Şirvan Apellyasiya Məhkəməsi Qərar — İş №7(3-9)-43/2026

Azərbaycan Respublikası adından Qərar Şirvan şəhəri İş № 7(3-9)-43/2026 31.07.2026 ŞIRVAN APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Hakimlər Əliyev Əli Abdulla oğlu (sədrlik edən), Həşimov Yaşar Xanoğlan oğlu və Bəhmənov Habil Xanoğlan oğlundan ibarət tərkibdə, Zeynallı Aslan İsmayıl oğlunun katibliyi, prokuror – Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun Cinayət Təqibindən Kənar İcraatlar İdarəsinin böyük prokuroru Prokuror, məhkum edilmiş şəxs Məhkum və onun müdafiəçisi- Şirvan Regional Vəkil Bürosunun vəkili X1 iştirakı ilə, Məhkum Ağstafa Rayon Məhkəməsinin *(***)-**/**** saylı, ##.##.2024-cü il tarixli hökmü ilə təyin edilmiş və Salyan Rayon Məhkəməsinin *(*-***)-**/**** saylı, ##.##.2026-cı il tarixli qərarı ilə “Konstitusiya və Suverenlik ili” münasibətilə amnistiya elan edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin ##.##.2025-ci il tarixli qərarının 3.1-ci bəndinə əsasən azaldılmış azadlıqdan məhrum etmə cəzasının çəkilməmiş qalan hissəsindən şərti olaraq vaxtından əvvəl azad edilməsinə dair ərizəsinin təmin edilməməsinə dair Salyan Rayon Məhkəməsinin *(*-***)-***/**** saylı, ## #### 2026-cı il tarixli qərarından məhkum Məhkum tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə kollegiyası MÜƏYYƏN E T D İ: Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar Xidmətinin * saylı Cəzaçəkmə Müəssisəsində cəza çəkən Məhkum ərizə ilə Salyan Rayon Məhkəməsinə müraciət edərək, cəzadan şərti olaraq vaxtından əvvəl azad edilməsini xahiş etmişdir. Salyan Rayon Məhkəməsinin *(*-***)-***/**** saylı, ## #### 2026-cı il tarixli qərarına əsasən (sədrlik edən Rüstəm Alıyev) Məhkum cəza çəkməkdən şərti olaraq vaxtından əvvəl azad edilməsi barədə ərizəsi təmin edilməmişdir. Məhkəmə qərarından narazı qalan məhkum Məhkum apellyasiya şikayəti verərək, Salyan Rayon Məhkəməsinin *(*-***)-***/**** saylı, ## #### 2026-cı il tarixli qərarının ləğv edilməsini və onun cəzadan şərti olaraq vaxtından əvvəl azad edilməsi barədə qərar qəbul olunmasını xahiş etmişdir. ŞİKAYƏTİN DƏLİLLƏRİ: Məhkum Məhkum apellyasiya şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, cəza çəkdiyi müddət ərzində əməlindən səmimi peşman olmuş, müəssisədə özünü nümunəvi məhkum kimi aparmış, verilən tapşırıqları vaxtında yerinə yetirmiş, əməyə vicdanlı münasibət göstərmişdir. Törətdiyi əmələ görə utanc keçirdiyini və tam islah olunduğunu, müəssisə rəhbərliyi tərəfindən barəsində intizam tənbehi tətbiq edilmədiyini bildirmişdir. Həmçinin həyat yoldaşının ağır xəstə olduğunu, himayəsində iki azyaşlı övladının qaldığını və onların başqa himayədarının olmadığını qeyd edərək, birinci instansiya məhkəməsinin bu halları lazımi qaydada nəzərə almadığını göstərmişdir. PROSESSUAL MƏSƏLƏLƏR: Məhkəmə iclasında iştirak edən Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun Cinayət Təqibindən Kənar İcraatlar İdarəsinin böyük prokuroru Prokuror apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini, Salyan Rayon Məhkəməsinin *(*-***)-***/**** saylı, ## #### 2026-cı il tarixli qərarının dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etdi. Məhkəmə iclasında iştirak edən məhkum edilmiş şəxs Məhkum və müdafiəçi X1 ayrıayrılıqda apellyasiya şikayətinin dəlillərini müdafiə edərək, şikayətin təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etdilər. HÜQUQİ MƏSƏLƏLƏR: Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra – Cinayət- Prosessual Məcəlləsi) 397.1 və 397.2-ci maddələrinə əsasən «Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən işin faktiki hallarının müəyyən edilməsinin, habelə cinayət qanununun və bu Məcəllənin normalarının tətbiq edilməsinin düzgünlüyünü yoxlayır», «Birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən müəyyən edilmiş faktiki hallar apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən yalnız apellyasiya şikayətinin və ya apellyasiya protestinin hüdudlarında yoxlanılır. Birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən cinayət qanununa və bu Məcəllənin normalarına riayət edilməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən apellyasiya şikayətinin və ya apellyasiya protestinin dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlanılır». Məhkum apellyasiya şikayətində birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticənin işin faktiki hallarına uyğun olmamasını iddia edərək, tələbini Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 399.1.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş əsasla əlaqələndirmişdir. Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 399.1.2-ci maddəsinə əsasən apellyasiya şikayətinin və ya apellyasiya protestinin baxışının nəticələri üzrə məhkəmənin gəldiyi nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmaması birinci instansiya məhkəməsinin hökm və ya qərarının ləğv edilməsi və ya dəyişdirilməsi üçün əsasdır. Apellyasiya şikayəti müəllifinin başlıca dəlili ərizəsinin təmin edilməməsinin əsassız olması, cəzaçəkmə müddətindəki davranışının və ailə vəziyyətinin onun şərti olaraq vaxtından əvvəl azad edilməsinə əsas verməsi ilə bağlıdır. Cinayət Məcəlləsinin 41.2-ci maddəsinə əsasən cəza sosial ədalətin bərpası, məhkumun islah edilməsi və həm məhkumlar, həm də başqa şəxslər tərəfindən yeni cinayətlərin törədilməsinin qarşısını almaq məqsədi ilə tətbiq edilir. Cəzaların icrası qanunvericiliyinə müvafiq olaraq həmin Məcəllənin məqsədi məhkumları islah etmək, həm məhkumlar, həm də başqa şəxslər tərəfindən yeni cinayətlər törədilməsinin qarşısını almaq, vəzifəsi isə cəzaların icrası və çəkilməsi qaydalarını və şərtlərini tənzimləməkdən, məhkumların islah edilmə vasitələrini müəyyən etməkdən, məhkumların hüquq və azadlıqlarını, qanuni mənafelərini qorumaqdan ibarətdir. Məhkumların islah edilməsi - onlarda qanuna itaətin həvəsləndirilməsi, insana, cəmiyyətə, əməyə, birgəyaşayış qayda və ənənələrinə hörmət və ehtiramın formalaşdırılmasıdır. Məhkumların islah edilməsinin əsas vasitələrindən biri cəzanın icrasının və çəkilməsinin müəyyən edilmiş qaydası - rejimdir. Məhkumlara islah edilmə vasitələri cəzanın növü, törədilmiş cinayətin ictimai təhlükəlilik dərəcəsi və xarakteri, məhkumun şəxsiyyəti və davranışı nəzərə alınmaqla tətbiq edilir (CİM-in 2 və 8-ci maddələri). Cinayət Məcəlləsinin 76.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə islah işləri, hərbi xidmət üzrə məhdudlaşdırma, azadlığın məhdudlaşdırılması, intizam xarakterli hərbi hissədə saxlama, müəyyən müddətə azadlıqdan məhrum etmə və ya ömürlük azadlıqdan məhrum etmə növündə cəza çəkən şəxsin islah olunmaq üçün cəzanı tam çəkməsinə lüzum olmadığı qənaətinə gələrsə, onu cəzadan şərti olaraq vaxtından əvvəl azad edə bilər. Bu halda, şəxs tamamilə və ya qismən əlavə cəzadan da azad edilə bilər. Məhkəmə kollegiyası materialı nəzərdən keçirib, apellyasiya şikayətinin dəlillərini müzakirə edib, apellyasiya şikayətinin təmin edilməsinə dair məhkum edilmiş şəxsin və müdafiəçinin, apellyasiya şikayətinin rədd edilməklə məhkəmə qərarının dəyişdirilmədən saxlanılması barədə prokurorun çıxışlarını dinləyərək belə qənaətə gəlir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, birinci instansiya məhkəməsinin qərarı verilmiş apellyasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. «Cəzadan şərti olaraq vaxtından əvvəl azad etmə, cəzanın çəkilməmiş hissəsini daha yüngül cəza növü ilə əvəz etmə, cəzaçəkmə müəssisəsinin növünün dəyişdirilməsi və xəstəliyə görə cəzanı çəkməkdən azad etmə ilə bağlı məhkəmə təcrübəsi haqqında» Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun ## ####### 2010-cu il tarixli Qərarının 1-ci bəndində məhkəmələrə izah edilmişdir ki, cəzaçəkmə müəssisəsinin mülahizəsi müsbət və ya mənfi olmasından asılı olmayaraq, həmin mülahizənin əsaslılığı məhkumun şəxsi işi, proses iştirakçılarının izahatları və digər sənədlərlə əlaqəli şəkildə araşdırılmalı, nəticə yalnız bu kompleks qiymətləndirmədən sonra çıxarılmalıdır. Həmin hüquqi mövqedən görünür ki, cəzaçəkmə müəssisəsinin müsbət mülahizəsi məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş nəticə yaratmır. Məhkəmə mülahizədə göstərilən halların məzmununu, onların real davranış dinamikası ilə təsdiq olunubolunmamasını, məhkumun islah olunması barədə qənaətin formal deyil, faktiki əsaslara söykənib-söykənmədiyini yoxlamalıdır. Cinayət Məcəlləsinin 76.1-ci maddəsinin məzmununa görə cəzadan şərti olaraq vaxtından əvvəl azad etmə məhkəmənin imperativ vəzifəsi deyil, yalnız məhkumun islah olunmaq üçün cəzanı tam çəkməsinə lüzum qalmadığı barədə əsaslı qənaət yarandıqda tətbiq edilə bilən hüquqi imkandır. Bu səbəbdən cəzanın qanunla müəyyən edilmiş hissəsinin həqiqətən çəkilməsi həmin institutun yalnız ilkin formal şərtidir; həmin şərtin mövcudluğu özlüyündə ərizənin təmin edilməsini zəruri etmir. Məhkumun apellyasiya şikayətində istinad etdiyi töhmət almaması, daxili intizam qaydalarına riayət etməsi və verilən tapşırıqları yerinə yetirməsi müsbət xarakterizəedici hallar kimi nəzərə alınsa da, bu hallar cəzaçəkmə rejiminin məhkum üçün müəyyən etdiyi minimum davranış tələblərinə əməl olunmasını ifadə edir. Şərti olaraq vaxtından əvvəl azad etmə üçün isə yalnız pozuntuya yol verilməməsi deyil, məhkumun islah istiqamətində sabit, ardıcıl və inandırıcı müsbət dəyişiklik nümayiş etdirməsi tələb olunur. İş materiallarından görünür ki, məhkum barəsində təqdim edilmiş mülahizədə onun davranışı ümumi ifadələrlə müsbət xarakterizə edilmiş, lakin tam islah olunmasını təsdiq edən konkret davranış göstəriciləri, uzunmüddətli müsbət dinamika, ictimai faydalı fəaliyyətə davamlı cəlb olunma, resosiallaşma baxımından xüsusi nəticələr və cəzanın məqsədlərinin artıq əldə edildiyini göstərən əsaslandırılmış məlumatlar yetərli səviyyədə əks etdirilməmişdir. Bu halda birinci instansiya məhkəməsinin həmin mülahizəni formal xarakterli hesab etməsi əsassız sayıla bilməz. Məhkumun səmimi peşman olması və törətdiyi əmələ görə utanc keçirməsi barədə dəlil də ayrıca qiymətləndirilmişdir. Kollegiya qeyd edir ki, peşmanlıq şərti olaraq vaxtından əvvəl azad etmə məsələsində nəzərə alınmalı hal olsa da, o, məhkumun faktiki davranışı, cəzanın nəticələrinə münasibəti və gələcəkdə qanunauyğun həyat tərzi sürmək imkanını təsdiqləyən digər obyektiv göstəricilərlə birlikdə qiymətləndirilməlidir. Təkcə ümumi xarakterli peşmanlıq ifadəsi məhkumun tam islah olunması barədə qəti qənaət yaratmaq üçün kifayət etmir. Məhkumun ailə vəziyyəti, həyat yoldaşının xəstəliyi və azyaşlı övladlarının olması barədə dəlillər humanitar baxımdan nəzərə alınmalı hallardır. Lakin bu hallar CM-in 76-cı maddəsinin tətbiqində həlledici meyar kimi çıxış etmir. Şərti olaraq vaxtından əvvəl azad etmə institutu ilk növbədə məhkumun islah olunmasının obyektiv qiymətləndirilməsinə və cəzanın məqsədlərinə artıq nail olunub-olunmamasına əsaslanır. Buna görə ailə və sosial vəziyyət məhkumun xeyrinə nəzərə alınsa da, islah olunmanın yetərli sübutu olmadıqda ərizənin təmin edilməsi üçün müstəqil əsas yaratmır. İş materiallarında məhkumun üzərinə düşən prosessual xərclərin, o cümlədən ekspertiza xərclərinin tam ödənilməməsi barədə məlumatın mövcudluğu da onun cəzanın hüquqi nəticələrinə münasibətinin qiymətləndirilməsində nəzərə alınmalı amillərdəndir. Kollegiya bu halın təkbaşına ərizənin rədd edilməsi üçün yetərli olmadığını qeyd etməklə yanaşı, onu məhkumun islah olunması barədə ümumi nəticə çıxarılarkən digər hallarla birlikdə qiymətləndirir. Məhkumun törətdiyi cinayətin narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi ilə bağlı olması da ayrıca və mütləq imtina əsası kimi deyil, cinayətin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsi baxımından kompleks qiymətləndirmənin tərkib hissəsi kimi nəzərə alınmalıdır. Bu kateqoriyadan olan cinayətlər üzrə cəzanın məqsədlərinə nail olunub-olunmaması barədə qənaət formalaşdırılarkən məhkumun davranışındakı müsbət dəyişikliklərin davamlılığı və real xarakteri xüsusilə yoxlanılmalıdır. Beləliklə, apellyasiya şikayətində göstərilən hallar bir-biri ilə əlaqəli şəkildə qiymətləndirildikdə, məhkumun cəzanın qanunla tələb olunan hissəsini çəkməsi və barəsində intizam tənbehinin olmaması onun şərti olaraq vaxtından əvvəl azad edilməsini birbaşa şərtləndirmir; iş materialları isə onun islah olunmaq üçün cəzanı tam çəkməsinə artıq lüzum qalmadığı barədə məhkəmə kollegiyasında inandırıcı və əsaslı qənaət yaratmır. Birinci instansiya məhkəməsi iş materiallarını araşdıraraq məhkumun davranışında müəyyən müsbət hallar olsa da, onun tam islah olunması və cəzanın məqsədlərinə nail olunması barədə qəti nəticəyə gəlmək üçün kifayət qədər əsasların olmadığını düzgün müəyyən etmişdir. Bu nəticə Cinayət Məcəlləsinin 41.2 və 76-cı maddələrinin məqsədinə, habelə Ali Məhkəmə Plenumunun qeyd edilən izahlarına uyğundur. Qeyd olunanlar baxılan işdə məhkəmə qərarının apellyasiya qaydasında ləğvini və ya dəyişdirilməsini tələb edən Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 399.1.2 və 399.1.4-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş halların mövcud olmadığını göstərir. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, Salyan Rayon Məhkəməsinin *(*-***)-***/**** saylı, ## #### 2026-cı il tarixli qərarı məhkum edilmiş şəxs Məhkum tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin cinayət kollegiyası şərh olunanları və Azərbaycan Respublikası CPM-nin 397.1, 397.2, 398.1.1, 514 və 520-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası Q Ə R A R A A L D İ: Apellyasiya şikayəti təmin olunmasın. Salyan Rayon Məhkəməsinin *(*-***)-***/**** saylı, ## #### 2026-cı il tarixli qərarı məhkum edilmiş şəxs Məhkum tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar elan olunduğu andan qanuni qüvvəyə minir. Qərardan Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 408-412-ci maddələrinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin cinayət kollegiyasına kassasiya şikayəti və kassasiya protesti verilə bilər.