Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsi Hökm — İş №1(099)-709/2024

Azərbaycan Respublikası adından HÖKM Lənkəran şəhəri İş № 1(099)-709/2024 10.10.2024 LƏNKƏRAN AĞIR CİNAYƏTLƏR MƏHKƏMƏSİ Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin hakimləri-Məmmədov Neymət Hüsən oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Hüseynov Nahid Nəsir oğlu və Məmmədova Esmira Qərib qızından ibarət tərkibdə, məhkəmə iclas katibi-X11, dövlət ittihamçısı-Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğu Dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə idarəsinin Ağır Cinayətlər Məhkəmələrində dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə şöbəsinin prokuroru, kiçik ədliyyə müşaviri Dövlət ittihamçısı, Təqsirləndirilən şəxs və onun müdafiəçisi-Lənkəran rayon Vəkil Bürosunun vəkili X3 iştirakları ilə, 12 avqust 1989-cu ildə Lənkəran rayonu, Nərimanabad qəsəbəsində doğulmuş, Azərbaycan Respublikası vətəndaşı, orta təhsilli, ailəli, himayəsində 2 (iki) azyaşlı uşağı olan, fərdi əməklə məşğul olmuş, əvvəllər məhkum olunmamış, ünvan 1 ünvanında qeydiyyatda olmaqla yaşamış, 28 may 2024-cü il tarixdə şübhəli şəxs qismində tutulmuş, Lənkəran Rayon Məhkəməsinin 30 may 2024cü il tarixli, 4(049)-98/2024 nömrəli qərarı ilə barəsində 4 (dörd) ay müddətə həbs qətimkan tədbiri seçilmiş, Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Penitensiar Xidmətin Bakı İstintaq Təcridxanasında saxlanılan Təqsirləndirilən şəxs Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin (bundan sonra-Cinayət Məcəlləsi) 234.4.1 və 234.4.3-cü maddələri ilə təqsirləndirilməsinə dair cinayət işinə Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin inzibati binasında videokonfrans əlaqə sistemindən istifadə edilməklə açıq məhkəmə baxışı iclasında baxaraq, M Ü Ə Y Y Ə N E T D İ: Təqsirləndirilən şəxs satış məqsədi ilə qanunsuz olaraq istintaqa və məhkəməyə məlum olmayan tarixdə və vaxtda, şəxsiyyəti istintaqa və məhkəməyə məlum olmayan İran İslam Respublikası vətəndaşı və qeyriləri ilə satış məqsədi ilə qanunsuz olaraq külli miqdarda narkotik vasitəni əldə etmə, saxlama və daşıma haqqında qabaqcadan əlbir olub bir qrup şəxs halında cinayət əlaqəsinə girdikdən sonra, İran İslam Respublikası vətəndaşı və qeyriləri istintaq və məhkəmə ilə müəyyən edilməmiş tarixdə, vaxtda və mənbədən satış məqsədi ilə qanunsuz olaraq əldə etdikləri külli miqdarda-285 ədəd bükümdə ayrı-ayrılıqda təmiz çəkiləri: -5,529 qr; -6,167 qr; -5,915 qr; -5,809 qr; -4,989 qr; -5,835 qr; 6,622 qr; -5,791 qr; -6,147 qr; -6,616 qr; -5,898 qr; -6,064 qr; -5,843 qr; -5,541 qr; -6,427 qr; 6,664 qr; -5,356 qr; -6,329 qr; -5,916 qr; -5,879 qr; -5,577 qr; -6,091 qr; - 5,779 qr; -5,512 qr; 5,931 qr; -5,719 qr; -5,478 qr; -5,995 qr; -6,327 qr; -5,859 qr; -5,551 qr; -6,395 qr; -5,275 qr; 5,681 qr; -6,371 qr; -5,293 qr; -5,383 qr; -5,964 qr; -5,662 qr; - 5,351 qr; -5,917 qr; -6,457 qr; 5,802 qr; -5,031 qr; -5,755 qr; -5,667 qr; -5,253 qr; -5,582 qr; -5,734 qr; -6,089 qr; -4,878 qr; 6,335 qr; -6,268 qr; -5,493 qr; -5,999 qr; -5,527 qr; - 5,746 qr; -6,507 qr; -7,06 qr; -5,646 qr; 5,649 qr; -5,738 qr; -6,151 qr; -6,022 qr; -5,915 qr; -6,635 qr; -5,451 qr; -6,404 qr; -6,288 qr; 5,629 qr; -6,316 qr; -6,237 qr; -5,247 qr; - 5,443 qr; -6,103 qr; -6,351 qr; -6,374 qr; -5,851 qr; 5,696 qr; -6,442 qr; -5,738 qr; -5,563 qr; -5,381 qr; -5,474 qr; -5,828 qr; -6,583 qr; -6,451 qr; 6,451 qr; -5,732 qr; -5,491 qr; - 5,935 qr; -5,536 qr; -5,879 qr; -5,972 qr; -5,272 qr; -6,755 qr; 5,448 qr; -6,298 qr; -5,511 qr; -5,223 qr; -5,349 qr; -6,904 qr; -6,169 qr; -4,941 qr; -5,893 qr; 6,059 qr; -5,751 qr; - 6,009 qr; -6,386 qr; -6,187 qr; -5,745 qr; -6,139 qr; -6,344 qr; -5,138 qr; 5,958 qr; -5,777 qr; -5,287 qr; -5,089 qr; -5,633 qr; -5,474 qr; -5,579 qr; -5,861 qr; -5,637 qr; 5,84 qr; - 6,347 qr; -5,998 qr; -5,056 qr; -6,049 qr; -6,108 qr; -5,957 qr; -5,328 qr; -6,114 qr; 5,258 qr; -5,546 qr; -5,719 qr; -6,062 qr; -5,279 qr; -5,759 qr; -5,659 qr; -5,476 qr; -5,661 qr; 5,053 qr; -6,057 qr; -5,648 qr; -5,244 qr; -5,671 qr; -5,635 qr; -5,76 qr; -6,238 qr; -5,325 qr; 5,598 qr; -5,395 qr; -5,575 qr; -5,235 qr; -6,218 qr; -5,757 qr; -5,73 qr; -5,579 qr; - 5,795 qr; 5,977 qr; -5,332 qr; -5,192 qr; -5,921 qr; -6,201 qr; -5,785 qr; -5,276 qr; -5,652 qr; -6,451 qr; 6,525 qr; -4,969 qr; -5,003 qr; -5,861 qr; -5,171 qr; -6,339 qr; -5,199 qr; - 5,853 qr; -5,411 qr; 5,199 qr; -5,373 qr; -5,972 qr; -6,298 qr; -6,522 qr; -5,952 qr; -5,657 qr; -6,475 qr; -6,218 qr; 6,929 qr; -5,493 qr; -5,405 qr; -5,775 qr; -5,332 qr; -5,499 qr; - 5,624 qr; -6,335 qr; -6,429 qr; 6,66 qr; -6,068 qr; -5,35 qr; -5,472 qr; -6,145 qr; -6,295 qr; -5,717 qr; -5,529 qr; -5,89 qr; 5,899 qr; -5,946 qr; -5,486 qr; -5,522 qr; -5,549 qr; -5,619 qr; -4,873 qr; -6,161 qr; -5,616 qr; 6,269 qr; -6,552 qr; -6,113 qr; -5,862 qr; -5,969 qr; - 5,965 qr; -6,157 qr; -6,052 qr; -5,735 qr; 5,829 qr; -5,291 qr; -5,662 qr; -5,818 qr; -5,645 qr; -5,682 qr; -5,895 qr; -5,73 qr; -5,116 qr; 5,391 qr; -6,927 qr; -6,128 qr; -6,226 qr; - 5,838 qr; -6,041 qr; -4,793 qr; -4,563 qr; -5,364 qr; 5,172 qr; -6,385 qr; -5,254 qr; -5,568 qr; -6,579 qr; -4,969 qr; -6,758 qr; -5,567 qr; -5,85 qr; 5,234 qr; -5,557 qr; -5,488 qr; - 6,565 qr; -5,455 qr; -5,673 qr; -5,954 qr; -5,553 qr; -5,475 qr; 5,178 qr; -5,505 qr; -6,821 qr; -5,102 qr; -5,957 qr; -6,063 qr; -5,27 qr; -6,576 qr; -5,064 qr; 4,894 qr; -5,865 qr; - 6,127 qr; -5,565 qr; -5,963 qr; -6,184 qr; -4,901 qr; -4,816 qr; -5,735 qr; 6,534 qr; -5,538 qr; -5,937 qr; -6,166 qr; -5,581 qr; -5,594 qr; -5,859 qr; -5,458 qr; -5,891 qram, ümumi təmiz çəkisi-1651,993 qram xarici görünüşlərinə və kimyəvi komponent tərkiblərinə görə bir-biriləri ilə eyni olan xaş-xaş bitkisindən kustar üsulla hazırlanmış narkotik vasitə olan tiryəki Ələt-Astara magistral avtomobil yolunun Masallı rayonunun Sərçuvar kəndi ərazisindən keçən hissəsinə qoyulmasını təmin etdikdən sonra verdikləri məlumat əsasında 27 may 2024-cü il tarixdə saat 22 radələrində Ələt-Astara magistral avtomobil yolunun Masallı rayonunun Sərçuvar kəndi ərazisindən keçən hissəsində yolun kənarından ağ rəngli sintetik materialdan hazırlanmış kisədə 1 (bir) ədəd ağ rəngli sellofan torbada əldə edib idarə etdiyi dayısı oğlu Şahid1 məxsus “Hyundai Accent minik” markalı **-LP-*** dövlət qeydiyyat nişanlı avtomobillə daşımaqla yaşadığı ünvan 2 ünvanında yerləşən evin həyətinə gətirmiş, həmin 1651,993 qram çəkidə narkotik vasitə olan tiryəkdən 10 (on) ədəd bükümdə ayrı-ayrılıqda təmiz çəkiləri: -5,735 qr; -6,534 qr; 5,538 qr; -5,937 qr; -6,166 qr; -5,581 qr; -5,594 qr; -5,859 qr; -5,458 qr; -5,891 qram, ümumi təmiz çəkisi -58,293 qramını satış üçün ayıraraq əynində olan cins şalvarının sağ yan cibində, qalan hissəsini isə həmin ağ rəngli sintetik materialdan hazırlanmış kisədə 1 (bir) ədəd ağ rəngli sellofan torbada evin sağ yan hissəsində yerləşən müxtəlif növ meyvə ağaclarının bitdiyi ərazidə daş hasarın yanında taxta və digər əşyaların parçalarının yığıldığı yerdə list dəmirin arxasında gizlədərək saxlamış və DİN Baş Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsinin əməkdaşlarının 28 may 2024-cü il tarixdə, saat 15 radələrində keçirdikləri əməliyyat tədbirləri nəticəsində, qeyd olunan tarixdə, saat 14:45 dəqiqədə yaşadığı ünvan 2 ünvanında yerləşən evin yaxınlığında piyada hərəkətdə olarkən saxlanılaraq BNMİ-nin X7 şöbəsinin inzibati binasına gətirildikdən sonra üzərində şəxsi axtarış keçirilən zaman 58,293 qram çəkidə narkotik vasitə olan tiryək 10 (on) ədəd sellofan kəsiyi bükümlərində əynində olan cins şalvarının sağ yan cibindən, həmin tarixdə saat 18 radələrində yaşadığı ünvan 3 ünvanında yerləşən evin həyətinə baxış keçirilən zaman qalan 1593,7 qram çəkidə narkotik vasitə olan tiryək isə 275 (iki yüz yetmiş beş) ədəd sellofan kəsiyinə bükülmüş halda 1 (bir) ədəd ağ rəngli sellofan torbada və üzərində narkotik vasitə tiryəkin izləri olan 1 (bir) ədəd elektron tərəzi ağ rəngli sintetik materialdan hazırlanmış kisədə evin sağ yan hissəsində yerləşən müxtəlif növ meyvə ağaclarının bitdiyi ərazidə daş hasarın yanında taxta və digər əşyaların parçalarının yığıldığı yerdə list dəmirin arxasından aşkar edilərək götürülmüşdür. Məhkəmə istintaqı zamanı təqsirləndirilən şəxs qismində dindirilmiş Təqsirləndirilən şəxs ifadəsində ibtidai istintaq orqanı tərəfindən ona qarşı Cinayət Məcəlləsinin 234.4.1 və 234.4.3-cü maddələri ilə irəli sürülmüş ittiham üzrə özünü təqsirli bilərək demişdir ki, təsərrüfatla məşğul olur, saxlanılan zaman ot biçini sezonu olmuş, ot biçini olan ərazidə yolun kənarında olan zaman kisədə sellofan bükümdə nəsə olduğunu görmüşdür. Bükümü götürüb təsərrüfat yerinə aparmış, sonra isə özü ilə evinə gətirmiş və çəpərin dibinə qoymuşdur. Həmin vaxtı nə olduğunu bilməmiş, sonra açanda narkotik vasitə olduğunu görüb qorxmuş və heç kimə deyə bilməmişdir. Səhəri gün polis əməkdaşları hasardan tullanıb onların həyətlərinə girmişlər, onu evin ikinci mərtəbəsindən aşağı düşürüb təzyiqlər etmişlər. Onun ailəsini söymüşlər, əlini qandallamışlar və onu döymüşlər. Polis əməkdaşları narkotikin yerini soruşmuşlar, narkotik vasitənin yerini deməyə qorxmuş, daha sonra polis əməkdaşları narkotik vasitəni tapmışlar və onu idarəyə aparmışlar. İdarədə onu bir otağa salmışlar, orada cibinə bir büküm qoymuşlar. Polis əməkdaşları ona, “səni yolda saxladığımızı deyərsən” demişlər və yenə onu döymüşlər. Daha sonra polis əməkdaşları kamera çəkilişi olan zaman sağ cibindən narkotik vasitəni çıxarmasını və yolda saxlanıldığını bildirməsini demişlər. Polis əməkdaşları kağızlar gətirmişlər və vəkilinin iştirakı olmadan ona imzalar çəkdirmişlər. O da yazıb-oxuya bilməmiş, məktəb oxumamış, orta məktəbdən 9-cu sinifdən çıxmışdır. Polis əməkdaşları ona 10 bükümlə işinin yüngül olacağını və həyətinə gedib narkotik vasitəni qoyduğu yerdən götürəcəyini, həmin vaxtı videoçəkiliş ediləcəyini bildirmişlər. Daha sonra polis əməkdaşları həyətə getmişlər, videoçəkilişlə kisədə olan bükümləri yerə tökmüşlər və bükümləri saydıqdan sonra kisəyə yığmışlar. Verilən suallara cavab olaraq Təqsirləndirilən şəxs bildirmişdir ki, indiyə kimi narkotik vasitə istifadə etməmiş, içki içməmiş və siqaret belə çəkməmişdir. Bağlamanı götürən zaman yanında heç kim olmamışdır. Bağlamanı Lənkəran rayonu, Girdəni kəndindən Bakı-Ələt-Astara yoluna girdikdən sonra yolun kənarında görmüşdür. Həmin vaxtı təsərrüfatında ot biçilmiş, o da yolun kənarında dayanıb biçinə baxmış, həmin vaxtı kisəni görmüşdür. Həmin sahələrə trasdan və birdə kəndin içindən yol vardır. Qohumunun avtomobili ilə sahəyə getmişdir. Əvvəllər də qohumundan avtomobili alıb fermaya və sahəyə getmişdir. Bağlamanı götürən vaxtı hava qaralmışdır. Tərəzi bağlamanın içində olmuşdur. Bağlamanı açmamış, torba şəffaf olduğu üçün içi görünmüş, buna görə torbanın içərisində narkotik vasitə olduğunu görmüşdür. Narkotik vasitə istifadəçisi olmamış, siqaret belə çəkməmişdir. İranlı ilə danışığı olmamış, iranlı ilə danışığı olsaydı telefonunda danışıqlar olardı, polis əməkdaşları onun telefonuna baxmışlar. Əvəllər heç bir növdə narkotik vasitə istifadə etməmiş və görməmişdir. Polis şöbəsində həyətindən aşkarlanan bağlamaya baxış keçirilmişdir. Polis əməkdaşı narkotiki cibinə qoyanda müdafiəçi yanında olmamışdır. Evdə anası-atası, gəlinləri, arvadı və uşaqları ilə birlikdə yaşamışdır. Polislər həyətə baxış keçirilməsi ilə bağlı ondan ərizə almamışlar o, həyətə baxanda polis əməkdaşları həyətlərində olmuşdur. Narkotik vasitəni həyətindən polis əməkdaşları özləri tapmışlar. İranlı ilə danışığı və yazışması olmamışdır. Polis əməkdaşlarının həyətindən götürüb apardıqları və daha sonra evinə gətirdikləri bağlama eyni bağlama olmuşdur. Bağlamanın içinə heç baxmamış, polis əməkdaşları bağlamanı açıb bükümlərə baxmışlar. Məhkəmə iclasında Təqsirləndirilən şəxs məhkəmə tərkibindən ona yüngül cəza verilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmədə Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra-Cinayət-Prosessual Məcəlləsi) 327.1.3-cü maddəsinə əsasən (təqsirləndirilən şəxsin əvvəllər vermiş olduğu və cari məhkəmə baxışında verdiyi ifadələr arasında əhəmiyyətli ziddiyyətlər olduğu üçün) Təqsirləndirilən şəxs ibtidai istintaq zamanı verdiyi ifadələri elan edilməklə tədqiq edilmişdir. Belə ki, Təqsirləndirilən şəxs məhkəməyədək icraat mərhələsində vermiş olduğu izahatı və ifadələri məhkəmə baxışı zamanı elan edilməklə tədqiq olundu və müəyyən edildi ki, ona Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2, 234.4.1 və 234.4.3-cü maddələri ilə elan edilmiş ittihamda özünü təqsirli bilməyərək ifadələrində göstərmişdir ki, həbs olunmamışdan əvvəl ailə üzvülərilə birlikdə ünvan 4 ünvanında yaşamışdır. Əvvəllər narkotik vasitə olan tiryəkdən udmaqla istifadə etmişdir. Amma təxminən 1 ildir ki, tiryəkdən istifadə etmir. Liman şəhəri ərazisində atası Əbdülhüseynə məxsus ferma vardır və fermada mal heyvanları saxlayırlar. Hər gün Lənkəran şəhərində yerləşən "1635" taksi şirkətinə məxsus taksilərlə fermaya getmiş və fermadan sağılmış inəklərin südlərini balonlarda, Lənkəran şəhərinə gətirib kafelərə satmışdır. 27 may 2024-cü il tarixdə, günorta saatlarında qərara gəlmişdir ki, Masallı ərazisində yerləşən yonca əkilmiş torpaq sahələrinə gedib baxsın, əgər hansı torpaq sahəsində yonca biçilibsə, həmin torpaq sahəsinin sahibindən inəkləri üçün yonca alsın. Buna görədə o, 27 may 2024-cü il tarixdə, saat 22 radələrində Lənkəran şəhərində yaşayan dayısı oğlu Şahid1 “Hyundai” markalı **-LP-*** nömrə nişanlı avtomobilini götürmüş və həmin avtomobili idarə edərək Masallı rayon ərazisinə getmişdir. Ələt-Astara magistral avtomobil yolunun Masallı rayon ərazisindən keçən hissəsində Bakı şəhəri istiqamətində yolun sağ hərəkət zolağı ilə asta sürətlə hərəkət edərək, yolun sağ tərəfində olan torpaq sahələrinə baxdığı zaman yolun sağ kənarında orta ölçülü bir ağ rəngli kisənin olduğunu görmüşdür. Maşını həmin kisənin yanında saxlamış və maşından yerə düşmüşdür. Sonra isə həmin kisənin içərisini açıb baxan zaman kisənin içərisində olan sellofan bağlamada çoxlu sellofan kəsiklərinə bükülmüş narkotik vasitə olan tiryək olduğunu görmüşdür. Tez həmin kisəni maşına qoyub yaşadığı evə qayıtmışdır. Həmin kisəni maşından götürüb həyətə daxil olmuş və ailə üzvüləri görməsin deyə həmin kisəni aparıb, evin həyətində olan daş hasarın yanına tökdükləri, taxta parçalarının yanındakı dəmir listin arxasında gizlətmişdir. İstədiyi vaxtda istifadə etmək üçün həmin sellofan torbanın içərisindən 10 bükümdə tiryək götürüb cibinə qoymuşdur. Bundan sonra yaşadığı evə daxil olmuşdur. Səhərisi günü, yəni 28 may 2024-cü il tarixdə saat 15 radələrində yaşadığı evdən küçəyə çıxmış və evlərinin qarşısında piyada gəzməyə başlamışdır. Bu zaman polis işçiləri onu küçədə tutub Lənkəran şəhərində yerləşən Baş Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsinin Regional şöbəsinə aparmışlar. Regional polis şöbəsində polis işçisi, ona Lənkəran rayon vəkillərinin siyahısını təqdim etmiş və özü seçdiyi vəkil Əbdülhəsən Əzimovun və digər polis əməkdaşlarının iştirakı ilə üzərində axtarış aparmışdır. Axtarış aparılmazdan əvvəl polis işçisi, üzərində axtarışın videoçəkilişlə aparılacağı barədə ona məlumat vermişdir. Bundan sonra, digər bir polis işçisi videokamera ilə çəkiliş aparmağa başlamışdır. Polis işçisi, ona hüquq və vəzifələrini izah etmişdir. Polis işçisi ondan məhkum olunubolunmadığını və narkotik vasitələrdən istifadə edib-etmədiyini soruşmuşdur. O, da məhkum olunmadığını və əvvəllər tiryəkdən istifadə etdiyini, amma satışı ilə məşğul olmadığını polis işçisinə bildirmişdir. Polis işçisi ona təklif etmişdir ki, əgər üzərində narkotik vasitə və ya qanunsuz əşya varsa təqdim etsin. Əynindəki cins şalvarının sağ yan cibində saxladığı on ədəd sellofan bükülüdə olan tiryəki, sol arxa cibindən içərisindən 50 manat, şəxsiyyət vəsiqəsi, sürücülük vəsiqəsi, bir ədəd "bir bank" kartı, bir ədəd "fermer" plastik kartı, bir ədəd market plastik kartı olan qara rəngli dəri materialından olan pul qabını, şalvarının sol yan cibindən "Samsung" və "Nokia" markalı mobil telefonlarını çıxardıb masanın üzərinə qoymuşdur. Polis işçisi həmin on ədəd bükülünün içərisində nə olduğunu ondan soruşmuşdur. O, da həmin bükülülərin içərisindəkinin tiryək olduğunu, dünən axşam saat 10 radələrində Ələt-Astara avtomobil yolunun Masallı rayon ərazisindən keçən hissəsində yolun kənarından tapdığını, heç kimə vermədiyini, satmadığını, həmin tiryəkin qalan hissəsini yaşadığı evin həyətində gizlətdiyini və evinin həyətində gizlətdiyi tiryəki təqdim edə biləcəyini polis işçisinə bildirmişdir. Bundan sonra, polis işçisi onun üzərində axtarış aparmış və üzərindən heç nə aşkar olunmamışdır. Polis işçisi içərisində tiryək olan həmin 10 ədəd sellofan bükülünü elektron tərəzidə çəkmiş və çəkisinin 60,26 qram olduğunu elektron tərəzinin ekranında görmüşdür. Polis işçisi içərisində tiryək olan həmin 10 ədəd bükülünü zərfə qoymuş və o, vəkil Əbdülhəsən Əzimovla birlikdə həmin zərfin üzərinə imza etmişdir. Bundan sonra videoçəkiliş dayandırılmışdır. Polis işçisi protokol tərtib etmiş və o, protokola imza etmişdir. Polis işçisi onun mobil telefonlarını və içərisində yuxarıda göstərdiyi 50 manat pul və digər əşyaları olan pul qabını protokola əlavə edib saxlamışdır. Bundan sonra o, yaşadığı evə baxış keçirilməsinə etirazının olmadığı barədə ərizə ilə müraciət etmiş və polis işçiləri, vəkil Əbdülhəsən Əzimovla birlikdə yaşadığı evin həyətinə getmişdir. Polis işçisi videoçəkiliş aparmağa başlamışdır. O, evin həyətində olan daş hasarın yanına yığdıqları taxta parçalarının yanındakı dəmir listin arxasında gizlətdiyi içərisində xeyli sayda bükümlərdə tiryək olan sellofan bağlamanı və bir ədəd elektron tərəzini polis işçsinə təqdim etmişdir. Polis işçisi həmin sellofan torbanın içərisinə baxış keçirmiş və baxış zamanı içərisində tiryək olan bükümlərin sayının 275 ədəd olduğunu görmüşdür. Polis işçisi həmin 275 ədəd bükümdə olan tiryəki sellofan torba ilə birlikdə elektron tərəzidə çəkmiş və elektron tərəzinin ekranına baxan zaman cəmi çəkilərinin 1 kq, 655 qram olduğunu görmüşdür. Bundan sonra polis işçisi videoçəkilişi dayandırmışdır. Bundan sonra, onlar Regional polis şöbəsinə qayıtmışlar. Polis işçisi protokol tərtib etmiş və o, vəkil Əbdülhəsən Əzimovla birlikdə həmin protokola imza etmişdir. “Samsung” markalı mobil telefonunda ***-***-**-** və “Nokia” markalı mobil telefonunda ***-***-**-** mobil telefon nömrələrini işlədir. Bundan başqa “Samsung” markalı mobil telefonunda ***-***-**-** "whatsapp" nömrəsini işlədir. Arvadı Leyla ilə birlikdə, Leylanın əlində dəri xəstəliyi olduğu üçün həkimə göstərmək məqsədi ilə 10 dekabr 2019-cu il tarixdə saat 14:39 dəqiqədə Astara şəhərindən İran ərazisinə keçmiş və İran Astarasında arvadı Leylanı xəstəxanada həkimə göstərdikdən sonra həmin günü saat 17:25 dəqiqədə yenidən Azərbaycana qayıtmışdır. Onun İranda tanışı yoxdur və həmin tiryəki də ona İrandan kimsə göndərməmişdir. Narkotik vasitələrin satışı ilə məşğul olmamışdır. Həmin tiryəki Masallı rayonu ərazisində yolun kənarından tapmışdır. İbtidai istintaq zamanı Təqsirləndirilən şəxs oxşar məzmunlu izahat, şübhəli şəxs qismində dindirilərkən oxşar məzmunlu ifadə verərək, törətdiyi cinayət əməlini etiraf etmiş və polis əməkdaşları tərəfindən ona qarşı heç kimin zor tətbiq etmədiyini, heç kimin ona hədə-qorxu gəlmədiyini bildirmiş, bu barədə heç kimdən şikayət və tələbi olmamışdır. Təqsirləndirilən şəxs ifadələrində göstərdiklərini 30 may 2024-cü il tarixdə ifadəsi yerində yoxlanılarkən bir daha təsdiq etmişdir. İbtidai istintaq zamanı verdiyi ifadələri elan olunduqdan, habelə şəxsi axtarışla və digər istintaq hərəkətləri ilə bağlı aparılmış videoçəkilişlər tədqiq olunduqdan sonra Təqsirləndirilən şəxs ibtidai istintaq zamanı verdiyi ifadələrini qismən təsdiq etməyib əlavə ifadəsində göstərmişdir ki, polis əməkdaşları onu küçədə deyil yaşadıqları evdə saxlamışlar, polis əməkdaşları tərəfindən döyülərək pisixi zorakılığa məruz qalmışdır. Məhkəmə tərkibi, Təqsirləndirilən şəxs məhkəmə istintaqında polis əməkdaşlarının onu küçədə deyil yaşadıqları evdə saxlaması, polis əməkdaşları tərəfindən döyülərək pisixi zorakılığa məruz qalması ilə bağlı hissədə verdiyi ifadəsini cinayət işinin materiallarına uyğun olmayan, özünü müdafiə məqsədi ilə uydurulmuş, qeyri-səmimi və işin faktiki halları ilə təkzib edilən ifadə kimi qiymətləndirir və qeyd edilən hissədə təqsirləndirilən şəxsin məhkəmə istintaqında verdiyi ifadəsini mötəbər sübut hesab etmir. Məhkəmə tərkibi belə qənaətə gəlir ki, Təqsirləndirilən şəxs məhkəmə istintaqında belə ifadə verməklə cinayət məsuliyyətindən və cəzadan yaxa qurtarmaq, eləcə də məsuliyyətini yüngülləşdirmək məqsədi güdmüşdür. Məhkəmə araşdırılmış mötəbər sübutları, eləcə də təqsirləndirilən şəxsin və şahidlərin ifadələrini, digər istintaq hərəkətlərinin protokollarını, ekspertiza rəylərini, cinayət işi üzrə toplanmış və məhkəmə istintaqı zamanı tədqiq olunmuş sübutları məcmu halda və ayrı-ayrılıqda obyektiv qiymətləndirərək hesab edir ki, Təqsirləndirilən şəxs Cinayət Məcəlləsinin 234.4.1 və 234.4.3-cü maddələrində nəzərdə tutulan cinayət əməllərini törətməsi iş materiallarında olan, biri digəri ilə uzlaşan ittiham sübutlarının məcmusu ilə öz təsdiqini tapmışdır. Belə ki, məhkəmə istintaqı zamanı şahid qismində dindirilmiş Azərbaycan Respublikası DİN-nin Baş Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsinin baş əməliyyat müvəkkili, polis mayoru Şahid2 ifadəsində bildirmişdir ki, 28 may 2024-cü il tarixdə Təqsirləndirilən şəxs Lənkəran rayonu ərazisində külli miqdarda narkotik vasitələrin satışı ilə məşğul olması barədə əməliyyat məlumatları daxil olmuş və Təqsirləndirilən şəxs cinayət başında yaxalanması məqsədi ilə tərəfindən təxirəsalınmadan ətrafında əməliyyat tədbirləri keçirilməsi haqqında qərar qəbul edilmişdir. Baş Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsinin rəhbərliyi tərəfindən Təqsirləndirilən şəxs ətrafında əməliyyat tədbirləri keçirilməsi ilə əlaqədar, onun rəhbərliyi altında, BNMİ-nin xüsusi ilə mühüm işlər üzrə baş əməliyyat müvəkkili, polis polkovnik-leytenantı Şahid4 və əməliyyat müvəkkili, polis baş leytenantı Şahid3 iştirakları ilə əməliyyat qrupu yaradılmışdır. Bakı şəhərindən çıxaraq Lənkəran şəhərinə gəlmişlər. Tərəflərindən keçirilmiş əməliyyat tədbirləri nəticəsində Təqsirləndirilən şəxs 28 may 2024-cü il tarixdə, saat 14:45 dəqiqədə yaşadığı ünvan 3 nömrəli evin yaxınlığında piyada hərəkətdə olarkən saxlanılaraq BNMİ-nin X7 şöbəsinin inzibati binasına gətirilmişdir. X7 Şöbəsinin təhqiqatçısı, polis mayoru Famil Həsənov xidməti otağında onun, Şahid3, Şahid4 və Lənkəran rayonu Vəkil bürosunun vəkili Əbdülhəsən Əzimovun iştirakı ilə Təqsirləndirilən şəxs üzərində şəxsi axtarış keçirmiş və Təqsirləndirilən şəxs də əynində olan cins şalvarının ciblərindən pul qabını, iki ədəd mobil telefonları və bir ədəd şəffaf sellofan bükülünü çıxardıb masanın üzərinə qoymuşdur. Təqsirləndirilən şəxs də həmin sellofan bükülünün içərisində tiryək olduğunu demişdir. Famil Həsənov həmin sellofan bükülünü açmış və bükülünün içərisindən 10 ədəd sellofan kəsiyinə bükülmüş narkotik vasitə olan tiryəkə bənzər kütlələr aşkar olunmuşdur. Təqsirləndirilən şəxs 27 may 2024-cü il tarixdə axşam saat 10 radələrində idarə etdiyi avtomobillə Ələt-Astara avtomobil yolu ilə Masallı rayonuna gedən zaman Masallı rayonu ərazisində yolun kənarında bir bükülü torba gördüyünü və maşını saxlayıb yerə düşdüyünü, torbanın içərisinə baxan zaman torbanın içərisində tiryəkin olduğunu gördüyünü və həmin torbanı götürdüyünü demişdir. Təqsirləndirilən şəxs həmçinin torbanın içərisində tiryək bükümlərinin çox olduğunu və yerdə qalan tiryəklərin yaşadığı evdə olduğunu və evdə olan tiryəki təqdim edə biləcəyini bildirmişdir. Təqsirləndirilən şəxs təqdim etdiyi tiryəkdən heç kimə satmadığını və vermədiyini, ancaq özü istifadə edəcəyini demişdir. Famil Həsənov içərisində tiryəkə bənzər kütlələr olan 10 ədəd sellofan bükülünü elektron tərəzidə çəkmiş və bir ədəd zərfin içərisinə qoyaraq götürmüşdür. Təqsirləndirilən şəxs yaşadığı evə baxış keçirilməsinə etirazının olmadığı barədə ərizə ilə müraciət etmişdir. Bundan sonra, birlikdə Təqsirləndirilən şəxs yaşadığı ünvan 3 ünvanında yerləşən evin həyət qapısının qarşısına getmişlər və Təqsirləndirilən şəxs dəvəti ilə yaşadığı evin həyətinə daxil olmuşlar. Təqsirləndirilən şəxs yaşadığı evin həyətində yerləşən müxtəlif növ meyvə ağaclarının bitdiyi ərazidə daş hasarın yanında olan taxta və digər əşya parçalarının yığıldığı yerdə list dəmirin arxasından bir ədəd ağ kisənin içərisindən bir ədəd sellofan bağlamanı və bir ədəd elektron tərəzini götürüb Famil Həsənova təqdim etmişdir. Famil Həsənov həmin sellofan bağlamaya baxış keçirmiş və baxış zamanı sellofan bağlamanın içərisindən narkotik vasitə olan tiryəkə bənzər xeyli sayda sellofan kəsiyi bükümlərində kütlələr aşkar olunmuşdur. Famil Həsənov həmin xeyli sayda içərisində tiryəkə bənzər kütlələr olan sellofan kəsiyi bükümlərini saymış və həmin bükümlərin sayının 275 ədəd olduğunu görmüşdür. Famil Həsənov bükülüləri başqa bir sellofan torbaya yığaraq çəkmiş və həmin bükülüləri qablaşdıraraq götürmüşdür. Təqsirləndirilən şəxs elektron tərəzinin ona məxsus olduğunu və həmin tərəzidən ailə üzvülərinin istifadə etdiyini bildirmişdir. Verilmiş suallara cavab olaraq Şahid2 bildirmişdir ki, Təqsirləndirilən şəxs yalan ifadə vermiş, sonuncunu yaşadığı evdə deyil, onu ünvan 2 ünvanında yerləşən evin yaxınlığında piyada hərəkətdə olarkən saxlamışlar. Təqsirləndirilən şəxs qarşı heç bir qanunsuz hərəkətlərə yol verməmişlər, sonuncunu döyməmişlər və ona işgəncələr etməmişlər. Dindirilmiş şahid Azərbaycan Respublikası DİN-nin Baş Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsinin xüsusi ilə mühüm işlər üzrə baş əməliyyat müvəkkili, polis polkovnik-leytenantı Şahid4 ifadəsində Şahid2 göstərdiyi xüsusatları olduğu kimi təsdiq etmişdir. Dindirilmiş Şahid1 ifadəsində bildirmişdir ki, Təqsirləndirilən şəxs bibisi oğludur. 27 may 2024-cü il tarixdə, saat 22 radələrində yaşadığı evdə olduğu zaman Tasur onun yaşadığı evə gəlib, yonca otu almaq üçün Masallı rayonuna getməsi üçün ondan avtomobilini istəmişdir. O, da “Hyundai Accent minik” markalı **-LP-*** dövlət qeydiyyat nişanlı avtomobilini Tasura vermiş və Tasur avtomobilin sükanı arxasına əyləşib onun yaşadığı evin həyətindən çıxıb getmişdir. Təxminən 1-2 saatdan sonra Tasur maşınla onun yaşadığı evin həyətinə gəlmiş və maşını həyətə qoymuşdur. Tasurdan mal heyvanları üçün yonca alıb-almadığını soruşmuş, Tasur da cavabında ona, sahələri gəzdiyini və sahələrdə yoncanın biçildiyini görsə də, gecə vaxtı olduğu üçün yonca biçilən sahənin kimin olduğunu bilmədiyini, səhər yenidən Masallı rayonuna gedəcəyini bildirmişdir. Səhərisi günü, o, idarə etdiyi həmin maşını ilə sərnişin daşıyıb çörək pulu qazanmağa başlamışdır. 28 may 2024-cü il tarixdə, saat 19 radələrində idarə etdiyi maşınla yaşadığı evə gəlmiş və atası Rafail ona, bir neçə saat bundan əvvəl polis işçilərinin Tasuru tutub polis şöbəsinə apardıqlarını, Tasurun üzərindən və yaşadığı evin həyətindən tiryək aşkar edib götürdüklərini bildirmişdir. Məhkəmə Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 124-cü maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq iş üzrə dindirilmiş şəxslərin (təqsirləndirilən şəxsin və şahidlərin) ifadələri ilə yanaşı, ekspert rəylərini, maddi sübutları, istintaq və məhkəmə hərəkətlərinin protokollarını da mötəbər sübut növləri kimi qəbul edir. Belə ki, cinayət işi materiallarında olan, məhkəmə istintaqı zamanı elan edilərək tədqiq edilmiş ilkin araşdırma materiallarından, yəni; -“cinayət işinin başlanması və icraata qəbul edilməsi haqqında” 29 may 2024-cü il tarixli qərardan görünür ki, DİN-nin Baş Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsinin əməkdaşlarının 28 may 2024-cü il tarixdə, saat 15 radələrində keçirdikləri əməliyyat tədbirləri nəticəsində Təqsirləndirilən şəxs qanunsuz olaraq narkotik vasitələri və psixotrop maddələri satış məqsədi ilə əldə etməsində və Lənkəran rayonu ərazisində dövriyyəsi ilə məşğul olmasında şübhəli bilinib, qeyd olunan tarixdə, saat 14:45 dəqiqədə yaşadığı ünvan 2 ünvanında yerləşən evin yaxınlığında piyada hərəkətdə olarkən saxlanılaraq BNMİ-nin X7 şöbəsinin inzibati binasına gətirilməsi və üzərində şəxsi axtarış keçirilən zaman 10 (on) ədəd bükümdə ayrı-ayrılıqda təmiz çəkiləri:-5,735 qr; -6,534 qr; -5,538 qr; -5,937 qr; -6,166 qr; -5,581 qr; -5,594 qr; -5,859 qr; -5,458 qr; -5,891 qram: ümumi təmiz çəkisi:- 58,293 qram xaş-xaş bitkisindən kustar üsulla hazırlanmış narkotik vasitə olan tiryəkin əynində olan cins şalvarının sağ yan cibindən və qeyd olanan tarixdə saat 18 radələrində yaşadığı ünvan 3 ünvanında yerləşən evin həyətinə baxış keçirilən zaman 275 ədəd bükümdə ümumi təmiz çəkisi: -1593,7 qram xaş-xaş bitkisindən kustar üsulla hazırlanmış narkotik vasitə olan tiryək və üzərində narkotik vasitə tiryəkin izləri olan 01 (bir) ədəd elektron tərəzinin evin sağ yan hissəsində yerləşən müxtəlif növ meyvə ağaclarının bitdiyi ərazidə daş hasarın yanında taxta və digər əşyaların parçalarının yığıldığı yerdə list dəmirin arxasında olan 01 (bir) ədəd sellofan bağlamanın içərisindən aşkar edilərək götürülməsi ilə bağlı toplanmış araşdırma materialrına əsasən fakta görə Cinayət Məcəlləsinin 234.4.3-cü maddəsi ilə başlanıb icraata qəbul edilərək istintaq aparılmışdır.(cild 1, i.v. 1-51) -“cinayət törətməkdə şübhəli şəxsin tutması haqqında” 28 may 2024-cü il tarixli protokoldan görünür ki, Təqsirləndirilən şəxs həmin tarixdə saat 15:30-da şübhəli şəxs qismində tutulmuşdur.(cild 1, i.v.26) -“şəxsi axtarış və baxış keçirilməsi haqqında” 28 may 2024-cü il tarixli protokoldan və ona əlavə edilmiş 01 (bir) ədəd DVD diskdə olan videogörüntüdən görünür ki, Təqsirləndirilən şəxs əynindəki cins şalvarının sağ yan cibindən 10 (on) ədəd sellofan kəsiyi bükümlərində narkotik vasitə olan tiryək aşkar edilərək götürülür və Təqsirləndirilən şəxs həmin 10 (on) ədəd bükülüdə narkotik vasitə olan tiryəkin özünə məxsus olduğunu təsdiq etmişdir. Təqsirləndirilən şəxs 27 may 2024-cü il tarixdə axşam saat 22 radələrində Masallı rayonu ərazisində Astara-Ələt avtomobil yolunun kənarından tapıb götürdüyünü, heç kimə vermədiyini, satmadığını, tiryəkin qalan hissəsini yaşadığı ünvanda saxladığını, təqdim edə biləcəyini, saxlanıldıqdan sonra polis əməkdaşları tərəfindən ona qarşı hər hansı bir qanunsuz hərəkətlər edilmədiyini, zor tətbiq olunmadığını, Masallı rayonu ərazisində narkotik maddələri götürərkən görən olmadığını bildirmişdir.(cild 1, i.v. 28-30) -“baxış və götürmə aparılması” haqqında 28 may 2024-cü il tarixli protokoldan və baxış keçirilən zaman aparılmış videoçəkilişdən görünür ki, Təqsirləndirilən şəxs yaşadığı ünvan 3 ünvanında yerləşən evin həyətində, evin sağ yan hissəsində yerləşən müxtəlif növ meyvə ağaclarının bitdiyi ərazidə daş hasarın yanında taxta və digər əşyaların parçalarının yığıldığı yerdə list dəmirin arxasından bir ədəd ağ rəngli sintetik materialdan hazırlanmış kisənin içərisindən bir ədəd ağ rəngli sellofan torbada 275 (iki yüz yetmiş beş) ədəd sellofan kəsiyi bükümlərində narkotik vasitə olan tiryək və üzərində narkotik vasitə tiryəkin izləri olan 01 (bir) ədəd elektron tərəzini götürüb təqdim edir və Təqsirləndirilən şəxs həmin 275 (iki yüz yetmiş beş) ədəd sellofan kəsiyi bükümlərinin içərisində narkotik vasitə olan tiryək olduğunu və elektron tərəzinin də özünə məxsus olduğunu, şəxsi axtarış zamanı üzərindən aşkar olunmuş 10 (on) ədəd sellofan kəsiyi bükümlərində olan narkotik vasitə tiryəki və 275 (iki yüz yetmiş beş) ədəd sellofan kəsiyi bükümlərində olan narkotik vasitə olan tiryəki 27 may 2024-cü il tarixdə saat 22 radələrində Ələt-Astara magistral avtomobil yolunun Masallı rayonunun ərazisindən keçən hissəsində yolun kənarından bir ədəd ağ rəngli sintetik materialdan hazırlanmış kisənin içərisindən əldə etdiyini təsdiq etmişdir.(cild 1, i.v.33-35) -“məhkəmə-kimyəvi ekspertizası”nın 29 may 2024-cü il tarxli, 19/454 nömrəli rəyindən görünür ki, tədqiqata təqdim edilmiş üzərində “Vət. Təqsirləndirilən şəxs üzərindən aşkar edilmiş 10 (on) ədəd bükümdə tiryəkə bənzər kütlələr qablaşdırıldı və möhürləndi...." sözlər və imzalar olan zərfi açdıqda, 10 ədəd bükümdə ayrı-ayrılıqda təmiz çəkiləri:-5,735 qr; -6,534 qr; -5,538 qr; -5,937 qr; -6,166 qr; -5,581 qr; -5,594 qr; - 5,859 qr; 5,458 qr; -5,891 qram: ümumi təmiz çəkisi: -58,293 qram olan maddələr xaşxaş bitkisindən kustar üsulla hazırlanmış narkotik vasitə tiryəkdirlər. Tədqiqata təqdim edilmiş üzərində "Vət. Təqsirləndirilən şəxs yaşadığı ünvanda aşkar edilmiş 275 ədəd bükümdə tiryəkə bənzər kütlələr və 01 ədəd tərəzi qablaşdırıldı və möhürləndi...." sözlər və imzalar olan bağlamanı açdıqda, 275 ədəd bükümdə ümumi təmiz çəkisi: -1593,7 qram olan maddələr xaş-xaş bitkisindən kustar üsulla hazırlanmış narkotik vasitə tiryəkdirlər. 275 ədəd bükümdəki tiryəklərin ayrı-ayrılıqda və ümumi təmiz çəkisi yuxarıdakı 1№-li cədvəldə göstərilmişdir. 01 ədəd elektron tərəzinin üzərində narkotik maddə olan tiryəkin izləri vardır. Tiryək iz şəklində olduğuna görə çəkisini və tədqiqata təqdim edilmiş digər tiryəklərlə eyniliyini müəyyən etmək mümkün olmadı. Təqsirləndirilən şəxs üzərindən və yaşadığı ünvandan aşkar edilmiş ümumilikdə 285 büküm olmaqla, ümumi təmiz çəkisi: -1651,993 qram olan tiryəklər xarici görünüşlərinə və kimyəvi komponent tərkiblərinə görə bir-biriləri ilə eynidirlər.(cild 1, i.v. 44-48) -“təqsirləndirilən şəxs qismində cəlb etməklə ittihamın elan olunması haqqında” 30 may 2024-cü il tarixli qərardan görünür ki, Təqsirləndirilən şəxs Cinayət Məcəlləsinin 234.4.3-cü maddəsi ilə təqsirləndirilən şəxs qismində cəlb edilərək həmin maddədə nəzərdə tutulmuş ittiham ona elan olunmuş, barəsində Lənkəran Rayon Məhkəməsinin 30 may 2024-cü il tarixli, 4(049)-98/2024 nömrəli qərarı ilə 4 (dörd) ay müddətinə həbs qətimkan tədbiri seçilmişdir. Təqsirləndirilən şəxs məhkəmə iclasında bildirmişdir ki, ailəlidir, heç bir yerdə işləmir, ailə üzvüləri ilə birlikdə Lənkəran şəhərində yaşayır. Əvvəllər məhkum edilməmişdir. 2 il bundan əvvələ qədər narkotik vasitə tiryək qəbul etmişdir. Ona qarşı irəli sürülmüş ittiham üzrə özünü təqsirli bilmir. Belə ki, o, ərazidə təsərrüfatla məşğul olarkən ot biçimi zamanı həmin ərazidə bağlamanı aşkar etmişdir. Əvvəllər narkotik vasitə olan tiryəkdən istifadə etdiyi üçün həmin bağlamada olan bükümlərin içində narkotik vasitə tiryək olduğunu bilmişdir. Bundan sonra həmin bağlamanı yaşadığı evin həyətyanı sahəsinə apararaq orada gizlətmişdir. Həmin bağlamanı tapdıqdan sonra bu barədə heç bir polis orqanına məlumat verməmişdir və məqsədi bir müddətdən sonra onları yandırıb məhv etməsi olmuşdur. Bağlamada olan bükümlərdən 10 ədədini cibinə qoymuşdur. Bundan iki saat sonra polis əməkdaşları onu küçədə saxlayaraq polis şöbəsinə aparmışlar. Vəkilin iştirakı ilə üzərində aparılan şəxsi axtarış zamanı üzərində olan 10 büküm tiryəki cibindən cıxarıb təqdim etmişdir, həmin bükümləri sahədə tapdığını və həyatyanı sahədə saxladığı bükümlər barədə də polis əməkdaşlarına məlumat vermişdir. Bundan sonra onun razılığı əsasında polis əməkdaşları onun ünvanına da baxış keçirmişlər və bükümləri aşkar etmişlər. Himayəsində iki azyaşlı övladının olduğunu nəzərə alaraq barəsində olan təqdimatın təmin edilməməsini məhkəmədən xahiş etmişdir.(cild 1, i.v. 64-65, 84-89) -“ambulator məcburi narkoloji tibbi yoxlama”nın 30 may 2024-cü il tarixli, 484 nömrəli rəyindən görünür ki, Təqsirləndirilən şəxs opioidlərin qəbulundan yaranan asılılıq sindromu (narkomaniya xəstəliyi) aşkar olunur. Məcburi müalicəyə ehtiyacı vardır. Ərazi Narkoloji xəstəxanasında qeydiyyata alınması məsləhət görülür.(cild 1, i.v. 92) -Lənkəran Şəhər Psixiatriya Xəstəxanasının 11 iyun 2024-cü il tarixli, 2082 nömrəli məktubundan görünür ki, Təqsirləndirilən şəxs Lənkəran Şəhər Psixiatriya Xəstəxanasında qeydiyyatda deyildir.(cild 1, i.v. 114) -Azərbaycan Respublikası DİN-nin "X8" sistemində qeydiyyat məlumatlarına dair 30 iyul 2024-cü il tarixli, 3-13-20/2-12925/2024 nömrəli son sərhədkeçmə hesabatından görünür ki, Təqsirləndirilən şəxs 10 dekabr 2019-cu il tarixdə saat 14:39 dəqiqədə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Sərhəddini Astara sərhəd buraxılış məntəqəsindən İran İslam Respublikasının ərazisinə keçmiş və həmin tarixdə, saat 17:25 dəqiqədə İİRnın ərazisindən Astara sərhəd buraxılış məntəqəsindən keçərək Azərbaycan Respublikası ərazisinə qayıtmışdır.(cild 1, i.v. 163) -Lənkəran ŞRPŞ-nin, NMQ-nin baş əməliyyat müvəkkili, polis polkovnik-leytenantı Rahid Əskərovun 16 avqust 2024-cü il tarixli “raport”undan görünür ki, tərəfindən keçirilmiş əməliyyat tədbirləri nəticəsində müəyyən olunmuşdur ki, Təqsirləndirilən şəxs üzərindən və yaşadığı ünvan 3 nömrəli evin həyətindən aşkar olunaraq götürülmüş cəmi 285 ədəd bükümdə ümumi təmiz çəkisi: -1651,993 qram xaş-xaş bitkisindən kustar üsulla hazırlanmış narkotik vasitə olan tiryək satış məqsədilə İran İslam Respublikasından Azərbaycan Respublikası ərazisinə göndərilmişdir. Təqsirləndirilən şəxs ümumi təmiz çəkisi-1651,993 qram narkotik vasitə olan tiryəki satış məqsədilə əldə etmiş və ona İran İslam Respublikası ərazisindən satış məqsədilə 1651,993 qram çəkidə narkotik vasitə olan tiryək göndərmiş naməlum şəxsin kimliyini və yaşadığı ünvanı əməliyyat yolu ilə müəyyən etmək mümkün olmamışdır.(cild 1, i.v. 168) -“cinayət əməlinin tövsif edilməsi haqqında” 25 avqust 2024-cü il tarixli qərarda göstərilmişdir ki, iş üzrə cinayət əməlləri Cinayət Məcəlləsinin 234.4.3-cü maddəsindən Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2, 234.4.1 və 234.4.3-cü maddələrinə tövsif olunmuşdur.(cild 1, i.v. 172-175) -“təqsirləndirilən şəxs qismində cəlb etməklə yenidən ittihamın elan olunması haqqında” 26 avqust 2024-cü il tarixli qərardan görünür ki, Təqsirləndirilən şəxs elan olunmuş ittiham dəyişdirilərək və əlavələr edilərək o, Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2, 234.4.1 və 234.4.3-cü maddələri ilə təqsirləndirilən şəxs qismində cəlb edilmiş və ona həmin maddələrdə nəzərdə tutulan ittiham elan olunmuşdur.(cild 1, i.v. 182-184) -29 avqust 2024-cü il tarixli “üzləşmə dindirmə” protokolundan görünür ki, Şahid2 ifadəsində göstərdiyi xüsusatları Təqsirləndirilən şəxs üzünə qarşı demişdir.(cild 1, i.v. 202-207) -“sübutların qiymətləndirilməsi haqqında” 03 sentyabr 2024-cü il tarixli qərardan görünür ki, ekspert tədqiqatından sonra qalıq qalan, Təqsirləndirilən şəxs üzərindən və yaşadığı ünvan 3 ünvanında yerləşən evin sağ yan hissəsində olan müxtəlif növ meyvə ağaclarının bitdiyi ərazidə daş hasarın yanında taxta və digər əşyaların parçalarının yığıldığı yerdə list dəmirin arxasından aşkar olunaraq götürülmüş cəmi 285 ədəd bükümdə külli miqdarda-1651,143 qram xaş-xaş bitkisindən kustar üsulla hazırlanmış narkotik vasitə tiryək və üzərində narkotik vasitə tiryəkin izləri olan bir ədəd elektron tərəzi maddi sübut kimi tanınaraq saxlanılması üçün Lənkəran ŞRPŞ-nin maddi sübutlar otağına təhvil verilmiş, “baxış və götürmə aparılması haqqında” protokola əlavə olunmuş istintaq hərəkətlərinin videogörüntülərini özündə əks etdirən 01 (bir) ədəd DVD disk, Təqsirləndirilən şəxs dindirmə protokoluna əlavə olunmuş istintaq hərəkətinin videogörüntüsünü özündə əks etdirən 01 (bir) ədəd DVD disk maddi sübut kimi tanınmış icraat materialları saxlanıldığı müddət ərzində cinayət işinin materiallarında saxlanılması qərara alınmışdır.(cild 1, i.v. 234-254) -“cinayət işinin materiallarından başqa cinayət işi ayrılması haqqında” 03 sentyabr 2024-cü il tarixli qərardan görünür ki, ********* nömrəli cinayət işinin materiallarından, şəxsiyyəti istintaqa məluma olmayan İran İslam Respublikasının vətəndaşı və qeyriləri barəsində Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2, 234.4.1 və 234.4.3-cü maddələri ilə ********* nömrəli cinayət işi ayrılmışdır.(cild 1, i.v. 256-259) İş üzrə ibtidai istintaq orqanı tərəfindən Təqsirləndirilən şəxs qarşı irəli sürülmüş ittiham üzrə Cinayət Məcəlləsinin 234.4.1 və 234.4.3-cü maddələrində qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında satış məqsədi ilə qanunsuz olaraq külli miqdarda narkotik vasitəni əldə etmə, saxlama və daşımağa görə cinayət məsuliyyəti nəzərdə tutulmuşdur. Məhkəmə tərkibi məhkəmə istintaqında tədqiq olunmuş sübutlara əsaslanaraq və onların cəminə hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, bunlar təqsirləndirilən şəxsə elan olunmuş ittihamın qiymətləndirilməsi üçün kifayət edir və məhkəmənin müəyyən etdiyi hallara uyğundur. Cinayət Məcəlləsinin 3-cü maddəsində qeyd olunmuşdur ki, “yalnız bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş cinayət tərkibinin bütün əlamətlərinin mövcud olduğu əməlin (hərəkət və ya hərəkətsizliyin) törədilməsi cinayət məsuliyyəti yaradır”. Həmin Məcəllənin təqsirə görə məsuliyyət prinsipini ehtiva edən 7-ci maddəsində isə qeyd edilir ki, yalnız törətdiyi ictimai təhlükəli əmələ (hərəkət və ya hərəkətsizliyə) və onun nəticələrinə görə təqsiri müəyyən olunmuş şəxs cinayət məsuliyyətinə cəlb edilə və cəzalandırıla bilər. Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 139-cu maddəsinə əsasən cinayət hadisəsinin baş vermə faktı və halları, şübhəli və ya təqsirləndirilən şəxsin cinayət hadisəsi ilə əlaqəsi, cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş əməldə cinayətin əlamətləri, cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş əməlin törədilməsində şəxsin təqsirliliyi cinayət təqibi üzrə icraat zamanı yalnız sübutlara əsasən müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 234.1-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” 17 mart 2011-ci il tarixli Qərarında qeyd etmişdir ki, ictimai təhlükəli əməlin həm qanunvericilik, həm də doktrinal aspektdə müəyyən edilməsi hər bir cinayətə xas olan hüquqi və sosial əlamətləri üzə çıxarır. Cinayət tərkibini təşkil edən əlamətlərin (obyekt, obyektiv tərəf, subyekt, subyektiv tərəf) mövcudluğu məhz konkret əməlin digər cinayət əməllərindən, o cümlədən, başqa hüquqpozmalardan fərqləndirilməsinə xidmət edir. Belə ki, cinayət tərkibi ictimai təhlükəli əməli konkret cinayət kimi xarakterizə edən cinayət qanunu ilə müəyyən edilmiş obyektiv və subyektiv əlamətlərin məcmusudur. Cinayət qanunvericiliyinə görə, şəxs yalnız o cinayəti törətməyə görə təqsirləndirilə bilər ki, həmin cinayətin törədilməsi şəxsin iradəsinin həqiqi ifadəsi olsun. Cinayət qanunvericiliyi təqsirin iradəvi momentini xarakterizə edən ictimai təhlükəli əməlin və onun nəticəsinin baş verməsini arzu etmək, onların baş verməsinə şüurlu surətdə yol vermək və ya onların qarşısının alınacağını guman etmək və s. kimi əlamətləri nəzərdə tutur. Bu əlamətlərə əsasən demək olar ki, təqsirin iradəvi momenti ictimai təhlükəli əməl (hərəkət və hərəkətsizlik) və ya həmin əməlin nəticəsi ilə əlaqədar olur. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 177.2.3-1-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” 17 mart 2011-ci il tarixli qərarına görə, cinayət hüququnda cinayətin tövsifi dedikdə, törədilmiş ictimai təhlükəli əməldə müvafiq cinayət tərkibinin müəyyən edilməsi başa düşülür. Tövsif törədilmiş əməlin faktiki hallarının cinayət tərkibinin əlamətlərinə dəqiq uyğun gəlməsinin müəyyən edilməsinə yönəlmiş ardıcıl və məntiqi prosesdir. Buna görə də, onun ilkin şərti törədilmiş əməlin hüquqi əhəmiyyət kəsb edən faktiki hallarının müəyyən edilməsindən və qiymətləndirilməsindən ibarətdir. Törədilmiş əməlin faktiki halları müəyyən edilərkən cinayətin obyektinə, obyektiv cəhətinə, subyektinə və subyektiv cəhətinə görə istənilən cinayət tərkibinə xas olan əlamətlərin təsnifatı aparılır. Bu zaman əməlin xüsusiyyətləri, subyekti müəyyən edilir, onun motiv və məqsədləri aydınlaşdırılır, nəticələrinin xarakteri müəyyənləşdirilir. İş üzrə əhəmiyyətli olan bütün faktiki hallar müəyyən edildikdən sonra şəxsin törətdiyi, qanunla qadağan olunmuş ictimai təhlükəli əməlin tövsifi üçün müvafiq cinayət hüquq norması tətbiq edilir. Cinayətin tövsifinin digər şərti törədilmiş ictimai təhlükəli əməlin tərkibinin seçilmiş normada təsvir edilən tərkibə uyğunluğunun müəyyən edilməsindən ibarətdir. “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 221.3-cü maddəsinin şərh edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun 20 may 2011-ci il tarixli qərarında göstərilir ki, törədilən hər hansı bir ictimai təhlükəli əmələ görə şəxsin azadlıq hüququnun məhdudlaşdırılmasına səbəb olan cinayət hüquq norması tətbiq edilərkən həmin cinayətin tərkibi, onun xüsusiyyətləri və bu cinayət əməlinin tövsifi məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Cinayət əməlinin tərkibinin düzgün müəyyən olunmaması və düzgün tövsif edilməməsi şəxsin azadlıq hüququnun pozulmasına gətirib çıxara bilər. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumu “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 244.1-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” 17 mart 2011-ci il tarixli qərarında Konstitusiya Məhkəməsinin formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə əsasən hər bir cinayət əməli araşdırılarkən onun tərkibinin düzgün müəyyən edilməsi və düzgün tövsif edilməsi cinayət əlamətlərini əks etdirən əməllərin cinayət olubolmamasını, cinayət törətməkdə təqsirləndirilən şəxsin təqsiri olub-olmamasını müəyyənləşdirməyə, habelə həmin cinayətə görə təqsirləndirilən şəxsə ədalətli cəza təyin edilməsinə yönəlmişdir. Əks hal təqsiri olmayan şəxsin məsuliyyətə alınmasına, yaxud da cinayət törətməkdə təqsirli olan şəxsin məsuliyyətdən kənarda qalmasına səbəb ola bilər. Bu isə öz növbəsində Cinayət Məcəlləsinin əsaslandığı qanunçuluq, qanun qarşısında bərabərlik, təqsirə görə məsuliyyət, ədalət və humanizm prinsiplərinin pozulmasına gətirib çıxara bilər. Məhkəmə hesab edir ki, Təqsirləndirilən şəxs özünü müdafiə etmək üçün irəli sürdüyü dəlilləri, yəni: -məhkəmə istintaqı zamanı verdiyi ifadəsində polis əməkdaşlarının onu küçədə deyil yaşadıqları evdə saxlamaları, polis əməkdaşları tərəfindən döyülərək pisixi zorakılığa məruz qalması ilə bağlı göstərdiyi hissələri ilkin araşdırma materialları əsasında işin yuxarıda müəyyən edilmiş faktiki halları, narkotik vasitə tiryəki əldə edib, saxlayaraq daşıması ilə, məhkəmə iclasında şahid qismində dindirilmiş şəxslərin ifadələri, əməliyyat-axtarış tədbilərinin keçirilməsi zamanı əldə edilmiş əməliyyat məlumatları ilə təkzib edilir. Bundan əlavə şəxsin Cinayət Məcəlləsinin 234.4.3-cü maddəsi ilə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi, həmin maddə ilə təqsirli bilinərək cəzalandırılması üçün üç şərtin eyni vaxtda mütləq sübuta yetirilməsi tələb edilir: a)şəxs Cinayət Məcəlləsinin 234.1-ci maddəsinin dispozisiyasında göstərilən hərəkətləri satış məqsədilə etməlidir; b)şəxs belə hərəkətləri qanunsuz etməlidir; c)narkotik vasitə və ya psixotrop maddələr külli miqdarda olmalıdır. “Şəxsin cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi üçün kifayət edən narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin miqdarına, habelə onların külli miqdarına görə siyahılarının təsdiq edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə təsdiq edilmiş “Şəxsin cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi üçün kifayət edən narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin miqdarına, habelə onların külli miqdarına görə Siyahıları”nın müvafiq bəndlərinə əsasən tiryək narkotik hesab edilir. Siyahılara əsasən tiryəkin 0,5 qramı xeyli miqdar (təmiz halda qramlarla) daxil olmaqla, aşağı hədləri, 50 qramı külli miqdar (təmiz halda qramlarla) daxil olmaqla, aşağı hədləri, 5000 qramı xüsusilə külli miqdar (təmiz halda qramlarla) daxil olmaqla, aşağı hədləri hesab olunur. “Narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin və onların prekursorlarının dövriyyəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunun 1.0.9-cu maddəsində göstərilmişdir narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin və onların prekursorlarının qanunsuz əldə edilməsi-həyata keçirilməsi üsulundan asılı olmayaraq Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydaları pozmaqla narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin və onların prekursorlarının alınmasına, hədiyyə və ya qarşılıqlı hesablaşma vasitəsi kimi qəbul edilməsinə, başqa mallara və əşyalara dəyişdirilməsinə, mənimsənilməsinə və ya hər hansı digər üsulla onlara yiyələnməyə yönəldilmiş bütün hərəkətlərdir; Həmin Qanunun 1.0.10-cu maddəsində göstərilmişdir ki, narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin qanunsuz saxlanması-məqsədindən asılı olmayaraq Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydaları pozmaqla şəxsin idarəçiliyində olan narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin öz sərəncamında saxlanmasına yönəldilmiş bütün hərəkətlərdir; Həmin Qanunun 1.0.11-ci maddəsində göstərilmişdir ki, narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin qanunsuz satılması-miqdarından asılı olmayaraq Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydaları pozmaqla narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin əvəzli və ya qazanc əldə etmək, yaxud digər şəxsi maraq məqsədilə yayılmasına yönəldilmiş hərəkətlərdir; “Narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin və ya onların prekursorlarının, habelə narkotik vasitələrə və psixotrop maddələrə aid olmayan güclü təsir edən və zəhərli maddələrin qanunsuz dövriyyəsinə dair cinayət işləri üzrə məhkəmə təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 14 iyun 2024-cü il tarixli 8 nömrəli qərarının 4-cü bəndində göstərilmişdir ki, narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin və onların prekursorlarının qanunsuz əldə edilməsinin izahı Qanunun 1.0.9-cu maddəsində verilmişdir. Həmin maddənin mənasına görə, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydaları pozaraq hər hansı üsulla narkotik vasitələrə, psixotrop maddələrə və onların prekursorlarına yiyələnməyə yönəldilmiş hərəkətlər, məsələn, həmin vasitələrin (maddələrin) satın alınması, başqa əmlakla və əşya ilə dəyişdirilməsi, borc və ya bəxşiş kimi alınması, borc əvəzinə qəbul edilməsi, tapılmış narkotik vasitənin (psixotrop maddənin, prekursorun) mənimsənilməsi, çətənə (kannabis) bitkisinin, xaşxaşın və ya onların müəyyən hissələrinin, eləcə də məhsul yığımı başa çatdıqdan sonra mühafizə olunmayan əkin sahələrindən tərkibində narkotik maddələr olan bitkilərin yığılması narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin, onların prekursorlarının əldə edilməsi kimi təfsir edilməlidir. Narkotik vasitəni və ya psixotrop maddəni satmaq məqsədi olmadıqda törədilmiş cinayət əməlinin Cinayət Məcəlləsinin 234.1-ci maddəsi ilə tövsif olunması yalnız təqsirkarın bu cinayətin predmetini xeyli miqdarda əldə etməsi, saxlaması, hazırlaması, emal etməsi və daşıması müəyyən edildikdə mümkündür. Qanunun 21.1-ci maddəsinə görə narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin və onların prekursorlarının miqdarı təmiz və qarışıq vəziyyətlərində ayrılıqda müəyyənləşdirilir. Narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin xeyli miqdarı “Şəxsin cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsinə əsas verən narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin xeyli, külli və xüsusilə külli miqdarlarına görə siyahılarının təsdiq edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının 2005-ci il 28 iyun tarixli 961-İİQ nömrəli Qanunu (bundan sonra – 961- İİQ nömrəli Qanun) ilə müəyyən olunmuşdur. Həmin Plenum qərarının 5-ci bəndində göstərilmişdir ki, Qanunun 1.0.10-cu maddəsində narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin qanunsuz saxlanmasının izahı verilmişdir. Həmin maddənin mənasına görə narkotik vasitələri və psixotrop maddələri saxlama, bu maddələrin saxlanılması yerindən və müddətindən asılı olmayaraq, onlara qanunsuz surətdə faktiki malik olma deməkdir. Təqsirli şəxsin narkotik vasitələri və ya psixotrop maddələri öz ixtiyarında (məsələn, üstündə, gizli saxlanc yerlərində, binalarda və s.) saxlaması ilə əlaqədar olan hər hansı qəsdən edilən hərəkətləri saxlama kimi başa düşülməlidir. Narkotik vasitələri və ya psixotrop maddələri qanunsuz olaraq başqa şəxsdən əmanət kimi saxlamaq üçün qəbul etmiş şəxs də bu maddələri saxlamağa görə məsuliyyət daşımalıdır. Narkotik vasitələri və ya psixotrop maddələri qanunsuz olaraq saxlama uzanan cinayət olmaqla şəxs özü əməllərinə son verdiyi (məsələn, könüllü gəlib təqsirini boynuna aldığı) və yaxud onun iradəsindən asılı olmayaraq əmələ son verildiyi, məsələn, qeyd olunan əməllə əlaqədar keçirilən əməliyyat-axtarış tədbirinin gedişində yaxalandığı andan cinayət başa çatmış hesab edilir. Odur ki, bu əməl üzrə istintaq və məhkəmə aidiyyəti məsələsi həmin hallar, yəni o cümlədən cinayətin əməliyyat-axtarış tədbirinin gedişində şəxsin saxlanılıb müvəkkil edilmiş şəxsin nəzarəti altına keçməsi anında və yerində başa çatmış olması nəzərə alınmaqla həll edilməlidir. Qanunun 1.0.10cu maddəsində prekursorlar birbaşa qeyd olunmasa da, yuxarıdakı narkotik vasitələrin (psixotrop maddələrin) saxlanmasına dair izahları eynilə narkotik vasitələrin və ya psixotrop maddələrin prekursorlarına da şamil etmək mümkündür. Həmin Plenum qərarının 6-cı bəndində göstərilmişdir ki, narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin qanunsuz daşınması və ya göndərilməsinə dair izah Qanunun 1.0.8-ci maddəsində təsbit edilmişdir. Qanunun 1.0.8-ci maddəsində prekursorlar birbaşa qeyd olunmasa da, normanın mənasına görə istər narkotik vasitənin və ya psixotrop maddənin, istərsə də prekursorların şəxsin özündə, o cümlədən bilavasitə üzərində (çantasında, paltarında, daxilində gizlətməklə və s.) nəqliyyat vasitələri ilə və ya nəqliyyat vasitələrinə aid olmayan digər daşıma vasitələrindən istifadə etməklə yerinin dəyişdirilməsi üzrə hərəkətlər onların daşınması kimi, belə vasitələrin (maddələrin, prekursorların) göndərən şəxsin özünün bilavasitə iştirakı olmadan yerinin dəyişdirilməsi üzrə hərəkətlər isə, məsələn, poçtla, baqajla, predmetin narkotik vasitələr və ya psixotrop maddələr, onların prekursoru olması haqqında məlumatı olmayan şəxsin vasitəsilə təyinat yerinə aparılması onların göndərilməsi kimi qiymətləndirilməlidir. Bu cinayətin subyekti təkcə narkotik vasitələrin və ya psixotrop maddələrin, habelə onların prekursorlarının sahibi və ya onları müvəqqəti saxlayan şəxs deyil, həm də digər şəxslər ola bilərlər. Narkotik vasitəni (psixotrop maddəni) göndərən şəxsin əməli, vasitənin (maddənin) təyinat yerinə çatdırılıb-çatdırılmamasından asılı olmayaraq, aparılması üçün (məsələn, poçt şöbəsinə, yükdaşıma fəaliyyətini həyata keçirən subyektə, cinayətdən xəbərsiz olan şəxsə) təhvil verildiyi andan başqa çatmış cinayət hesab edilir. Üzərində aşkar olunmuş narkotik vasitə (psixotrop maddə, prekursor) ilə əlaqədar şəxsin əməlinin həmin predmetlərin qanunsuz saxlanması və yaxud qanunsuz daşınması kimi tövsif edilməsi üzrə məsələ həll olunarkən, işin əhəmiyyət kəsb edən digər halları, o cümlədən narkotik vasitənin (psixotrop maddənin, prekursorun) şəxsin özünə məxsus olubolmaması, onların miqdarı, əməlin törədildiyi məkan və s. obyektiv hallarla yanaşı, şəxsin narkotik vasitənin saxlanıldığı yeri dəyişmək və yaxud əldə olunma yerindən saxlanılma yerinə və ya saxlanılma yerindən alıcıya çatdırmaq məqsədi ilə və ya belə məqsədlər olmadan hərəkət edib-etməməsi aydınlaşdırılmalı və bu məsələlər üzrə müəyyən edilmiş halların məcmusundan asılı olaraq təqsirkarın qeyd olunan alternativ cinayət tərkiblərindən hansını törətməsi müəyyən edilərək istər irəli sürülmüş ittihamda, istərsə də məhkəmə hökmündə cinayət əməli təsvir edilərkən aydınlığı ilə əks etdirilməlidir. Həmin Plenum qərarının 8-ci bəndində göstərilmişdir ki, narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin qanunsuz satılması əməlinə Qanunun 1.0.11-ci maddəsində “miqdarından asılı olmayaraq Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydaları pozmaqla narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin əvəzli və ya qazanc əldə etmək, yaxud digər şəxsi maraq məqsədilə yayılmasına yönəldilmiş hərəkətlər” şəklində izah verilmişdir. Məhkəmələrə izah edilsin ki, Qanunun həmin maddəsində “digər şəxsi maraq” dedikdə, şəxsin özünün və ya yaxınlarının maddi xarakterli müəyyən öhdəliklərdən azad olunmasına nail olunması, qeyri-əmlak xarakterli mənfəət əldə etmə və yaxud şəxsi narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin yayılmasına yönələn qanunsuz əməllər törətməyə sövq edən sair maraq başa düşülür. Narkotik vasitələri əldə edən üçün vasitəçilik edib narkotik vasitə almış şəxsin bunu edərkən özünün də narkotiki istehlak etmək məqsədi olması halı şəxsi maraq kimi qiymətləndirilə bilməz. Şəxsin bəxşiş şəklində narkotik vasitələri və ya psixotrop maddələri başqasına verməsi də onların qanunsuz yayılmasına yönələn (başqası tərəfindən qanunsuz olaraq əldə edilməsini təmin edən) ictimai zərərli maraqla şərtləndirildiyindən, belə motivasiya 10 Qanunun 1.0.11-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş “digər şəxsi maraq”, törədilmiş əməl isə narkotik vasitənin və ya psixotrop maddənin satılması kimi qiymətləndirilməlidir. Həmin Plenum qərarının 9-cu bəndində göstərilmişdir ki, Cinayət Mcəlləsinin 234.2ci maddəsinin dispozisiyasına görə narkotik vasitələri və ya psixotrop maddələri təkcə satma deyil, həm də bu maddələri satış məqsədilə qanunsuz olaraq əldə etmə və ya saxlama, hazırlama, istehsal etmə, emal etmə, daşıma, göndərmə həmin maddə ilə cinayət məsuliyyətini yaratdığı üçün bu hərəkətlərin narkotik vasitələri (psixotrop maddələri) məhz satmaq məqsədilə törədilməsinin müəyyən olunması bu qəbildən olan işlərin düzgün həlli üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Təqsirkarın narkotik vasitələri (psixotrop maddələri) satmaq niyyətində olması müəyyən edilərkən başqa sübutlarla və narkotik vasitələrin miqdarı ilə yanaşı, istehlakçı ilə əvvəlcədən razılıq əldə edilməsi, narkotik vasitənin (psixotrop maddənin) çəkilib xırda bağlamalara bükülməsi, onların hazırlanması üçün avadanlığın olması və işin digər halları nəzərə alınmalıdır. Məhkəmə istintaqı zamanı müəyyən edilmişdir ki, Təqsirləndirilən şəxs 285 ədəd bükümdə olmaqla külli miqdarda-1651,993 qram xarici görünüşlərinə və kimyəvi komponent tərkiblərinə görə bir-biriləri ilə eyni olan xaş-xaş bitkisindən kustar üsulla hazırlanmış narkotik vasitə olan tiryəki, 27 may 2024-cü il tarixdə saat 22 radələrində Ələt-Astara magistral avtomobil yolunun Masallı rayonunun Sərçuvar kəndi ərazisindən keçən hissəsində yolun kənarından ağ rəngli sintetik materialdan hazırlanmış kisədə 01 (bir) ədəd ağ rəngli sellofan torbada əldə edib idarə etdiyi dayısı oğlu Şahid1 məxsus “Hyundai Accent minik” markalı **-LP-*** dövlət qeydiyyat nişanlı avtomobillə daşımaqla yaşadığı ünvan 3 ünvanında yerləşən evin həyətinə gətirmiş, həmin 1651,993 qram çəkidə narkotik vasitə olan tiryəkdən 10 (on) ədəd bükümdə ayrı-ayrılıqda təmiz çəkiləri:- 5,735 qr; -6,534 qr; -5,538 qr; -5,937 qr; -6,166 qr; -5,581 qr; -5,594 qr; -5,859 qr; -5,458 qr; -5,891 qram:ümumi təmiz çəkisi: -58,293 qramını satış üçün ayıraraq əynində olan cins şalvarının sağ yan cibində, qalan hissəsini isə həmin ağ rəngli sintetik materialdan hazırlanmış kisədə 01 (bir) ədəd ağ rəngli sellofan torbada evin sağ yan hissəsində yerləşən müxtəlif növ meyvə ağaclarının bitdiyi ərazidə daş hasarın yanında taxta və digər əşyaların parçalarının yığıldığı yerdə list dəmirin arxasında gizlədərək saxlamış və DİN Baş Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsinin əməkdaşlarının 28 may 2024-cü il tarixdə, saat 15 radələrində keçirdikləri əməliyyat tədbirləri nəticəsində, qeyd olunan tarixdə, saat 14:45 dəqiqədə yaşadığı ünvan 5 ünvanında yerləşən evin yaxınlığında piyada hərəkətdə olarkən saxlanılaraq BNMİ-nin X7 şöbəsinin inzibati binasına gətirildikdən sonra üzərində şəxsi axtarış keçirilən zaman 58,293 qram çəkidə narkotik vasitə olan tiryək 10 (on) ədəd sellofan kəsiyi bükümlərində əynində olan cins şalvarının sağ yan cibindən, həmin tarixdə saat 18 radələrində yaşadığı ünvan 3 ünvanında yerləşən evin həyətinə baxış keçirilən zaman qalan 1593,7 qram çəkidə narkotik vasitə olan tiryək isə 275 (iki yüz yetmiş beş) ədəd sellofan kəsiyinə bükülmüş halda 01 (bir) ədəd ağ rəngli sellofan torbada və üzərində narkotik vasitə tiryəkin izləri olan 01(bir) ədəd elektron tərəzi ağ rəngli sintetik materialdan hazırlanmış kisədə evin sağ yan hissəsində yerləşən müxtəlif növ meyvə ağaclarının bitdiyi ərazidə daş hasarın yanında taxta və digər əşyaların parçalarının yığıldığı yerdə list dəmirin arxasından aşkar edilərək götürülmüşdür. Göstərilən hallar Təqsirləndirilən şəxs yaşadığı evdə deyil, ünvan 3 ünvanında yerləşən yaşadığı evin yaxınlığında piyada hərəkətdə olarkən saxlanılması, narkotik vasitə tiryəkə münasibətdə satış niyyətində olması barədə nəticələrə gəlməyə tam əsas verir. “Narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin və ya onların prekursorlarının, habelə narkotik vasitələrə və psixotrop maddələrə aid olmayan güclü təsir edən və zəhərli maddələrin qanunsuz dövriyyəsinə dair cinayət işləri üzrə məhkəmə təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 14 iyun 2024-cü il tarixli 8 nömrəli qərarının 12-cü bəndində göstərilmişdir ki, Cinayət Məcəlləsinin 234.4-cü maddəsində əməlin tövsifedici əlamətləri kimi Cinayət Məcəlləsinin 234.2, 234.3 və 234.3-1-ci maddələrində sadalanan əməllərin qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən və ya mütəşəkkil dəstə tərəfindən törədilməsi, təkrar törədilməsi, külli miqdarda törədilməsi, habelə mediadan, o cümlədən internet informasiya ehtiyatlarından və ya informasiyatelekommunikasiya şəbəkələrindən istifadə etməklə törədilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Cinayətin qeyd olunan tövsifedici əlamətlərlə törədilib-törədilməməsi məsələsi həll olunarkən “cinayətin təkrar törədilməsi”, “qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs” və 12 “mütəşəkkil dəstə” anlayışlarını təsbit edən Cinayət Məcəlləsinin 16, 34.2 və 34.3-cü maddələri ilə yanaşı, həmin cinayət-hüquqi kateqoriyaların, habelə cinayətin mediadan, o cümlədən internet informasiya ehtiyatlarından və ya informasiya-telekommunikasiya şəbəkələrindən istifadə etməklə törədilməsi əlamətinin təfsirinə həsr olunmuş, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun (bundan sonra – Konstitusiya Məhkəməsi) müvafiq olaraq “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 16 və 18-ci maddələrinin bəzi müddəalarının şərh edilməsinə dair” 2021-ci il 25 yanvar tarixli, “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 16 və 75-ci maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair” 2022-ci il 15 mart tarixli, “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 32, 33 və 34-cü maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair” 2022-ci il 6 may tarixli, “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsində nəzərdə tutulan “mütəşəkkil dəstə” anlayışının şərh edilməsi haqqında” 1999-cu il 20 aprel tarixli və “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 234.4.4 və 236-cı maddələrinin Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 428.10-cu maddəsi ilə əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair” 2023-cü il 14 iyul tarixli qərarlarında ifadə olunmuş hüquqi mövqelər rəhbər tutulmalıdır. Qeyd olunan cinayətin qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədilməsi dedikdə, bu cinayətdə onu birlikdə törətmək haqqında qabaqcadan razılaşmaqla iki və ya daha çox şəxsin qəsdən birgə iştirak etməsi başa düşülməlidir. Cinayət Məcəlləsinin 34.2-ci maddəsinin mənasına görə, Cinayət Məcəlləsinin 234.2, 234.3 və 234.3-1-ci maddələri ilə nəzərdə tutulan cinayətlərin törədilməsinə yönəlmiş hərəkətlər edilənədək, yəni cinayətin obyektiv cəhətini təşkil edən hərəkətlərin icra edilməsinə başlanılana qədər cinayətin iştirakçıları arasında qabaqcadan əlbirlik olması, cinayətkar niyyətin həyata keçirilməsi üçün razılıq əldə edilməsi müəyyən edildikdə əməl cinayətlərin qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədilməsi kimi qiymətləndirilməlidir. Qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən yuxarıda göstərilən cinayətin törədilməsi həm də o zaman yaranır ki, iştirakçılar arasında razılaşmaya əsasən həmin maddələrdə (Cinayət Məcəlləsinin 234.2, 234.3 və 234.3-1-ci maddələrində) göstərilən hərəkətləri onlardan biri həyata keçirsin. Şərh edilənlər Təqsirləndirilən şəxs qeyd olunan cinayəti şəxsiyyəti istintaqa və məhkəməyə məlum olmayan İran İslam Respublikası vətəndaşı və qeyriləri ilə qabaqcadan əlbir olub bir qrup şəxs halında cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında törətməsini təsdiq edir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin “Məhkəmə hökmü haqqında” 24 dekabr 2021-ci il tarixli qərarının 33-cü bəndinə əsasən təqsirləndirilən şəxs məhkəməyədək icraat dövründə verdiyi ifadəsini dəyişdikdə, məhkəmə onun bütün ifadələrini yoxlamalı, ifadəsini dəyişməsinin səbəbini aydınlaşdırmalı və onlara işdə toplanmış digər sübutlarla müqayisəli surətdə qiymət verməlidir. Cinayət prosesinin çəkişmə xarakterinin təmin olunduğu məhkəmə baxışı və təqsirləndirilən şəxsin bilavasitə dinlənilməsi məhkəməyə onun verdiyi məlumatlar üzrə qənaətə gəlmək üçün daha yaxşı imkan yaratdığından, məhkəmə sübut etmə predmetinə aid olan məsələyə dair nəticəyə gələrkən ilk növbədə təqsirləndirilən şəxsin məhkəmədə verdiyi ifadəsinə əsaslanmalı, onun ibtidai istintaq zamanı verdiyi ifadəsini əsas götürdükdə isə, bunun motivlərini göstərməli və hansı səbəblərə görə ibtidai istintaqda əldə olunmuş ifadəyə üstünlük verdiyini müxtəlif məzmunlu ifadələrin digər sübutlarla əlaqəli şəkildə təhlilini aparmaqla əsaslandırmalıdır. Məhkəmə istintaq nəticəsində Təqsirləndirilən şəxs polis əməkdaşları tərəfindən döyülərək pisixi zorakılığa məruz qaldığını dedikləri öz təsdiqini tapmamışdır. “Məhkəmə hökmü haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 24 dekabr 2021-ci il tarixli, 15 nömrəli qərarının 25-ci bəndində göstərilmişdir ki, təqsirləndirilən şəxs məhkəməyədək icraat dövründə verdiyi ifadələrini məhkəmə iclasında dəyişdirdikdə məhkəmə bunun səbəblərini araşdırmalı, o cümlədən müdafiə tərəfi ifadələrin dəyişdirilməsini məhkəməyədək icraatda ifadələrin fiziki və ya psixi zorakılığın təsiri altında alınması ilə əlaqələndirdikdə onu nəzərə almalıdır ki, Azərbaycan Respublikası CPM-in 449.1, 449.1.1, 449.1.4, 449.2.1, 449.3.3 və 449.3.4-ci maddələrinin ümumi məzmununa görə, təqsirləndirilən (şübhəli) şəxs və onun müdafiəçisi cinayət prosesini həyata keçirən orqanın, o cümlədən təhqiqatçının (onun səlahiyyətlərini həyata keçirən şəxsin) və müstəntiqin prosessual hərəkətlərindən və ya qərarlarından, eləcə də işgəncə verilməsi və ya digər amansız rəftar edilməsi daxil olmaqla tutulmuş və həbs edilmiş şəxsin hüquqlarının pozulması barədə şikayətlə məhkəmə nəzarətini həyata keçirən məhkəməyə müraciət edə bilər. Odur ki, cinayət prosesi tərəflərinin məhkəməyədək icraatda təqsirləndirilən (şübhəli) şəxsin ifadəsinin fiziki və ya psixi zorakılığın təsiri ilə alınmasına dair məhkəmədə irəli sürdükləri dəlillərinə qiymət verilərkən bu məsələnin təqsirləndirilən şəxs, onun müdafiəçisi, digər şəxslər tərəfindən məhkəməyədək icraatı aparan orqan qarşısında qaldırılıb-qaldırılmaması, qaldırıldığı halda səlahiyyətli orqan tərəfindən yoxlanılıb-yoxlanılmaması, belə iddialar üzrə araşdırma aparılaraq fiziki və psixi zorakılığın tətbiq edilməsini inkar edən, məsələn, bəraətverici əsaslarla cinayət işinin başlanılmasının rədd edilməsinə dair qərar qəbul edilmişdirsə, təqsirləndirilən şəxsin və yaxud onun müdafiəçisinin həmin qərardan məhkəmə nəzarəti qaydasında şikayət verib-verməməsi, məhkəmə nəzarətini həyata keçirən məhkəmə tərəfindən baxılan məsələ üzrə hansı qərarın qəbul edildiyi nəzərə alınmalıdır. Həmin qərarının 25-ci bəndində qeyd olunmuşdur ki, məhkəmə baxışı nəticəsində məhkəməyədək icraatda ifadələrin zorakılıq, hədə-qorxu, aldatma, işgəncə və digər qəddar, qeyri-insani, yaxud ləyaqəti alçaldan hərəkətlərin tətbiq edilməsi, müdafiə hüququnun pozulması ilə və yaxud CPM-in 125.2-ci maddəsində göstərilən digər pozuntularla əldə edilməsi müəyyənləşdirilərsə, ittiham hökmü çıxarılarkən onlardan sübut kimi istifadə edilə bilməz. Bütün səylərə baxmayaraq, məhkəməyədək icraatda ifadənin, digər sübutun fiziki və yaxud psixi zorakılığın tətbiqi ilə əldə edilməsi haqqında əsaslı şübhə yaradan iddia üzrə qəti qənaətə gəlmək mümkün olmadıqda, məhkəmə həmin ifadənin, digər materialın sübut kimi qəbul edilməsi məsələsini CPM-in 125.1-ci maddəsi, eləcə də aradan qaldırıla bilməyən şübhələrin təqsirləndirilən şəxsin xeyrinə təfsir edilməsini tələb edən təqsirsizlik prezumpsiyası (CPM, maddə 21.2) əsasında həll etməlidir. “Ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi zamanı “İnsan hüquqları və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyası müddəalarının və İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin presedentlərinin tətbiqi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin Plenumunun 30 mart 2006-cı il tarixli Qərarında göstərilir ki, Azərbaycan Respublikası “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyasının iştirakçısı olan və onu ratifikasiya etmiş dövlət kimi 2002-ci ilin aprel ayının 15-dən Konvensiya və onun Protokollarının təfsiri və tətbiqi məsələləri üzrə İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin yurisdiksiyasının məcburiliyini tanıyır. Azərbaycan Respublikası Konvensiyanı ratifikasiya etdiyi dövrdən sonra yurisdiksiyası altında olan insanların Konvenisyada nəzərdə tutulan hüquqlarını təmin etməlidir. Həmin qərarın 2-ci bəndində göstərilmişdir ki, insan hüquqlarının və əsas azadlıqların pozulması ilə bağlı məhkəmələr milli qanunvericilik ilə yanaşı Konvensiya müddəalarını da rəhbər tutmalı və bu zaman İnsan hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin təcrübəsinə istinad etməlidirlər. “İnsan hüquqları və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyası 3cü maddəsinə əsasən heç kəs işgəncəyə, qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftara və ya cəzaya məruz qalmamalıdır. Avropa Məhkəməsi “Assenov və Digərləri Bolqarıstana qarşı” və “Selmuni Fransaya qarş” işlər üzrə qərarlarında qeyd etmişdir ki, 3-cü maddə demokratik cəmiyyətlərin ən əsas dəyərlərindən birini təsbit edir. Hətta terrorçuluq və mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizə kimi ən çətin şəraitdə belə Konvensiya işgəncəni və qeyri-insani və ya alçaldıcı rəftarı, yaxud cəzanı qəti şəkildə qadağan edir. Konvensiyanın və onun 1 və 4 saylı Protokollarının müddəalarından fərqli olaraq 3cü maddə hər hansı istisnanı nəzərdə tutmamışdır və hətta insanların həyatı üçün təhlükə doğuran fövqəladə vəziyyətin olması halında belə 15-ci maddənin 2-ci bəndi ondan hər hansı formada kənara çıxmağa imkan vermir. Eyni zamanda Avropa Məhkəməsinin “Yallo Almaniyaya qarşı” qərarında qeyd etmişdir ki, Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsindəki prosesin ədalətliliyinə dair ümumi tələblər, törədilmiş hüquq pozuntusunun növündən asılı olmayaraq, bütün cinayət proseslərinə şamil olunur. Bununla belə, bütövlükdə prosesin ədalətli olub-olmadığı müəyyən edilərkən konkret cinayətin istintaqına və cəzalandırılmasına olan ictimai maraq nəzərə alına və təqsirləndirilən şəxsin sübutların qanuni yolla əldə edilməsinə olan marağı ilə tutuşdurula bilər. Lakin ərizəçinin müdafiə hüququnun, o cümlədən Konvensiyanın 6-cı maddəsi ilə təmin edilən özünə qarşı ittihama yardım etməmək hüququnun mahiyyətinə xələl gətirən tədbirlərə ictimai maraq mülahizələri ilə haqq qazandırıla bilməz. Cinayət işinin materiallarının İ cildinin 90-91-ci səhifələrində olan “məhkəmə-tibbi ekspertizası”nın 30 may 2024-cü il tarixli, 488 nömrəli rəyində göstərilmişdir ki, Təqsirləndirilən şəxs bədəni üzərində hər-hansı bir xəsarət aşkar edilməmişdir. Ekspert rəyindən görünür ki, təsirləndirilən şəxs Təqsirləndirilən şəxs məhkəmə-tibb ekspertinə bildirmişdir ki, 28 may 2024-cü il tarixdə, saat 13 radələrində polis əməkdaşları şübhəli şəxs qismində onu tutaraq polis şöbəsinə gətirmişlər. Tibb müəssisəsinə müraciət etməmişdir. Şikayəti yoxdur. İbtidai istintaq hərəkətləri zamanı, izahat və ifadələri alınan zaman Təqsirləndirilən şəxs polis əməkdaşları tərəfindən ona qarşı qanunsuz hərəkətlər edilmədiyini və zor tətbiq olunmadığını bildirmişdir. Təsirləndirilən şəxs Təqsirləndirilən şəxs üzərində şəxsi axtarış və baxış keçirilməsi istintaq hərəkətləri, baxış və götürmə istintaq hərəkətləri aparılan videoçəkilişlərdə sonuncunun bədəni üzərində hər hansı xəsarətin olması müşahidə olunmamışdır. Nə Təqsirləndirilən şəxs, nə də müdafiəçisi tərəfindən polis əməkdaşlarının ona qarşı qanunsuz hərəkətlərə yol vermələri və döymələri barədə hər hansı bir orqana müraciətləri olmamışdır. Təqsirləndirilən şəxs məhkəmə istintaqında polis əməkdaşlarının ona qarşı qanunsuz hərəkətlərə yol vermələri və döymələri barədə hər-hansı orqana şikayət etmədiyini bildirmişdir. Məhkəmə tərkibi hazırki məhkəmə istintaqı zamanı da Təqsirləndirilən şəxs polis əməkdaşları tərəfindən psixi zorakılığa məruz qalmasına əsaslı şübhə yaradan dəlillərin təqdim edilmədiyini, bununla yanaşı, onun hadisə ilə bağlı təfərrüatlı ifadə verməyərək ümumi olaraq hədəyə məruz qaldığını göstərməsini nəzərə alaraq göstərilən xüsusata Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən cinayət məsuliyyətindən yayınmaq üçün formal olaraq istinad olunması qənaətinə gəlir. “İ.H.Avstriyaya qarşı” işi üzrə Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin qərarında Avropa Məhkəməsi qeyd etmişdir ki, irəli sürülən ittihamlar, o cümlədən məhkəmənin məsələ ilə bağlı hansı hüquqi qiymətləndirməni verə biləcəyi haqqında məlumat ya məhkəmə iclasından əvvəl ittiham aktında, ya da ən azı məhkəmə icraatının gedişində ittihamın rəsmi və ya nəzərdə tutulan əlavəsi kimi təqdim edilə bilər. Aydındır ki, məhkəmənin cinayət əməli ilə bağlı ittiham tərəfindən fərqli qənaətə gəlmək ehtimalının olduğuna adi işarə yetərli deyildir. Mövcud olan halda məhkəmə tərkibi, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin göstərilən qərardakı müddəalarını nəzərə alaraq Təqsirləndirilən şəxs məhkəmə istintaqı zamanı verdiyi ifadələrində polis əməkdaşlarının onu küçədə deyil, yaşadıqları evdə saxlamalarını, polis əməkdaşları tərəfindən döyülərək pisixi zorakılığa məruz qalmasını bildirməsini işdə toplanmış digər sübutlarla-yuxarıda sadalanan ekspert rəyləri və istintaq hərəkətinin protokolları, o cümlədən, iş üzrə dindirilmiş şahid ifadələri ilə müqayisəli şəkildə tədqiq edərək, Təqsirləndirilən şəxs ibtidai istintaq zamanı verdiyi ifadələrini inandırıcı hesab edir, onun məhkəmə istintaqı zamanı vediyi ifadələrinin qeyd edilən hissələrini özünümüdafiə xarakterli ifadə kimi qiymətləndirir. Məhkəmə tərkibi Təqsirləndirilən şəxs ibtidai araşdırma zamanı verdiyi “etirafedici” ifadələrinə münasibətdə qeyd edir ki, Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 126.6-cı maddəsinə əsasən təqsirləndirilən şəxsin cinayət törətməkdə öz təqsirini etiraf etməsi yalnız iş üzrə bütün sübutların məcmusu ilə təsdiq edildiyi halda ona qarşı ittihamın əsası kimi qəbul edilə bilər. Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 125.1-ci maddəsinə əsasən məlumatların, sənədlərin və digər əşyaların həqiqiliyinə, yaranma mənbəyinə və əldə edilməsi hallarına şübhələr olmadıqda onlar sübut kimi qəbul edilə bilər. Həmin Məcəllənin 125.2-ci maddəsinə əsasən aşağıdakı hallarda əldə edilmiş məlumatların, sənədlərin və digər əşyaların cinayət işi üzrə sübut kimi qəbul edilməsinə yol verilmir: İnsan və vətəndaşların konstitusiya hüquqlarının və azadlıqlarının, yaxud bu Məcəllənin digər tələblərinin pozulması ilə cinayət prosesi iştirakçılarının qanunla təminat verilən hüquqlarından məhrum etmə və ya onları məhdudlaşdırmaqla bu sübutların həqiqiliyinə hər hansı yolla təsir göstərəcəyi və ya göstərə biləcəyi halda (125.2.1-ci maddə); zorakılıq, hədə-qorxu, aldatma, işgəncə və digər qəddar, qeyri-insani, yaxud ləyaqəti alçaldan hərəkətlərin tətbiq edilməsi ilə (125.2.2-ci maddə); Həmin Məcəllənin 125.3-cü maddəsinə əsasən bu Məcəllənin 125.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hallarda alınmış məlumatlar, sənədlər və əşyalar hüquqi qüvvəsi olmayan hesab edilir və onlar ittihamın düzgün həlli üçün hər hansı halın sübut olunmasında istifadə edilə bilməz. Göründüyü kimi məhkəmə tərəfindən məhkəmə istintaqı zamanı müəyyən edilmiş işin faktiki halları ilə Təqsirləndirilən şəxs məhkəmədə verdiyi ifadələrinin həqiqəti əks etdirməməsi öz təsdiqini tapmış, məhkəmə istintaqında obyektiv həqiqəti özündə ehtiva etməyən ifadə verməklə özünü cinayət məsuliyyətindən və cəzadan yaxa qurtarmaq, eləcə də məsuliyyətini yüngülləşdirmək məqsədinə xidmət etmiş, onun ibtidai istintaq zamanı özünə qarşı verdiyi ifadəsi alınan zaman konstitusiya hüquqları və azadlıqları, yaxud Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin digər tələblərinin pozulması ilə qanunla təminat verilən hüquqlarından məhrum etmə və ya onları məhdudlaşdırmaqla, zorakılıq, hədəqorxu, aldatma, işgəncə və digər qəddar, qeyri-insani, yaxud ləyaqəti alçaldan hərəkətlərin tətbiq edilməsi hallarına yol verilməmişdir. Bu səbəblərdən məhkəmə tərkibi hesab edir ki, Təqsirləndirilən şəxs məhkəməyədək dövrdə özünə qarşı verdiyi ifadələrinin məhz təzyiqlər nəticəsində əldə edilməsinə dair dəlilləri əsassız hesab edilməlidir. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin “X1rşı” iş üzrə qərarında göstərilmişdir ki, milli məhkəmə ittiham tərəfinin təqdim etdiyi sübutların əsaslılığını qiymətləndirərkən təqsirləndirilən şəxs tərəfindən izahat verilməsini onun buna məcbur edilib-edilməməsi zəminində dəyərləndirməlidir. Əgər təqsirləndirilən şəxs ifadə verməyə və ya susmağa məcbur edilməyibsə, onda onun söylədikləri başqa sübutlarla tutuşdurulmaqla sübut əhəmiyyəti daşıya bilər. Məhkəmə tərkibi göstərilənlərə əsasən Təqsirləndirilən şəxs ibtidai araşdırma zamanı verdiyi ifadələrini, müdafiəçisinin iştirakı ilə və hər hansı təsirə məruz qalmadan bildirdiyindən, işin faktiki hallarına uyğun olduğuna və iş materiallarında olan digər sübut növləri ilə təsdiq edildiyinə görə iş üzrə sübut kimi qiymətləndirir. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin “X5 Rusiya Federasiyasına qarşı” işi üzrə qərarında qeyd edilmişdir ki, Konvensiyanın 6-cı maddəsinə əsasən, sübutların qiymətləndirilməsi əsasən qanunvericiliyin nizamasalma predmetinə aiddir və bir qayda olaraq sübutların qiymətləndirilməsi məhz milli məhkəmələrin vəzifəsinə aiddir. Konvensiyaya əsasən Avropa Məhkəməsinin vəzifəsi şahid ifadəsinin sübut kimi düzgün qiymətləndirilib qiymətləndirilməməsini müəyyən etmək deyil, əksinə sübutların qiymətləndirilməsi üsulu da daxil olmaqla bütövlükdə prosesin, ədalətli olub-olmadığını müəyyən etməkdir. Tərəflərin çəkişməsi prinsipi təmin edilməklə bütün sübutlar təqsirləndirilən şəxsin iştirakı ilə, bir qayda olaraq açıq məhkəmə prosesində tədqiq edilməlidir. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin “X1rşı” iş üzrə qərarında göstərilmişdir ki, milli məhkəmə ittiham tərəfinin təqdim etdiyi sübutların əsaslılığını qiymətləndirərkən təqsirləndirilən şəxs tərəfindən izahat verilməsini onun buna məcbur edilib-edilməməsi zəminində dəyərləndirməlidir. Əgər təqsirləndirilən şəxs ifadə verməyə və ya susmağa məcbur edilməyibsə, onda onun söylədikləri başqa sübutlarla tutuşdurulmaqla sübut əhəmiyyəti daşıya bilər. “X5 Rusiya Federasiyasına qarşı” işi üzrə Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin qərarında Avropa Məhkəməsi qeyd etmişdir ki, Konvensiyanın 6-cı maddəsinə əsasən, sübutların qiymətləndirilməsi əsasən qanunvericiliyin nizamasalma predmetinə aiddir və bir qayda olaraq sübutların qiymətləndirilməsi məhz milli məhkəmələrin vəzifəsinə aiddir. Konvensiyaya əsasən Avropa Məhkəməsinin vəzifəsi şahid ifadəsinin sübut kimi düzgün qiymətləndirilib-qiymətləndirilməməsini müəyyən etmək deyil, əksinə sübutların qiymətləndirilməsi üsulu da daxil olmaqla bütövlükdə prosesin, ədalətli olub-olmadığını müəyyən etməkdir. Tərəflərin çəkişməsi prinsipi təmin edilməklə bütün sübutlar təqsirləndirilən şəxsin iştirakı ilə, bir qayda olaraq açıq məhkəmə prosesində tədqiq edilməlidir. “Fuşe Fransaya qarşı”, “Bulut Avstriyaya qarşı”, “Bobek Polşaya qarşı” və “Klimentyev Rusiyaya qarşı” işi üzrə Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin qərarlarında Avropa Məhkəməsi qeyd etmişdir ki, tərəflərin bərabərliyi ədalətli məhkəmə icraatının əsas xüsusiyyətidir, o hər bir tərəfə iş üzrə izahatlarını əks tərəflə müqayisədə əlverişsiz vəziyyətdə qalmayacaq şəkildə təqdim etmək üçün ağlabatan imkanın təmin edilməsini, tərəflər arasında ədalətli balansın qorunmasını tələb edir. Çəkişməli məhkəmə prosesi hüququ prinsip etibarilə tərəflərin məhkəmənin qərarına təsir etmək məqsədilə təqdim olunmuş bütün sübutlardan və iradlardan xəbərdar olmaq, onları şərh etmək imkanına malik olmasını nəzərdə tutur. Çəkişməli məhkəmə prosesi hüququ tərəflərin bərabərliyi ilə sıx əlaqəlidir və bəzi hallarda məhkəmə, doğrudan da, bu iki anlayışı birlikdə götürməklə “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqlarının müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyanın 6.1-ci maddəsinin müddəalarının pozulduğunu müəyyən edir. Bununla bağlı məhkəmə tərkibi qeyd edir ki, tərəflərin bərabərliyi və çəkişmə prinsipi bütün məhkəmə prosesində tam şəkildə təmin olunmuşdur. Belə ki, açıq məhkəmə iclaslarında Təqsirləndirilən şəxs onun əleyhinə olan bütün sübutların tədqiqində şəxsən və müdafiəçisi ilə birlikdə iştirak etmiş, ittiham tərəfinin təqdim etdiyi sübutlara dair öz arqumentlərini və dəlillərini irəli sürmüş, əleyhinə ifadə verən şahidlərə bilavasitə, həmçinin müdafiəçisi vasitəsi ilə kifayət qədər suallar vermiş, bundan başqa müxtəlif vəsatətlər verməsinə şərait yaradılmış və ona qarşı irəli sürülmüş ittihamı tam şəkildə mübahisələndirmişdir. Beləliklə, məhkəmə ittiham və müdafiə tərəflərini dinləyib, iş üzrə əhəmiyyət kəsb edən bütün halları hərtərəfli, tam və obyektiv araşdırıb, göstərilən qanunvericilik normalarını və Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 351.3-cü maddəsinin tələbinə əsasən təqsirsizlik prezumpsiyasını rəhbər tutaraq, həmin Məcəllədə nəzərdə tutulmuş qaydalar daxilində məhkəmə baxışında ittihamın baxılması nəticələrinə, iş materiallarında olan, həmin Məcəllənin 124-cü maddəsində sübut növləri kimi nəzərdə tutulmuş, mənsubiyyəti, mümkünlüyü, mötəbərliyi üzrə müqayisəli şəkildə təhlil edilərək qiymətləndirilmiş, işə aid biri digərinə kifayət qədər uyğun gələn mümkün və mötəbər sübutların məcmusuna əsaslanaraq hesab edir ki, Təqsirləndirilən şəxs Cinayət Məcəlləsinin 234.4.1 və 234.4.3cü maddələrində nəzərdə tutulmuş, məhkəmənin müəyyən etdiyi cinayət əməllərini törətməsi məhkəmə istintaqı və ibtidai istintaq zamanı şahid qismində dindirilmiş yuxarıda adları qeyd edilmiş şəxslərin ifadələri, “şəxsi axtarış və baxış keçirilməsi haqqında”, “baxış və götürmə aparılması haqqında”, protokollar, həmin protokollara əlavə edilmiş videoçəkilişlər, izahatı, şübhəli və təqsirləndirilən şəxsin qismində etirafedici ifadələri, digər istintaq hərəkəti protokolları, materialların məhkəmə ekspertizasının rəyi, digər sənədlər, iş üzrə maddi sübut qismində tanınmış tiryəkin qalığı, yəni toplanmış sübutların məcmusu ilə tam sübut edilir. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə tərkibi belə nəticəyə gəlir ki, Təqsirləndirilən şəxs törətdiyi cinayət əməlləri ibtidai istintaq orqanı tərəfindən düzgün tövsif edilmişdir. Həmin əməllərin cinayət olmasını aradan qaldıran hal, o cümlədən sonuncunun cinayət məsuliyyətindən azad edilməsi üçün əsas yoxdur. Buna görə də Təqsirləndirilən şəxs Cinayət Məcəlləsinin 234.4.1 və 234.4.3-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş cinayət əməllərini törətməkdə təqsirli bilinməli və həmin maddənin sanksiyası həddində ədalətli şəkildə cəzalandırılmalıdır. Cinayət Məcəlləsinin 234.4.1 və 234.4.3-cü maddələrinin sanksiyasında 5 ildən 12 ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzası nəzərdə tutulmuşdur. Cinayət işi materiallarında olan, məhkəmə istintaqı zamanı elan edilmiş: -məhkumluq haqqında tələbnamədən görünür ki, Təqsirləndirilən şəxs məhkumluğu yoxdur. (cild 1, i.v. 119) -Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyəti Lənkəran Şəhər Mənzil Təsərrüfatı İdarəsi tərəfindən verilmiş 22 iyul 2024-cü il tarixli, 589 nömrəli arayış və xasiyyətnamədən görünür ki, Təqsirləndirilən şəxs Lənkəran şəhəri, V.Hüseynov küçəsində yaşayıb, ailəlidir, himayəsində 19 iyul 2013-cü il təvəllüdlü Sadiq Əliyev, 24 may 2016-cı il təvəllüdlü Mətin Əliyev adlı övladları var və yaşayış yeri üzrə müsbət xarakterizə edilmişdir.(cild 1, i.v. 149-150) Məhkəmə tərkibi göstərilənlərə əsasən Təqsirləndirilən şəxs barəsində cəza təyin edərkən Cinayət Məcəlləsinin 8.1, 9, 41.2 və 58.3-cü maddələrini rəhbər tutaraq, törətdiyi cinayət əməlinin xarakteri, ictimai təhlükəlilik dərəcəsi və törədilməsi hallarını, onun himayəsində azyaşlı uşaqlarının olmasını (Cinayət Məcəlləsinin 59.1.4-cü maddəsi), şəxsiyyətini, yaşayış yerində müsbət xarakterizə olmasını, ilk məhkumluğunu, əməlini etiraf etməsini, yaşını, ailə, maddi və sosial vəziyyətini, ailənin tək qazanc gətirəni olmasını (Cinayət Məcəlləsinin 59.2-ci maddəsi) məhkəmə yüngülləşdirici hallar kimi nəzərə alır. Cinayət Məcəlləsinin 61-ci maddəsinə əsasən Təqsirləndirilən şəxs cəzasını ağırlaşdıran hallar yoxdur. Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 44.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə tərkibi Təqsirləndirilən şəxs barəsində ittiham hökmü çıxarmağı əsaslı hesab edir və onun Cinayət Məcəlləsinin 234.4.1 və 234.4.3-cü maddələrinin sanksiyasında nəzərdə tutulmuş azadlıqdan məhrumetmə cəzası həddində cəzalandırılması qənaətinə gəlir. Həmçinin məhkəmə tərkibi Azərbaycan Respublikasında həyata keçirilən cəza siyasətini, o cümlədən cəza siyasətinin humanistləşdirilməsinə dair prinsip və tələblərini, eləcə də “Penitensiar sahədə fəaliyyətin təkmilləşdirilməsi, cəza siyasətinin humanistləşdirilməsi və cəmiyyətdən təcridetmə ilə əlaqədar olmayan alternativ cəza və prosessual məcburiyyət tədbirlərinin tətbiqinin genişləndirilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 10 fevral 2017-ci il tarixli sərəncamından irəli gələn tövsiyələri nəzərə alaraq hesab edir ki, Təqsirləndirilən şəxs Cinayət Məcəlləsinin tələbləri daxilində ədalətli şəkildə cəzalandırılmalıdır. Belə ki, Təqsirləndirilən şəxs daha sərt (ağır) cəzanın təyin edilməsi onu daha ciddi məhrumiyyətlərə düçar edə bilər. Bu hal isə təqsirləndirilən şəxsin islah olunması məqsədinə xidmət edə bilməz. Cinayət Məcəlləsinin 8.1-ci maddəsinə əsasən cinayət törətmiş şəxs haqqında tətbiq edilən cəza və ya digər cinayət hüquqi xarakterli tədbirlər ədalətli olmalıdır, yəni cinayətin xarakterinə və ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə, onun törədilməsi hallarına və cinayət törətməkdə təqsirli bilinən şəxsin şəxsiyyətinə uyğun olmalıdır. Belə ki, təyin edilmiş hər hansı bir cəza, cəzanın məqsədinə xidmət etməli və cəmiyyətdə tam mənada sosial ədaləti bərpa etməlidir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun bir sıra qərarlarında göstərilmişdir ki, hər bir cinayət ilə onun törədilməsinə görə tətbiq olunduğu cəza arasında məqsədyönlü və əsaslı bağlılıq olmalıdır. (Cinayət Məcəlləsinin 48-ci maddəsi, Cinayət Məcəlləsinin 53.4 və Cəzaların İcrası Məcəlləsinin 112.1-ci maddəsi ilə bağlı Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 23 iyul 2004-cü il və 17 mart 2011-ci il tarixli qərarları) Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmələr tərəfindən cinayət cəzalarının təyin edilməsi təcrübəsi haqqında” 25 iyun 2003-cü il tarixli qərarında məhkəmələrə tövsiyə olunur ki, hər bir konkret halda təqsirləndirilən şəxslərə təyin edilən cinayət cəzası Cinayət Məcəlləsinin 8-ci maddəsinə müvafiq olaraq cinayətin törədilməsi şəraitinə, təqsirkarın şəxsiyyətinə uyğun olmaqla ədalətli olmalıdır. “Məhkəmə hökmü haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 24 dekabr 2021-ci il tarixli Qərarında qeyd olunur ki, məhkəmələr cəza təyini zamanı təqsirkara həm yüngüllük, həm də ağırlıq baxımından açıq-aşkar ədalətsiz cəza təyin edilməsi hallarına yol verməməlidirlər. Cinayət Məcəlləsinin 58.3-cü maddəsinə əsasən məhkəmə cəza təyin edərkən törədilmiş cinayətin xarakterini və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, təqsirkarın şəxsiyyətini, cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halları, habelə cəzanın onun islah olunmasına və ailəsinin həyat şəraitinə təsirini nəzərə almalıdır. Bu zaman hökmdə cinayətin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, habelə təqsirkarın şəxsiyyətini göstərən hansı konkret halların nəzərə alındığı göstərilməli, seçilən cəzanın və ya digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirin təqsirləndirilən şəxsin islah olunması, ailəsinin həyat şəraitinə təsiri baxımından məqsədəuyğun olması izah edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 12-ci maddəsində insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının, Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının layiqli həyat səviyyəsinin təmin edilməsi Azərbaycan dövlətinin ali məqsədi kimi təsbit edilmişdir. Hüquqi və demokratik dövlətə xas olan dəyərlərə əsaslanan Konstitusiya insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını təsbit etməklə, onların qorunmasına və müdafiəsinə yönəlmiş təminatı da müəyyənləşdirmişdir. Cinayət qanunvericiliyi Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, beynəlxalq hüququn hamılıqla qəbul edilmiş normalarına və prinsiplərinə əsaslanmaqla, cinayət məsuliyyətinin əsaslarını və prinsiplərini, şəxsiyyət, cəmiyyət və dövlət üçün təhlükəli olduğuna görə cinayət sayılan əməllərin dairəsini və həmin cinayətlərin törədilməsinə görə tətbiq edilən cəzaların növlərini, həddini, həcmini, eləcə də digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirləri müəyyən edir (Cinayət Məcəlləsinin 1.2 və 2.2-ci maddələri). Cəza sosial ədalətin bərpası, məhkumun islah edilməsi və həm məhkumlar, həm də başqa şəxslər tərəfindən yeni cinayətlərin törədilməsinin qarşısını almaq məqsədi ilə tətbiq edilir (Cinayət Məcəlləsinin 41.1 və 41.2-ci maddələri). Göstərilən normalardan aydın olur ki, cəza törədilmiş cinayətin hüquqi nəticəsi olmaqla cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulan hallarda və hədlərdə təqsirkara qarşı yönəldilir və onun həmin cəzanın icrası ilə əlaqədar məhrumiyyətlərə məruz qalması cəzanın məqsədlərinə nail olmasına xidmət edir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun «Cinayət Məcəlləsinin 59.1.9 və 60-cı maddələrinin bəzi müddəalarının şərh edilməsinə dair» 02 aprel 2012-ci il tarixli qərarında qeyd edilmişdir ki, cinayət qanunvericiliyində cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halların müəyyən edilməsi məhkəmə tərəfindən cəza hüdudları daxilində cəzanın ədalətli təyin edilməsinə və təyin edilmiş cəzanın hər bir konkret halda fərdiləşdirilməsinə xidmət edir. Belə ki, məhkəmə cinayət mühakimə icraatı zamanı ittiham hökmü ilə cəza təyin edərkən törədilmiş cinayətin xarakterini və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, təqsirkarın şəxsiyyətini, o cümlədən cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halları, habelə təyin olunmuş cəzanın şəxsin islah olunmasına və onun ailəsinin həyat şəraitinə təsirini nəzərə almalıdır (CM-in 58.3-cü maddəsi). Qanunverici Cinayət Məcəlləsinin 59.1.1-59.1.10-cu maddələrində cəzanı yüngülləşdirən halların tam olmayan siyahısını müəyyən etmişdir. Cinayət Məcəlləsində bu hallardan başqa cəzanı yüngülləşdirən digər halların nəzərə alınmasının mümkünlüyü də göstərilmişdir. Cinayət Məcəlləsinin 59-cu maddəsinin məzmunundan görünür ki, cəzanı yüngülləşdirən hal təqsirkarın şəxsiyyətinə, törədilmiş cinayətə aid olan və müvafiq olaraq cinayət törədənin özünün və cinayət əməlinin təhlükəliliyini azaldan və cinayət tərkibindən kənarda qalan müxtəlif hallardır. Cəzanı yüngülləşdirən hallar dedikdə, təqsirkarın şəxsiyyətinə, törədilmiş cinayətə aid olan və müvafiq olaraq cinayət törədənin və cinayətin təhlükəliliyini azaldan, cinayət tərkibindən kənarda qalan, lakin qanunda nəzərdə tutulan müxtəlif hallar başa düşülməlidir. Cəzanı yüngülləşdirən halların cinayət-hüquqi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, onlar: 1) əməlin tövsif edildiyi maddənin sanksiyasına uyğun seçilən cəza növünün aşağı həddinə yaxın həddə cəza təyin etməyə; 2) alternativ sanksiyaya malik maddələrlə məsuliyyət həll edilərkən daha yüngül cəza təyin etməyə; 3) qanunda nəzərdə tutulduğundan daha yüngül cəza təyin etməyə; 4) şərti məhkum etmə institutunu tətbiq etməyə hüquq verir. Göründüyü kimi hər bir halda yüngülləşdirici halların mövcudluğu yüngül cəza təyin edilməsini nəzərdə tutur. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun “V.Bayramov və qeyrilərinin şikayətləri üzrə” 09 sentyabr 2005-ci il tarixli qərarında qeyd edilir ki, məhkəmə hökmü şəxsin təqsirli olub-olmaması kimi həyati əhəmiyyəti olan məsələni həll edir. Bu səbəbdən prosessual qanunvericiliyin tələbinə görə məhkəmənin hökmü qanuni və əsaslı olmalıdır. (CPM-in 349.3-cü maddəsi) ... məhkəmə hökmünün əsaslılığının şərtlərindən biri də hökmdə müəyyən edilmiş halların məhkəmə istintaqında tədqiq edilmiş sübutlara uyğun gəlməsidir. Bu o deməkdir ki, şəxsin cinayət törətməkdə təqsirli olmasına dair məhkəmə qərarı mülahizələrə əsaslana bilməz və işə aid biri digərinə uyğun gələn mötəbər sübutların məcmusu ilə təsdiq olunmalıdır.(CPM-ci 28.5-ci maddəsi) İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin “Taxquet Belçikaya qarşı, Xirvisari Finlandiyaya qarşı, X10rşı və Hacianastassion Yunanıstana qarşı” işlər üzrə qərarlarında göstərilmişdir ki, həmin məhkəmənin bərqərar olmuş presedent hüququna əsasən məhkəmələr qərarlarında əsaslandıqları səbəbləri göstərməlidirlər. Əsaslandırma səviyyəsi qərarın xarakteri və işin hallarından asılı olaraq müəyyən edilməli, lakin hər bir halda məhkəmənin gəldiyi nəticənin səbəb və motivinin konkret olaraq göstərilməsindən ibarət olmalıdır. Məhkəmə qərarı əsaslandırılmış olmaqla tərəflərə onu anlamağa, yuxarı instansiya məhkəməsində mübahisələndirməyə, yuxarı instansiya məhkəmələrinə isə qərarın əsaslılığına dair ədalətli məhkəmə araşdırmasını həyata keçirməyə imkan verməlidir. Qərar, həmçinin, tərəflərə onların arqumentlərinin nəzərə alındığını nümayiş etdirməlidir. Qərarın əsaslandırılması ədalətli mühakimənin həyata keçirildiyini göstərən yeganə vasitədir. İnsan hüquq və X9 Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsinin tələb etdiyi ədalətli araşdırmanın məcburi tələbləri arasında cinayət təqibini həyata keçirən hakimiyyət orqanının bütün sübutlar barədə müdafiə tərəfinə məlumat vermək vəzifəsi mühüm yer tutur. Konvensiyanın 6-cı maddəsi ilə təminat verilən ədalətli məhkəmə baxışı prinsipi hüququn aliliyinə və insan hüquqlarına hörmətin həyata keçirilməsinə xidmət edir. Əks maraqların toqquşduğu məhkəmə prosesində tərəflərin prosesdə bərabərliyinin təmin edilməsi məhkəmələr tərəfindən həyata keçirilməlidir. Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 158.3 və 158.6-cı maddələrinə əsasən isə cinayət işi üzrə icraatın aparılması zamanı (məhkəməyədək, habelə birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələrində aparılmış icraat daxil olmaqla) şəxsin həbsdə, həmçinin ev dustaqlığında saxlanılması müddəti məhkəmə tərəfindən ona təyin olunmuş cəza müddətinə daxil edilir. Təqsirləndirilən şəxs təyin ediləcək azadlıqdan məhrumetmə cəzasını Cinayət Məcəlləsinin 56.1.2-ci maddəsinə əsasən (ağır cinayət törətmələri nəzərə alınmaqla məhkum olunmuş şəxslər üçün) ümumi rejimli cəzaçəkmə müəssisəsində çəkməli, cəzaçəkmə müddətinin əvvəli 28 may 2024-cü il tarixdən hesablanmalı və Lənkəran Rayon Məhkəməsinin 30 may 2024-cü il tarixli, 4(049)-98/2024 nömrəli qərarı ilə barəsində seçilmiş həbs qətimkan tədbiri hökm qanuni qüvvəyə minənədək dəyişdirilməməlidir. Məhkəmə, Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 132 və 346.1.19-cu maddələrinin tələbləri baxımından iş üzrə maddi sübutlara dair məsələni həll edərkən belə nəticəyə gəlir ki, iş üzrə maddi sübut kimi tanınaraq Lənkəran Şəhər-Rayon Polis Şöbəsində saxlanılan, ekspert tədqiqatından sonra qalıq qalan, Təqsirləndirilən şəxs üzərindən və yaşadığı ünvan 6 ünvanında yerləşən evin sağ yan hissəsində yerləşən müxtəlif növ meyvə ağaclarının bitdiyi ərazidə daş hasarın yanında taxta və digər əşyaların parçalarının yığıldığı yerdə list dəmirin arxasından aşkar olunaraq götürülmüş cəmi 285 ədəd bükümdə külli miqdarda-1651,143 qram xaş-xaş bitkisindən kustar üsulla hazırlanmış narkotik vasitə tiryək və üzərində narkotik vasitə tiryəkin izləri olan bir ədəd elektron tərəzi hökm qanuni qüvvəyə mindikdən sonra məhv edilməli, məhvetmə “Azərbaycan Respublikasının Narkomanlığa və X2 X6 üzrə Dövlət Komissiyası” tərəfindən həyata keçirilməli, “baxış və götürmə aparılması haqqında” protokola əlavə olunmuş istintaq hərəkətlərinin videogörüntülərini özündə əks etdirən 01 (bir) ədəd DVD disk, Təqsirləndirilən şəxs dindirmə protokoluna əlavə olunmuş istintaq hərəkətinin videogörüntüsünü özündə əks etdirən 01 (bir) ədəd DVD disk icraat materialları saxlanıldığı müddət ərzində cinayət işinin materiallarında saxlanılmalıdır. “Narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin və ya onların prekursorlarının, habelə narkotik vasitələrə və psixotrop maddələrə aid olmayan güclü təsir edən və zəhərli maddələrin qanunsuz dövriyyəsinə dair cinayət işləri üzrə məhkəmə təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 14 iyun 2024-cü il tarixli 8 nömrəli qərarının 28-ci bəndində göstərilmişdir ki, məhkəmələr narkomaniya xəstəliyinə düçar olmuş təqsirli şəxslər barədə cəza təyin edərkən onların cəza çəkdikləri müddətdə narkomaniyadan məcburi qaydada müalicə olunmaları məsələsini həll etməlidirlər (belə müalicənin tətbiq edilməli olubolmaması barədə müvafiq ekspertiza rəyi alınmalıdır). Bu halda məcburi müalicənin müddəti məhkəmələr tərəfindən hökmdə göstərilməməlidir. Narkomaniyadan məcburi müalicənin belə şəxslərə zərərli təsir göstərməsi həkim rəyində qeyd olunduğu halda və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2006-cı il 9 fevral tarixli 39 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin tibbi məqsədlərlə istifadə edilməsi qaydası və şərtləri, habelə narkomanlıq xəstəliyinə düçar olan şəxslər barəsində tibbi tədbirlərin tətbiq edilməsi Qaydası”nın 3-cü bəndində nəzərdə tutulan digər hallarda məhkəmə hökmdə Cinayət Məcəlləsinin 93-1-ci maddəsinin tətbiq edilməməsinin səbəblərini əsaslandırmalı, belə şəxslərin ərazi narkoloji dispanserində qeydiyyata götürülməsi təmin edilməlidir. Cinayət Məcəlləsinin 93.1.2-ci maddəsi tətbiq edilməklə və “ambulator məhkəmə-narkoloji ekspertizası”nın rəyləri nəzərə alınaraq Təqsirləndirilən şəxs narkomaniyadan məcburi müalicə təyin edilməli və o, ərazi Narkoloji xəstəxanada qeydiyyata alınmalıdırlar. Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 197.1.4 və 198.1-ci maddələrinə əsasən ekspertə ödənilməli haqq kimi məhkəmə məsrəfinə görə Təqsirləndirilən şəxs 130 (bir yüz otuz) manat məbləğdə pul tutularaq Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin bank hesabına ödənilməlidir. İş üzrə qanunla müəyyən olunan qaydada mülki iddia verilməmiş, əmlak üzərinə həbs qoyulmamışdır. Məhkəmə gəldiyi nəticələri Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi zamanı “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqlarının müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyası müddəalarının və İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin presedentlərinin tətbiqi haqqında” 30 mart 2006-cı il tarixli, “Məhkəmələr tərəfindən cinayət cəzalarının təyin edilməsi təcrübəsi haqqında” 25 iyun 2003-cü il tarixli, “Məhkəmə hökmü haqqında” 24 dekabr 2021-ci il tarixli, “Narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin və ya onların prekursorlarının, habelə narkotik vasitələrə və psixotrop maddələrə aid olmayan güclü təsir edən və zəhərli maddələrin qanunsuz dövriyyəsinə dair cinayət işləri üzrə məhkəmə təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 14 iyun 2024-cü il tarixli qərarlarının izah və tövsiyələri baxımından da əsaslı hesab edir. Şərh olunanlara əsasən, Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 51-2, 344-349, 351-353, 356, 358, 381, 383, 384 və 385.1-ci maddələrini rəhbər tuturaq məhkəmə, H Ö K M E T D İ: Təqsirləndirilən şəxs Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 234.4.1 və 234.4.3-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş cinayət əməllərini törətməkdə təqsirli bilinsin və ona 5 (beş) il 6 (altı) ay müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzası təyin edilsin. Təqsirləndirilən şəxs cəzasını ümumi rejimli cəzaçəkmə müəssisəsində çəksin. Təqsirləndirilən şəxs təyin edilmiş azadlıqdan məhrum etmə cəzasının başlanğıcı həbsdə olduğu müddət cəzaçəkmə müddətinə bir günə bir gün hesabı ilə daxil edilməklə şübhəli şəxs qismində tutulduğu vaxtdan, 28 may 2024-cü il tarixdən hesablansın. Lənkəran Rayon Məhkəməsinin 30 may 2024-cü il tarixli, 4(049)-98/2024 nömrəli qərarı ilə Təqsirləndirilən şəxs barəsində seçilmiş həbs qətimkan tədbiri hökm qanuni qüvvəyə minənədək dəyişdirilmədən saxlanılsın. Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 93.1.2-ci maddəsi tətbiq edilməklə Təqsirləndirilən şəxs narkomaniyadan məcburi müalicə təyin edilsin və o, ərazi Narkoloji xəstəxanasında qeydiyyata alınsın. İş üzrə ekspertiza tədqiqatının dəyəri olan 130 (bir yüz otuz) manat məbləğdə pul vəsaiti Təqsirləndirilən şəxs tutulub Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin bank hesabına keçirilsin. İş üzrə maddi sübut kimi tanınaraq Lənkəran Şəhər-Rayon Polis Şöbəsində saxlanılan, ekspert tədqiqatından sonra qalıq qalan, 285 ədəd bükümdə külli miqdarda- 1651,143 qram xaş-xaş bitkisindən kustar üsulla hazırlanmış narkotik vasitə tiryək və üzərində narkotik vasitə tiryəkin izləri olan bir ədəd elektron tərəzi hökm qanuni qüvvəyə mindikdən sonra məhv edilsin. İş üzra maddi sübut kimi tanınmış “baxış və götürmə aparılması haqqında” protokola əlavə olunmuş istintaq hərəkətlərinin videogörüntülərini özündə əks etdirən 01 (bir) ədəd DVD disk, Təqsirləndirilən şəxs dindirmə protokoluna əlavə olunmuş istintaq hərəkətinin videogörüntüsünü özündə əks etdirən 01 (bir) ədəd DVD disk icraat materialları saxlanıldığı müddət ərzində cinayət işinin materiallarında saxlanılsın. İş üzrə qanunla müəyyən olunan qaydada mülki iddia verilməmiş, əmlak üzərinə həbs qoyulmamışdır. Hökmdən elan olunduğu, həbsdə olan Təqsirləndirilən şəxs münasibətdə isə hökmün surətinin ona verildiyi gündən 20 (iyirmi) gün müddətində Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsi vasitəsilə Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti və ya apellyasiya protesti verilə bilər. Hökmdən göstərilən müddətdə apellyasiya şikayəti və ya apellyasiya protesti verilmədikdə, hökm həmin müddət başa çatdığı vaxtdan sonrakı gün qanuni qüvvəyə minir.