdiq edən heç bir yazılı sübutun təqdim edilə bilməməsi inandırıcıxxxxağlabatan deyildir.
47. Bu baxımdan məhkəmə hesab etmişdir ki, heç bir yazılı sübutlar olmadığı halda iş üzrə cavabdehin vəsatətləri əsasında dindirilmiş şahidlərin ifadələri irihəcmli podrat işlərinin görülməsini təsdiq edən mötəbər sübut kimi qiymətləndirilə bilməz.
48. Qeyd olunanlara əsasən məhkəmə hesab etmişdir ki, cavabdeh tərəfindən 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13xxxx** saylı təhvil aktları (Forma 2) üzrə podrat işlərinin yerinə yetirilməsi sübut olunmur. Belə olan halda qarşılıqlı iddia üzrə cavabdehin 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13xxxx** saylı təhvil aktları (Forma 2) üzrə muzd ödəmək öhdəliyi, qarşılıqlı iddiaçının isə Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin (bundan sonra – “MM”) 752.1-ci maddəsinə əsasən muzd tələb etmək hüququ yaranmamışdır.
49. Bu baxımdan, məhkəmə prosessual qənaət prinsipini rəhbər tutaraq cavabdeh tərəfindən verilmiş ekspertizanın keçirilməsi barədə vəsatəti də təmin etməmişdir.
50. Birinci instansiya məhkəməsi gəldiyi nəticəni MM-in 752.1, 753.1-ci maddələrinə, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra – “MPM”)istinadla əsaslandırmışdır.
51. Iddiaçı apellyasiya şikayəti verərək birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin 2021-ci il ## ###### tarixli podrat müqaviləsi üzrə iddiaçıdan 110092,80 manat məbləğində pulun tutularaq cavabdehə ödənilməsi hissəsində ləğv edilməsinixxxxqarşılıqlı iddianın rədd olunmasını xahiş etmişdir.
52. Cavabdeh apellyasiya şikayəti verərək birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv, ilk iddianın rədd, qarşılıqlı iddianın təmin edilməsini xahiş etmişdir.
b) Apellyasiya instansiya məhkəməsindəki icraat
53. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının 2025-ci il ## ####### tarixli, *-*(***)-***/**** nömrəli qətnaməsi ilə apellyasiya şikayətləri təmin edilməmiş, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmışdır (sədrlik edən hakim – T.Mahmudova, hakimlər – Z.Şirinov, L.Əliyeva).
54. Məhkəmə birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəxxxxəsaslandırma ilə razılaşmış əlavə olaraq bildirmişdir ki, 2021-ci il ## ### tarixli podrat müqaviləsi çərçivəsində iddiaçı tərəfindən cavabdehə materialxxxxmexanizmlər təhvil verilmişdir. Belə ki, bu faktı cavabdeh təsdiq etmiş, lakin qiymətlərin şişirdildiyinixxxxQuliyeva Nərgiz tərəfindən sənədlərin saxtalaşdırıldığını qeyd etmişdir.
55. Məhkəmə kollegiyası cavabdehin dəlilini əsassız hesab edərək bildirmişdir ki, möhürün Quliyeva Nərgizdə olması, 2023-cü il # ###### tarixli təhvil-təslim aktına əsasən X14 tərəfindən təhvil alınması Tolqa Atıcı tərəfindən təsdiq edilmiş müqavilənin tərkib hissəsi olan qiymət razılaşma protokollarının etibarsız hesab edilməsi üçün əsas ola bilməz. Belə ki, birinci instansiya məhkəməsində verdiyi izahatda cavabdehin nümayəndəsixxxxvəkili qeyd etmişdir ki, həmin dövrdə MMC-nin direktoru Quliyeva Nərgiz olmuşdur. Sənədlərə sonuncu tərəfindən möhürün vurulması qeyd edilən protokollar üzrə MMC-nin borcun ödənilməsindən azad edilməsi üçün əsas hesab edilə bilməz.
56. Məhkəmə qeyd etmişdir ki, iddiaçı tərəfindən həmin protokollarla bağlı göndərilmiş elektron qaimələrə cavabdeh hər hansı etiraz verməmişdir. Həmçinin məhkəmə vurğulamışdır ki, müqavilədə podratçının təmin edəcəyi malmaterial/xidmətlərin
57. dəyərixxxxcavabdeh tərəfindən ödənilməli olması razılaşdırılmışdır. Lakin həmin protokollar (iddiaçı tərəfindən cavabdehə təqdim edilmiş elektron qaimələr) üzrə cavabdeh tərəfindən hər hansı ödəniş edildiyi iş materialları ilə sübuta yetirilməmişdir. Mal-material/xidmətlərin dəyərinin hər dəfə tərəflər arasında təhvil aktı imzalanan zaman qarşılıqlı razılıq əsasında ümumi məbləğdən çıxılmış olması barədə müqavilənin özündə hər hansı qeyd-şərt müəyyən edilməmişxxxxya bu barədə tərəflərin razılığını təsdiq edən hər hansı bir sübut məhkəməyə təqdim edilməmişdir.
58. Məhkəmə qeyd etmişdir ki, 2021-ci il ## ### tarixli podrat müqaviləsi üzrə tərəflərin təsdiq etdiyi 5 təhvil-təslim aktına əsasən cavabdeh tərəfindən ümumilikdə 298.449,11 manat dəyərində iş görülmüşdür. Cavabdeh isə həmin məbləğdən artıq iş gördüyünüxxxxya ödənişlərin tam aparılmadığını sübuta yetirə bilməmişdir.
59. Məhkəmə *-** saylı təhvil aktlarının cavabdeh tərəfindən birtərəfli qaydada tərtib olunmasıxxxxonların iddiaçıya təqdim edildiyini təsdiq edən sübutların təqdim edilməməsi səbəbindən, MPM 77.1-ci maddəsinə uyğun olaraq sübutetmə vəzifəsi yerinə yetirilməmiş hesab etməmişdir.
60. Məhkəmə kollegiyası iddiaçının apellyasiya şikayətinin dəlilinə münasibətdə qeyd etmişdir ki, müqavilənin şərtləri təfsir edilərkən, eləcə də müqavilə tərəflərinin hüquqxxxxvəzifələrini həyata keçirib-keçirmədikləri aydınlaşdırıldığı zaman, tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərində yaranmış praktika, işgüzar adətlər nəzərə alınmalıdır
61. Tərəflər arasında yaranmış işgüzar münasibətlərdən görünür ki, 2021-ci il ## ###### tarixli müqaviləyə əlavədə qiymətlər razılaşdırılsa da, cavabdeh tərəfindən icra edilmiş işlərin əvvəlki hissəsi də məhz aktlarda göstərilmiş qiymətlər üzrə iddiaçı tərəfindən ödənilmişdir.
62. Cavabdehin iş üzrə məhkəmə tikinti-texniki ekspertizasının təyin edilməməsi barədə apellyasiya şikayətinin dəlilinə münasibətdə kollegiya qeyd etmişdir ki, tədqiqat obyektində işlər tamamlandığı üçün işlərin hansı subpodratçı tərəfindən görülməsinin müəyyən edilməsi mümkün olmadığından ekspertiza təyin edilməsi üçün əsas mövcud deyil.
63. Məhkəmə gəldiyi nəticəni MM-in 385.1, 385.2, 386.1, 390.1, 390.5, 390.6, 404.1, 404.2, 425.1, 752.1, 752.2, 753.1, 753.2, 762.2, 762.3-cü maddələrinə, MPM-in 14.2, 77.1, 88-ci maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır.
64. Iddiaçı kassasiya şikayətində apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin qismən iddiaçıdan 2021-ci il ## ### tarixli podrat müqaviləsi üzrə 88.458,55 manat, 2021-ci il ## ###### tarixli podrat müqaviləsi üzrə 110.092,80 manatxxxx488,55 manat dövlət rüsumu olmaqla, ümumilikdə 199.039,90 manatın cavabdehin xeyrinə tutulmasına dair hissədə ləğv edilməsini, həmin hissədə qarşılıqlı iddianın rədd olunmasınıxxxxhər iki iddia üzrə ayrı-ayrılıqda bir tərəfdən digərinin xeyrinə tutulması qət olunan pul məbləğlərinin əvəzləşdirilməsi hissəsində də ləğv edilməsi barədə yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
65. Cavabdeh kassasiya şikayəti verərək, apellyasiya instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ilkin iddia üzrə iddianın təmin edilməsi hissəsindəxxxxqarşılıqlı iddia üzrə iddianın rədd edilməsi hissələrində ləğv edilməsini, həmin hissələrdə işə yenidən baxılması üçün apellyasiya məhkəməsinə geri qaytarılmasını xahiş etmişdir. Kassasiya şikayətininxxxxona qarşı etirazın dəlilləri
a) Iddiaçının kassasiya şikayətinin dəlilləri:
66. MM-in 442-ci maddəsi üzrə - Iş materialları ilə müəyyən olunur ki, Cavabdeh MMC ##.##.2021-ci il tarixli ***/** nömrəli subpodratxxxx##.##.2021-ci il tarixli ***/** nömrəli subsubpodrat müqavilələri üzrə öhdəliklərini vaxtındaxxxxtam həcmdə yerinə yetirməmişdir. Bu səbəbdən iddiaçı işlərin icrasını təmin etmək üçün öz işçi qüvvəsinixxxxdigər subpodratçıları (“xxxx” MMC – 80384 manat, X1 – 58345 manat, Yalçın Vəliyev – 32084,22 manat) cəlb etmiş, müqaviləyə uyğun olaraq işçilik hissəsinin 10 faizi həcmində təminat məbləğini saxlamışdır. Bununla yanaşı, cavabdeh ikinci müqavilə üzrə də öhdəliyini müəyyən edilmiş müddətdəxxxxrazılaşdırılmış qiymətlər əsasında icra etməmiş, müqavilə şərtlərindən kənara çıxmışdır. Iddiaçı öz öhdəliklərini tam icra etdiyi halda, cavabdeh müqavilə üzrə vəzifələrini pozmuş, buna baxmayaraq sənədlərlə təsdiq olunmayan işlərə görə qarşılıqlı iddia qaldırmışxxxxiddia qaldırılanadək hər hansı rəsmi tələb irəli sürməmişdir.
67. MM-in 386.1, 752.1-ci maddəsi üzrə - 2021-ci il ## ### tarixli podratxxxxsubpodrat müqavilələrinə görə müqavilə qiymətinin 10 faizi subpodratçının öhdəliklərinin təminatı kimi saxlanılmalı idi. Cavabdeh tərəfindən yerinə yetirilmiş işlərin dəyəri ƏDV-siz 252.922,97 manat olmuş, iddiaçı tərəfindən 177.958 manat ödəniş edilmişxxxx100.967,99 manat dəyərində mal-material təqdim olunmuşdur. Eyni zamanda əsas podrat müqaviləsi üzrə sifarişçi tərəfindən müxtəlif tutulmalar (material, qidalanmaxxxx10% cərimə) edilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi bu hallarıxxxxmüqavilə üzrə təminat mexanizmini nəzərə almadan 88.458,55 manat qalıq borcun mövcud olması qənaətinə gəlmişdir. Halbuki, məhkəmə-mühasibatlıq ekspertizasının 2025-ci il ## #### tarixli */**** nömrəli rəyi ödənişlərinxxxxtəqdim edilmiş materialların məbləğini təsdiq etmişdir. 2021-ci il ## ###### tarixli ***/** nömrəli müqavilə üzrə isə məhkəmə faktiki iş həcmini müəyyən etsə də, razılaşdırılmış müqavilə qiymətləri əvəzinə cavabdeh tərəfindən birtərəfli qaydada tərtib edilmiş Forma-2 aktlarındakı qiymətlərə istinad etmiş, nəticədə 110.092,80 manatın iddiaçıdan tutulması barədə əsassız nəticəyə gəlmişdir. Halbuki, bu hissədə də ekspert rəyi işlərin həcmixxxxödənişlərin uyğunluğunu təsdiq etmişdirxxxxmüqavilə qiymətlərindən kənar hesablamalara hüquqi əsas mövcud olmamışdır.
68. MPM-in 14.2, 77.1, 88, 217.4-cü maddələri üzrə - apellyasiya instansiyası iş materiallarında olan yazılı sübutlarıxxxxtərəflərin vəsatəti əsasında təyin edilmiş 2025-ci il ## #### tarixli */**** nömrəli məhkəmə-mühasibatlıq ekspert rəyini tamxxxxdüzgün nəzərə almadan birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsini mübahisələndirilən hissədə qüvvədə saxlamışdır. Həmin ekspert rəyi apellyasiya şikayətində göstərilən halları təsdiq etdiyi halda, məhkəmə qarşılıqlı iddiaçının mövqeyinə münasibətdə onu nəzərə almamışdır. Bundan əlavə, cavabdeh 2021-ci il ## ###### tarixli ***/** nömrəli müqavilə üzrə 1.033.737,43 manat məbləğində iş gördüyünü iddia etsə də, bu həcmi təsdiq edən Forma-2 aktlarınıxxxxya digər sübutları təqdim etməmişdir. Eyni zamanda, təqdim olunmuş 7 elektron qaimədən 6-sı 2022-ci ilin yanvar-aprel aylarında tərtib edildiyi halda, 7-ci qaimə 14 ay sonra 2023-cü il ## #### tarixdə, pretenziya məktubundan dərhal sonraxxxxişlərin sifarişçiyə təhvilindən bir il keçdikdən sonra tərtib edilmiş, lakin bu hal məhkəmə tərəfindən hüquqi qiymətləndirilməmişdir. Bu isə MPM-nin 88-ci maddəsinin tələblərinin pozulduğunu göstərir.
b) Cavabdehin kassasiya şikayətinin dəlilləri:
69. MM-in 404.1, 425.1-ci maddələri üzrə - Iş materialları ilə müəyyən olunur ki, mübahisəli dövrdə tərəflər arasında elektron qaimə-fakturalar tərtib edilmiş, qarşı tərəfə təqdim olunmuşxxxxonlara münasibətdə hər hansı etirazxxxxya mübahisələndirmə edilməmişdir. Ödənişlər əsasən məhz həmin elektron qaimələr əsasında həyata keçirilmişdir ki, bu da işlərin faktiki icrasını təsdiq edən hüquqi göstəricidir. Apellyasiya instansiyası isə təhvil-təslim aktları imzalanmadığı halda ödəniş öhdəliyinin yaranmadığı nəticəsinə gəlmişdir. Halbuki, tərəflər arasında aktlar olmadan da bank köçürmələri aparılmışxxxxmüqavilə münasibətləri davam etmişdir. Əgər ödənişin yeganə hüquqi əsası akt hesab olunsaydı, akt olmadan edilmiş bütün ödənişlər hüquqi əsasdan məhrum sayılmalı idi ki, bu da mülki hüququn məntiqinə ziddir. Uzunmüddətli münasibətlərdən görünür ki, elektron qaimələrin təqdim edilməsixxxxaktların hər zaman imzalanmaması tərəflər arasında formalaşmış işgüzar adət olmuşdur. Bu adət nə müqavilə ilə qadağan edilmiş, nə də vaxtında etiraz olunmuşdur. Buna baxmayaraq, məhkəmənin yalnız aktın mövcudluğunu həlledici meyar kimi qəbul etməsixxxxelektron qaimələri, eləcə də formalaşmış praktikanı nəzərə almaması MM-in 404.2xxxx425.1-ci maddələrinin yanlış tətbiqinə səbəb olmuş, həmçinin aktın imzalanmaması yolu ilə ödənişdən yayınmağa imkan yaradan hüquqi vəziyyət formalaşdırmışdır. Bu isə kassasiya qaydasında ləğv üçün əsas hesab edilməlidir.
70. MM-in 433-cü maddəsi üzrə - ş materiallarına görə 2021-ci il ## ### tarixli ***/** nömrəli müqavilə üzrə ƏDV daxil 970.611,63 manat, 2021-ci il ## ###### tarixli ***/** nömrəli müqavilə üzrə isə ƏDV daxil 917.112,62 manat olmaqla, qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı tərəfindən ümumilikdə 1.887.724,25 manat dəyərində iş görülmüşdür. Eyni zamanda qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh tərəfindən cəmi 847.908,29 manat ödəniş edilmişdir. Məhkəmə əlavə olaraq 418.875,00 manat məbləğin üçüncü şəxslərə ödənilməsini də öhdəliyin icrası kimi qəbul etmişdir. Halbuki, həmin məbləğ birbaşa qarşılıqlı iddiaçıya ödənilməmişxxxxüçüncü şəxslər onun tərəfindən öhdəliyin qəbuluna səlahiyyətləndirilməmişdir. Beləliklə, MM-in 433-cü maddəsinin tələblərinə zidd olaraq, kreditora edilməmiş ödəniş öhdəliyin icrası kimi qiymətləndirilmişxxxxnəticədə 418.875,00 manat məbləğ əsassız olaraq ödənilmiş hesab edilmişdir. Bu məbləğ qarşılıqlı iddia üzrə cavabdehdən tutulmalı idi.
71. MM-in 560-cı maddəsi üzrə - MM-in 560-cı maddəsinə əsasən hüquq vicdanlıxxxxməqsədinə uyğun həyata keçirilməli, hüquqdan sui-istifadəyə yol verilməməlidir. Lakin ilkin iddia üzrə tələbin təmin edilməsi zamanı məhkəmə bu prinsipi nəzərə almamışdır. Iş materiallarından görünür ki, podrat münasibətləri çərçivəsində təqdim edilmiş materialxxxxxidmətlərin dəyəri görülmüş işlərin ümumi dəyəri hesablanarkən artıq nəzərə alınmışxxxxqarşılıqlı hesablaşmada balanslaşdırılmışdır. Buna baxmayaraq, ilkin iddiaçı həmin məbləği sonradan ayrıca borc kimi tələb etməklə eyni maliyyə öhdəliyini ikinci dəfə realizə etməyə cəhd göstərmişdir. Bu davranış əvvəlki hesablaşma mexanizminə zidd mövqe tutulması, material dəyərinin işlərin qiymətindən çıxılmasına razı olunduğu halda sonradan ayrıca tələb irəli sürülməsixxxxcavabdehin üzərinə əsassız maliyyə yükü qoyulması ilə müşayiət olunur. Belə hal hüquqdan suiistifadə kimi qiymətləndirilməlidir, çünki hüquq real mənafelərin qorunması üçün deyil, qarşı tərəfə ziyan vurmaqxxxxəsassız üstünlük əldə etmək məqsədi ilə həyata keçirilmişdir. Eyni zamanda tərəflər arasında formalaşmış icraxxxxhesablaşma praktikası mövcud olduğu halda, bu praktikaya zidd mövqe tutulması qarşı tərəfin haqlı güvənini pozur ki, bu da mülki dövriyyədə etibarlılıq prinsipinə ziddir. Beləliklə, ilkin iddianın təmin edilməsi hissəsində məhkəmə hüquqdan sui-istifadə hallarını qiymətləndirməmişxxxxformal yanaşma ilə qərar qəbul etmişdir ki, bu da qətnamənin həmin hissədə kassasiya qaydasında ləğvini zəruri edir.
72. MPM-in 14.1, 77.1, 88-ci maddələri üzrə - Məhkəmə ilkin iddia üzrə cavabdeh tərəfindən təqdim edilmiş mühüm sübutlara (elektron qaimələr, podratxxxxsubpodrat sənədləri, yekun hesabatlar, elektron yazışmalar, video-görüntülər, şahid ifadələri) məcmu şəkildə qiymət verməmiş, onların nə qəbul, nə də rədd edilməsini əsaslandırmamışdır. Nəticədə qətnamənin hansı sübutlara əsaslandığı aydın deyildir. Iş üzrə tikinti işlərinin həcmi, faktiki icra olunmuş işlərin dəyərixxxxsənədlərdəki uyğunsuzluqlar kimi xüsusi bilik tələb edən hallar mövcud olduğu halda, məhkəmə ekspertiza təyin edilməsindən imtina etmişxxxxbunu “prosessual qənaət” anlayışı ilə əsaslandırmışdır. Halbuki bu prinsip məhkəməni həqiqəti müəyyən etmək vəzifəsindən azad etmir. Iş materiallarına əsasən hər iki müqavilə üzrə faktiki görülmüş işlərin ümumi dəyəri 1.887.724,25 manat olmuş, 847.908,29 manat ödəniş edilmiş, 100.967,99 manat məbləğ isə Forma-2 aktlarında “tutmalar” kimi artıq nəzərə alınmışdır. Buna baxmayaraq, məhkəmə qarşılıqlı hesablaşmaları kompleks şəkildə araşdırmamış, maliyyə balansını müəyyən etməmişxxxx100.967,99 manatın ayrıca borc kimi tutulmasına yol vermişdir ki, bu da eyni öhdəliyin iki dəfə icrası ilə nəticələnir. Bundan əlavə, elektron qaimələrin bir qisminin vergi uçotunda gəlirxxxxxərc kimi əks olunması faktı da qiymətləndirilməmişdir. Sübutların təhlilixxxxziddiyyətlərin aradan qaldırılmaması nəticəsində məhkəmə faktiki hallara uyğun olmayan qərar qəbul etmişdir. Beləliklə, qətnamə sübutların hərtərəfli qiymətləndirilməməsixxxxprosessual normaların pozulması ilə qəbul edilmişdirxxxxbu, onun kassasiya qaydasında ləğvi üçün əsas təşkil edir.
c) Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri:
73. Kassasiya şikayətlərinə qarşı yazılı etiraz təqdim edilməmişdir.
Kassasiya baxışının hədləri
74. Hazırkı icraat çərçivəsində apellyasiya məhkəməsinin qətnaməsi bütövlükdə mübahisələndirildiyi üçün onun qanuniliyixxxxəsaslılığı MPM-in 403xxxx416-cı maddələrinə uyğun olaraq tam yoxlanılacaqdır.
75. Kassasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən işin faktiki halları yoxlanılmasa da apelyasiya instansiyası məhkəməsinin maddixxxxprosessual hüquq normalarını düzgün tətbiq edib etməməsini yoxlayarkən hüquqi məsələlərin düzgün qiymətləndirilməsi üçün işin faktiki hallarının nəzərə alınmasıxxxxonlara istinad olunması zəruridir. Kassasiya instansiyası məhkəməsinin işin müəyyən edilmiş faktiki hallarına istinad etməsi faktiki halların yoxlanılmasıxxxxaraşdırılması kimi qiymətləndirilməməlidir.
Tətbiq edilən hüquq
76. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin müvafiq müddəalarında aşağıdakılar nəzərdə tutulur:
“Maddə 385. Öhdəlik anlayışı 385.1. Öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməlixxxxi.a.xxxxya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. 385.2. Öz məzmunundanxxxxxarakterindən asılı olaraq, öhdəlik tərəflərdən hər birinin üzərinə istər müqavilə münasibətləri zamanı, istərsə də belə münasibətlərdən sonra digər tərəfin hüquqlarınaxxxxəmlakına xüsusi qayğı göstərmək vəzifəsini qoya bilər.”
“Maddə 386. Öhdəliklərin əmələ gəlməsi əsasları 386.1. Öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanmaxxxxya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. ...” “Maddə 390. Müqavilə azadlığı 390.1. Fizikixxxxhüquqi şəxslər azad surətdə müqavilələr bağlayaxxxxbu müqavilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Onlar bu Məcəllədə nəzərdə tutulmayan, lakin ona zidd olmayan müqavilələr də bağlaya bilərlər. ... 390.5. Müqavilə şərtləri tərəflərin istəyi ilə müəyyənləşdirilir, amma müvafiq şərtin məzmununun bu Məcəllədə göstərildiyi hallar istisna təşkil edir. 390.6. Müqavilə şərti tərəflərin razılaşması ilə ayrı qaydanın müəyyənləşdirilmədiyi halda tətbiq edilən normada (dispozitiv norma) nəzərdə tutulubsa, tərəflər razılaşma əsasında bu normanın tətbiqini istisna edə bilərxxxxya onun nəzərdə tutduğundan fərqli şərt müəyyənləşdirə bilərlər. Bu cür razılaşma olmadıqda müqavilə şərti dispozitiv norma ilə müəyyənləşdirilir. ...”
“Maddə 404. Müqavilənin təfsiri 404.1. Müqavilə şərtlərini təfsir edərkən məhkəmə təkcə müqavilədəki sözxxxxifadələrin hərfi mənasını deyil, həm də tərəflərin iradə ifadəsinin həqiqi mənasını, bütövlükdə müqavilənin hərfi mənasının onun digər şərtlərixxxxmənası ilə müqayisəsini nəzərə alır. 404.2. Bu zaman bütün müvafiq hallar, o cümlədən müqaviləyə qədərki danışıqlarxxxxyazışmalar, tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərində yaranmış praktika, işgüzar adətlər, tərəflərin sonrakı hərəkətləri nəzərə alınır. ...”
“Maddə 425. Öhdəliklərin icrası zamanı vicdanlılıq 425.1. Öz hüquqlarını həyata keçirərkənxxxxvəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtdaxxxxyerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinəxxxxbu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlərxxxxtələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərəxxxxya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir. ...”
“Maddə 752. Podrat müqaviləsi 752.1. Podrat müqaviləsinə görə podratçı müqavilədə nəzərdə tutulan işi icra etməyi, sifarişçi isə podratçıya razılaşdırılmış muzd ödəməyi öhdəsinə götürür. 752.2. Əgər podratda hər hansı məmulatın hazırlanması nəzərdə tutularsaxxxxpodratçı onu özünün əldə etdiyi materiallardan hazırlayarsa, hazırlanmış məmulata mülkiyyəti sifarişçiyə verir. Əgər əvəz edilən əşya hazırlanmışdırsa, alğı-satqı qaydaları tətbiq edilir. ...”
“Maddə 753. Muzd barəsində razılaşma 753.1. Sifarişçi podratçıya şərtləşdirilmiş muzd ödəməyə borcludur. Əgər həmin şəraitdə podratın yalnız muzd müqabilində yerinə yetirilməsi ehtimal edilirsə, belə hesab edilir ki, muzd dinməz razılıq əsasında şərtləşdirilmişdir. Əgər muzdun miqdarı müəyyənləşdirilməyibsə, adi muzdun şərtləşdirildiyi hesab olunur. Şərtləşdirilmiş muzd ödənildikdə, podratçının müqavilə üzrə razılaşdırılmış iş həcminə daxil olan bütün işləri ödənilmiş sayılır. 753.2. Əgər müqavilədə nəzərdə tutulan iş həcminin yerinə yetirilməsi üçün muzdun əsasları müqavilə bağlandıqdan sonra sifarişçinin sərəncamları əsasında dəyişmişdirsə, onda dəyərin artmasıxxxxya azalması nəzərə alınmaqla yeni qiymət razılaşdırılmalıdır. ...”
“Maddə 762. Podratın nəticələrini qüsursuz icra etmək vəzifəsi ... 762.2. Podratın nəticəsi şərtləşdirilmiş keyfiyyətə uyğun gəlirsə, qüsurlardan azad sayılır. Keyfiyyət şərtləşdirilmədikdə podratın nəticəsi müqaviləyə uyğun istifadəxxxxya adi istifadə üçün yararlı olduğu halda qüsurlardan azad sayılır. 762.3. Podratçının sifariş edilmiş podrat nəticəsini deyil, başqa podrat nəticəsini təqdim etməsixxxxya podratı kəmiyyətcə yerinə yetirməməsi, əgər bunu icra əvəzinə qəbul etmək açıq-aşkar mümkün deyildirsə, qüsurlara bərabər tutulur. ...”
77. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin müvafiq müddəalarında aşağıdakılar nəzərdə tutulur:
“Maddə 14. Iş üzrə məhkəmə baxışının prinsipləri ... 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalıxxxxonlardan istifadə etməlidir. ...”
“Maddə 77. Sübut etmə vəzifəsi 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərininxxxxetirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. ...”
“Maddə 88. Sübutların qiymətləndirilməsi Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəflixxxxtam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur.” ...”
“Maddə 416. Kassasiya instansiyasında işə baxmanın hədləri 416.1. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxırxxxxkassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddixxxxprosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. 416.2. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən bu Məcəllənin 418.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş prosessual hüquq pozuntusu hesab edilən hallara yol verilməsi şikayətin hədlərindənxxxxdəlillərindən asılı olmayaraq yoxlanılmalıdır.”
KASSASIYA INSTANSIYASI MƏHKƏMƏSININ MÖVQEYI
78. Məhkəmə kollegiyası iş materiallarını araşdıraraqxxxxqanunvericilik normalarının tələblərini nəzərə alaraq hesab edir ki, iddiaçıxxxxcavabdehin kassasiya şikayətləri qismən təmin olunmalı, mübahisələndirilən qətnamə ləğv edilməli, həmin hissədə iş yenidən baxılmaq üçün apellyasiya instansiya məhkəməsinə göndərilməlidir.
79. Məhkəmə kollegiyası ilk olaraq bildirir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisənin həlli zamanı iş üzrə toplanmış sübutların tam, obyektivxxxxhərtərəfli araşdırılması ilə bağlı üzərinə düşən prosessual vəzifələri tam yerinə yetirməmiş, nəticədə iş üzrə əhəmiyyət kəsb edən halları tam müəyyənləşdirməməklə qətnamə çıxarmışdır.
80. Belə ki, podrat müqaviləsinə görə podratçı müqavilədə nəzərdə tutulan işi icra etməyi, sifarişçi isə podratçıya razılaşdırılmış muzd ödəməyi öhdəsinə götürür (MM-in 752.1-ci maddəsi).
81. MM-in 404.1xxxx404.2-ci maddələrinə uyğun olaraq, müqavilənin təfsiri zamanı yalnız onun hərfi mənası deyil, tərəflərin iradə ifadəsi, qarşılıqlı münasibətlərdə formalaşmış praktika, işgüzar adətlər, müqavilədən əvvəlxxxxsonra aparılmış yazışmalarxxxxfaktiki icra davranışı da nəzərə alınmalıdır.
82. Göründüyü kimi, müqavilə münasibətlərindən irəli gələn öhdəliklərin icrası zamanı tərəflərin hüquqxxxxvəzifələrinin müəyyən edilməsi, habelə muzdun həcmixxxxödənilmə qaydası müqavilə şərtlərixxxxtərəflərin faktiki davranışı nəzərə alınmaqla qiymətləndirilməlidir.
83. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, iş üzrə mübahisənin düzgün həlli üçün yalnız tərəflər arasında imzalanmış müqaviləxxxxForma-2 aktları deyil, həm də faktiki icra mexanizmi, işlərin real bölgüsü, subpodrat münasibətlərində iştirak edən şəxslərin roluxxxxonlara edilən ödənişlərin hüquqi əsasları tamxxxxhərtərəfli araşdırılmalı idi. Lakin apellyasiya instansiyası məhkəməsi bu xüsusatları əlaqəli şəkildə qiymətləndirməmişdir.
84. Iş materiallarından görünür ki, mübahisə predmeti olan layihələr üzrə işlərin bir hissəsi birbaşa cavabdeh tərəfindən deyil, iddiaçı tərəfindən cəlb olunmuş müxtəlif subpodratçılar vasitəsilə icra edilmişdir. Bununla belə, həmin şəxslərə ödənilmiş vəsaitlərin hansı konkret iş həcminə aid olduğu, onların kim tərəfindən ödənildiyi, bu işlərin əsas müqavilə çərçivəsində necə bölüşdürüldüyüxxxxhəmin ödənişlərin tərəflər arasında aparılan hesablaşmalara təsiri məhkəmə tərəfindən müəyyən edilməmişdir.
85. Belə vəziyyətdə işlərin faktiki həcminin dəqiq müəyyən olunması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Çünki podrat münasibətlərində muzd öhdəliyinin yaranmasıxxxxhəcmi yalnız formal sənədlərlə deyil, faktiki icra olunmuş işlərin real miqyasıxxxxhəmin işlərin kim tərəfindən yerinə yetirilməsi ilə müəyyən olunur. Lakin apellyasiya instansiyası məhkəməsi bu istiqamətdə ziddiyyətli məqamları bir-biri ilə əlaqələndirmədən nəticəyə gəlmişdir.
86. Eyni zamanda, tərəflər arasında aparılmış hesablaşmaların strukturu – elektron qaimələr, Forma-2 aktları, bank köçürmələrixxxxdigər maliyyə sənədləri – vahidxxxxsistemli formada qiymətləndirilməmiş, hər bir əməliyyat ayrıca götürülməklə nəticə çıxarılmışdır. Bu isə öhdəliklərinin həcminin düzgün müəyyən edilməməsi ilə nəticələnmişdir.
87. Nəticə etibarilə, iş üzrə işlərin həcmi, icra strukturuxxxxmaliyyə hesablaşmalarının real vəziyyəti tam aydınlaşdırılmadan qətnamə qəbul edilmiş, sübutlar isə qarşılıqlı əlaqədə deyil, ayrı-ayrılıqda qiymətləndirilmişdir. Beləliklə, apellyasiya məhkəməsi həqiqətə nail olmaq üçün tam araşdırma aparmamış, sübutların qiymətləndirilməsi ilə bağlı qanunvericiliklə məhkəmələrə verilmiş səlahiyyətlərindən lazımi qaydada istifadə etməmişdir.
88. Halbuki, MPM-nin 88-ci maddəsinə görə məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəflixxxxtam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur.
89. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun A.Şoşanovun şikayəti üzrə 2015-ci il ## ###### tarixlixxxxF.Şirinovun şikayəti üzrə 2016-cı il ## ###### tarixli Qərarlarında göstərilmişdir ki, məhkəmə tərəfindən həqiqətə nail olunması üçün işin hərtərəfli, tamxxxxobyektiv tədqiqinə lazımi şəraitin yaradılmaması, sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəflixxxxtam baxdıqdan sonra hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymətləndirilməməsixxxxbununla da qəbul edilən məhkəmə aktlarının qanunilikxxxxəsaslılıq meyarlarına cavab verməməsi bu aktların əsaslı olmasını şübhə altına alır.
90. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 2006-cı il ## ### tarixlixxxx2018-ci il ## #### tarixli qərarlarında sübutların qiymətləndirilməsi ilə bağlı məsələyə qiymət verilərkən göstərilmişdir ki, məhkəmə özü tərəfindən müəyyən olunmuş işin hallarınıxxxxqənaətini formalaşdıran sübutları, buxxxxya digər sübutları rədd etmək üçün istinad etdiyi dəlillərixxxxrəhbər tutduğu qanunları qətnamədə göstərməklə onu hüquqi cəhətdən əsaslandırmalıdır. Məhkəmə sübutları sadalamaqla kifayətlənməməli, hər bir sübutun məzmunu qətnamədə şərh edilməli, sübutlar əlaqələndirilməli, araşdırılan sübutların qəbul edilibedilməməsinin
91. səbəbləri aydın göstərilməlidir.
92. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, sübutların lazımi qiymətləndirilməsi, iş üzrə bütün faktiki halların araşdırılması əsaslı qətnamə çıxarılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Məhkəmə qərarlarında sübutların qiymətləndirilməsinin nəticələri geniş şəkildə əks olunmalı, sübutların qəbul edilməsininxxxxya rədd olunmasının səbəblərixxxxəsasları göstərilməli, əldə edilən nəticə bilavasitəlik prinsipinin tələblərinə cavab verməlidir. Məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün mühüm əhəmiyyəti olan bütün faktiki halların araşdırılmaması məhkəmə qətnaməsinin ləğv olunması üçün əsasdır.
93. Belə olan halda işə yenidən baxılarkən apellyasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını tam, hərtərəflixxxxobyektiv araşdırmalı, tərəflər arasında bağlanmış podrat müqavilələri üzrə faktiki icra edilmiş işlərin həcmi, dəyərixxxxbu işlərin hansı subpodratçıxxxxya icraçı tərəfindən yerinə yetirildiyi dəqiq müəyyən edilməlidir. Bununla bağlı təqdim olunmuş təhvil-təslim aktları, Forma-2 aktları, elektron qaimə-fakturalar, maliyyə sənədlərixxxxdigər sübutlar qarşılıqlı əlaqədə qiymətləndirilməli, zərurət olduğu halda xüsusi bilik tələb edən məsələlərin müəyyən edilməsi məqsədilə məhkəmə ekspertizasının təyin olunmasının zəruriliyi yenidən müzakirə edilməlidir. Bununla yanaşı, iş materiallarında istinad edilən digər şəxslərə ödənildiyi iddia olunan məbləğlər üzrə həmin ödənişlərin hüquqi əsası, hansı işlərin görülməsi müqabilində həyata keçirildiyi, bu işlərin müqavilə üzrə yerinə yeririlməli işlərin əvəzini təşkil edibetmədiyi,
94. ödənişlərin konkret olaraq kim tərəfindən, hansı tarixlərdəxxxxhansı məbləğlərdə həyata keçirildiyi, eləcə də həmin ödənişlərin cavabdehin müqavilə üzrə öhdəliklərinə təsirinin olub-olmaması tam araşdırılmalıdır. Məhkəmə yalnız ödəniş faktını deyil, həmin ödənişlərin məhz mübahisə predmeti olan işlərə aid olub-olmamasınıxxxxqarşılıqlı hesablaşmalarda hansı qaydada nəzərə alınmalı olduğunu da müəyyən etməlidir.
95. Eyni zamanda, iş üzrə bütün sübutlar məcmu halında qiymətləndirilərkən tərəflər arasında formalaşmış hesablaşma praktikası da nəzərə alınmalı, sübutlara MPM-in 88-ci maddəsinin tələblərinə uyğun hüquqi qiymət verilməlixxxxqəbul ediləcək məhkəmə aktında gəlinən nəticələr ətraflı əsaslandırılmalıdır.
96. Məhkəmə kollegiyası qeyd olunanları nəzərə alaraq hesab edir ki, iddiaçıxxxxcavabdehin kassasiya şikayətləri qismən təmin olunmalı, apellyasiya məhkəməsinin qətnaməsi ləğv edilərək işə yenidən baxılması üçün həmin məhkəməyə göndərilməlidir. Işə yenidən baxılarkən işin hərtərəfli, tamxxxxobyektiv tədqiqinə nail olmaq üçün lazım olan bütün tədbirlər görülməli, mövcud sübutlara isə bu Qərarın əsaslandırma hissəsində göstərilənlər nəzərə alınmaqla MPM-in 88-ci maddəsinin tələbləri baxımından düzgün hüquqi qiymət verilməlidir.
97. Göstərilənlərə əsasənxxxxMPM-in 416-419-cu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası
Qərara aldı:
“xxxx” MMC-nin kassasiya şikayəti qismən təmin edilsin. Cavabdeh MMC kassasiya şikayəti qismən təmin edilsin. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının 2025-ci il ## ####### tarixli, 2- *(***)-***/**** nömrəli qətnaməsi ləğv edilsinxxxxiş yenidən baxılmaq üçün Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə qaytarılsın. Qərar qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir.