Bakı Şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(005)-235/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № e-2(005)-235/2024 16.10.2024 BAKI ŞƏHƏRİ NƏRİMANOV RAYON MƏHKƏMƏSİ İddiaçı cavabdeh "xxxx" MMC-yə qarşı “müqavilənin ləğvi və ödənilmiş pulun qaytarılması”tələbinə dair iddia ərizəsi barədə mülki iş üzrə (açar sözlər: müqavilənin ləğvi və ödənilmiş pulun qaytarılması) Hakim Əfəndizadə Mehriban Xalid qızının sədrliyi, Məhkəmə iclas katibi Mayılzadə Gülzadə Çingiz qızının katibliyi, Tərəflərin iştirakı olmadan, İddiaçı cavabdeh "xxxx" MMC-yə qarşı “müqavilənin ləğvi və ödənilmiş pulun qaytarılması” tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə mülki işə Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi: İşin faktiki halları: İddiaçı ilə Cavabdeh MMC arasında iddiaçıya məxsus Abşeron rayonu, Masazır qəsəbəsi, Əliağa Vahid küçəsi "xxxx" MTK-nın yaşayış binasının 2-ci giriş, 7-ci mərtəbəsində 55 saylı, ümumi sahəs 52,5 kv.m. olan 1 otaqlı mənzilin təmir edilməsi barədə podrat müqaviləsi imzalanmışdır. Müqavilənin şərtlərinə əsasən icraçı mənzili 1 ay (+15 gün) müddətində təmir etməyi, sifarişçi isə 13500 manat məbləğində ödəniş etməyi (10000 manat nağd, 3000 manat altı ay ərzində olmaqla)öhdəsinə götürür. xx.xx.2022-ci il tarixli, xx.xx.2022-ci il tarixli və xx.xx.2022-ci il tarixli kassa mədaxil orderləri ilə müəyyən edilir ki, İddiaçı ev tikintisi üçün Cavabdeh MMC-yə cəmi 13500 manat ödəniş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi tərəfindən verilmiş xx.xx.2024-cü il tarixli rəydən görünür ki, aparılmış hesablamalar nəticəsində İddiaçı mənzildə aparılmış tikinti-təmir işlərinin təqribi dəyəri bazar qiymətlərinə uyğun olaraq 2636 manat məbləğində müəyyən olunmuşdur. İddiaçı məhkəməyə müraciət edərək, cavabdeh tərəfindən təmir işlərinin vaxtında və tam aparılmadığını, yalnız təmizlik işlərinin görüldüyünü bildirir və 13500 manat mbləğində pulun geri qaytarılmasını tələb edir. İddia ərizəsinin və ona etirazın dəlilləri: a) İddia ərizəsinin dəlilləri İddiaçı cavabdeh "xxxx" MMC-yə qarşı “müqavilənin ləğvi və ödənilmiş pulu qaytarılması” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, ona məxsus Abşeron rayonu Masazır qəsəbəsində yerləşən "xxxx" MTK tərəfindən inşa olunan 1 otaqlı mənzilinin təmiri barədə Cavabdeh MMC ilə xx.xx.2022-ci il tarixdə bağlanmış podrat müqaviləsinə xitam verilməsi və Cavabdehndən müqavilə üzrə ödənilmiş 13500 manat pulun və iddianın məhkəməyə verilməsi üçün ödənilmiş 132 manat pulun və hüquqi yardım üçün ödənilmiş 410 manat pulun alınaraq ona verilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. İddia ərizəsini onunla əsaslandırılmışdır ki, o xx.xx.2022-ci il tarixdə “İnstagram” sosial şəbəkəsi vasitəsilə Cavabdeh MMC-nin açıq səhifəsinə daxil olaraq onun direktoru X4 ilə əlaqə saxlamışdır. Sonra onunla görüşərək ona məxsus Abşeron rayonu Masazır qəsəbəsində yerləşən "xxxx" MTK tərəfindən inşa olunan 1 otaqlı mənzilinin təmiri barədə onunla xx.xx.2022-ci il tarixdə podtar müqaviləsi bağladılar. Müqaviləyə əsasən o mənzilin təmiri üçün 13000 manat pul ödəməli idi. xx.xx.2022-ci il tarixdə o ona 10000 manat, xx.xx.2022-ci il tarixdə 2000 manat, xx.xx.2022-ci il tarixdə isə əlavə işlər də yerinə yetiriləcəyəni nəzərə alaraq əlavə 500 manat, yəni 1500 manat pul ödədim. Şirkətin rəhbəri öz işçilərini xx.xx.2022-ci il tarixdə mənzilə göndərdi. Onlar orada həmin gün bir sıra təmizlik işləri yerinə yetirdilər. İşçilər səhəri gün də mənzildə işə başlamaq üçün bir sıra işlər yerinə yetirdikdən sonra bir daha mənzilə gəlmədilər və heç bir işi davam etdirmədilər. Dəfələrlə İlyasa işlərini davam etdirməsini tələb etsə də “bu-gün, sabah gələcəyik” deyərək heç bir işi yerinə yetirmədi. Sonra o məcbur olub mənzilinin təmirini başqa şəxslər vasitəsilə yerinə yetirdi. Sonradan o maraqlandıqda məlum oldu ki, İlyasın belə əməlləri barədə polisə çoxsaylı şikayətlər vardır. Çünki, onun kimi insanların mənzillərini və digər obyektlərini təmir adı ilə onlardan çoxlu miqdarda pullar almışdır. b) Cavabdehin iddia ərizəsinə etirazının dəlilləri Cavabdeh iddia ərizəsinə etirazını yazılı şəkildə məhkəməyə təqdim etməmişdir. Məhkəmə iclasında verilən izahatlar Əvvəlki məhkəmə iclasında iştirak edən İddiaçı nümayəndəsi və vəkili Vəkil iddia tələbini müdafiə edərək, iddia tələbinin dəlilləri ilə eyni məzmunlu izahat verib, ekspert rəyi ilə razı olmadığını bildirdi və iddia tələbinin tam təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etdi. Əvvəlki məhkəmə iclaslarında iştirak edən Cavabdeh MMC-nin nümayəndəsi X4 iddia tələbini qismən etiraf edərək, iddiaçının mənzilində təmir işlərinin tam olmasa da, müəyyən hissəsinin aparıldığını bildirmişdir. Cavabdeh məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qаydаdа xəbərdar edilməsinə bахmаyаrаq nümayəndəsi məhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməməsinin səbəbləri barədə məhkəməyə məlumаt vеrməmişdir. Belə olan halda məhkəmə, Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 185.5-ci maddəsinə əsasən işə cavabdehin nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Mülki işin materialları 11 may 2021-ci il tarixli müqavilədən görünür ki, İddiaçı ilə "xxxx" MTK arasında müqavilə bağlanmış, ünvan 1-də tikilən bina başa çatdıqdan sonra, həmin binanın 2 girişli 7-ci mərtəbəsində yerləşən ümumi sahəsi 52,5 kv.m olan, 87 saylı, 1 otaqlı mənzili xx.xx.2022-ci il tarixli İddiaçı təhvil verməyi, "xxxx" MTK öz üzərinə götürür. 11 may 2021-ci il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, İddiaçı "xxxx" MTK-nın ünvan 1-də tikilən binasının 7-ci mərtəbəsində 2 giriş, 55 saylı, ümumi sahəsi 52,5 kv.m mənzilin dəyərindən 10000 manat "xxxx" MTK –ya ödəmişdir. Qalıq 29000 manatdır. 28 fevral 2023-cü il tarixli "xxxx" MTK –nın arayışından görünür ki, Əliyev X1 rayonu, Masazır qəsəbəsi, Əliağa Vahid küçəsi, 281 ünvanda yerləşən "xxxx" MTK –da 2 giriş, 87 saylı mənzildə qeydiyyatsız yaşayır. xx.xx.2022-ci il tarixli müqavilədən görünür ki, Cavabdeh MMC (icraçı) İddiaçı (sifarişçinin) sifarişinə əsasən 52 kv.m olan mənzili 1 ay 15 günə təmir etməyi, müqavilə bağlandığı andan ümumi məbləğin 40 faizi, işin ortasında məbləğin 10000 manat nağd 3000 manat 6 aya ödəməyi öhdəsinə götürür. Sifarişçi işlərin yerinə yetirilməsinin əvəzində icraçıya bu müqavilədə göstərilən məbləğin ödənilməsini öhdəsinə götürmüşdür. xx.xx.2022-ci il tarixli, xx.xx.2022-ci il tarixli və xx.xx.2022-ci il tarixli kassa mədaxil orderlərinin surətindən görünür ki, İddiaçı ev tikintisi üçün Cavabdeh MMC-yə cəmi 13500 manat ödəniş etmişdir. AR DİN Bakı şəhəri Nərimanov rayon Polis idarəsinin 17-ci polis şöbəsinin xx.xx.2022ci il tarixli məktubundan görünür ki, İddiaçı daxil olmuş müraciətis əsasında təhqiqat araşdırması aparılmışdır. Toplanmış material üzrə AR CPM-in 39.1.1 maddəsinə əsasən cinayət işinin başlanması rədd edilmişdir. 01 dekabr 2022-ci il tarixli cinayət işinin başlanmasının rədd edilməsi barədə qərardan görünür ki, qərarın təsviri hissəsində göstərilənləri nəzərə alaraq, material üzrə cinayət işinin başlanılması rədd edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin xx.xx.2024-cü il tarixli, 10/2878 nömrəli ekspert rəyinin nəticə hissəsindən görünür ki, İddiaçı məxsus mənzildə aparılmış tikinti-təmir işlərinin bazar qiymətlərinə uyğun olaraq ümumi dəyəri təqribən 2636 manat məbləğində müəyyən olunmuşdur. Mülki işə tətbiq edilən hüquq Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 106.1-ci maddəsinə görə işdə iştirak edən şəxslərin iş üçün əhəmiyyətli olan və onlara məlum olan faktlar barədə izahatları iş üzrə toplanmış digər sübutlarla yanaşı yoxlanılmalı və qiymətləndirilməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin: 5.3-cü maddəsinə əsasən mülki hüquq münasibətlərinin subyektləri öz hüquq və vəzifələrini vicdanla həyata keçirməyə borcludurlar. 385.1-ci maddəsinə görə öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. 386.1-ci maddəsinə görə öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. 752.1-ci maddəsinə görə podrat müqaviləsinə görə podratçı müqavilədə nəzərdə tutulan işi icra etməyi, sifarişçi isə podratçıya razılaşdırılmış muzd ödəməyi öhdəsinə götürür. 752.2-ci maddəsinə görə əgər podratda hər hansı məmulatın hazırlanması nəzərdə tutularsa və podratçı onu özünün əldə etdiyi materiallardan hazırlayarsa, hazırlanmış məmulata mülkiyyəti sifarişçiyə verir. Əgər əvəz edilən əşya hazırlanmışdırsa, alğı-satqı qaydaları tətbiq edilir. 759.2-ci maddəsinə görə əgər sifarişçi tərəfindən müqaviləyə bilavasitə podratçının hərəkətləri (hərəkətsizliyi) nəticəsində baş verən və ya həmin hərəkətlərlə bağlı olan səbəbə görə xitam verilərsə, podratçı yalnız yerinə yetirilmiş işin haqqını tələb edə bilər, bu şərtlə ki, sifarişçinin həmin işlərə hansısa marağı olsun. İşə baxan məhkəmənin mövqeyi: Məhkəmə işdə iştirak edən şəxsin izahatını dinləyərək, onun izahatını iş üzrə təqdim olunmuş digər sübutlarla yanaşı yoxlayaraq, iddia tələbinin dəlillərini nəzərə alaraq, işdə olan sübutları işin bütün faktiki hallarının tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırılmasına əsaslanmaqla qiymətləndirərək belə hesab edir ki, aşağıda göstərilənlərə əsasən iddia tələbi qismən təmin edilməlidir. Məhkəmə hesab edir ki, Mülki Məcəllənin göstərilən müddəaları baxımından iddiaçı və Cavabdeh MMC arasında podrat müqaviləsindən irəli gələn öhdəlik münasibətləri yaranmışdır, ona görə də tərəflər arasında yaranan mübahisə məhz müqavilə hüququ çərçivəsində dəyərləndirilməlidir. Məhkəmə qeyd edir ki, öhdəlikdə tərəf kimi mülki hüquq münasibətlərinin bütün iştirakçıları - fiziki və hüquqi şəxslər, dövlət hakimiyyəti və yerli özünüidarə orqanları çıxış edə bilərlər (Mülki Məcəllənin 5-ci maddəsi). Hər bir öhdəlikdə borclu pul ödəməyə, əmlak verməyə, işi icra etməyə, xidmət göstərməyə borclu olan şəxs və kreditor – borcludan vəzifəsini icra etməyi tələb etmək hüququ olan şəxsdir. Mülki Məcəllədə təsbit edilmiş öhdəlik hüququnun normaları baxımından öhdəliyin icrası onun predmetini təşkil edən hərəkətlərin yerinə yetirilməsində və ya yetirilməməsində ifadə olunur. Öhdəliyin yerinə yetirilməməsi anlayışını müəyyən edən Mülki Məcəllənin 442-ci maddəsinə görə isə öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi başa düşülür. Bu mənada, öhdəliyin pozulması öhdəliyin tərkibini təşkil edən hərəkətlərin ümumiyyətlə yerinə yetirilməməsində ifadə olunur. Öhdəliyin lazımınca icra edilməməsi isə Mülki Məcəllənin 425-ci maddəsində təsbit edilmiş «vicdanlılıq» anlayışı ilə birgə dəyərləndirilməlidir. Belə birgə dəyərləndirməyə görə öhdəliyin lazımınca icra edilməməsi dedikdə, öhdəliyin vaxtında icra edilməməsi, xammalın, işin və xidmətin qüsurlu icrası və ya öhdəliyin tərkibini müəyyən edən digər şərtlərin pozulması başa düşülməlidir. Məhkəmə onu da qeyd edir ki, müqavilə şərtlərini təfsir edərkən məhkəmə təkcə müqavilədəki söz və ifadələrin hərfi mənasını deyil, həm də tərəflərin iradə ifadəsinin həqiqi mənasını, bütövlükdə müqavilənin hərfi mənasının onun digər şərtləri və mənası ilə müqayisəsini, bu zaman bütün müvafiq hallar, o cümlədən müqaviləyə qədərki danışıqlar və yazışmalar, tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərində yaranmış praktika, işgüzar adətlər, tərəflərin sonrakı hərəkətləri nəzərə alınmalıdır. (Mülki Məcəllənin 404.1 və 2-ci maddəsi) Məhkəmə hesab edir ki, ilk növbədə tərəflər arasında bağlanmış müqavilənin qanuniliyi yoxlanılmalı, həmin mübahisəyə qiymət verilməlidir. Odur ki, müqavilə münasibətləri çərçivəsində yaranan mübahisəyə qanuni əsaslarla qiymət verildikdə ümumi mübahisənin düzgün həllinə nail olmaq mümkündür. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən olundu ki, İddiaçı ilə Cavabdeh MMC arasında xx.xx.2022-ci il tarixli müqavilə imzalanmışdır. Müqaviləyə əsasən PROTƏMİR İNŞAAT” MMC (icraçı) İddiaçı (sifarişçinin) sifarişinə əsasən 52 kv.m olan mənzili 1 ay 15 günə təmir etməyi, müqavilə bağlandığı andan ümumi məbləğin 40 faizi, işin ortasında məbləğin 10000 manatını (nağd 3000 manat 6 aya) ödəməyi öhdəsinə götürür. Sifarişçi işlərin yerinə yetirilməsinin əvəzində icraçıya bu müqavilədə göstərilən məbləğin ödənilməsini öhdəsinə götürmüşdür. Podrat müqaviləsi tərəflər üçün konkret hüquq və vəzifələr yaradır, yəni podratçı müqavilədə nəzərdə tutulan işi icra etməyi- hazırkı halda mənzildə təmir-tikinti işləri aparmağı, sifarişçi isə podratçıya razılaşdırılmış muzd ödəməyi öhdəsinə götürür. Göründüyü kimi tərəflər arasında bağlanmış müqavilə əsasında podrat münasibətləri mövcud olmuşdur. Qeyd edilən müqaviləyə əsasən cavabdeh iddiaçıya aid mənzildə təmir-tikinti işlərini aparmağı, iddiaçı isə xidmətin dəyərini ödəməli olmuşdur. İddiaçı ilə Cavabdeh MMC arasında bağlanmış podrat müqaviləsinə əsasən Cavabdeh MMC müqavilə üzrə üzərinə düşən öhdəliyi lazımınca icra etməməklə müqavilənin şərtlərini pozmuşdur. Buna görə də, iddiaçı göstərilən müqavilənin şərtlərinin icrasını və ödənilmiş məbləğlərin qaytarılmasını tələb etməkdə haqlıdır. Sadalanan xüsusatlara əsasən məhkəmə hesab edir ki, cavabdeh tərəflər arasında bağlanmış müqavilə əsasında iddiaçıdan görülmüş xidmətin dəyərini almaq hüququna malik olduğu kimi, eyni zamanda həmin xidmətin iddiaçıya tam şəkildə göstərilməli olmasına dair vəzifələrin daşıyıcısı olmuşdur. Cavabdeh isə göstərilən müqavilə əsasında xidmətin dəyərini almasına dair hüququndan istifadə etmiş, lakin həmin xidməti göstərməli olmasına dair vəzifəsini yerinə yetirməmişdir. Buna görə də iddiaçı göstərilən müqavilənin şərtlərinin icrasını tələb etməkdə haqlıdır. Mülki Məcəllənin 442-ci maddəsinə nəzər yetirsək, hazırki mübahisənin öhdəliyin lazımınca icra edilməməsi kimi qiymətləndirilməsini əsaslı hesab etmək olar. Belə ki, iddiaçı ilə Cavabdeh MMC arasında xx.xx.2022-ci il tarixdə müqavilə bağlanmış, Cavabdeh MMC müqaviləyə əsasən mənzili 1 ay 15 gün ərzində təmir etməyi öhdəsinə götürsə də, müqavilənin şərtlərini yerinə yetirməmiş, həmin öhdəlikləri yerinə yetirməsinə dair hər hansı sübutlar təqdim etməmişdir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin xx.xx.2024-cü il tarixli, 10/2878 nömrəli ekspert rəyindən də göründüyü kimi, İddiaçı məxsus mənzildə aparılmış tikinti-təmir işlərinin təqribi dəyəri bazar qiymətlərinə uyğun olaraq 2636 manat məbləğində müəyyən olunmuşdur. Belə olan halda təsdiq olunmuşdur ki, cavabdeh cəmiyyət müqavilə üzrə öhdəliklərini lazımi qaydada icra etməyərək, işləri başa çatdırmamışdır. Bu səbəbdən də məhkəmə, Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi tərəfindən təqdim edilmiş rəyi mötəbər sübut kimi qiymətləndirərək, iddia tələbini müqavilə üzrə öhdəliklərin yerinə yetirilməməsinə görə ödənilmiş 13500 manat pul vəsaitinin tutulması hissəsində qismən əsaslı hesab edərək, Cavabdeh MMC-dən iddiaçı X3 xeyrinə 10864 manat pul vəsaitinin (13500-2636=10864) tutulmasını qanuni və əsaslı hesab edir. Məhkəmə bu qənaətə gələrkən onu da nəzərə alır ki, mülki işin materiallarında ekspert rəyini təkzib edən hər hansı sübut aşkar edilməmişdir. Məhkəmə iddia tələbinin müqavilənin ləğv edilməsi ilə bağlı hissəsinə münasibətdə aşağıdakıları qeyd edir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 399, 421.3, 423.2, 424.3 və 447-ci maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair” 29 mart 2023-cü Qərarında müqaviləyə xitam, ləğvetmə və müqavilədən imtina anlayışlarına aydınlıq gətirərək vurğulamışdır ki, nəzəriyyədə “xitam” həm əqdlərin hüquqi nəticələrinin, həm də əqdlərlə bağlı olmayan istənilən hüquqi faktın aradan qalxması hallarını əhatə edən ümumi anlayış kimi qeyd edilir. “Ləğvetmə” isə xitam anlayışının tərkibinə daxil olan xüsusi bir hal olmaqla, əqddən irəli gələn hüquqi münasibətlərin qarşılıqlı razılaşma yolu ilə deyil, məhz birtərəfli qaydada aradan qaldırılması, yəni xitam verilməsi hallarını ehtiva edir. Göründüyü kimi, müqavilənin ləğv edilməsi xitam anlayışı ilə əhatə olduğu halda, müqavilənin xitam edilməsi heç də hər zaman onun ləğv edilməsi anlamına gəlmir. Müqavilə öhdəliklərinin əhəmiyyətli dərəcədə pozulması baş vermədiyi bir sıra hallarda, əgər bu hallar Mülki Məcəllə və ya tərəflərin əvvəlcədən qarşılıqlı razılaşması ilə müəyyən edilərsə, müqavilə birtərəfli qaydada ləğv oluna bilər. Belə ki, Mülki Məcəllənin 421.3-cü maddəsinin dispozisiyasından göründüyü kimi, burada hüquqi tənzimetmə qarşılıqlı razılaşma ilə deyil, məhz müqavilənin bilavasitə birtərəfli qaydada ləğv edilməsi (maddədə “imtina” olaraq ifadə edilib) ilə bağlıdır. Əlavə olaraq o da vurğulanmalıdır ki, 24 iyun 2005ci il tarixli Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Mülki Məcəllənin 421.2-ci maddəsinin birinci cümləsindən “məhkəmənin qərarına əsasən" müddəası çıxarılmaqla, ləğv etmənin məhkəmədən kənar qaydada baş verməsi müəyyən edilmişdir ki, bu da müvafiq münasibətlərin hüquqi tənzimlənməsinin əsas prinsiplərindən irəli gəlmişdir. Nəzəriyyədə “müqavilədən imtina” əsasən öhdəliklərin qarşılıqlı icrasını nəzərdə tutan (sinallagmatic) müqavilələrdə öhdəliklərin icrasının gecikdirilməsi səbəbilə kreditorun müqaviləyə onun bağlandığı andan, yəni geriyə şamil olunan şəkildə (ex tunc) xitam verməsi hallarını ehtiva edir. Nəzərə alınmalıdır ki, müqavilədən imtinadan fərqli olaraq, müqavilənin ləğv edilməsi gələcəyə yönəlik olmaqla həmin anadək tərəflərin yaranmış olan hüquq və öhdəliklərini aradan qaldırmır, yalnız ləğv anından sonra tərəflərin müqavilə münasibətlərinə (ex nunc) xitam verilir. Həmçinin, müqavilədən imtina yalnız öhdəliyin pozulması nəticəsində mümkün olduğu halda, müqavilənin ləğv edilməsi üçün öhdəliyin pozulması heç də həmişə şərt kimi çıxış etmir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu həmin Qərarında həmçinin qeyd etmişdir ki, istər müqavilənin ləğv edilməsi, istər müqavilədən imtina, istərsə də öhdəliyin icrasından imtina bir tərəfin iradə ifadəsinin digər tərəfə bildirilməsi ilə həyata keçirilir. Mülki Məcəllənin 447-ci maddəsi ilə müqavilədən imtinanın ümumi əsasları tənzimlənmişdir. Məcəllənin 447.1-ci maddəsinə əsasən, əgər ikitərəfli müqavilənin bir tərəfi müqavilədən irəli gələn öhdəlikləri icra etmirsə, müqavilənin digər tərəfi öhdəliklərin icrası üçün təyin etdiyi əlavə müddət nəticəsiz qurtardıqdan sonra müqavilədən imtina edə bilər. Əgər öhdəliyin pozulması xarakteri əsas götürülməklə əlavə müddət tətbiq edilmirsə, xəbərdarlıq edilməsi əlavə müddət təyin olunmasına bərabər tutulur. Əgər öhdəliyin yalnız bir hissəsi icra edilməmişsə, kreditor müqavilədən yalnız öhdəliyin qalan hissəsinin icrasına marağını itirdiyi halda imtina edə bilər. Maddənin tətbiqi tərəflər arasında sinallagmatic öhdəliklərin mövcud olması ilə şərtlənir və tərəflərdən biri öz üzərinə düşən öhdəliyi icra etmədikdə, qarşı tərəfə icra üçün əlavə müddət verərək müqavilədən imtina etməklə ona xitam vermək hüququ verilir. Aşağıdakı hallarda əlavə müddətin təyin edilməsi və ya xəbərdarlıq edilməsi zərurəti yoxdur: - bunun heç bir nəticə verməyəcəyi aydın olduqda; - öhdəlik müqavilədə təyin edilmiş müddətdə icra edilmədikdə və müqaviləyə görə kreditor münasibətlərin davam etdirilməsini öhdəliyin vaxtında icrası ilə bağladıqda; - xüsusi əsaslara görə və qarşılıqlı mənafelər nəzərə alınmaqla müqavilənin dərhal ləğv edilməsinə haqq qazandırıldıqda (Mülki Məcəllənin 447.2-ci maddəsi). Hazırkı iddia ərizəsindən, tələbin mahiyyətindən, iddiaçının izahatından görünür ki, iddiaçının iddia ərizəsinin verilməsində əsas məqsədi cavabdeh tərəfindən mənzili təmir edilmədiyindən, yəni müqavilədən irəli gələn öhdəliklərin icra edilmədiyinə əsaslanmaqla əqddən – xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləsindən irəli gələn hüquqi münasibətlərin birtərəfli qaydada aradan qaldırılması, yəni müqavilədən imtina etməklə ona xitam verilməsidir. Məhkəmə, Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun yuxarıda şərh edilən Qərarında formalaşdırdığı hüquqi mövqeyi rəhbər tutaraq belə qənaətə gəlir ki, hazırkı işdə iddiaçının iddia tələbinin qanuni əsası kimi Mülki Məcəllənin podrat müqaviləsinə dair yuxarıda qeyd edilən maddələri ilə yanaşı, 421.3-cü maddəsi nəzərdən keçirilə bilər. Həmin maddəyə görə, müqavilənin tamamilə və ya hissə-hissə icrasından birtərəfli imtina edildikdə və belə imtinaya bu Məcəllə ilə və ya tərəflərin razılaşması ilə yol verildikdə müqavilə müvafiq surətdə ləğv edilmiş və ya dəyişdirilmiş sayılır. Həmçinin Mülki Məcəllənin 447.2-ci maddəsinə uyğun olaraq, əgər ikitərəfli müqavilənin bir tərəfi müqavilədən irəli gələn öhdəlikləri icra etmirsə, xüsusi əsaslara görə və qarşılıqlı mənafelər nəzərə alınmaqla müqavilənin dərhal ləğv edilməsinə haqq qazandırılırsa tərəf müqavilədən əlavə müddət təyin edilmədən və ya xəbərdarlıq edilməsi zərurəti olmadan imtina edə bilər. Yuxarıda sadalanan qanunvericilik normalarından və Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun Qərarından da göründüyü kimi, digər tərəf müqavilədən irəli gələn öhdəliklərini icra etmədikdə müqavilənin tərəfi müqavilədən birtərəfli qaydada imtina etməklə müqaviləyə xitam verə bilər və bu halda müqavilə Mülki Məcəllənin 423.3-cü maddəsinə uyğun olaraq ləğv edilmiş hesab olunur. Hazırki iş üzrə cavabdeh tərəfindən öz öhdəliyinin qanunauyğun şəkildə icra edilmədiyi müəyyənləşdirilmişdir. Qeyd olunanlar mülki işin materialları öz təsdiqini tapmışdır. İddiaçının müqavilənin ləğvinə dair tələbi ilə əlaqadar qeyd olunmalıdır ki, Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun yuxarıda şərh edilən Qərarında gəldiyi nəticəyə görə, Məcəllənin 421.3-cü maddəsinə uyğun olaraq müqavilədən imtina birtərəfli iradə ifadəsi ilə məhkəmədən kənar qaydada baş verir. Belə ki, iradə ifadəsinin qarşı tərəfə bildirilməsi ilə müqavilə ləğv edilmiş hesab edilir və bu ləğvetmənin həyata keçirilməsinin ümumi formasıdır. Məhkəmə hesab edir ki, cavabdeh tərəfindən iddiaçının mənzilində aparılmalı olan tikinti-təmir işləri yerinə yetirilmədiyindən, podrat müqaviləsinin ləğv edilməsini xahiş etməklə birtərəfli iradə ifadəsini bildirmiş hesab edilir. Bu isə, müqavilənin həmin andan ləğv edilmiş olduğu mənasına gəlir. Qeyd olunan qanunvericilik normalarından çıxış edərək məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı iddiasında müqavilənin ləğv edilməsini xahiş etsə də, qarşı tərəfə iradə ifadəsi bildirildiyi andan müqavilə ləğv edilmiş hesab olunduğundan, göstərilən hallar müqavilənin ləğv edilmiş hesab edilməsi, yəni müqavilədən imtina edilməklə xitam verilməsi barədə qətnamənin çıxarılmasına əsas verir və bu xüsusat iddia tələbindən kənara çıxma kimi qiymətləndirilə bilməz. Məhkəmə yekun olaraq qeyd edir ki, mülki qanunvericiliyin normaları baxımından Cavabdeh MMC-nin hərəkətləri öhdəliyin lazımınca icra edilməməsi kimi qiymətləndirilməlidir. Belə ki, Cavabdeh MMC yuxarıda qeyd edilən müqavilələrlə üzərinə götürdüyü öhdəliyi lazımi qaydada icra etməmiş, müqavilələrlə nəzərdə tutulan hərəkətləri tam icra etməyərək, bununla da müqavilələrin şərtlərini pozmuşdur. Buna görə də, Cavabdeh MMC özünün risk dairəsinə daxil olan öhdəliyin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdeh olduğundan, öz öhdəliyinin hər bir təqsirli pozuntusuna görə məsuliyyət daşıyır. Bundan başqa məhkəmə qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, hazırkı iş üzrə çəkilmiş məhkəmə xərcləri Azərbaycan Respublikası MPM-in 119.1-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş qaydada ödənilmiş iddia tələbinin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilməli, yəni hazırkı iddianın qaldırılması ilə əlaqədar iddiaçı tərəfindən dövlət büdcəsinə ödənilmiş 132 manat dövlət rüsumunun 106 manatı cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalıdır. Eyni zamanda aparılmış ekspertiza tədqiqatının dəyəri olan 100 (yüz) manat məbləğində pulun 80 manatı Cavabdeh MMC-dən, 20 manatı İddiaçı tutularaq “Az.MEM, VÖEN **********, X2, KOD 210005 VÖEN **********, Müxbir hesab AZ 41 NABZ******************** SWİFT BİK CTREAZ 22, Hesab AZ34CTRE********************” hesabına keçirilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinin tələbinə görə, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələb və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Qeyd olunan Məcəllənin 217.4-cü maddəsinin tələblərinə görə, məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-in 119, 216-220, 227, 233-cü maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddia qismən təmin olunsun. İddiaçı ilə Cavabdeh MMC arasında bağlanmış 19 iyul 2022-ci il tarixli müqavilə ləğv edilmiş (xitam verilmiş) hesab edilsin. Cavabdeh MMC-dən müqavilə üzrə öhdəliklərin yerinə yetirilməməsinə görə ödənilmiş 10864 (on min səkkiz yüz altmış dörd) manat pul vəsaiti İddiaçı ödənilsin. Mülki iş üzrə ödənilmiş dövlət rüsumunun 106 (yüz altı) manatı Cavabdeh MMC-dən İddiaçı xeyrinə tutulsun, qalan hissədə iddiaçıya aid edilsin. İddia tələbi qalan hissədə təmin edilməsin. Aparılmış ekspertiza tədqiqatının dəyəri olan 100 (yüz) manat məbləğində pulun 80 (səksən) manatı Cavabdeh MMC-dən, 20 (iyirmi) manatı İddiaçı tutularaq “Az.MEM, VÖEN **********, X2, KOD 210005 VÖEN **********, Müxbir hesab AZ 41 NABZ******************** SWİFT BİK CTREAZ 22, Hesab AZ34CTRE********************” hesabına keçirilsin. Qətnamədən, onun rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 ay müddətində “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılmış elektron kabinetdən Nərimanov Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim Mehriban Əfəndizadə