Bakı Şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsi Qərardad — İş №e-2(005)-3241/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bakı şəhəri İş № e-2(005)-3241/2021 18.06.2021 BAKI ŞƏHƏRİ NƏRİMANOV RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Novruzova Aytən Nazim qızının sədrliyi, Məhkəmə iclasının katibi X1, iştirakı ilə, İddiaç İddiaçı ASC-nin cavabdeh Respublika Xammal və Əmtəə Birjasının “xxxx” MMC-yə qarşı “alqı-satqının bağlanması vəzifəsinin qoyulması” tələbinə dair iddia ərizəsinin mümkünlüyü haqqında məsələyə baxaraq, müəyyən etdi: İddiaç İddiaçı ASC (ləğv prosesində olan) cavabdeh Respublika Xammal və Əmtəə Birjasının “xxxx” MMC-yə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Maraqlı şəxs Ramiq qızına məxsus olan Bakı şəhəri Yasamal Rayonu H.Zərdabi prospekti 3153-cü məhəllədə istifadədə olan 0,198 na torpaq sahəsində yerləşən 18 mərtəbəli binada 142,8 kv.m ümumi, 858 kv.m yaşayış sahəsindən ibarət 4 otaqlı 248 nömrəli mənzilinin 141 525 manata İddiaçı ASC (ləğv prosesində olan) tərəfindən əldə olunması üçün hərracın yekunlarına dair protokolun və alqı-satqı müqaviləsinin bağlanması vəzifəsinin Respublika Xammal və Əmtəə Birjasının “xxxx” MMC-yə həvalə edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə iddiaçıya lazımi qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq, tərəflər məhkəmə iclasında iştirak etməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 185.6-cı maddəsinin tələbləri baxımından məhkəmə iclasının onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. İddia ərizəsindən və işin materiallarından görünür ki, tərəflər hüquqi şəxslərdir. Buna görə də, məhkəmə hesab edir ki, mülki işə Bakı Kommersiya Məhkəməsində baxılmalıdır. Belə ki, kommersiya məhkəmələri başlıca olaraq müxtəlif hüquqi şəxslər arasında yaranan mübahisələri araşdırır. Burada “hüquqi şəxs” dedikdə, həm müxtəlif dövlət orqanları, həm mülkiyyət formasından və tabeçiliyindən asılı olmayaraq kommersiya xarakterli qurumlar (şirkətlər, MMC-lər, səhmdar cəmiyyətləri, idarə, müəssisə və təşkilatlar), həm də qeyri-kommersiya təşkilatları (ictimai birliklər, fondlar və s.) başa düşülür. Konkret qrumlar yalnız qanunvericiliyə uyğun olaraq təsis edildikdən və (və ya) qeydiyyata alındıqdan sonra hüquqi şəxs statusunu əldə edir. Kommersiya məhkəmələrdə baxılan kommersiya mübahisələr təbiətinə görə mülki mübahisələrlə yaxındır. Qanunvericilikdə “kommersiya mübahisəsi” anlayışı birbaşa göstərilmədiyindən, onun şərh olunması çətinləşir. “kommersiya mübahisəsi” ümumiləşdirilmiş anlayışdır. Belə ki kommersiya mübahisələrə mülki, inzibati və digər hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələr aid edilir. Lakin hansı hüquq münasibəti növünə aid olmasından asılı olmayaraq, kommersiya mübahisələrinin fərqləndirici cəhətləri (sahibkarlıq və ya digər kommersiya sahəsində yaranırlar; işlərin görülməsi, istehsal, xidmətlərin göstərilməsində iştirak edən xüsusi sahibkarlıq subyektlərinin fəaliyyətinə aiddirlər; əmlak xarakterli nəticələr yaradırlar) vardır. Ümumilikdə, kommersiya mübahisəsi dedikdə, iştirakçısı istər fərdi sahibkarlar, istərsə də dövlət olan, təsərrüfat (kommersiya mübahisələri) fəaliyyəti sahəsində yaranan hüquqi mübahisə başa düşülür. Mübahisənin kommersiya xarakterli olması hüquq münasibətinin məzmununu əks etdirir və mübahisə tərəflərinin qarşılıqlı münasibətinin mahiyyətini xarakterizə edir. Bu mübahisə kommersiya subyektlər arasında yaranır və azad sahibkarlıq fəaliyyətindən irəli gəlir. Məhz ona görə bu münasibətlər mahiyyətinə görə mülki münasibətlərlə oxşarlıq təşkil edir. Beləliklə, məhkəmə aidiyyəti məsələsi həll edilərkən həm mübahisənin tərəfləri, həm də mübahisənin predmeti və münasibətlərin xarakteri dəqiq müəyyənləşdirilməlidir. Mübahisənin predmeti aydınlaşdırılarkən yalnız hüquq münasibətlərinin mahiyyətinə və tərəflərin subyektiv tərkibinə deyil, həmçinin mübahisənin yarandığı səbəblərə də nəzər yetirilməlidir. Ümumi məhkəmələr və kommersiya məhkəmələr arasında aidiyyət məsələsi həll edilərkən əsas amil olaraq mübahisəli hüquq münasibətlərinin mahiyyəti və predmeti, bu münasibətlərin subyektiv tərkibi və hüquq sahəsinin prinsipləri rəhbər tutulmalıdır. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 24.2-ci maddəsinə əsasən, mübahisənin ümumi məhkəməyə və ya kommersiya məhkəməsinə aidiyyəti işdə iştirak edən şəxslərin subyektiv tərkibi, mübahisənin predmeti və hüquq münasibətlərinin xarakteri nəzərə alınmaqla, bu Məcəlləyə müvafiq olaraq müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 26.1-ci maddəsinə əsasən, sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar olan mübahisələrə (kommersiya mübahisələrinə) dair işlərə mülki məhkəmə icraatı qaydasında kommersiya məhkəmələri baxır. Həmin Məcəllənin 31.1-ci maddəsinə əsasən, aidiyyət qaydalarının pozulmasına yol verilmir. Həmin Məcəllənin 32.6-cı maddəsinə əsasən, iş bir məhkəmədən başqa məhkəməyə aidiyyət haqqında qərardaddan şikayət verilmə müddəti başa çatdıqdan sonra göndərilir. Göründüyü kimi, mövcud mübahisə üzrə tərəflər hüquqi şəxs (dövlət orqanı və səhmdar cəmiyyət) olduqlarından mövcud mübahisə üzrə aidiyyət Bakı Kommersiya Məhkəməsinə aid olduğu halda, mülki prosessual qanunvericiliyin tələbləri pozularaq, iddia ərizəsi aidiyyəti üzrə Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinə verilmişdir. Məhkəmə hesab edir ki, tərəflər arasındakı hazırkı mübahisə hüquqi şəxslər (dövlət orqanı və səhmdar cəmiyyət) arasında olduğundan, həmçinin kommersiya mübahisəsi olduğundan, iş baxılması üçün aidiyyəti üzrə Bakı Kommersiya Məhkəməsinə göndərilməlidir. Şərh olunanlara əsaslanaraq və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 31, 32, 263-264 maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qərara aldı: İddiaç İddiaçı ASC-nin cavabdeh Respublika Xammal və Əmtəə Birjasının “xxxx” MMC-yə qarşı “alqı-satqının bağlanması vəzifəsinin qoyulması” tələbinə dair mülki iş baxılması üçün aidiyyəti üzrə Bakı Kommersiya Məhkəməsinə göndərilsin. Qərardaddan rəsmi qaydada verildikdən sonra 10 (on) gün müddətində Bakı Şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinə şikayət verilə bilər. Sədrlik edən Aytən Novruzova