Gəncə Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №e-2(104)-1476/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Gəncə şəhəri İş № e-2(104)-1476/2024 11.06.2024 GƏNCƏ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası, Hakimlər - Mehtiyev Fikrət Ədilşah oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Muradov Rəhman Şaban oğlu və X2 ibarət tərkibdə, Məmmədov Xəzər Natiq oğlunun katibliyi ilə, İddiaçı cavabdeh Namazova (Ayvazova) Nuranə Musa qızına qarşı alimentin dayandırılması tələbinə dair mülki iş üzrə İddiaçı Qazax Rayon Məhkəməsinin hakimləri və sədrinə vermiş olduğu etiraza Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, yazılı icraat qaydasında bахаrаq, məhkəmə kollegiyası M ü ə y y ə n e t d i: İddiaçı cavabdeh Namazova (Ayvazova) Nuranə Musa qızına qarşı alimentin dayandırılması tələbinə dair iddia ərizəsi ilə Qazax Rayon Məhkəməsinə müraciət etmişdir. Bundan sonra İddiaçı etiraz ərizəsi ilə müraciət edərək, mülki işin baxılması üçün başqa məhkəməyə göndərilməsini xahiş etmişdir. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, dəfələrlə onun işinə Qazax Rayon Məhkəməsində baxılmasını, hətta tək hakim Nemət Musayev olduğu üçün yalnız onun icraatında olduğunu, buna görə də işə obyektiv baxılması üçün məhkəmənin icraatında olan e-2(023)-753/2024 saylı mülki işin yaxın rayon məhkəmələrinin birində baxılması üçün göndərilməsini xahiş etmişdir. Qazax Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli, e-2(023)-753/2024 nömrəli qərardadı ilə, İddiaçı cavabdeh Namazova (Ayvazova) Nuranə Musa qızına qarşı alimentin dayandırılması tələbinə dair mülki iş üzrə İddiaçı işə hakim Nemət Musayevin sədrliyi ilə baxılmasına dair etirazın təmin edilməsi və iş hakim X1 icraatına qəbul edilməsi qərara alınmışdır. Qazax Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli, e-2(023)-753/2024 nömrəli qərardadı ilə, Qazax Rayon Məhkəməsinin 2(023)-753/2024 nömrəli 16 may 2024-cü il tarixli qərardadındakı yanlışlığın düzəldilməsi, Qazax Rayon Məhkəməsinin 2(023)-753/2024 nömrəli 16 may 2024-cü il tarixli qərardadının əsaslandırıcı və nəticə hissəsində yanlışlıq düzəldilərək “İddiaçı işə hakim Nemət Musayevin sədrliyi ilə baxılmasına dair etirazı təmin edilsin və iş hakim X1 icraatına qəbul edilsin” cümləsi “İddiaçı hakimə etirazı həll edilməsi üçün Azərbaycan Respublikası Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına göndərilsin” kimi oxunması qərara alınmışdır. Məhkəmə kollegiyası etirazı iş materialları ilə əlaqəli şəkildə araşdıraraq hesab edir ki, etiraz təmin edilməməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra- Azərbaycan Respublikasının MPM-in) 19-cu maddəsində hakimə etirazın əsasları, 21-ci maddəsində isə hakimin özü-özünə etiraz etmək vəzifəsi müəyyən olunmuşdur. Azərbaycan Respublikasının MPM-in 19.1-ci maddəsinə görə, hakimin işə baxılmasına aşağıdakı hallarda yol verilmir: 19.1.1. O, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydada hakim vəzifəsinə təyin edilməmişsə; 19.1.2. O, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə müvafiq olaraq işin baxılması üçün nəzərdə tutulmuş hakim deyildirsə; 19.1.3. O, əvvəllər hakim kimi, birinci instansiya məhkəməsində, apellyasiya və kassasiya instansiyalarında, həmçinin yeni açılmış hallar üzrə işin mahiyyəti üzrə baxılmasında iştirak etmişsə; 19.1.4. o, əvvəllər tərəflərdən birinin nümayəndəsi, yaxud vəkili olmuşsa və ya işdə şahid, ekspert, mütəxəssis, tərcüməçi, məhkəmə iclasının katibi kimi iştirak etmişsə; 19.1.5. o, məhkəmədə baxılan mübahisə üzrə əvvəllər tərəflər arasında mediasiya prosesində mediator kimi iştirak etmişdirsə; 19.1.6. o, tərəflərdən biridirsə və ya tərəflərdən birinin və yaxud onun nümayəndəsinin və ya vəkilinin qohumudursa və ya qohumu olmuşsa; 19.1.7. onun şəxsən, bilavasitə və ya dolayı yolla işin nəticəsində maraqlı olmasına, obyektivliyinə və qərəzsizliyinə dair şübhə doğuran kifayət qədər əsas varsa Həmçinin, bir-biri ilə qohum olan şəxslərin işə baxan məhkəmə tərkibində iştirakına yol verilmir (MPM-nin 19.3-cü maddəsi). “Məhkəmələr və hakimlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 8-ci maddəsində göstərilir ki, ədalət mühakiməsi hakimlərin müstəqilliyi təmin edilməklə, heç bir məhdudiyyət qoyulmadan, faktlara əsasən, qərəzsiz, ədalətlə və qanunlara müvafiq həyata keçirilir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 60-cı maddəsinə görə hər kəsin hüquq və azadlıqlarının məhkəmədə müdafiəsinə təminat verilir. MPM-də hakimə etirazla bağlı yuxarıda müəyyən olunmuş şərtlər, hüquq və azadlıqların məhkəmədə müdafiəsi hüququnun təminatı prinsipinə xidmət edir. Hakimə etiraz etmək üçün yuxarıda göstərilən əsaslardan hər hansı biri müəyyən olunarsa, tərəfin hakimə etiraz etmək hüququ var. Eyni zamanda həmin əsaslardan biri mövcud olarsa, özüözünə etiraz etmək hakimin vəzifə borcudur. Baxılan iş üzrə yuxarıda sadalanan etirazın əsasları müəyyən olunmur. Çünki, məhkəmənin hakimlərinin mülki prosessual məcəlləyə müvafiq olaraq prosessual addımlar atması hakimə etiraz etməyə əsas verən xüsusat deyildir. Bu prosessual addımlar heç bir halda hakimin obyektivliyinə təsir etmir. Məhkəmə kollegiyası məsələyə bir qədər geniş, yəni «İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqlarının müdafiəsi haqqında» Avropa Konvensiyasının tələbləri baxımından da yanaşaraq qeyd edir ki, həmin Konvensiyanın 6-cı maddəsinə görə hər kəs, onun mülki hüquq və vəzifələri müəyyən edilərkən və ya ona qarşı hər hansı cinayət ittihamı irəli sürülərkən, qanun əsasında yaradılmış müstəqil və qərəzsiz məhkəmə vasitəsi ilə, ağlabatan müddətdə işinin ədalətli və açıq araşdırılması hüququna malikdir. Konvensiyanın 6-cı maddəsində «qərəzsiz» məhkəmə baxışının keçirilməsi ədalətli məhkəmə araşdırması hüququnun ayrılmaz tərkib hissəsi, təməl prinsipi kimi nəzərdə tutulur. Konvensiyanın bu prinsipinin təcrübədə tətbiqi ilə bağlı Avropa Məhkəməsi bir sıra qərarlarında göstərmişdir ki, 6cı maddənin 1-ci bəndinin məqsədləri üçün qərəzsizliyin mövcudluğu subyektiv test əsasında, yəni konkret hakimin konkret iş üzrə şəxsi mövqeyi əsasında, habelə obyektiv test əsasında, yəni hakimin təqdim etdiyi təminatların onun qərəzsizliyi ilə bağlı hər hansı haqlı şübhələri istisna edibetmədiyini müəyyənləşdirmək əsasında müəyyən edilməlidir (bax: Fay Avstriyaya qarşı, 24 fevral 1993-cü il, 28-ci bənd.) Subyektiv testə əsasən, bunun əksi sübut olunmayınca ehtimal edilməlidir ki, hakimin şəxsi qərəzliliyi yoxdur (bax: Hauşildt Danimarkaya qarşı, 24 may 1999-cu il, 47-ci bənd). Baxılan iş üzrə aparılan subyektiv testə əsasən, birinci instansiya məhkəməsi hakimlərinin şəxsi qərəzlilik nümayiş etdirdiyinə dair işdə sübut yoxdur. Qərəzliyin müəyyən olunması üçün ikinci yoxlama isə obyektiv testdir. Bu testə əsasən, hakimin şəxsi davranışından savayı, onun qərəzsizliyinə qarşı şübhələr yarada bilən inandırıcı faktların olub-olmadığı müəyyən edilməlidir. Bu baxımdan hətta zahiri əlamətlər də müəyyən əhəmiyyət kəsb edə bilər. Burada söhbət demokratik cəmiyyətdə məhkəmələrin ictimaiyyətdə və ilk növbədə təqsirləndirilən şəxsdə doğurduğu inamdan gedir. Bu o deməkdir ki, konkret halda konkret hakimin qərəzsiz olmadığından ehtiyatlanmaq üçün haqlı səbəbin mövcud olub-olmadığı barədə qərar çıxararkən təqsirləndirilən şəxsin mövqeyi önəmlidir, amma həlledici deyil. Həlledici olan məsələ bu ehtiyatlanmanın obyektiv əsasa söykənib-söykənmədiyinin müəyyən edilməsidir (bax: Fay Avstriyaya qarşı, 24 fevral 1993-cü il, 30-cu bənd). Qeyd olunmalıdır ki, etiraz institutu MPM-də nəzərdə tutulmuş konkret əsasları da aşaraq hakimin və ya məhkəmənin qərəzsizliyi ilə bağlı bütün əsaslı şübhələri aradan qaldırmağa, həqiqi qərəzliliyin olmamasını təmin etməkdən əlavə, qərəzliliyin hər hansı təzahürlərinin aradan qaldırılmasına və bununla da cəmiyyətdə məhkəmələrin ictimaiyyətdə doğurduğu inamın artırılmasına xidmət edir. Təsadüfi deyildir ki, Azərbaycan Respublikasının MPM-in 2.2-ci maddəsində mülki məhkəmə icraatının qanunçuluğun və ictimai qaydanın bərqarar edilməsinə və vətəndaşların qanunlara dönmədən hörmət ruhunda tərbiyə edilməsinə rəvac verməsi kimi vəzifəsi əksini tapmışdır. Bu baxımdan məhkəmənin qərəzli olub-olmadığını və konkret olaraq ərizəçinin qərəzliliklə bağlı qorxularının obyektiv əsasının olub-olmadığını qiymətləndirərkən, işin konkret xüsusiyyətləri də nəzərə alınmalıdır. Bir çox hallarda hakimin subyektiv qərəzsizliyi prezumpsiyasını təkzib etmək üçün sübut əldə etmək çətin olsa da, yadda saxlamaq lazımdır ki, obyektiv qərəzsizlik tələbi daha bir mühüm təminat təşkil edir. Ona görə də məhkəmə kollegiyası verilmiş etirazı eyni zamanda obyektiv test adlanan meyarlar üzrə yoxlamış və hakimə etiraz edilməsi üçün əsas müəyyən etməmişdir. Ona görə də məhkəmə kollegiyası bu nəticəyə gəlir ki, etiraz təmin edilməməli, mülki iş baxılması üçün birinci instansiya məhkəməsinə qaytarılmalıdır. Azərbaycan Respublikasının MPM-in 22.5-ci maddəsində göstərilmişdir ki, əgər etiraz birinci instansiya məhkəməsində işə baxan məhkəmə sədrinə, yaxud təktərkibli məhkəmənin hakiminə edilmişsə, bu halda etiraz, baxılmaq üçün apellyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərilir. Azərbaycan Respublikasının MPM-in 22.6-cı maddəsində göstərilmişdir ki, etiraz etmə və ya özü-özünə etiraz etmə məsələləri barədə məhkəmə qərardadı çıxarılır ki, bundan da şikayət verilməsinə yol verilmir. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, apellyasiya instansiya məhkəməsinin qərardadlarından kassasiya şikayəti verilə bilən qərardadların dairəsi mülki prosessual qanunvericilikdə müəyyənləşdirilmişdir(MPM maddə 402.2 və 402.3). Ona görə də hazirki iş üzrə çıxarılan qərardaddan kassasiya şikayətinin verilməsi nəzərdə tutulmamışdır. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası şərh olunanları və Azərbaycan Respublikasının MPM-in 19, 22, 263, 264 və 402-ci maddələrini rəhbər tutaraq, Q ə r a r a a l d i: İddiаçı İddiaçı cavabdeh Namazova (Ayvazova) Nuranə Musa qızına qarşı alimentin dayandırılması tələbinə dair mülki iş üzrə İddiaçı tərəfindən verilmiş etiraz təmin edilməsin. Mülki iş məhkəmə icraatının davam etdirilməsi üçün Qazax Rayon Məhkəməsinə qaytarılsın. Qərardaddan şikayət verilə bilməz.