Şirvan Apellyasiya Məhkəməsi Qərar — İş №7(3-9)-48/2026

Azərbaycan Respublikası adından Qərar Şirvan şəhəri İş № 7(3-9)-48/2026 13.08.2026 ŞIRVAN APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Hakimlər Əliyev Əli Abdulla oğlunun sədrliyi ilə, Həşimov Yaşar Xanoğlan oğlu və Bəhmənov Habil Xanoğlan oğlundan ibarət tərkibdə, Zeynallı Aslan İsmayıl oğlunun katibliyi, prokuror – Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun Cinayət Təqibindən Kənar İcraatlar İdarəsinin böyük prokuroru X1, məhkum edilmiş şəxs Məhkum və onun müdafiəçisi – Şirvan Regional Vəkil Bürosunun vəkili müdafiəçi1 iştirakları ilə, Məhkum Salyan Rayon Məhkəməsinin *(*-***)-***/**** saylı, ## #### 2026-cı il tarixli qərarından vermiş olduğu apellyasiya şikayətinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə kollegiyası MÜƏYYƏN E T D İ: İş materiallarından görünür ki, Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin ## ####### 2025ci il tarixli, *(***)-****/**** saylı hökmü ilə Məhkum Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 234.1-ci maddəsi ilə təqsirli bilinərək 02 il müddətinə azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum edilmiş, Bakı şəhəri Nizami Rayon Məhkəməsinin ## ####### 2024-cü il tarixli hökmü ilə təyin edilmiş azadlığın məhdudlaşdırılması cəzasının çəkilməmiş hissəsi CMin 68-ci maddəsinə əsasən azadlıqdan məhrum etmə cəzasına hesablanaraq CM-in 67.1-ci maddəsi üzrə qismən birləşdirilmiş və ona qəti olaraq 02 il 06 ay müddətinə azadlıqdan məhrum etmə cəzası təyin edilmişdir. Cəzaçəkmə müddətinin əvvəli ## ##### 2025-ci il tarixdən hesablanmışdır. Salyan Rayon Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, *(*-***)-***/**** saylı qərarı ilə məhkum barəsində Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin ## ###### 2025-ci il tarixli amnistiya qərarının 3.1-ci bəndi tətbiq edilmiş və ona təyin olunmuş azadlıqdan məhrum etmə cəzası 06 ay azaldılmışdır. Məhkum Məhkum cəzadan şərti olaraq vaxtından əvvəl azad edilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət etmiş, ərizəsini cəzanın qanunla müəyyən edilmiş hissəsini çəkməsi, cəzaçəkmə müəssisəsində daxili intizam qaydalarına əməl etməsi, verilən tapşırıqları vaxtında yerinə yetirməsi, mədəni-kütləvi və tərbiyəvi tədbirlərdə iştirak etməsi və əməlindən peşman olması ilə əsaslandırmışdır. Salyan Rayon Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli qərarı ilə məhkumun ərizəsi təmin edilməmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi belə qənaətə gəlmişdir ki, məhkum barəsində cəzaçəkmə müəssisəsinin müsbət mülahizəsi və Komissiyanın rəyi mövcud olsa da, həmin məlumatlar ümumi xarakter daşıyır, məhkumun islahının sabit və dönməz xarakter aldığını təsdiq edən konkret göstəricilər kifayət qədər müəyyən olunmur. Həmin qərardan məhkum Məhkum apellyasiya şikayəti verərək qərarın ləğv edilməsini, ərizəsinin təmin olunmasını və çəkilməmiş qalan cəzadan şərti olaraq vaxtından əvvəl azad edilməsini xahiş etmişdir. APELLYASİYA ŞİKAYƏTİNİN DƏLİLLƏRİ: Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, o, CM-in 76-cı maddəsində nəzərdə tutulan cəza hissəsini çəkmiş, cəza çəkdiyi müddətdə intizamlı olmuş, verilən tapşırıqları yerinə yetirmiş, mədəni-kütləvi və tərbiyəvi tədbirlərdə iştirak etmiş, tənbeh edilməmiş, əməlindən səmimi peşmandır, ailə vəziyyəti nəzərə alınmalıdır və çəkilməmiş cəza müddəti təxminən 10 ay təşkil edir. PROSESSUAL MƏSƏLƏLƏR: Məhkəmə iclasında iştirak edən Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun Cinayət Təqibindən Kənar İcraatlar İdarəsinin böyük prokuroru X1 məhkum Məhkum hazırki cinayət əməlini törətməzdən əvvəl də analoji cinayət törətdiyini, ona azadlıqdan məhrumetmə ilə bağlı olmayan cəza təyin edilməsini, lakin həmin cəzanı çəkərkən, hazırki cinayət əməlini törətməsini, barəsində cəza çəkdiyi müddətdə heç bir həvəsləndirmə tədbiri verilmədiyini nəzərə alıb, şikayətin təmin edilməməsini, birinci instansiya məhkəməsinin qərarının dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etdi. Məhkəmə iclasında iştirak edən məhkum Məhkum və onun müdafiəçisi müdafiəçi1 hər biri ayrı-ayrılıqda apellyasiya şikayətinin dəlillərini müdafiə edib, şikayətin təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etdilər. HÜQUQİ MƏSƏLƏLƏR: Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra – Cinayət- Prosessual Məcəlləsi) 397.1 və 397.2-ci maddələrinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən işin faktiki hallarının müəyyən edilməsinin, habelə cinayət qanununun və bu Məcəllənin normalarının tətbiq edilməsinin düzgünlüyünü yoxlayır. Birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən müəyyən edilmiş faktiki hallar apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən yalnız apellyasiya şikayətinin və ya apellyasiya protestinin hüdudlarında yoxlanılır. Birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən cinayət qanununa və bu Məcəllənin normalarına riayət edilməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən apellyasiya şikayətinin və ya apellyasiya protestinin dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlanılır. Məhkum apellyasiya şikayətində məhkəmənin gəldiyi nəticənin işin faktiki hallarına uyğun olmamasını iddia edərək, tələbini Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 399.1.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş halla əlaqələndirmişdir. Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 399.1.2-ci maddəsinə əsasən apellyasiya şikayətinin və ya apellyasiya protestinin baxışının nəticələri üzrə məhkəmənin gəldiyi nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmaması birinci instansiya məhkəməsinin hökm və ya qərarının ləğv edilməsi və ya dəyişdirilməsi üçün əsasdır. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərini, birinci instansiya məhkəməsinin qərarını və iş materiallarını müqayisəli şəkildə araşdıraraq hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, Salyan Rayon Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli qərarı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikası CM-in 76.1-ci maddəsinin mənasına görə cəzadan şərti olaraq vaxtından əvvəl azad etmənin tətbiqi üçün yalnız məhkumun cəzanın qanunla müəyyən edilmiş hissəsini çəkməsi kifayət deyil. Bu institutun tətbiqi məhkəmənin məhkumun islah olunmaq üçün cəzanı tam çəkməsinə artıq lüzum qalmadığı qənaətinə gəlməsi ilə şərtləndirilmişdir. Başqa sözlə, cəzanın müəyyən hissəsinin çəkilməsi formal şərtdir, lakin həmin şərtin mövcudluğu azad etmənin avtomatik tətbiqini yaratmır. CM-in 76.3.1-ci maddəsinə əsasən az ağır cinayət törətməyə görə təyin edilmiş cəza müddətinin ən azı yarısının həqiqətən çəkilməsi şərti vaxtından əvvəl azad etmənin tətbiqinə baxılmasını mümkün edir. İş üzrə bu formal şərtin mövcudluğu mübahisə doğurmur. Lakin məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, həmin şərtin mövcudluğu apellyasiya şikayətinin təmin edilməsi üçün müstəqil və yetərli əsas sayıla bilməz. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun ## ####### 2010-cu il tarixli, ** nömrəli “Cəzadan şərti olaraq vaxtından əvvəl azad etmə, cəzanın çəkilməmiş hissəsini daha yüngül cəza növü ilə əvəz etmə, cəzaçəkmə müəssisəsinin növünün dəyişdirilməsi və xəstəliyə görə cəzanı çəkməkdən azad etmə ilə bağlı məhkəmə təcrübəsi haqqında” qərarının 1-ci bəndində məhkəmələrə izah edilmişdir ki, cəzaçəkmə müəssisəsinin mülahizəsinin mənfi və ya müsbət olmasından asılı olmayaraq, mülahizənin əsaslılığı məhkumun şəxsi işi, proses iştirakçılarının izahatları və digər sənədlərlə əlaqəli araşdırılmalı və nəticəsindən asılı olaraq müvafiq qərar qəbul edilməlidir. Həmin Plenum qərarının 1-ci bəndində həmçinin məhkəmələrə tövsiyə olunmuşdur ki, bu xarakterli işlərə baxarkən məhkumun cəzasının qanunla müəyyən edilmiş hissəsini çəkibçəkməməsi ilə yanaşı, cəza çəkdiyi müəssisənin mülahizəsini, müsbət xarakterizə olunubolunmamasını, konkret olaraq hansı ictimai faydalı əməklə məşğul olmasını, törətdiyi cinayətə münasibətinin təzahür formasını, məhz hansı ictimai və mədəni tədbirdə iştirak etməsini araşdırsınlar, ümumi və şablon ifadələrlə kifayətlənməsinlər. Plenum qərarının 2-ci bəndinin mənasına görə cinayətin xarakteri, ziyanın ödənilməməsi, əvvəlki məhkumluq və təqsirin etiraf edilməməsi özlüyündə şərti vaxtından əvvəl azad etməyə qadağa kimi qəbul edilə bilməz. Lakin həmin qərarda eyni zamanda göstərilmişdir ki, bu institut imperativ xarakter daşımır və onun tətbiqi məhkəmənin məhkumun cəzanı tam çəkməsinə lüzum olmadığı barədə əsaslandırılmış qənaəti ilə bağlıdır. Buna görə də birinci instansiya məhkəməsi cəzaçəkmə müddətində məhkumun şəxsiyyətini səciyyələndirən halları məcmu şəkildə qiymətləndirməkdə haqlı olmuşdur. Apellyasiya şikayətində * saylı Cəzaçəkmə Müəssisəsinin müsbət mülahizəsinə istinad edilsə də, həmin mülahizə məhkəmə üçün məcburi xarakter daşımır. Mülahizə məhkəmə tərəfindən qiymətləndirilən sübutlardan biridir və onun məzmunu şəxsi işdə olan məlumatlarla uyğunluq təşkil etməlidir. Hazırkı işdə müəssisənin müsbət rəyində məhkumun islah yoluna qədəm qoyduğu, müsbət xarakterizə olunduğu, peşmançılıq hissi keçirdiyi göstərilsə də, həmin nəticələr kifayət qədər konkret faktlarla əsaslandırılmamışdır. Bu baxımdan apellyasiya şikayətinin dəlili kimi istinad olunan cəza müddətinin yarıdan çox çəkilməsi dəlili əsaslı sayıla bilməz. Birinci instansiya məhkəməsi həmin halı nəzərə almış, lakin onu şərti olaraq vaxtından əvvəl azad etmə üçün yetərli hesab etməmişdir. Kollegiya bu yanaşmanı qanuni hesab edir, çünki CM-in 76-cı maddəsi məhkəməyə yalnız müddət meyarına görə deyil, islah olunmanın faktiki vəziyyətinə görə qərar qəbul etməyi tapşırır. Şikayətdə göstərilən tənbeh tədbirinin olmaması və daxili intizam qaydalarına riayət edilməsi məhkumun xeyrinə olan hallar kimi qiymətləndirilsə də, bu hallar təkbaşına islah olunmanın başa çatdığını göstərmir. Cəzaçəkmə müəssisəsinin rejiminə əməl etmək hər bir məhkumun qanuni vəzifəsidir. Bu vəzifənin pozulmaması müsbət haldır, lakin məhkumun cəzanın qalan hissəsini çəkməsinə lüzum qalmadığı barədə qəti nəticə çıxarmaq üçün əlavə, sabit və konkret müsbət göstəricilər tələb olunur. Cəzaçəkmə müəssisəsinin mülahizəsində məhkumun müsbət xarakterizə olunduğu, tədbirlərdə iştirak etdiyi və peşmançılıq keçirdiyi göstərilsə də, həmin nəticələrin hansı konkret davranış faktları, hansı davamlı ictimai faydalı fəaliyyət və hansı fərdi islah göstəriciləri ilə təsdiqləndiyi kifayət qədər açıqlanmamışdır. Mülahizədə məhkumun əməyə münasibətinin müsbət olduğu göstərilsə də, onun müəssisədə konkret əmək fəaliyyətinə cəlb edilməsi və ya əmək münasibətlərində iştirak etməsi müəyyən olunmur. Bu səbəbdən birinci instansiya məhkəməsinin mülahizəni formal və ümumi xarakterli hesab etməsi iş materiallarına uyğundur. Məhkumun tədbirlərdə iştirak etməsi barədə dəlil də qərarın ləğvinə əsas vermir. İş materiallarında həmin tədbirlərin məhkumun şəxsiyyətində hansı real dəyişiklik yaratdığı, onun cinayətkar davranışdan imtina etmə iradəsinin hansı sabit davranışla müşayiət olunduğu və cəmiyyətə təhlükəsiz reinteqrasiyaya hazır olduğunu hansı obyektiv məlumatların təsdiqlədiyi göstərilmir. Buna görə tədbirlərdə iştirak faktı məhkumun islah olunması barədə müsbət məlumat kimi nəzərə alınsa da, onu azad etmə üçün həlledici əsas kimi qəbul etmək mümkün deyil. Apellyasiya şikayətində məhkumun səmimi peşman olması göstərilsə də, birinci instansiya məhkəməsi haqlı olaraq bu peşmanlığın məzmunca hansı davranışda ifadə olunduğunu yoxlamışdır. Məhkumun törətdiyi əmələ münasibəti yalnız sözlə ifadə olunan peşmanlıqdan ibarət olmamalı, onun davranışında, öhdəliklərin icrasında, məsuliyyətli sosial mövqeyində və islahedici tədbirlərə real münasibətində müşahidə edilməlidir. İş materialları isə belə sabit nəticə çıxarmaq üçün kifayət etmir. Kollegiya həmçinin nəzərə alır ki, məhkum narkotik vasitələr və psixotrop maddələrlə bağlı cinayətə görə məhkum edilmişdir və onun barəsində narkomaniyadan məcburi müalicə tədbirinin qüvvədə olması birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən qiymətləndirilmişdir. Bu hal özlüyündə cəzadan şərti olaraq vaxtından əvvəl azad etməyə mütləq maneə kimi qəbul edilmir. Lakin müalicə prosesinin tam başa çatmaması, islahın sabitliyini təsdiq edən konkret göstəricilərin zəifliyi və çəkilməmiş cəza müddətinin hələ də əhəmiyyətli olması birlikdə qiymətləndirildikdə, məhkumun cəzanın qalan hissəsini çəkməsinə lüzum qalmadığı qənaətinə gəlmək üçün kifayət etmir. Məhkumun barəsində həvəsləndirmə tədbirinin tətbiq edilməməsi də ayrıca həlledici əsas olmasa da, cəzaçəkmə müddətində müsbət davranışın davamlı və fərqlənən xarakter aldığını göstərən obyektiv göstəricilərin mövcud olmamasını təsdiqləyən əlavə hal kimi qiymətləndirilməlidir. Əgər məhkumun davranışı islahın sabit mərhələsinə çatmış olsaydı, bu hal şəxsi işdə daha konkret və yoxlanıla bilən nəticələrlə ifadə olunmalı idi. İş üzrə ekspertiza tədqiqatı ilə bağlı 91 manat borcun qalması da birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən məhkumun üzərinə düşən öhdəliklərə münasibətini səciyyələndirən əlavə məlumat kimi nəzərə alınmışdır. Kollegiya qeyd edir ki, həmin borcun mövcudluğu təkbaşına ərizənin rədd olunması üçün müstəqil əsas deyildir; lakin digər hallarla birlikdə məhkumun məsuliyyətli davranışının və islah göstəricilərinin kifayət qədər sabit olmadığını qiymətləndirmək üçün nəzərə alına bilər. Ailə vəziyyətinin və həbsdə olmasının məhkumun ailə üzvlərinə təsir etməsi barədə dəlil humanist baxımdan başa düşüləndir. Bununla belə, CM-in 76-cı maddəsinin tətbiqi üçün əsas meyar ailə vəziyyəti deyil, məhkumun islah olunmaq üçün cəzanı tam çəkməsinə lüzum qalmadığı barədə məhkəmədə formalaşan əsaslandırılmış qənaətdir. İş materiallarında belə qənaətə gəlmək üçün yetərli sübutlar olmadığından ailə vəziyyətinə istinad apellyasiya şikayətinin təmin edilməsinə əsas yaratmır. Çəkilməmiş cəza müddətinin təxminən 10 ay olması barədə dəlil də birinci instansiya məhkəməsinin nəticəsini təkzib etmir. Cəzanın qalan hissəsinin az və ya çox olması ayrıca mütləq meyar deyildir; lakin məhkumun islah göstəriciləri yetərli olmadıqda, çəkilməmiş müddətin mövcudluğu cəzanın məqsədlərinə nail olunması baxımından qiymətləndirilməlidir. Birinci instansiya məhkəməsi bu halı digər faktlarla əlaqəli şəkildə nəzərə almışdır. Beləliklə, apellyasiya şikayətində göstərilən dəlillər birinci instansiya məhkəməsinin qərarının qanunsuz və ya əsassız olduğunu təsdiq etmir. Qərarda iş üçün əhəmiyyətli hallar araşdırılmış, cəzaçəkmə müəssisəsinin mülahizəsinə tənqidi qiymət verilmiş, CM-in 76-cı maddəsinin tətbiqi üçün tələb olunan islah meyarlarının tam formalaşmadığı əsaslandırılmışdır. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, Salyan Rayon Məhkəməsi məhkumun ərizəsini rədd etməklə düzgün nəticəyə gəlmişdir. Apellyasiya baxışı zamanı qərarın ləğv edilməsi və ya dəyişdirilməsi üçün Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş əsaslar müəyyən edilməmişdir. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 76-cı, Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 397, 398, 399, 513 və 520-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası Q Ə R A R A A L D İ: Apellyasiya şikayəti təmin olunmasın. Salyan Rayon Məhkəməsinin *(*-***)-***/**** saylı, ## #### 2026-cı tarixli qərarı məhkum edilmiş şəxs Məhkum tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar elan olunduğu andan qanuni qüvvəyə minir. Qərardan Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 408-412-ci maddələrinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin cinayət kollegiyasına kassasiya şikayəti və kassasiya protesti verilə bilər.