Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №e-16(3-6)-481/2026

Azərbaycan Respublikası adından Qərardad Bakı şəhəri İş № e-16(3-6)-481/2026 24.07.2026 BAKI APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Hakimlər Məmmədov Məmməd Allahverdi oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Mərdanova Xumar Afət qızı və Imanov Azad Nizam oğlundan ibarət tərkibdə, **(*-***)- ***/**** saylı mülki iş üzrə Bakı Şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsi tərəfindən qəbul edilmiş ## #### 2026-cı il tarixli qərardaddan Cavabdeh verdiyi şikayətə yazılı icraat qaydasında baxaraq MÜƏYYƏN ETDI: Iddiaçı Ərizəçi cavabdeh Cavabdeh qarşı iddia ərizəsi ilə Yasamal Rayon Məhkəməsinə müraciət edərək, onunla cavabdehin birgə nikah dövründə əldə edildiyini bildirdiyi daşınmaz əmlaklar üzərində onların paylarının müəyyən edilməsini xahiş etmişdir. Iddiaçı eyni zamanda “müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiq edilməsi haqqında” ərizə ilə Rayon Məhkəməsinə müraciət edərək, iddia tələbinin predmetini təşkil edən daşınmaz əmlakların: Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, X1 küçəsi, ev 10-da yerləşən ** saylı mənzilin; ünvan 1 “A” ünvanda yerləşən qeyri-yaşayış sahəsinin; ünvan 27 “A”, * saylı mənzilin; ünvan 27 “A”, 4 korpus - 3 mənzilin; ünvan 27 “A”, 2 korpus - 3 mənzilin; Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Binəqədi qəsəbəsində yerləşən 1/5 hissəsinin; Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, Inşaatçılar prospekti, ev 4 “A”, mənzil 57-nin 1/10 hissəsinin; Bakı şəhəri, Xətai rayonu, Afiyətdin Cəlilov küçəsi, ev 20, mənzil 41-in 1/10 hissəsinin; Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Dərnəgül qəsəbəsi, 37G, 3095-ci məhəllədə yerləşən əmlak kompleksinin və torpaq sahəsindən 1/10 hissəsinin; Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, X2 küçəsində yerləşən qeyriyaşayış binasının 1/10 hissəsinin; Abşeron rayonu, Mehdiabad qəsəbəsində yerləşən 0,6794 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin; Xaçmaz rayonu, Dalğalı qəsəbəsində yerləşən fərdi yaşayış evinin 1/10 hissəsinin; Xaçmaz rayonu, Dalğalı qəsəbəsində yerləşən digər fərdi yaşayış evinin 1/10 hissəsinin, Türkiyə Respublikasının Istanbul şəhərində, Maslak 1453 yaşayış kompleksində yerləşən ** nömrəli mənzilin üzərinə həbs qoyulması, onların özgəninkiləşdirlməsinin cavabdehə və başqalarına qadağan edilməsi barədə qərardad qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Ərizə onunla əsaslandırılmışdır ki, mübahisə predmeti olan daşınmaz əmlakların cavabdehin adına qeydiyyatda olması sonuncuya həmin əmlaklar üzərində sərəncam vermək, o cümlədən onları satmaq, bağışlamaq, ipoteka ilə yükləmək və ya digər formada üçüncü şəxslərə özgəninkiləşdirmək imkanı verir. Iddiaçının qənaətinə görə, əsas mübahisə həll edilənədək əmlakların hüquqi vəziyyətinin dəyişməsi onun iddia etdiyi hüquqlarının gələcəkdə qorunmasını və iddia təmin ediləcəyi halda qəbul olunacaq məhkəmə aktının icrasını çətinləşdirə bilər. “Müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiq edilməsi haqqında” ərizəyə baxmış Rayon Məhkəməsi iş üzrə qəbul etdiyi ##.##.2026-cı il tarixli qərardadla ərizənin qismən təmin edilməsini, cavabdehin mülkiyyətində olan əmlak kimi qeydiyyata alınmış, yuxarıda qeyd edilən və yalnız Azərbaycan Respublikasında yerləşən əmlakların özgəninkiləşdirilməsinin cavabdehə və üçüncü şəxslərə qadağan edilməsini, qalan hissədə ərizənin təmin edilməməsini qərara almışdır. Cavabdeh həmin qərardaddan Rayon Məhkəməsinə şikayət verərək, qərardadın ləğv edilməsini və “müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiq edilməsi haqqında” ərizənin təmin edilməməsini xahiş etmişdir. Şikayət onunla əsaslandırılmışdır ki, ərizəni qismən təmin etmiş Rayon Məhkəməsi nəzərə almamışdır ki, barəsində müvəqqəti təminat tədbiri tətbiq edilmiş əmlakların əksər hissəsi birgə nikah dövründə ümumi vəsait hesabına əldə edilməmişdir. Həmin əmlakların bir hissəsi cavabdehin atasından miras qalmış, bir hissəsi isə atası tərəfindən cavabdehə bağışlanmış, digər hissəsinin əldə edilməsinə sərf edilmiş vəsait isə cavabdehin ailəsinə məxsus şirkətdəki iştirak payından formalaşmışdır. Belə ki, cavabdehin atasının ##.##.2023-cü il tarixdə vəfat etməsindən sonra bir sıra daşınmaz əmlaklar və həmin əmlaklardakı paylar - Binəqədi qəsəbəsində yerləşən əmlakdakı 1/5 pay, Inşaatçılar prospektindəki mənzilin 1/10 hissəsi, Afiyəddin Cəlilov küçəsindəki mənzilin 1/10 hissəsi, Dərnəgüldə yerləşən kompleks və torpaq sahəsindəki 1/10 pay, Nərimanov rayonundakı qeyri-yaşayış binasının 1/10 hissəsi, habelə Mehdiabad və Xaçmazda yerləşən əmlaklar cavabdehin mülkiyyətinə vərəsəlik qaydasında keçmişdir. Bakı şəhəri, X1 küçəsi, ev 10-da yerləşən ** nömrəli mənzilin tərəflərin nikahından əvvəl cavabdehin mülkiyyətində olmuşdur. Lakin Rayon Məhkəməsi bunları nəzərə almamışdır. Bundan başqa Rayon Məhkəməsi nəzərə almamışdır ki. iddiaçı, müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi üçün mübahisəli əmlakların özgəninkiləşdirilməsi təhlükəsinin real və konkret olmasını təsdiq edə biləcək hansı mötəbər sübut təqdim etməmişdir. Göründüyü kimi “müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiq edilməsi haqqında” ərizənin bir qismini təmin etmiş Rayon Məhkəməsi cavabdehin mülkiyyət hüququna qanunsuz və qeyrimütənasib müdaxilə etmişdir. Şikayətə baxmış Rayon Məhkəməsi iş üzrə qəbul etdiyi ##.##.2026-cı il tarixli qərardad ilə şikayətin təmin edilməməsini və baxılması üçün şikayətin işlə birlikdə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilməsini qərara almışdır. Şikayətə yazılı icraat qaydasında baxan Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası (bundan sonra – Məhkəmə) şikayətin dəlillərini və iş üzrə materialları araşdıraraq hesab edir ki, şikayət təmin edilməməli, barəsində şikayət verilmiş qərardad dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin (MPM) tələblərinə görə, maraqlı şəxslərin və ya arbitraj mübahisəsi tərəfinin ərizəsi ilə məhkəmə müvəqqəti təminat tədbirlərinin tətbiqi barədə qərardad qəbul edə bilər (maddə 157.1.). Müvəqqəti təminat tədbirləri cavabdehin, arbitraj mübahisəsi tərəfinin və ya digər şəxslərin hərəkətləri (hərəkətsizliyi) nəticəsində mövcud vəziyyətin dəyişəcəyi təqdirdə ərizəçinin hüquqlarının qorunmasının (təmin və ya bərpa edilməsinin) mümkün olmayacağı və ya əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşəcəyinin qarşısını almaq məqsədilə tətbiq edilir (maddə 157.2.). Iddia tələbinin kifayət qədər əsaslılığına dair ilkin sübutların mövcudluğu müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi haqqında ərizədə əsaslandırılmalıdır (maddə 157.5.). Cavabdehdə və ya digər şəxslərdə olan cavabdehə məxsus əmlak üzərinə həbs qoymaq, müəyyən hərəkətləri etməyi cavabdehə qadağan etmək, mübahisə predmetinə aid olan müəyyən hərəkətləri etməyi başqa şəxslərə qadağan etmək və sair növdə müvəqqəti təminat tədbirləri tətbiq edilə bilər (maddə 158.1.). Iş materiallarından görünür ki, tərəflər arasında hazırda məhkəmə baxışında olan mübahisə məhz müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiq edildiyi daşınmaz əmlaklar üzərində payların müəyyən edilməsi ilə bağlıdır. Əsas mübahisə üzrə qanuni qüvvəyə minmiş yekun məhkəmə aktı mövcud olmadığından, həmin əmlakların tərəflərin ümumi birgə mülkiyyətinə, yaxud cavabdehin ayrıca mülkiyyətinə aid olması məsələsinə müvəqqəti təminat tədbirinə dair hazırkı icraat çərçivəsində qabaqcadan və birmənalı hüquqi qiymət verilməsi mümkün deyildir. Məhkəmə xüsusilə qeyd edir ki, müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi barədə məsələyə baxılması əsas iddia tələbinin mahiyyəti üzrə həlli demək deyildir. Bu mərhələdə məhkəmənin vəzifəsi iddiaçının mübahisəli əmlaklar üzərində pay hüququnun mövcudluğunu qəti şəkildə müəyyən etmək deyil, mövcud vəziyyət dəyişəcəyi təqdirdə gələcəkdə ərizəçinin hüquqlarının müdafiəsinin və qəbul edilə biləcək yekun məhkəmə aktının icrasının mümkün olmayacağı və ya əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşəcəyi barədə ilkin əsasların olub-olmadığını müəyyən etməkdir. Nümunə qərardadda da əsas iddianın əsaslı olub-olmamasına müvəqqəti təminat mərhələsində birmənalı qiymət verilməsinin mümkün olmadığı qəbul edilmişdir. Məhkəmə hesab edir ki, cavabdehin mübahisəli daşınmaz əmlakların bir hissəsinin nikahdan əvvəl əldə edilməsi, bir hissəsinin ona bağışlanması, digər hissəsinin isə vərəsəlik qaydasında keçməsi və bu səbəbdən onun ayrıca mülkiyyəti olması barədə şikayət dəlilləri hazırkı mərhələdə barəsində şikayət verilmiş qərardadın ləğv edilməsi üçün əsas yaratmır. Belə ki, qeyd olunan dəlillər mahiyyət etibarilə tərəflər arasında baxılmaqda olan əsas mübahisənin predmetinə, yəni müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiq edildiyi əmlakların hüquqi rejiminin müəyyən edilməsinə aiddir. Həmin əmlakların hansının nikah dövründə ümumi vəsait hesabına əldə edilməsi, hansının cavabdehə nikahdan əvvəl məxsus olması, habelə bağışlama və ya vərəsəlik qaydasında əldə edilmiş əmlakların mövcud olub-olmaması və bunların tərəflərin əmlak hüquqlarına təsiri əsas mülki işə mahiyyəti üzrə baxılarkən tərəflərin təqdim etdikləri sübutlar əsasında araşdırılmalı və yekun məhkəmə aktı ilə həll edilməli məsələlərdir. Bu səbəbdən şikayətçinin Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin 31.1 və 34.1-ci maddələrinə istinad etməklə mübahisəli əmlakların onun ayrıca mülkiyyəti olması barədə irəli sürdüyü dəlillərə hazırkı mərhələdə yekun hüquqi qiymət verilməsi əsas iddia üzrə həll edilməli məsələlərin qabaqcadan həll edilməsi nəticəsini doğurardı. Müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiq edilməsi isə həmin əmlakların iddiaçıya və ya cavabdehə məxsusluğunun müəyyən edilməsi anlamına gəlmir və tərəflərdən hər hansı birinin əsas mübahisə üzrə mövqeyinin əvvəlcədən əsaslı hesab olunması kimi qiymətləndirilə bilməz. Şikayətçinin sözügedən əmlakların miras, bağışlama və nikahdan əvvəl əldə edilmə əsasında onun ayrıca mülkiyyəti olması barədə mövqeyi şikayətdə geniş şəkildə irəli sürülmüşdür. Əksinə, müvəqqəti təminat tədbirinin mahiyyəti məhz əsas mübahisə yekun həll edilənədək mövcud vəziyyətin qorunmasından ibarətdir. Hazırkı halda iddia tələbinin bilavasitə həmin daşınmaz əmlaklar üzərində payların müəyyən edilməsinə yönəldiyi nəzərə alındıqda, mübahisə davam etdiyi müddətdə onların üçüncü şəxslərə özgəninkiləşdirilməsi əmlakların hüquqi vəziyyətinin dəyişməsinə, yeni hüquq münasibətlərinin və üçüncü şəxslərin hüquqlarının yaranmasına, bununla da iddiaçının hüquqlarının müdafiəsinin və iddia təmin ediləcəyi halda qəbul olunacaq yekun məhkəmə aktının icrasının əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşməsinə səbəb ola bilər. Məhkəmə, şikayətçinin iddiaçı tərəfindən daşınmaz əmlakların özgəninkiləşdirilməsi istiqamətində cavabdehin konkret hərəkətlər etməsini təsdiq edən sübut təqdim edilmədiyi və Rayon Məhkəməsinin yalnız ehtimala əsaslandığı barədə dəlilini də əsaslı hesab etmir və bununla bağlı qeyd edir ki, MPM-in 157.2-ci maddəsinin məzmunundan göründüyü kimi, müvəqqəti təminat tədbirinin məqsədi mövcud vəziyyət dəyişəcəyi təqdirdə ərizəçinin hüquqlarının qorunmasının mümkün olmayacağı və ya əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşəcəyinin qarşısını əvvəlcədən almaqdır. Bu institutun qabaqlayıcı xarakteri nəzərə alındıqda, müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi üçün mübahisə predmetinin artıq özgəninkiləşdirilməsi və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarının artıq yaranması tələb edilə bilməz. Belə yanaşma müvəqqəti təminat tədbirinin preventiv mahiyyətini aradan qaldırardı. Hazırkı işdə təminat tədbirinin tətbiq edildiyi obyektlər təsadüfi və əsas iddia ilə əlaqəsi olmayan əmlaklar deyil, bilavasitə iddiaçının pay hüququnun müəyyən edilməsini tələb etdiyi daşınmaz əmlaklardır. Buna görə həmin əmlakların mübahisə həll edilənədək hüquqi vəziyyətinin dəyişməsinin qarşısının alınması ilə əsas iddianın predmeti arasında birbaşa əlaqə vardır. Rayon Məhkəməsinin müvəqqəti təminat tədbirini tətbiq edərkən nəzərə aldığı risk də məhz mübahisənin predmetini təşkil edən əmlakların özgəninkiləşdirilməsi nəticəsində mövcud vəziyyətin dəyişməsi və gələcək məhkəmə müdafiəsinin çətinləşməsi ilə bağlı olmuşdur. Məhkəmə, şikayətçinin tətbiq edilmiş müvəqqəti təminat tədbirinin onun mülkiyyət hüququna qanunsuz və qeyri-mütənasib müdaxilə təşkil etməsi barədə dəlilini də qəbul etmir. Belə ki, Rayon Məhkəməsi iddiaçının müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi haqqında ərizəsini bütövlükdə təmin etməmiş, tələb olunan ayrı-ayrı tədbirlərin xarakterini və cavabdehin hüquqlarına müdaxilə dərəcəsini ayrıca qiymətləndirmişdir. Iddiaçı mübahisəli daşınmaz əmlakların üzərinə həbs qoyulmasını da xahiş etdiyi halda, Rayon Məhkəməsi həmin tədbirin daha ağır məhdudiyyət yaratdığını nəzərə alaraq bu hissədə ərizəni təmin etməmiş və iddiaçının hüquqlarının müvəqqəti qorunması üçün daha yüngül tədbir olan özgəninkiləşdirmənin qadağan edilməsi ilə kifayətlənmişdir. Bu hal onu göstərir ki, Rayon Məhkəməsi müvəqqəti təminat tədbirini formal olaraq və ərizədə tələb edilən bütün həcmdə tətbiq etməmiş, iddiaçının gələcək məhkəmə müdafiəsinin təmin edilməsi ilə cavabdehin mülkiyyət hüququnun mümkün qədər az məhdudlaşdırılması arasında tarazlığı nəzərə almışdır. Tətbiq edilən qadağa cavabdehin həmin əmlaklara mülkiyyət hüququnu aradan qaldırmır və əsas mübahisənin nəticəsini əvvəlcədən müəyyən etmir, yalnız mübahisə həll edilənədək onların hüquqi vəziyyətinin özgəninkiləşdirmə yolu ilə dəyişdirilməsinin qarşısını alır. Rayon Məhkəməsinin mütənasiblik və əsaslandırılmışlıq baxımından fərdi qiymətləndirmə aparması, həmçinin Türkiyə Respublikasının Istanbul şəhərində, Maslak 1453 yaşayış kompleksində yerləşən ** nömrəli mənzilə münasibətdə müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiq edilməməsindən görünür. Məhkəmə həmin əmlaka dair hüquqmüəyyənedici sənədin Azərbaycan dilinə qanunla müəyyən edilmiş qaydada tərcümə olunmuş formasının təqdim edilmədiyini nəzərə alaraq bu əmlaka münasibətdə təminat tədbirinin tətbiqi üçün kifayət qədər əsas müəyyən etməmişdir. Buna görə şikayətçinin müvəqqəti təminat tədbirinin onun mülkiyyət hüququna qeyrimütənasib müdaxilə olması barədə dəlili işin faktiki halları ilə təsdiq edilmir. Rayon Məhkəməsinin seçdiyi tədbir əsas iddianın predmeti ilə əlaqəli olmaqla, mövcud vəziyyətin qorunmasına yönəlmiş, iddiaçının hüquqlarının gələcək müdafiəsi üçün zəruri həddə tətbiq edilmiş və ərizədə tələb olunan daha ağır tədbir seçilməmişdir. Beləliklə, iş materiallarından görünür ki, əsas iddianın predmeti müvəqqəti təminat tədbiri tətbiq edilmiş daşınmaz əmlaklar üzərində payların müəyyən edilməsi ilə bilavasitə bağlıdır, əsas mübahisə üzrə yekun məhkəmə aktı qəbul edilməmişdir və mübahisə davam etdiyi müddətdə həmin əmlakların hüquqi vəziyyətinin dəyişməsi gələcək məhkəmə müdafiəsini əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşdirə bilər. Eyni zamanda, Rayon Məhkəməsi cavabdehin hüquqlarına müdaxilənin həcmini nəzərə alaraq əmlakların üzərinə həbs qoymamış və yalnız onların özgəninkiləşdirilməsini qadağan etmişdir. Odur ki, Məhkəmə hesab edir ki, müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiq edilməsinin zəruriliyinə dair ilkin əsaslar mövcud olmuş, tətbiq edilmiş tədbir iddia tələbi ilə əlaqəli və onun məqsədinə mütənasib olmuşdur. Şikayətçinin əmlakların hüquqi rejiminə dair dəlilləri isə əsas mübahisə üzrə mahiyyəti üzrə araşdırılmalı olduğundan hazırkı mərhələdə müvəqqəti təminat tədbirinin ləğvinə əsas vermir. Bu səbəbdən də yuxarıda göstərilənlərə əsasən hesab edilməlidir ki, şikayətin dəlilləri əsassızdır. Barəsində şikayət verilmiş qərardadın ləğv edilməsi və ya dəyişdirilməsi üçün əsas yoxdur. Buna görə də, göstərilənləri nəzərə alan və MPM-in 397, 398, 402-ci maddələrinin tələblərini rəhbər tutan Məhkəmə QƏRARA ALDI: Cavabdeh şikayəti təmin edilməsin. Hazırkı iş üzrə Yasamal Rayon Məhkəməsi tərəfindən qəbul edilmiş ## #### 2026-cı il tarixli qərardad dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərardad çıxarıldığı andan qanuni qüvvəyə minir və ondan kassasiya şikayəti verilmir.