Ali Məhkəmə Qərar — İş №1(1-8)-45/2026

Azərbaycan Respublikası adından Qərar Bakı şəhəri İş № 1(1-8)-45/2026 05.05.2026 ALI MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının QƏRARİ Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası hakimlər Yusifov Şahin Yaşar oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Novruzov Ələsgər Əli Iskəndər oğlu və Abdulov Rəşad Məhərrəm oğlundan ibarət tərkibdə, Əbilov Hüseyn Natiq oğlunun katibliyi ilə, dövlət ittihamçısı – Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun Dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə idarəsinin kassasiya instansiyası məhkəməsində dövlət ittihamının müdafiəsi və analitik təhlil şöbəsinin böyük prokuroru Imranov Hafiz Beykəs oğlunun və məhkum Məhkum iştirakları ilə Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin ## #### 2025-ci il tarixli hökmü ilə Məhkum Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin (bundan sonra mətndə CM-in) 206.1-1-ci maddəsi ilə təqsirli bilinib məhkum olunmasına dair cinayət işi üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının ## ####### 2025-ci il tarixli əsas yekun qərarından və anlaşılmazlığın həll edilməsi haqqında ## ###### 2025-ci il tarixli qərarından dövlət ittihamçısı Qəhrəmanov Tural Rasim oğlu tərəfindən verilmiş kassasiya protestinə və apellyasiya instansiyası məhkəməsinin yekun qərarından məhkum Məhkum müdafiəçisi müdafiəçi1 tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinə əsasən işə baxaraq, MÜƏYYƏN E T D İ: Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin ## #### 2025-ci il tarixli hökmü ilə (hakimlər Nuriyev Elnur Aləm oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Tağıyev Azər Heydər oğlu və Ələkbərli Roman Nəriman oğlundan ibarət tərkibdə) Məhkum, # ###### 1995-ci il tarixdə Gəncə şəhərində anadan olmuş, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı, ali təhsilli, subay, əvvəllər məhkum olunmamış, ünvan 1 ünvanında qeydiyyatda olmaqla həmin ünvanda yaşamış, CM-in 206.1-1-ci maddəsi ilə təqsirli bilinərək 3 (üç) il müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum olunmuş və CM-in 70-ci maddəsinə əsasən həmin cəza 2 (iki) il sınaq müddəti müəyyən edilməklə şərti olaraq tətbiq edilmiş, hökm qanuni qüvvəyə mindikdən sonra Məhkum üzərində nəzarətin həyata keçirilməsi Gəncə şəhər Probasiya şöbəsinə həvalə edilməsi və onun üzərinə davranışına nəzarəti həyata keçirən orqana məlumat vermədən daimi yaşayış yerini dəyişməmək vəzifəsinin qoyulması qərara alınmışdır. Işin halları: Məhkəmənin hökmünə əsasən, Məhkum Türkiyə Respublikasında Yenibosna Mərkəz məhəlləsi, Ladin küçəsi, X17 №*/****, Baxçalıevlər/Istanbul ünvanında yerləşən “xxxx” şirkətindən əldə etdiyi 1518,95 manat dəyərində 17,87 qram çəkidə 1 dəst sırğa cütü-qolbaq, 172,55 manat dəyərində 2,03 qram çəkidə 1 ədəd üzük, 182,75 manat dəyərində 2,15 qram çəkidə 1 cüt sırğa, 361,25 manat dəyərində 4,25 qram çəkidə 1 ədəd qolbaq, 3875,15 manat dəyərində 45,59 qram çəkidə 1 dəst sırğa cütü-boyunbağı-qolbaq, 3063,50 manat dəyərində 27,85 qram çəkidə 1 dəst üzük-kulon, 663 manat dəyərində 7,80 qram çəkidə 1 ədəd sarı-gümüşü rəngli üzük, 645,15 manat dəyərində 7,59 qram çəkidə 1 ədəd sarı-gümüşü rəngli üzük, 174,25 manat dəyərində 2,05 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 694,45 manat dəyərində 8,17 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 645,15 manat dəyərində 7,59 qram çəkidə 1 ədəd sarı, qırmızımtıl sarı və gümüşü rəngli qolbaq, 512,55 manat dəyərində 6,03 qram çəkidə 1 ədəd sarı, qırmızımtıl sarı və gümüşü rəngli qolbaq, 585,65 manat dəyərində 6,89 qram çəkidə 1 ədəd yaşıl rəngli minalı hissələri olan, sarı rəngli qolbaq, 793,05 manat dəyərində 9,33 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük, 283,05 manat dəyərində 3,33 qram çəkidə 3 ədəd sarı rəngli, üzərində gözmuncuğu elementi olan sancaq, 137,7 manat dəyərində 1,62 qram çəkidə 2 ədəd sarı rəngli sancaq, 219,3 manat dəyərində 2,58 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 301,75 manat dəyərində 3,55 qram çəkidə 1 cüt sarı və gümüşü rəngli sırğa, 203,15 manat dəyərində 2,39 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 280,5 manat dəyərində 3,30 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa,160,65 manat dəyərində 1,89 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 118,15 manat dəyərində 1,39 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 167,45 manat dəyərində 1,97 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa,170 manat dəyərində 2,00 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 430,95 manat dəyərində 5,07 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 190,4 manat dəyərində 2,24 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 179,35 manat dəyərində 2,11 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 464,95 manat dəyərində 5,47 qram çəkidə 1 ədəd qırmızımtıl sarı rəngli boyunbağı, 158,95 manat dəyərində 1,87 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 300,9 manat dəyərində 3,54 qram çəkidə 1 ədəd qırmızımtıl sarı rəngli qolbaq, 454,75 manat dəyərində 5,35 qram çəkidə 1 ədəd sarı və gümüşü rəngli kulon, 319,6 manat dəyərində 3,76 qram çəkidə 1 ədəd sarı və gümüşü rəngli kulon, 293,25 manat dəyərində 3,45 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 567,8 manat dəyərində 6,68 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 273,7 manat dəyərində 3,22 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 206,55 manat dəyərində 2,43 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 59,5 manat dəyərində 0,70 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 61,2 manat dəyərində 0,72 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 62,05 manat dəyərində 0,73 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 61,2 manat dəyərində 0,72 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 62,05 manat dəyərində 0,73 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 1379,4 manat dəyərində 12,54 qram çəkidə 1 dəst gümüşü rəngli sırğa cütü-qolbaq, 1090,1 manat dəyərində 9,91 qram çəkidə 1 dəst üzük-qolbaq, 1586,2 manat dəyərində 14,42 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1162,7 manat dəyərində 10,57 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 840,65 manat dəyərində 9,89 qram çəkidə 1 ədəd sarı, qırmızımtıl sarı və gümüşü rəngli qolbaq, 1807,1 manat dəyərində 21,26 qram çəkidə 1 dəst sarı, qırmızımtıl sarı və gümüşü rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 549,95 manat dəyərində 6,47 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütüüzük, 336,6 manat dəyərində 3,96 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 651,1 manat dəyərində 7,66 qram çəkidə 1 ədəd sarı, qırmızımtıl sarı və gümüşü rəngli qolbaq, 660 manat dəyərində 6,00 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 652,3 manat dəyərində 5,93 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 633,6 manat dəyərində 5,76 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 651,2 manat dəyərində 5,92 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 656,7 manat dəyərində 5,97 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 1625,8 manat dəyərində 14,78 qram çəkidə 1 dəst sarı və bənövşəyi rəngli sırğa cütü-üzük, 162,8 manat dəyərində 1,48 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 162,8 manat dəyərində 1,48 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 172,7 manat dəyərində 1,57 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 834,9 manat dəyərində 7,59 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 893,2 manat dəyərində 8,12 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 854,7 manat dəyərində 7,77 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1568,25 manat dəyərində 18,45 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 589,05 manat dəyərində 6,93 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük, 642,6 manat dəyərində 7,56 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütüüzük,5705,2 manat dəyərində 67,12 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütüüzük,717,2 manat dəyərində 6,52 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 765 manat dəyərində 9,00 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 853,4 manat dəyərində 10,04 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 782 manat dəyərində 9,20 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 858,5 manat dəyərində 10,10 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 942,7 manat dəyərində 8,57 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq,447,95 manat dəyərində 5,27 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 294,95 manat dəyərində 3,47 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 498,1 manat dəyərində 5,86 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 284,75 manat dəyərində 3,35 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq,300,9 manat dəyərində 3,54 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 300,05 manat dəyərində 3,53 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 295,8 manat dəyərində 3,48 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 300,05 manat dəyərində 3,53 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 282,2 manat dəyərində 3,32 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 306,85 manat dəyərində 3,61 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 289,85 manat dəyərində 3,41 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 288,15 manat dəyərində 3,39 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq,152,15 manat dəyərində 1,79 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 156,4 manat dəyərində 1,84 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 158,1 manat dəyərində 1,86 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 158,95 manat dəyərində 1,87 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 155,55 manat dəyərində 1,83 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 156,4 manat dəyərində 1,84 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 152,15 manat dəyərində 1,79 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 152,15 manat dəyərində 1,79 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 143,65 manat dəyərində 1,69 qram çəkidə 1ədəd sarı rəngli qolbaq, 161,5 manat dəyərində 1,90 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 163,2 manat dəyərində 1,92 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 153 manat dəyərində 1,80 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 150,45 manat dəyərində 1,77 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 157,25 manat dəyərində 1,85 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 161,5 manat dəyərində 1,90 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 157,25 manat dəyərində 1,85 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 149,6 manat dəyərində 1,76 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 156,4 manat dəyərində 1,84 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 155,55 manat dəyərində 1,83 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 159,8 manat dəyərində 1,88 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 2250,6 manat dəyərində 20,46 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük, 1109,9 manat dəyərində 10,09 qram çəkidə 1 cüt sarı və gümüşü rəngli sırğa, 1234,2 manat dəyərində 11,22 qram çəkidə 1 cüt sarı və gümüşü rəngli sırğa, 273,9 manat dəyərində 2,49 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 634,7 manat dəyərində 5,77 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 628,1 manat dəyərində 5,71 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 572 manat dəyərində 5,20 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 877,8 manat dəyərində 7,98 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 963,6 manat dəyərində 8,76 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 171,6 manat dəyərində 1,56 qram çəkidə 1 ədəd qırmızımtıl sarı rəngli qolbaq, 178,2 manat dəyərində 1,62 qram çəkidə 1 ədəd qırmızımtıl sarı rəngli qolbaq, 917,4 manat dəyərində 8,34 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 354,2 manat dəyərində 3,22 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 161,7 manat dəyərində 1,47 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 159,5 manat dəyərində 1,45 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 161,7 manat dəyərində 1,47 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 1322,2 manat dəyərində 12,02 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 665,5 manat dəyərində 6,05 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 561 manat dəyərində 5,10 qram çəkidə 1 cüt sarı və gümüşü rəngli sırğa, 475,2 manat dəyərində 4,32 qram çəkidə 1 cüt sarı və gümüşü rəngli sırğa, 952 manat dəyərində 11,20 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 210,8 manat dəyərində 2,48 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 160,65 manat dəyərində 1,89 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 274,55 manat dəyərində 3,23 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 276,25 manat dəyərində 3,25 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 163,2 manat dəyərində 1,92 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 277,95 manat dəyərində 3,27 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 168,3 manat dəyərində 1,98 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 149,6 manat dəyərində 1,76 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 272,85 manat dəyərində 3,21 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 162,35 manat dəyərində 1,91 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 169,15 manat dəyərində 1,99 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 162,35 manat dəyərində 1,91 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 272 manat dəyərində 3,20 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 270,3 manat dəyərində 3,18 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 271,15 manat dəyərində 3,19 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 163,2 manat dəyərində 1,92 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 162,35 manat dəyərində 1,91 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 162,35 manat dəyərində 1,91 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 273,7 manat dəyərində 3,22 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 161,5 manat dəyərində 1,90 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 162,35 manat dəyərində 1,91 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 268,6 manat dəyərində 3,16 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı,161,5 manat dəyərində 1,90 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 164,05manat dəyərində 1,93 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı,163,2 manat dəyərində 1,92 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 161,5 manat dəyərində 1,90 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 272 manat dəyərində 3,20 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 431,8 manat dəyərində Üm,kütlə 5,08 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli metal hissələri olan, rezin qolbaq, 775,5 manat dəyərində 7,05 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 792 manat dəyərində 7,20 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 513,4 manat dəyərində 6,04 qram çəkidə 1 ədəd sarı və gümüşü rəngli qolbaq, 393,55 manat dəyərində 4,63 qram çəkidə 1 ədəd sarı və gümüşü rəngli qolbaq, 313,65 manat dəyərində 3,69 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 278,8 manat dəyərində 3,28 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 288,15 manat dəyərində 3,39 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 182,75 manat dəyərində 2,15 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa,426,7 manat dəyərində 5,02 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 182,75 manat dəyərində 2,15 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 328,1 manat dəyərində 3,86 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 131,75 manat dəyərində 1,55 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 431,8 manat dəyərində 5,08 qram çəkidə 1 cüt sarı və gümüşü rəngli sırğa, 398,65 manat dəyərində 4,69 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 500,65 manat dəyərində 5,89 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 403,75 manat dəyərində 4,75 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 474,3 manat dəyərində 5,58 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 144,5 manat dəyərində 1,70 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 141,1 manat dəyərində 1,66 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı,143,65 manat dəyərində 1,69 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 142,8 manat dəyərində 1,68 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 395,25 manat dəyərində 4,65 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 162,35 manat dəyərində 1,91 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 114,75 manat dəyərində 1,35 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 100,3 manat dəyərində 1,18 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 102,85 manat dəyərində 1,21 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 42,5 manat dəyərində 0,50 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 55,25 manat dəyərində 0,65 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 54,4 manat dəyərində 0,64 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 69,7 manat dəyərində 0,82 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 57,8 manat dəyərində 0,68 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 53,55 manat dəyərində 0,63 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 51,85 manat dəyərində 0,61 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 56,1 manat dəyərində 0,66 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 47,6 manat dəyərində 0,56 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 53,55 manat dəyərində 0,63 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 52,7 manat dəyərində 0,62 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 44,2 manat dəyərində 0,52 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 58,65 manat dəyərində 0,69 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 54,4 manat dəyərində 0,64 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 50,15 manat dəyərində 0,59 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 51,85 manat dəyərində 0,61 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 40,8 manat dəyərində 0,48 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 56,95 manat dəyərində 0,67 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 51 manat dəyərində 0,60 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 53,55 manat dəyərində 0,63 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 61,2 manat dəyərində 0,72 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 39,1 manat dəyərində 0,46 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 280,5 manat dəyərində 2,55 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 291,5 manat dəyərində 2,65 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 344,25 manat dəyərində 4,05 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 346,8 manat dəyərində 4,08 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 361,25 manat dəyərində 4,25 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 707,2 manat dəyərində 8,32 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütüüzük-kulon, 481,95 manat dəyərində 5,67 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 510 manat dəyərində 6,00 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 387,6 manat dəyərində 4,56 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 422,45 manat dəyərində 4,97 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 489,6 manat dəyərində 5,76 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 464,1 manat dəyərində 5,46 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 274,55 manat dəyərində 3,23 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 136 manat dəyərində 1,60 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 277,95 manat dəyərində 3,27 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 667,25 manat dəyərində 7,85 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 715,7 manat dəyərində 8,42 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 583,1 manat dəyərində 6,86 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 510,85 manat dəyərində 6,01 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 285,6 manat dəyərində 3,36 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 458,15 manat dəyərində 5,39 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 326,4 manat dəyərində 3,84 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 319,6 manat dəyərində 3,76 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 430,95 manat dəyərində 5,07 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 331,5 manat dəyərində 3,90 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 282,2 manat dəyərində 3,32 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 298,35 manat dəyərində 3,51 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 365,5 manat dəyərində 4,30 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1721,5 manat dəyərində 15,65 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-kulon, 534,6 manat dəyərində 4,86 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon 254,1 manat dəyərində 2,31 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 364,1 manat dəyərində 3,31 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 343,2 manat dəyərində 3,12 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 190,3 manat dəyərində 1,73 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 227,7 manat dəyərində 2,07 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 345,4 manat dəyərində 3,14 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 328,9 manat dəyərində 2,99 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 222,2 manat dəyərində 2,02 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 643,5 manat dəyərində 5,85 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 2579,5 manat dəyərində 23,45 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 643,5 manat dəyərində 5,85 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 734,8 manat dəyərində 6,68 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 651,2 manat dəyərində 5,92 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 732,6 manat dəyərində 6,66 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 415,8 manat dəyərində 3,78 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 233,2 manat dəyərində 2,12 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 507,1 manat dəyərində 4,61 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 427,9 manat dəyərində 3,89 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 227,7 manat dəyərində 2,07 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 466,4 manat dəyərində 4,24 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 433,4 manat dəyərində 3,94 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 473 manat dəyərində 4,30 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 243,95 manat dəyərində 2,87 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 250,75 manat dəyərində 2,95 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 254,15 manat dəyərində 2,99 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 253,3 manat dəyərində 2,98 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 215,9 manat dəyərində 2,54 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 337,45 manat dəyərində 3,97 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 241,4 manat dəyərində 2,84 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 314,5 manat dəyərində 3,70 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 202,3 manat dəyərində 2,38 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 260,95 manat dəyərində 3,07 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 276,25 manat dəyərində 3,25 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 302,6 manat dəyərində 3,56 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 197,2 manat dəyərində 2,32 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 215,9 manat dəyərində 2,54 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 238 manat dəyərində 2,80 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzərində mina qatı olan üzük, 299,2 manat dəyərində 3,52 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzərində mina qatı olan üzük, 328,1 manat dəyərində 3,86 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzərində mina qatı olan üzük, 287,3 manat dəyərində 3,38 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzərində mina qatı olan üzük, 225,25 manat dəyərində 2,65 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzərində mina qatı olan üzük, 247,35 manat dəyərində 2,91 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzərində mina qatı olan üzük, 230,35 manat dəyərində 2,71 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzərində mina qatı olan üzük, 243,95 manat dəyərində 2,87 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzərində mina qatı olan üzük, 202,3 manat dəyərində 2,38 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzərində mina qatı olan üzük, 293,25 manat dəyərində 3,45 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 334,05 manat dəyərində 3,93 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 226,1 manat dəyərində 2,66 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 263,5 manat dəyərində 3,10 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 312,8 manat dəyərində 3,68 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 245,65 manat dəyərində 2,89 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli, üzərində mina qatı olan sırğa, 225,25 manat dəyərində 2,65 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 219,3 manat dəyərində 2,58 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 199,75 manat dəyərində 2,35 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 192,95 manat dəyərində 2,27 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 1023,4 manat dəyərində 12,04 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1111,8 manat dəyərində 13,08 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 667,25 manat dəyərində 7,85 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 761,6 manat dəyərində 8,96 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 373,15 manat dəyərində 4,39 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 392,7 manat dəyərində 4,62 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 413,95 manat dəyərində 4,87 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 638,35 manat dəyərində 7,51 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1329,4 manat dəyərində 15,64 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 915,45 manat dəyərində 10,77 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 373,15 manat dəyərində 4,39 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 553,35 manat dəyərində 6,51 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 212,5 manat dəyərində 2,50 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 198,05 manat dəyərində 2,33 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 816 manat dəyərində 9,60 qram çəkidə 1 ədəd qırmızımtıl sarı rəngli qolbaq, 622,2 manat dəyərində 7,32 qram çəkidə 1 ədəd qırmızımtıl sarı rəngli qolbaq, 948,6 manat dəyərində 11,16 qram çəkidə 1 dəst qırmızımtıl sarı rəngli boyunbağı-qolbaq, 691,05 manat dəyərində 8,13 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 449,9 manat dəyərində 4,09 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 602,8 manat dəyərində 5,48 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 457,6 manat dəyərində 4,16 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 452,1 manat dəyərində 4,11 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 618,2 manat dəyərində 5,62 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 460,9 manat dəyərində 4,19 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 446,6 manat dəyərində 4,06 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 814 manat dəyərində 7,40 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 724,9 manat dəyərində 6,59 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 770 manat dəyərində 7,00 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 785,4 manat dəyərində 7,14 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 831,6 manat dəyərində 7,56 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 726 manat dəyərində 6,60 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 756,8 manat dəyərində 6,88 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 933,9 manat dəyərində 8,49 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 786,5 manat dəyərində 7,15 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 426,8 manat dəyərində 3,88 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 393,8 manat dəyərində 3,58 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 722,7 manat dəyərində 6,57 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 366,3 manat dəyərində 3,33 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 390,5 manat dəyərində 3,55 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 535,7 manat dəyərində 4,87 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 393,8 manat dəyərində 3,58 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 1170,4 manat dəyərində 10,64 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1204,5 manat dəyərində 10,95 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1139,6 manat dəyərində 10,36 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1461,9 manat dəyərində 13,29 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1615,9 manat dəyərində 14,69 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1279,3 manat dəyərində 11,63 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1137,4 manat dəyərində 10,34 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1018,6 manat dəyərində 9,26 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 818,4 manat dəyərində 7,44 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1058,2 manat dəyərində 9,62 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 386,1 manat dəyərində 3,51 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 236,5 manat dəyərində 2,15 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 427,9 manat dəyərində 3,89 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 489,5 manat dəyərində 4,45 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 1529 manat dəyərində 13,90 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1197,9 manat dəyərində 10,89 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 339,15 manat dəyərində 3,99 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 300,05 manat dəyərində 3,53 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 362,95 manat dəyərində 4,27 qram çəkidə 1 ədəd gümüşü rəngli üzük, 349,35 manat dəyərində 4,11 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 292,4 manat dəyərində 3,44 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 117,3 manat dəyərində 1,38 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 109,65 manat dəyərində 1,29 çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 244,8 manat dəyərində 2,88 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 687,65 manat dəyərində 8,09 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük, 950,3 manat dəyərində 11,18 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütüüzük, 115,6 manat dəyərində 1,36 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 118,15 manat dəyərində 1,39 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 166,6 manat dəyərində 1,96 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 167,45 manat dəyərində 1,97 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 132,6 manat dəyərində 1,56 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 564,4 manat dəyərində 6,64 qram çəkidə 1 ədəd qırmızımtıl sarı və gümüşü rəngli qolbaq, 167,45 manat dəyərində 1,97 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 87,55 manat dəyərində 1,03 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 92,65 manat dəyərində 1,09 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 164,05 manat dəyərində 1,93 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 89,25 manat dəyərində 1,05 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 176,8 manat dəyərində 2,08 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 134,3 manat dəyərində 1,58 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 128,35 manat dəyərində 1,51 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 897,6 manat dəyərində 10,56 qram çəkidə 1 ədəd sarı, qırmızımtıl sarı və gümüşü rəngli qolbaq, 187,85 manat dəyərində 2,21 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 3423,8 manat dəyərində 40,28 qram çəkidə 75 ədəd sarı rəngli məmulat kilidləri, 4266,15 manat dəyərində 50,19 qram çəkidə 67 ədəd sarı rəngli məmulat kilidləri, 2555,95 manat dəyərində 30,07 qram çəkidə 88 ədəd sarı rəngli məmulat kilidləri (iki ədədi qırıq- 0,60 qr), 5100,85 manat dəyərində 60,01 qram çəkidə 458 ədəd qırmızımtıl sarı rəngli məmulat kilidləri, 411,4 manat dəyərində 4,84 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 417,35 manat dəyərində 4,91 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 406,3 manat dəyərində 4,78 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 410,55 manat dəyərində 4,83 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 411,4 manat dəyərində 4,84 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 1238,45 manat dəyərində 14,57 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 1612,45 manat dəyərində 18,97 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 998,75 manat dəyərində 11,75 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 790,5 manat dəyərində 9,30 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 430,1 manat dəyərində 5,06 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 294,95 manat dəyərində 3,47 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 303,45 manat dəyərində 3,57 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1965,7 manat dəyərində 17,87 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 2260,5 manat dəyərində 20,55 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 2262,7 manat dəyərində 20,57 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 3226,3 manat dəyərində 29,33 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon-qolbaq, 2499,2 manat dəyərində 22,72 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon-qolbaq, 2566,3 manat dəyərində 23,33 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon-qolbaq, 2666,4 manat dəyərində 24,24 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon-qolbaq, 1472,9 manat dəyərində 13,39 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1129,7 manat dəyərində 10,27 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 848,1 manat dəyərində 7,71 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 540,1 manat dəyərində 4,91 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 883,15 manat dəyərində 10,39 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 1071,85 manat dəyərində 12,61 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 176,8 manat dəyərində 2,08 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 253,3 manat dəyərində 2,98 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 275,4 manat dəyərində 3,24 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 136,85 manat dəyərində 1,61 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 166,6 manat dəyərində 1,96 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 302,6 manat dəyərində 3,56 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 170,85 manat dəyərində 2,01 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 190,4 manat dəyərində 2,24 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 292,4 manat dəyərində 3,44 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 235,45 manat dəyərində 2,77 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 192,95 manat dəyərində 2,27 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 151,3 manat dəyərində 1,78 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 407,15 manat dəyərində 4,79 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 201,45 manat dəyərində 2,37 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 136 manat dəyərində 1,60 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 344,25 manat dəyərində 4,05 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 276,25 manat dəyərində 3,25 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 130,9 manat dəyərində 1,54 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 175,95 manat dəyərində 2,07 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 161,5 manat dəyərində 1,90 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 180,2 manat dəyərində 2,12 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 163,2 manat dəyərində 1,92 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 104,55 manat dəyərində 1,23 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 115,6 manat dəyərində 1,36 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 261,8 manat dəyərində 3,08 qram çəkidə 1 ədəd gümüşü rəngli üzük, 149,6 manat dəyərində 1,76 qram çəkidə 1 ədəd gümüşü rəngli üzük, 143,65 manat dəyərində 1,69 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 379,1 manat dəyərində 4,46 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 349,35 manat dəyərində 4,11 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 713,15 manat dəyərində 8,39 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 96,05 manat dəyərində 1,13 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 93,5 manat dəyərində 1,10 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 95,2 manat dəyərində 1,12 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 121,55 manat dəyərində 1,43 qram çəkidə 1 ədəd gümüşü rəngli boyunbağı, 120,7 manat dəyərində 1,42 qram çəkidə 1 ədəd gümüşü rəngli boyunbağı, 162,35 manat dəyərində 1,91 qram çəkidə 1 ədəd gümüşü rəngli boyunbağı, 170 manat dəyərində 2,00 qram çəkidə 1 ədəd gümüşü rəngli boyunbağı, 193,5manat dəyərində 1,10 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 94,35 manat dəyərində 1,11 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 642,6 manat dəyərində 7,56 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 249,05 manat dəyərində 2,93 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 276,25 manat dəyərində 3,25 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 139,4 manat dəyərində 1,64 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 294,95 manat dəyərində 3,47 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 85,85 manat dəyərində 1,01 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 88,4 manat dəyərində 1,04 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 86,7 manat dəyərində 1,02 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 298,35 manat dəyərində 3,51 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 387,6 manat dəyərində 4,56 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 610,3 manat dəyərində 7,18 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 166,6 manat dəyərində 1,96 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 204,85 manat dəyərində 2,41 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 209,1 manat dəyərində 2,46 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 406,3 manat dəyərində 4,78 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 447,1 manat dəyərində 5,26 qram çəkidə 1 ədəd sarı və gümüşü rəngli qolbaq, 759,05 manat dəyərində 8,93 qram çəkidə 1 ədəd sarı və gümüşü rəngli qolbaq, 466,65 manat dəyərində 5,49 qram çəkidə 1 ədəd sarı və gümüşü rəngli qolbaq, 538,05 manat dəyərində 6,33 qram çəkidə 1 ədəd sarı və gümüşü rəngli qolbaq, 423,3 manat dəyərində 4,98 qram çəkidə 1 ədəd sarı və gümüşü rəngli qolbaq, 141,1 manat dəyərində 1,66 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 504,9 manat dəyərində 5,94 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 178,5 manat dəyərində 2,10 qram çəkidə 1 ədəd gümüşü rəngli qolbaq, 144,5 manat dəyərində 1,70 qram çəkidə 1 ədəd gümüşü rəngli qolbaq, 171,7 manat dəyərində 2,02 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 177,65 manat dəyərində 2,09 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 246,5 manat dəyərində 2,90 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 113,9 manat dəyərində 1,34 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 93,5 manat dəyərində 1,10 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 213,35 manat dəyərində 2,51 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 67,15 manat dəyərində 0,79 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 286,45 manat dəyərində 3,37 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 109,65 manat dəyərində 1,29 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 268,6 manat dəyərində 3,16 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 453,05 manat dəyərində 5,33 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 392,7 manat dəyərində 4,62 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 446,25 manat dəyərində 5,25 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 452,2 manat dəyərində 5,32 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 215,05 manat dəyərində 2,53 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 474,3 manat dəyərində 5,58 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 317,9 manat dəyərində 3,74 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 364,65 manat dəyərində 4,29 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 430,1 manat dəyərində 5,06 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 368,9 manat dəyərində 4,34 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 260,1 manat dəyərində 3,06 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 322,15 manat dəyərində 3,79 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 296,65 manat dəyərində 3,49 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 268,6 manat dəyərində 3,16 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 198,9 manat dəyərində 2,34 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 164,9 manat dəyərində 1,94 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 232,9 manat dəyərində 2,74 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 323,85 manat dəyərində 3,81 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 249,9 manat dəyərində 2,94 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 204,85 manat dəyərində 2,41 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 197,2 manat dəyərində 2,32 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 158,95 manat dəyərində 1,87 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 108,8 manat dəyərində 1,28 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 156,4 manat dəyərində 1,84 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 103,7 manat dəyərində 1,22 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 165,75 manat dəyərində 1,95 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 122,4 manat dəyərində 1,44 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 141,95 manat dəyərində 1,67 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 139,4 manat dəyərində 1,64 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 211,65 manat dəyərində 2,49 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 175,1 manat dəyərində 2,06 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 120,7 manat dəyərində 1,42 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 188,7 manat dəyərində 2,22 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 181,9 manat dəyərində 2,14 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 135,15 manat dəyərində 1,59 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 125,8 manat dəyərində 1,48 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 142,8 manat dəyərində 1,68 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 215,05 manat dəyərində 2,53 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 107,1 manat dəyərində 1,26 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 149,6 manat dəyərində 1,76 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 178,5 manat dəyərində 2,10 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 1172,15 manat dəyərində 13,79 qram çəkidə 1 dəst sarı və bənövşəyi rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 1586,95 manat dəyərində 18,67 qram çəkidə 1 dəst sarı və gümüşü rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 2181,1 manat dəyərində 25,66 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-boyunbağı-qolbaq, 727,6 manat dəyərində 8,56 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 1149,2 manat dəyərində 13,52 qram çəkidə 1 dəst sarı və qəhvəyi rəngli sırğa cütü-kulonlu boyunbağı, 599,25 manat dəyərində 7,05 qram çəkidə 1 dəst sarı və qəhvəyi rəngli sırğa cütü-üzük, 722,5 manat dəyərində 8,50 qram çəkidə 1 dəst sarı və göy rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 708,9 manat dəyərində 8,34 qram çəkidə 1 cüt sarı və qəhvəyi rəngli sırğa, 419,05 manat dəyərində 4,93 qram çəkidə 1 cüt gümüşü rəngli sırğa, 728,45 manat dəyərində 8,57 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 589,05 manat dəyərində 6,93 qram çəkidə 1 cüt gümüşü rəngli sırğa, 266,05 manat dəyərində 3,13 qram çəkidə 1 cüt sarı və yaşıl rəngli sırğa, 187 manat dəyərində 2,20 qram çəkidə 1 ədəd qırmızımtıl sarı rəngli üzük, 1020,85 manat dəyərində 12,01 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli boyunbağıqolbaq, 1024,25 manat dəyərində 12,05 qram çəkidə 1 dəst çəhrayı, sarı və gümüşü rəngli boyunbağı-qolbaq, 1035,3 manat dəyərində 12,18 qram çəkidə 1 dəst yaşıl, sarı və gümüşü rəngli boyunbağı-qolbaq, 416,5 manat dəyərində 4,90 qram çəkidə 1 ədəd qırmızımtıl sarı rəngli boyunbağı, 469,2 manat dəyərində 5,52 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 127,5 manat dəyərində 1,50 qram çəkidə 1 ədəd sarı və gümüşü rəngli kulon, 131,75 manat dəyərində 1,55 qram çəkidə 1 ədəd sarı və gümüşü rəngli kulon, 127,5 manat dəyərində 1,50 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 135,15 manat dəyərində 1,59 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 425,7 manat dəyərində 3,87 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 1144,95 manat dəyərində 13,47 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 206,55 manat dəyərində 2,43 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 83,3 manat dəyərində 0,98 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 82,45 manat dəyərində 0,97 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 155,55 manat dəyərində 1,83 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 279,65 manat dəyərində 3,29 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 113,9 manat dəyərində 1,34 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 281,35 manat dəyərində 3,31 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 92,65 manat dəyərində 1,09 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 90,1 manat dəyərində 1,06 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 143,65 manat dəyərində 1,69 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 239,7 manat dəyərində 2,82 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 207,4 manat dəyərində 2,44 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 320,45 manat dəyərində 3,77 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 207,4 manat dəyərində 2,44 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 138,55 manat dəyərində 1,63 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 193,8 manat dəyərində 2,28 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 126,65 manat dəyərində 1,49 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 208,25 manat dəyərində 2,45 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 209,95 manat dəyərində 2,47 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 90,95 manat dəyərində 1,07 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 90,1 manat dəyərində 1,06 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 82,45 manat dəyərində 0,97 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 90,1 manat dəyərində 1,06 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 83,3 manat dəyərində 0,98 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 80,75 manat dəyərində 0,95 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 82,45 manat dəyərində 0,97 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 90,1 manat dəyərində 1,06 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 143,65 manat dəyərində 1,69 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 183,6 manat dəyərində 2,16 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 106,25 manat dəyərində 1,25 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 353,6 manat dəyərində 4,16 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 411,4 manat dəyərində 4,84 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 148,75 manat dəyərində 1,75 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 367,2 manat dəyərində 4,32 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 487,05 manat dəyərində 5,73 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 300,9 manat dəyərində 3,54 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 170 manat dəyərində 2,00 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 291,55 manat dəyərində 3,43 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 225,25 manat dəyərində 2,65 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 159,8 manat dəyərində 1,88 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 127,5 manat dəyərində 1,50 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 649,4 manat dəyərində 7,64 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 53,55 manat dəyərində 0,63 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 69,7 manat dəyərində 0,82 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 443,7 manat dəyərində 5,22 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 470,05 manat dəyərində 5,53 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 633,25 manat dəyərində 7,45 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 298,35 manat dəyərində 3,51 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 511,7 manat dəyərində 6,02 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 249,05 manat dəyərində 2,93 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 226,95 manat dəyərində 2,67 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 191,25 manat dəyərində 2,25 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 130,05 manat dəyərində 1,53 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 216,75 manat dəyərində 2,55 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 233,75 manat dəyərində 2,75 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük,123,25 manat dəyərində 1,45 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 178,5 manat dəyərində 2,10 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 110,5 manat dəyərində 1,30 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 125,8 manat dəyərində 1,48 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 172,55 manat dəyərində 2,03 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 414,8 manat dəyərində 4,88 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 179,35 manat dəyərində 2,11 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 227,8 manat dəyərində 2,68 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli üzük, 816 manat dəyərində 9,60 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 911,2 manat dəyərində 10,72 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 562,7 manat dəyərində 6,62 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük, 1010,65 manat dəyərində 11,89 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük, 869,55 manat dəyərində 10,23 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 727,6 manat dəyərində 8,56 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 966,45 manat dəyərində 11,37 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 171,7 manat dəyərində 2,02 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 735,25 manat dəyərində 8,65 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 518,5 manat dəyərində 6,10 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 416,5 manat dəyərində 4,90 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 155,55 manat dəyərində 1,83 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 179,35 manat dəyərində 2,11 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 244,8 manat dəyərində 2,88 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 103,7 manat dəyərində 1,22 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 113,05 manat 1,33 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 504,9 manat dəyərində 5,94 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 124,1 manat dəyərində 1,46 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 247,35 manat dəyərində 2,91 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 209,1 manat dəyərində 2,46 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli kulon, 310,25 manat dəyərində 3,65 qram çəkidə 1 ədəd gümüşü rəngli üzük, 366,35 manat dəyərində 4,31 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 391 manat dəyərində 4,60 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 566,1 manat dəyərində 6,66 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 319,6 manat dəyərində 3,76 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 185,9 manat dəyərində 1,69 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 178,2 manat dəyərində 1,62 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 184,8 manat dəyərində 1,68 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 309,1 manat dəyərində 2,81 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 187 manat dəyərində 1,70 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 286 manat dəyərində 2,60 qram çəkidə 1 ədəd gümüşü rəngli qolbaq, 171,6 manat dəyərində 1,56 qram çəkidə 1 ədəd gümüşü rəngli qolbaq, 170,5 manat dəyərində 1,55 qram çəkidə 1 ədəd gümüşü rəngli qolbaq, 1034 manat dəyərində 9,40 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 265,2 manat dəyərində 3,12 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 243,95 manat dəyərində 2,87 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 315,35 manat dəyərində 3,71 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 447,95 manat dəyərində 5,27 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1178,95 manat dəyərində 13,87 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 453,9 manat dəyərində 5,34 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 640,05 manat dəyərində 7,53 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 338,3 manat dəyərində 3,98 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 262,65 manat dəyərində 3,09 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 291,55 manat dəyərində 3,43 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 136 manat dəyərində 1,60 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1433,95 manat dəyərində 16,87 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 977,5 manat dəyərində 11,50 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 1040,4 manat dəyərində 12,24 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 1115,2 manat dəyərində 13,12 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 1549,9 manat dəyərində 14,09 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 1531,2 manat dəyərində 13,92 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 1337,6 manat dəyərində 12,16 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 1071 manat dəyərində 12,60 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük-kulon, 2963,4 manat dəyərində 26,94 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütüüzük-kulon-qolbaq, 3768,6 manat dəyərində 34,26 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütüüzük-kulon-qolbaq, 498,95 manat dəyərində 5,87 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütüüzük, 959,65 manat dəyərində 11,29 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-üzük, 2140,6 manat dəyərində 19,46 qram çəkidə 1 dəst sarı rəngli sırğa cütü-kulon-qolbaq, 839,8 manat dəyərində 9,88 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 376,55 manat dəyərində 4,43 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 702,1 manat dəyərində 8,26 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 520,2 manat dəyərində 6,12 qram çəkidə 1 ədəd sarı və gümüşü rəngli qolbaq, 754,8 manat dəyərində 8,88 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1694 manat dəyərində 15,40 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 1139,6 manat dəyərində 10,36 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 893,2 manat dəyərində 8,12 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli qolbaq, 579,7 manat dəyərində 6,82 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 579,7 manat dəyərində 6,82 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı, 849,15 manat dəyərində 9,99 qram çəkidə 1 ədəd sarı rəngli boyunbağı,707,2 manat dəyərində 8,32 qram çəkidə 1 cüt sarı rəngli sırğa, 12761,05 manat dəyərində 150,13 qram çəkidə Qırmızımtıl sarı rəngli rulon şəklində bağlanmış sep, 4274,65 manat dəyərində 50,29 qram çəkidə 139 ədəd sarı rəngli məmulat kilidləri olmaqla ümumilikdə külli miqdarda, 340567,30 manat dəyərində 3688,43 qram çəkidə 583/585 və 750 əyarlı qızıldan hazırlanmış zərgərlik məmulatlarını müxtəlif ölçülü, üzəriləri rəqəmlərlə nömrələnmiş 29 ədəd karton qutuda qablaşdırmaqla onları 1000 ABŞ dolları müqabilində ölkə ərazisinə gətirərək X5 ona sonradan bildirəcəyi ünvanda cinayətkar qrupun istintaqla müəyyən edilməmiş üzvünə təhvil vermək məqsədilə 1 ədəd çemodana yerləşdirmiş, cinayətkar niyyətini daha rahat həyata keçirmək üçün X21 tərəfindən əldə edilmiş aviabiletlə həmin malları # ###### 2024-cü il tarixdə əvvəlcə Istanbul-Tbilisi aviareysi ilə Gürcüstana aparmış, daha sonra həmin tarixdə saat 19 radələrində J***** saylı Tbilisi-Bakı aviareysi ilə Gürcüstandan Azərbaycan Respublikasına gətirib Bakı şəhərinin Xəzər rayonu ərazisində yerləşən Heydər Əliyev Beynəlxalq Hava Limanında fəaliyyət göstərən Dövlət Gömrük Komitəsi Hava Nəqliyyatında Baş Gömrük Idarəsinin Sərnişin şöbəsindən “Yaşıl Kanal” buraxılış sistemi vasitəsilə gömrük nəzarət zonasını tərk edərək Azərbaycan Respublikasının gömrük sərhədindən bəyan etməməklə, qaçaqmalçılıq yolu ilə qəsdən keçirmiş, daxil olmuş məlumat əsasında həmin tarixdə keçirilmiş gömrük yoxlaması zamanı sözügedən predmetlər saxlanıldıqları yerlərdən aşkar edilərək götürülmüşdür. Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin ## #### 2025-ci il tarixli hökmündən dövlət ittihamçısı Yaqubov Tural Qaraxan oğlu tərəfindən verilmiş apellyasiya protestinə və Məhkum müdafiəçisi müdafiəçi1 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə əsasən işə baxan Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının (hakimlər Musayev Aqil Əlisa oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Hüseyn Cavid Vaqif oğlu və Məmmədov Habil Çingiz oğlundan ibarət tərkibdə) ## ####### 2025-ci il tarixli qərarı ilə apellyasiya şikayəti təmin edilməmiş, apellyasiya protesti isə qismən təmin edilərək hökm həmin protestinə əsasən dəyişdirilmiş, hökmdən Məhkum barəsində CM-in 70-ci maddəsinin tətbiqi ilə bağlı müddəalar xaric edilmiş, Məhkum CM-in 206.1-1-ci maddəsi ilə təyin edilmiş azadlıqdan məhrum etmə cəzasının müddəti 2 (iki) ilədək endirilmiş, CM-in 69.3-cü maddəsinə əsasən onun ## ##### 2024-cü il tarixdən # #### 2025-ci il tarixədək şübhəli şəxs qismində tutulduğu və həbsdə olduğu cəmi 1 (bir) il 2 (iki) ay 2 (iki) gün müddət ona təyin edilmiş həmin cəzadan çıxılaraq məhkum olunmuş şəxsin üzərində qəti olaraq cəzasını ümumi rejimli cəzaçəkmə müəssisəsində çəkməklə 9 (doqquz) ay 28 (iyirmi səkkiz) gün müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzası saxlanılmış, sonuncunun bu cəzasının çəkməsinin əvvəli ## ####### 2025-ci il tarixdən hesablanmış, hökm apellyasiya müraciətlərinə əsasən qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Bununla yanaşı Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının (hakimlər Musayev Aqil Əlisa oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Hüseyn Cavid Vaqif oğlu və Məmmədov Habil Çingiz oğlundan ibarət tərkibdə) ## ###### 2025-ci il tarixli qərarı ilə həmin məhkəmənin ## ####### 2025-ci il tarixli qərarının nəticəvi hissəsində yol verilmiş anlaşılmazlıq aradan qaldırılaraq bu hissəyə 4-cü abzasdan sonra “Azərbaycan Respublikası CM-in 62-ci maddəsinə və qərarın təsviri-əsaslandırıcı hissəsində göstərilənlərə əsasən Məhkum həmin Məcəllənin 206.1-1-ci maddəsinin sanksiyasında əlavə cəza növü kimi məcburi tətbiq olunması nəzərdə tutulmuş cərimə cəzası təyin edilməsin” məzmununda cümlə əlavə edilmişdir. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının ## ####### 2025-ci il tarixli və ## ###### 2025-ci il tarixli qərarlarından dövlət ittihamçısı T.R.Qəhrəmanov kassasiya protesti, məhkum Məhkum müdafiəçisi isə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin əsas yekun qərarından kassasiya şikayəti verərək aşağıdakıları xahiş etmişlər: - dövlət ittihamçısı T.R.Qəhrəmanov – hər iki qərarın ləğv edilərək işin yeni apellyasiya baxışına təyin olunmasını; - müdafiəçi müdafiəçi1 – ## ####### 2025-ci il tarixli qərarın ləğv edilərək Məhkum Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra mətndə CPM-in) 42-ci maddəsinə əsasən bəraət verilməsinə dair yeni qərar qəbul edilməsini. Kassasiya protestinin və kassasiya şikayətinin dəlilləri: Dövlət ittihamçısı T.R.Qəhrəmanov Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 29 oktyabr və ## ###### 2025-ci il tarixli qərarlarından verdiyi kassasiya protestində CM-in və CPM-in bir sıra maddələrinə, “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 244.1-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” və “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 32, 33 və 34-cü maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun müvafiq olaraq ## #### 2011-ci il və # ### 2022-ci il tarixli Qərarlarına, “Məhkəmələr tərəfindən cinayət cəzalarının təyin edilməsi təcrübəsi haqqında” və “Qaçaqmalçılıq işləri üzrə məhkəmə təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun müvafiq olaraq ## #### 2003-cü il və # #### 2016-cı il tarixli Qərarlarına, iş üzrə ibtidai araşdırma orqanı tərəfindən Məhkum qarşı irəli sürülmüş ittihama, birinci və apellyasiya instansiya məhkəmələri tərəfindən qəbul edilmiş yekun məhkəmə aktlarına istinad edərək həmin şikayətini belə əsaslandırmışdır ki, iş üzrə toplanmış və araşdırılmış sübutlarla Məhkum ona istinad olunan cinayət əməlini qabaqcadan bir qrup şəxs halında törətməsinin təsdiq olunmasına baxmayaraq, məhkəmələr əsassız olaraq onun həmin əməli təkbaşına icra etməsi, yəni külli miqdarda qızıl məmulatlarını qaçaqmalçılıq yolu ilə Azərbaycan Respublikasının ərazisinə təkbaşına keçirilməsi barədə nəticəyə gəlmiş, bununla da onun bu əməlini CM-in 206.1-1-ci maddəsi ilə düzgün tövsif etməmiş, belə nəticəyə gələrkən isə sübutlara CPM-in 143-146-cı maddələrinin tələblərinə uyğun qaydada qiymət verməmişlər. Bununla yanaşı apellyasiya instansiyası məhkəməsi Məhkum barəsində CM-in 62-ci maddəsini tətbiq edərək ona CM-in 206.1- 1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş cərimə cəzasını təyin etməməkdə də haqlı olmamış, çünki iş üzrə toplanmış və araşdırılmış sübutlarla bu qənaətə gəlmək üçün hər hansı müstəsna hesab edilə bilən cəzanı yüngülləşdirən hal müəyyən edilməmişdir. Əksinə, iş materiallarından görünür ki, Məhkum cinayət təqibinin bütün mərhələlərində ona qarşı irəli sürülmüş ittiham üzrə özünü təqsirli bilməyərək özünə haqq qazandırmağa, yəni məsuliyyətdən yayınmağa çalışmış və bu hal da onun islah yolunda olmamasına dəlalət edir. Bununla yanaşı apellyasiya instansiyası məhkəməsi yekun və anlaşılmazılığın həll edilməsi haqqında müvafiq olaraq 29 oktyabr və ## ###### 2025-ci il tarixli qərarları qəbul edərkən törədilmiş cinayətin xarakterini və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, habelə Məhkum ona qarşı irəli sürülmüş ittiham üzrə cinayət əməlini tamah məqsədilə törətməsini, yəni CM-in 61.1.6-cı maddəsində nəzərdə tutulmuş cəzanı ağırlaşdıran halın müəyyən edilməsini nəzərə almamışdır. Şərh olunan dəlillərə əsaslanaraq dövlət ittihamçısı T.R.Qəhrəmanov onun apellyasiya instansiyası məhkəməsinin göstərilən hər iki qərarından verdiyi kassasiya protestinin təmin edilməsini xahiş edir. Kassasiya şikayətində CM-in və CPM-in bir sıra maddələrinə, Məhkum qarşı irəli sürülmüş ittihama, iş üzrə toplanmış və araşdırılmış bəzi sübutlara, əsasən də həm sonuncunun, həm də əlavə şahid qismində dindirilmiş şəxslərin ifadələrinə və işə əlavə olunmuş video görüntülərə, habelə məhkəmələr tərəfindən qəbul edilmiş yekun məhkəmə aktlarına istinad edən müdafiəçi müdafiəçi1 həmin şikayətini belə əsaslandırmışdır ki, Məhkum Türkiyə Respublikasının Istanbul şəhərindən Azərbaycan Respublikasına gətirmək üçün qanuni yolla əldə etdiyi qızıl məmulatlarını bəyan etməməklə, yəni qaçaqmalçılıq yolu ilə gömrük sərhədindən keçirmək niyyətində olmamış, əksinə o, həmin qızıl-zinət əşyalarını dəyərləndirmək və onların keçirilməsi üçün bəyan edərək tələb olunan gömrük rüsumunu ödəmək məqsədi izləmiş, bunun üçün də gömrük orqanının əməkdaşına müraciət etmişdir. Lakin sonuncu onu gömrük sərhədində yerləşən “Yaşıl zonaya”, yəni bəyan edilməli olmayan malların keçirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş zonaya yönəltmiş, Məhkum da onun təklifinə uyğun olaraq həmin zonadan keçdikdən sonra gömrük orqanının əməkdaşları tərəfindən saxlanılmış, ona qarşı qaçaqmalçılıq cinayətinin törətməsinə görə əsassız ittiham irəli sürülmüş və o, bu ittihamın bir hissəsi üzrə, yəni həmin cinayəti təkbaşına törətdiyinə görə qanunsuz olaraq təqsirli bilinib məhkum edilmişdir. Halbuki bu nəticənin əksi, yəni Məhkum təqsirsizliyi toplanmış və birinci instansiya məhkəməsinin məhkəmə iclasında araşdırılmış sübutlarla, əsasən də onun gömrük sərhədini keçməsini özündə əks etdirən video görüntülərlə təsdiq olunmuş, lakin məhkəmələr tərəfindən bu sübutlara qanunda nəzərdə tutulmuş qaydada düzgün qiymət verilməmiş və həmin sübutlara uyğun olmayan yekun məhkəmə aktları qəbul edilmişdir. Bu dəlillərə əsaslanaraq müdafiəçi müdafiəçi1 onun verdiyi kassasiya şikayətində irəli sürdüyü tələbə uyğun olan qərarın qəbul edilməsini xahiş edir. Kassasiya protestinə və kassasiya şikayətinə məhkəmə baxışının keçirilməsi vaxtı və yeri haqqında cinayət prosesinin iştirakçıları qanuna müvafiq qaydada və müddətdə məlumatlandırılmış, lakin müdafiəçi müdafiəçi1 naməlum səbəblərdən məhkəməyə gəlməmişdir. Məhkəmə kollegiyası bununla bağlı proses iştirakçılarının rəylərini dinləyib CPM-in 419.4-cü maddəsinin tələblərinə əsaslanaraq kassasiya protestinə və kassasiya şikayətinə müdafiəçi müdafiəçi1 iştirakı olmadan baxılmasını mümkün bilmişdir. Belə ki, CPM-in 419.4-cü maddəsinə əsasən, kassasiya instansiyası məhkəməsinin iclası hansı məhkəmə qərarına və hansı əsaslarla baxılması, kimlərin məhkəmə tərkibinə daxil olması və məhkəmənin iclas zalında cinayət prosesi iştirakçılarından kimlərin iştirak etməsi barədə məhkəmə iclasında sədrlik edənin elanı ilə açılır. Şikayət vermiş və lazımi qaydada məlumatlandırılmış şəxsin olmaması kassasiya instansiyası məhkəməsi iclasının davam etdirilməsini istisna etmir. Hüquqi məsələlər: Əvvəla məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, dövlət ittihamçısı T.R.Qəhrəmanovun kassasiya protestinin məzmununa görə, onun müəllifi məhkəmələr tərəfindən toplanmış və araşdırılmış sübutlara qanuna müvafiq qaydada qiymət verilmədiyini, bunun da nəticəsi olaraq Məhkum törətdiyi cinayət əməlinin CM-in 206.1-1-ci maddəsi ilə düzgün tövsif edilməməsini, habelə iş üzrə cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallar nəzərə alınmadan onun barəsində əsassız olaraq CM-in 62-ci maddəsinin tətbiq edilməsini iddia edərək apellyasiya instansiyası məhkəməsinin 29 oktyabr və ## ###### 2025-ci il tarixli qərarlarının ləğv edilməli olması barədə tələbini CPM-in 416.1.2, 416.1.15 və 416.1.21-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarla əlaqələndirir. Müdafiəçi müdafiəçi1 də kassasiya şikayətində məhkəmələr tərəfindən sübutlara CPM-in 143-146-cı maddələrinin tələblərinə uyğun olaraq düzgün qiymət verilmədiyini, nəticədə isə Məhkum əməlində cinayət təqibini istisna edən halların olmasına baxmayaraq qanunsuz və əsassız məhkum edilməsini iddia edir və buna görə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının ləğv edilərək sonuncuya bəraət verilməli olması barədə tələbini CPM-in 416.1.2 və 416.1.11-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarla əlaqələndirir. CPM-in 416.1.2, 416.1.11, 416.1.15 və 416.1.21-ci maddələrinə əsasən isə məhkəmə bu Məcəllənin 143-146-cı maddələrinin tələblərinə müvafiq olaraq sübutları tədqiq etmədikdə, cinayət təqibini istisna edən halların mövcudluğuna baxmayaraq ittiham hökmü çıxardıqda, törədilmiş əməlin tövsifində səhvə yol verdikdə, habelə məsuliyyəti ağırlaşdıran və ya yüngülləşdirən halları nəzərə almadan cəza təyin etdikdə kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hökm və ya qərarını kassasiya qaydasında ləğv etmək və ya dəyişdirmək hüququna malikdir. Odur ki, məhkəmə kollegiyası dövlət ittihamçısı T.R.Qəhrəmanovun kassasiya protestini və müdafiəçi müdafiəçi1 kassasiya şikayətini kassasiya qaydasında baxılmalı müraciətlər kimi görür və buna görə Məhkum barəsindəki cinayət işinin materiallarını, o cümlədən həm yekun məhkəmə aktlarının, həm də anlaşılmazılığın həll edilməsi haqqında ## ###### 2025-ci il tarixli qərarın əsaslığını və qanuniliyini yoxlayıb aşağıdakıları qeyd edir. Ilk növbədə məhkəmə kollegiyası xatırladır ki, kassasiya instansiyası məhkəməsinin kassasiya müraciətlərinə baxılması üzrə səlahiyyətlərinin hüdudlarını CPM-in 419-cu maddəsi müəyyən edir. Ümumi şəkildə kassasiya instansiyası məhkəməsinin kassasiya müraciətlərinə baxılması üzrə səlahiyyətlərini müəyyən edən CPM-in 419.1-ci maddəsinə əsasən, kassasiya instansiyası məhkəməsi kassasiya protestinə və ya kassasiya protestinə mahiyyəti üzrə baxaraq müraciətin dəlillərindən asılı olmayaraq yalnız hüquq məsələləri üzrə cinayət qanununun və bu Məcəllənin normalarının tətbiqinin düzgünlüyünü yoxlayır. Qeyd olunan maddədən göründüyü kimi, sübutların mahiyyəti üzrə araşdırılması, mötəbərliliyi, kifayətliliyi, cinayət faktının müəyyən edilməsi, habelə birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələri tərəfindən çıxarılmış hökm və qərarların icrası və buna nəzarətin həyata keçirilməsi kimi məsələlərin həlli qanunla kassasiya instansiyası məhkəməsinin deyil, birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələrinin səlahiyyətinə aid edilmişdir. CPM-in 419.11-ci maddəsinin tələblərinə görə, kassasiya instansiyası məhkəməsi birinci və ya apellyasiya instansiyası məhkəməsində məhkəmə baxışının predmeti olmayan faktları müəyyən edə və ya onları sübuta yetirilmiş hesab edə bilməz. Məhkəmə kollegiyası qanunvericiliyin tələblərinə əsaslanaraq onu da qeyd edir ki, kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hökm və ya qərarından verilmiş kassasiya protestinə və ya kassasiya protestinə əsasən işə baxaraq və bu baxışın nəticəsi olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən qəbul edilmiş məhkəmə aktına münasibətini bildirməklə CPM-in 419.10-cu maddəsində sadalanan qərarlardan birini, yəni apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hökm və ya qərarını dəyişiklik edilmədən saxlanılması, həmin hökm və ya qərarın ləğv edilməsi və işin yeni apellyasiya baxışına təyin edilməsi və ya cinayət işinin icraatına xitam verilməsi, yaxud da onların dəyişdirilməsi haqqında qərar, habelə hökmün və ya məhkəmənin digər qərarının icrası qaydasında icraat üzrə məhkəmə qərarını ləğv edərək, birinci və ya apellyasiya instansiyası məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və sübutlar əsasında yeni qərar qəbul edir (o şərtlə ki, həmin qərar məhkum edilmiş şəxsin vəziyyətinin ağırlaşdırılması ilə nəticələnməsin). Ümumiyyətlə, kassasiya instansiyası məhkəməsinin kassasiya müraciətlərinə baxılması üzrə səlahiyyətlərinin hüdudlarını CPM-in 419 və 416-cı maddələri müəyyən edir. Bu baxışın nəticəsində kassasiya kollegiyası tərəfindən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarlarının ləğv edilməsi və dəyişdirilməsi əsasları isə CPM-in 416-cı maddəsində müəyyən edilmişdir. Məhz həmin maddədə təsbit edilən əsaslar (ən azından həmin əsaslardan biri) olduqda Ali Məhkəmənin Cinayət Kollegiyası apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarını kassasiya qaydasında ləğv etməyə və yaxud dəyişdirməyə haqlıdır. Bundan başqa, kassasiya instansiya məhkəməsində məhkəmə baxışının predmetini qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktları təşkil etdiyindən, bu instansiyada işin halları araşdırılmır, yeni sübutlar təqdim edilmir və mövcud sübutlara hüquqi qiymət verilmir. Kassasiya qaydasında hökm və ya qərarın qanuniliyi, başqa sözlə birinci və ya apellyasiya instansiya məhkəməsində işə baxılarkən və mübahisə edilən hökm və ya qərar qəbul edilərkən maddi və ya prosessual hüquq normalarının, yəni cinayət qanununun və CPM-in normalarının tələblərinə əməl edilib-edilməməsi yoxlanılır. Beləliklə, şərh edilənlərdən belə nəticə hasil olur ki, cinayət-prosessual qanunvericiliyinin tələblərinə görə, sübutların araşdırılması və qiymətləndirilməsi birinci və apellyasiya instansiya məhkəməsinin səlahiyyətlərinə aiddir, sübutların araşdırılması dedikdə isə təkcə məhkəmə iclasında prosessual statusa malik olan şəxslərin dindirilmələri, ekspertizaların təyin edilib keçirilməsi, sübut əhəmiyyətli sənədlərin tələb olunub alınması və tədqiq edilməsi və digər istintaq hərəkətlərinin aparılması deyil, həm də ibtidai araşdırma zamanı toplanmış sübutların elan olunması, onların qanuna müvafiq qaydada tədqiq edilməsi və qiymətləndirilməsi, bir sübutun digərinə münasibətdə üstünlüyünün müəyyən edilməsi və onların şəxsin hər hansı cinayətin törədilməsində tətqsirli bilinməsi üçün kifayət edib-etməməsi başa düşülür. Daha sonra məhkəmə kollegiyası vurğulayır ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 12-ci maddəsinin İ hissəsi insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsini dövlətin ali məqsədi olduğunu təsbit edir. Konstitusiyanın 26-cı maddəsinin II hissəsinə görə, dövlət hər kəsin hüquqlarının və azadlıqlarının müdafiəsinə təminat verir. Konstitusiyanın 71-ci maddəsinin İ hissəsinə görə, Konstitusiyada təsbit edilmiş insan və vətəndaş hüquqlarını və azadlıqlarını gözləmək və qorumaq qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyəti orqanlarının borcudur. Insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi məqsədi ilə dövlət səmərəli hüquqi mexanizmlər yaratmaqla, ədalət mühakiməsinin həyata keçirilmə prosesində hüquq və azadlıqların bərpasına nail olur. Hər kəsin hüquq və azadlıqlarının dövlət tərəfindən müdafiəsinə təminat verən Konstitusiyanın müddəaları, həmçinin cinayət törətməkdə təqsiri olmayan şəxslərin cinayət prosesini həyata keçirən orqanların vəzifəli şəxslərinin və ya hakimlərin özbaşına hərəkətləri ilə qanunsuz şübhə altına alınmasının, ittiham və ya məhkum edilməsinin yol verilməz olduğunu ehtiva edir. Bununla yanaşı Konstitusiyanın təsvir edilən müddəaları həmçinin hər bir insanın və ümumilikdə cəmiyyətin və dövlətin cinayətkar qəsdlərdən qorunmasını, hər hansı cinayətin törədilməsində təqsirli bilinmiş şəxslərin isə qanuna müvafiq qaydada və əsaslarla cinayət məsuliyyətinə cəlb edilmələrini və onların barəsində bu və ya digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirin tətbiq edilməsini, cəzanın məqsədlərinə nail olunmasını, cinayətkarlığın qarşısının alınması üçün lazımi tədbirlərin görülməsini, digər tərəfdən isə faktiki olaraq elan olunmuş ittihamla müqayisədə yüngül cinayət törətmiş şəxsin daha ağır cinayətin törədilməsinə görə təqsirli bilinərək məhkum olunmasının yolverilməzliyini də nəzərdə tutur. Konstitusiyanın 125-ci maddəsinin VII hissəsində deyilir ki, məhkəmə icraatı həqiqətin müəyyən edilməsini təmin etməlidir. Konstitusiyanın bu norması çəkişmə prinsipinə əsasən işə baxan məhkəmənin üzərinə özü tərəfindən cinayət məsuliyyətinə cəlb edilmiş şəxsin təqsirliliyinə və ya təqsirsiz olmasına dair sübutların axtarılmasını və belə sübutların araşdırılmasını deyil, cinayət prosesinin iştirakçılarına işin düzgün həlli, yəni həqiqətin müəyyən edilməsi məqsədilə cinayət prosesinin iştirakçılarına öz sübutlarını məhkəməyə təqdim etmək üçün bərabər şərait yaratmaq, təqdim olunmuş bütün sübutları tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırmaq, bu zaman qaldırılmış vəsatətlər üzrə əsaslandırılmış qərarlar qəbul etmək, araşdırılmış sübutlara qanuna müvafiq qaydada qiymət vermək və həmin sübutlara əsasən müəyyən etdiyi faktlara əsasən bu və ya digər nəticəyə gəlmək vəzifəsini qoyur. Məhkəmə icraatı zamanı qeyd olunan vəzifənin yerinə yetirilməsi zamanı sübutların təqdim olunması üçün istər ittiham, istərsə də müdafiə tərəfinə əlverişsiz şəraitin yaradılması, qaldırılmış vəsatətlərin əsassız olaraq təmin edilməməsi, faktiki isə təqdim olunmuş sübutların tədqiqindən imtina edilməsi hallarında məhkəmənin təhlil edilən konstitusiyon tələbə əməl etməsindən, ədalətli məhkəmə araşdırılması hüququnun təmin olunmasından söhbət gedə bilməz. Eyni zamanda bu konstitusiyon tələb məhkəməni də zəruri hallarda, həqiqətin müəyyən edilməsi məqsədilə öz təşəbbüsü ilə iş üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən bu və ya digər sübutu əldə edərək araşdırması vəzifəsindən azad etmir. Konstitusiyanın 127-ci maddəsinin II hissəsi nəzərdə tutur ki, hakimlər işlərə qərəzsiz, ədalətlə, tərəflərin hüquq bərabərliyinə, faktlara əsasən və qanuna müvafiq baxırlar. Cinayət məsuliyyətinin əsaslarına dair CM-in 3-cü maddəsində göstərilmişdir ki, yalnız həmin Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş cinayət tərkibinin bütün əlamətlərinin mövcud olduğu əməlin (hərəkət və ya hərəkətsizliyin) törədilməsi cinayət məsuliyyəti yaradır. Qanunun bu normasının mənasına görə, şəxsin əməlində cinayət tərkibinin cəhətlərini təşkil edən zəruri əlamətlərin mövcud olub-olmaması barədə nəticəyə gəlmək üçün şəxsə istinad edilən əməlin Cinayət Məcəlləsinin Ümumi hissəsinin tələbləri nəzərə alınmaqla Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsinin dispozisiyası ilə müqayisə edilməsi tələb olunur. CM-in 7.1-ci maddəsinə əsasən, yalnız törətdiyi ictimai təhlükəli əmələ hərəkət və ya hərəkətsizliyə) və onun nəticələrinə görə təqsiri müəyyən olunmuş şəxs cinayət məsuliyyətinə cəlb edilə və cəzalandırıla bilər. Qanunvericiliyin bu tələblərinə əsaslanaraq məhkəmə kollegiyası qeyd etməyi zəruri bilir ki, hər bir cinayət əməli araşdırılarkən onun tərkibinin düzgün müəyyən edilməsi və düzgün tövsif edilməsi cinayət əlamətlərini əks etdirən əməllərin cinayət olub-olmamasını, cinayət törətməkdə təqsirləndirilən şəxsin təqsiri olub-olmamasını müəyyənləşdirməyə, habelə həmin cinayətə görə təqsirləndirilən şəxsə ədalətli cəza təyin edilməsinə yönəlmişdir. Əks hal təqsiri olmayan şəxsin məsuliyyətə alınmasına, yaxud da cinayət törətməkdə təqsirli olan şəxsin məsuliyyətdən kənarda qalmasına, cəzanın düzgün olmayan tətbiqinə səbəb ola bilər. Bu isə öz növbəsində CM-də müəyyən edilmiş qanunçuluq, qanun qarşısında bərabərlik, təqsirə görə məsuliyyət, ədalət və humanizm prinsiplərinin pozulmasına gətirib çıxara bilər. Belə hüquqi mövqe Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun aşağıdakı Qərarlarında da əksini tapmışdır. Belə ki, “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 244.1-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## #### 2011-ci il tarixli Qərarına görə, cinayətin tövsifi törədilən konkret cinayət əməlinin cəhətləri ilə cinayət-hüquq normasının dispozisiyasında nəzərdə tutulan tərkib əlamətləri arasında uyğunluğu müəyyən etməklə, müvafiq prosessual sənəddə öz əksini tapan və cinayəthüquqi nəticələrə səbəb olan əmələ verilən cinayət hüquqi qiymətdir. Cinayətin tövsifi mühüm sosial və hüquqi əhəmiyyətə malikdir. Tövsif Cinayət Məcəlləsində müəyyən edilmiş vəzifələrin yerinə yetirilməsi baxımından, cinayət qanununu tətbiq etməyə səlahiyyəti olan vəzifəli şəxslər tərəfindən həyata keçirilən mühüm məntiqi proses olub, onun yekununda konkret sosial hadisəyə, cəmiyyət üçün təhlükəli olan insan davranışına hüquqi qiymət verilir. Bu isə ilk növbədə işin faktiki hallarının hərtərəfli öyrənilməsini, cinayət hüquq normasının seçilməsini və onun məzmununun izah edilməsini tələb edir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu həmçinin qeyd etməyi zəruri hesab etmişdir ki, hər bir cinayət əməli araşdırılarkən onun tərkibinin düzgün müəyyən edilməsi və düzgün tövsif edilməsi cinayət əlamətlərini əks etdirən əməllərin cinayət olub-olmamasını, cinayət törətməkdə təqsirləndirilən şəxsin təqsiri olub-olmamasını müəyyənləşdirməyə, habelə həmin cinayətə görə təqsirləndirilən şəxsə ədalətli cəza təyin edilməsinə yönəlmişdir. Əks halda təqsiri olmayan şəxsin məsuliyyətə alınmasına, yaxud da cinayət törətməkdə təqsirli olan şəxsin məsuliyyətdən kənarda qalmasına, cəzanın düzgün olmayan tətbiqinə səbəb ola bilər. Bu isə öz növbəsində Cinayət Məcəlləsinin əsaslandığı qanunçuluq, qanun qarşısında bərabərlik, təqsirə görə məsuliyyət, ədalət və humanizm prinsiplərinin pozulmasına gətirib çıxara bilər. “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 221.3-cü maddəsinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## ### 2011-ci il tarixli Qərarında göstərilir ki, törədilən hər hansı bir ictimai təhlükəli əmələ görə şəxsin azadlıq hüququnun məhdudlaşdırılmasına səbəb olan cinayət hüquq norması tətbiq edilərkən həmin cinayətin tərkibi, onun xüsusiyyətləri və bu cinayət əməlinin tövsifi məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Cinayət əməlinin tərkibinin düzgün müəyyən olunmaması və düzgün tövsif edilməməsi şəxsin azadlıq hüququnun pozulmasına gətirib çıxara bilər. Həmin Qərarda həmçinin qeyd olunmuşdur ki, törədilən hər hansı bir ictimai təhlükəli əmələ görə şəxsin azadlıq hüququnun məhdudlaşdırılmasına səbəb olan cinayət hüquq norması tətbiq edilərkən həmin cinayətin tərkibi, onun xüsusiyyətləri və bu cinayət əməlinin tövsifi məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Hər hansı cinayətin əlamətlərini əks etdirən əməllərin cinayət olub-olmaması, cinayəti törətməkdə təqsirləndirilən şəxsin təqsirli olub-olmaması, habelə cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş əməlləri törətməkdə şübhəli və ya təqsirləndirilən şəxsin cinayət təqibinin və ya müdafiəsinin hüquqi prosedurlarını Azərbaycan Respublikasının cinayətprosessual qanunvericiliyi müəyyən edir (CPM-in 1.1-ci maddəsi). CPM-in 8.0-cı maddəsində göstərilmişdir ki, cinayət mühakimə icraatının vəzifələri aşağıdakılardan ibarətdir: 8.0.1. şəxsiyyəti, cəmiyyəti və dövləti cinayətkar qəsdlərdən qorumaq; 8.0.2. həqiqi və ya ehtimal edilən cinayət törətməsi ilə əlaqədar şəxsiyyəti vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə edilməsi hallarından qorumaq; 8.0.3. cinayətləri tezliklə açmaq, cinayət təqibi ilə bağlı bütün halları hərtərəfli, tam və obyektiv araşdırmaq; 8.0.4. cinayət törətmiş şəxsləri ifşa və cinayət məsuliyyətinə cəlb etmək; 8.0.5. cinayət törətməkdə ittiham olunan şəxslərin təqsirini müəyyən edərək onları cəzalandırmaq və təqsirsiz şəxslərə bəraət vermək məqsədi ilə ədalət mühakiməsini həyata keçirmək. Qanunçuluq prinsipi təsbit edilmiş CPM-in 10.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuşdur ki, məhkəmələr və cinayət prosesinin iştirakçıları Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının, bu Məcəllənin, Azərbaycan Respublikasının digər qanunlarının, habelə Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrin müddəalarına ciddi əməl etməlidirlər. CPM-in 10.2 və 10.5-ci maddələrinin tələblərindən isə görünür ki, Azərbaycan Respublikasının qüvvəyə minmiş və dərc edilmiş qanunu ilə müəyyən olunan əsaslardan və qaydalardan kənar heç kəsin cinayət təqibi üzrə şübhəli və ya təqsirləndirilən şəxs qismində məsuliyyətə cəlb edilməsinə, tutulmasına, həbsə alınmasına, axtarılmasına, məcburi gətirilməsinə və digər prosessual məcburiyyət tədbirlərinə məruz qalmasına, habelə məhkum edilməsinə, cəzalandırılmasına, hüquq və azadlıqlarının digər formada məhdudlaşdırılmasına yol verilmir. Qanunun bu maddəsində göstərilən tələblərin pozulması ilə aparılan prosessual hərəkətlərin və qəbul olunmuş qərarların hüquqi qüvvəsi yoxdur. CPM-in 12.1-ci maddəsinin müddəaları cinayət prosesini həyata keçirən orqanlardan cinayət prosesində iştirak edən bütün şəxslərin Konstitusiya ilə təsbit edilmiş insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarına riayət olunmasını təmin etmələrini tələb edir. Konstitusiyanın 63-cü maddəsinin İ-III hissələrinə uyğun olaraq cinayət mühakimə icraatında təqsirsizlik prezumpsiyası prinsipi eyni cür təsbit edilmiş CPM-in 21.1-21.3-cü maddələrində göstərilmişdir ki, cinayətin törədilməsində təqsirləndirilən hər bir şəxs onun təqsiri bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş qaydada sübuta yetirilməyibsə və bu barədə qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmənin hökmü yoxdursa, təqsirsiz sayılır. Şəxsin təqsirli olduğuna əsaslı şübhələr varsa da onun təqsirli bilinməsinə yol verilmir. Bu Məcəllənin müddəalarına uyğun surətdə müvafiq hüquqi prosedur daxilində ittihamın sübuta yetirilməsində aradan qaldırılması mümkün olmayan şübhələr təqsirləndirilən şəxsin (şübhəli şəxsin) xeyrinə həll edilir. Eyni ilə cinayət və cinayət-prosessual qanunlarının tətbiqində aradan qaldırılmamış şübhələr də onun xeyrinə həll olunmalıdır. Cinayət törədilməsində təqsirləndirilən şəxs özünün təqsirsiz olmasını sübuta yetirməyə borclu deyildir. Ittihamı sübuta yetirmək, şübhəli və ya təqsirləndirilən şəxsin müdafiəsi üçün irəli sürülən dəlilləri təkzib etmək vəzifəsi ittiham tərəfinin üzərinə düşür. Məhkəmə kollegiyası xüsusilə vurğulamağı lazım bilir ki, təqsirsizlik prezumpsiyasına həmçinin cinayət törətmiş şəxsin törətdiyi əməlinə maddi hüquq normasının tətbiqi, yəni həmin əməlin hüquqi tövsif məsələsi həll edilərkən də əməl olunmalı, buna əsas olduqda isə məhz həmin prinsip rəhbər tutulmaqla cinayət törətmiş şəxsin əməli onun müdafiə hüququ pozulmadan, CPM-in 318.1-ci maddəsinin tələbləri buna imkan verdiyinə görə, CM-in Xüsusi hissəsinin bir maddəsindən daha yüngül maddəsinə tövsif edilməli, yaxud da təqsirkara qarşı irəli sürülmüş ittihamdan bu və ya digər epizod və ya CM-in hansısa maddəsi xaric edilməklə onun barəsində qanuni və əsaslı hökm çıxarılmalı, yaxud da digər yekun qərar qəbul edilməlidir. Belə nəticəyə gələrkən isə məhkəmə CPM-in 28.5, 33, 145 və 146-cı maddələrinin tələblərinə də əməl etməlidir. Belə ki, CPM-in 28.5-ci maddəsində əksini tapmış cinayət mühakimə icraatının obyektivliyi, qərəzsizliyi və ədalətliliyi prinsipinə görə, şəxsin cinayət törətməkdə təqsirli olmasına dair məhkəmə qərarı mülahizələrə əsaslana bilməz və işə aid biri digərinə kifayət qədər uyğun gələn mötəbər sübutların məcmusu ilə təsdiq olunmalıdır. CPM-in 33.2 və 32.4-cü maddələrinə əsasən, cinayət mühakimə icraatı həyata keçirilərkən cinayət-prosessual qanunun 125, 144, 146-cı maddələrinin müddəalarının pozulması, eləcə də sübutlara və sair materiallara qərəzli münasibət bəslənilməsi, mövcud hüquqi prosedur daxilində tədqiq edilənədək sübut və digər materiallardan birinə digərinə nisbətdə çox və ya az əhəmiyyət verilməsi yolverilməzdir. CPM-in 124.1-ci maddəsinin tələblərindən görünür ki, məhkəmənin və ya cinayət prosesi tərəflərinin əldə etdiyi mötəbər dəlillər (məlumatlar, sənədlər, əşyalar) cinayət təqibi üzrə sübutlar hesab olunur. Bu sübutlar: 124.1.1. cinayət-prosessual qanunvericiliyinin tələblərinə əməl edilməklə insan və vətəndaşın konstitusiya hüquq və azadlıqları məhdudlaşdırılmadan və ya məhkəmənin qərarı əsasında (bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş təxirə salına bilməyən hallarda isə müstəntiqin qərarı əsasında) məhdudlaşdırmaqla əldə olunmalı; 124.1.2. hadisənin cinayət hadisəsi olub-olmamasını, törədilmiş əməldə cinayətin əlamətlərinin olub-olmamasını, bu əməlin təqsirləndirilən şəxs tərəfindən törədilibtörədilməməsini, onun təqsirli olub-olmamasını, habelə ittihamın düzgün həll edilməsi üçün əhəmiyyət kəsb edən digər hallar göstərilməlidir. CPM-in 125.1-ci maddəsində isə təsbit edilmişdir ki, məlumatların, sənədlərin və digər əşyaların həqiqiliyinə, yaranma mənbəyinə və əldə edilməsi hallarına şübhələr olmadıqda onlar sübut kimi qəbul edilə bilərlər. CPM-in 125.7-ci maddəsinə görə, cinayət təqibi üzrə icraat zamanı məlumatlardan, sənədlərdən və əşyalardan sübut kimi istifadə edilməsinin qeyri-mümkünlüyünü, habelə onlardan məhdud istifadə edilməsinin mümkünlüyünü prosesi aparan orqan öz təşəbbüsü və ya cinayət prosesi tərəflərinin vəsatəti ilə müəyyən edir. Sübutların mümkünlüyünə dair qanunvericiliyin yuxarıda göstərilən tələblərindən görünür ki, insan və vətəndaşların konstitusiya hüquqlarının və azadlıqlarının, yaxud bu Məcəllənin digər tələblərinin pozulması ilə cinayət prosesi iştirakçılarının qanunla təminat verilən hüquqlarından məhrum etmə və ya onları məhdudlaşdırmaqla sübutların həqiqiliyinə hər hansı yolla təsir göstərəcəyi və ya göstərə biləcəyi halda, sübutlar şübhəli və ya təqsirləndirilən şəxsin müdafiə hüququnun pozulması ilə əldə edildikdə, yaxud da istintaq və ya digər prosessual hərəkətlərin icraatı qaydaları kobud pozuntularla aparıldıqda əldə edilmiş məlumatların, sənədlərin və digər əşyaların cinayət işi üzrə sübut kimi qəbul edilməsinə yol verilmir (CPM-in 125.2.1, 125.2.3 və 125.2.7-ci maddələri). CPM-in 138.1-ci maddəsinə görə, sübutetmə ittihamın qanuni, əsaslı və ədalətli həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən halların müəyyən edilməsi məqsədi ilə sübutların əldə edilməsindən, yoxlanılmasından və qiymətləndirilməsindən ibarətdir. CPM-in 139-cu maddəsi bu normada göstərilən digər hallarla yanaşı cinayət hadisəsinin baş vermə faktının və hallarının, cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş əməldə cinayətin əlamətlərinin və şəxsin təqsirliliyinin sübutlara əsasən müəyyən edilməsini tələb edir. Belə ki, həmin maddədə qeyd olunur ki, cinayət təqibi üzrə icraat zamanı aşağıdakılar yalnız sübutlara əsasən müəyyən edilir: 139.0.1. cinayət hadisəsinin baş vermə faktı və halları; 139.0.2. şübhəli və ya təqsirləndirilən şəxsin cinayət hadisəsi ilə əlaqəsi; 139.0.3. cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş əməldə cinayətin əlamətləri; 139.0.4. cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş əməlin törədilməsində şəxsin təqsirliliyi; 139.0.5. cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallar; 139.0.6. bu Məcəllə ilə başqa hal nəzərdə tutulmamışsa, cinayət prosesi iştirakçısının və ya cinayət prosesində iştirak edən digər şəxsin öz tələbini əsaslandırdığı hallar. CPM-in 144-cü maddəsi cinayət-mühakimə icraatını aparan orqanlardan, o cümlədən məhkəmədən cinayət təqibi üzrə toplanılmış sübutları tam, hərtərəfli və obyektiv yoxlamağı tələb edir. Yoxlama zamanı toplanmış sübutlar təhlil olunur və bir-biri ilə müqayisə edilir, yeni sübutlar toplanır, əldə olunmuş sübutların mənbəyinin mötəbərliyi müəyyənləşdirilir. CPM-in 145.1-ci maddəsinə görə, hər bir sübut mənsubiyyəti, mümkünlüyü, mötəbərliyi üzrə qiymətləndirilməlidir. CPM-in 145.2-ci maddəsinə əsasən, təhqiqatçı, müstəntiq, prokuror, hakim qanunu və vicdanını rəhbər tutaraq sübutların məcmusunun hərtərəfli, tam və obyektiv baxılmasına əsaslanmaqla öz daxili inamına görə sübutları qiymətləndirirlər. CPM-in 145.3-cü maddəsi isə cinayət təqibi üzrə toplanılmış bütün sübutların məcmusuna ittihamın həlli üçün onların kifayət etməsinə əsasən qiymət verilməsini tələb edir. Cinayət təqibi üzrə toplanmış sübutların kifayət etməsi dedikdə isə, müəyyən edilməli hallar üzrə mümkün sübutların elə bir həcmi nəzərdə tutulur ki, onlar sübut etmə predmetinin müəyyən edilməsi üçün mötəbər və yekun nəticəyə gəlməyə imkan versin (CPM-in 146.1-ci maddəsi). CPM-in 349.3-cü maddəsinə əsasən, məhkəmənin hökmü qanuni və əsaslı olmalıdır. CPM-in 349.5-ci maddəsinə əsasən aşağıdakı hallarda məhkəmənin hökmü əsaslı hesab edilir: - məhkəmənin gəldiyi nəticələr yalnız məhkəmə iclasında tədqiq edilmiş sübutlara əsaslandıqda; - bu sübutlar ittihamın qiymətləndirilməsi üçün kifayət etdikdə; - məhkəmənin müəyyən etdiyi hallar onun tədqiq etdiyi sübutlara uyğun gəldikdə. CPM-in 351.1-ci maddəsində təsbit edilmişdir ki, məhkəmənin ittiham hökmü təqsirləndirilən şəxsin cinayətin törədilməsində təqsirli bilinməsi və onun barəsində cəza tədbirinin tətbiq edilməsi (cinayət qanunu ilə bilavasitə nəzərdə tutulduğu hallarda onun barəsində cəzanın tətbiq edilməməsi və ya cəzadan azad edilməsi) barədə məhkəmə baxışının nəticələrinə dair yekun məhkəmə qərarını əks etdirir. CPM-in 351.2-ci maddəsinə görə, məhkəmənin ittiham hökmü ehtimallara əsaslana bilməz və yalnız məhkəmə baxışı zamanı təqsirləndirilən şəxsin təqsiri sübuta yetirildiyi halda çıxarılır. CPM-in 351.3-cü maddəsinin tələblərindən göründüyü kimi, məhkəmə bu Məcəllənin 346.1.1—346.1.6-cı maddələrində göstərilən məsələlərə təsdiqedici cavab verdikdə, təqsirləndirilən şəxsin cinayətin törədilməsində təqsiri aşağıdakılar nəzərə alınmaqla sübuta yetirilmiş hesab edilə bilər: 351.3.1. təqsirsizlik prezumpsiyasını rəhbər tutaraq; 351.3.2. bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş qaydalar daxilində məhkəmə baxışında ittihamın baxılması nəticələrinə əsaslanaraq; 351.3.3. məhkəmə istintaqında tədqiq edilmiş mötəbər və mümkün sübutlara əsaslanaraq; 351.3.4. təqsirləndirilən şəxsin təqsirliliyinə dair aradan qaldırıla bilməyən şübhələri onun xeyrinə şərh edərək. Göründüyü kimi, cinayət mühakimə icraatının obyektivliyi, qərəzsizliyi və ədalətliliyi, cinayət mühakimə icraatında sübutların qiymətləndirilməsi prinsipləri, sübutlar və sübutetməyə dair normalar, o cümlədən CPM-in 125, 143-146-cı maddələri, hökmün əsaslılığına dair müddəalar (CPM-in 349.5-ci maddəsi) tələb edir ki, məhkəmə cinayət işlərinə faktlar əsasında baxsın, faktların müəyyən edilmiş sayılması üzrə qənaətini isə belə nəticəyə gəlmək üçün kifayət edən, həqiqiliyinə, yaranma mənbəyinə, əldə edilməsi hallarına şübhə olmayan (tam, hərtərəfli və obyektiv yoxlanılmış), mənsubiyyəti, mümkünlüyü, mötəbərliyi üzrə lazımınca qiymətləndirilmiş sübutların məcmusu ilə əsaslandırsın. Yalnız belə olduqda, CPM-in 21 və 349.5-ci maddələri tələb etdiyi kimi, məhkəmənin yekun qərarı, o cümlədən şəxsin ona istinad edilən cinayətin törədilməsində təqsirli olması və ya onun təqsirsiz olması (təqsirinin sübuta yetirilməməsi) barədə nəticə əsaslı sayıla bilər. Qanunvericiliyin yuxarıda göstərilən tələblərinə uyğun olan eyni hüquqi mövqe Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun aşağıda təsvir edilən Qərarlarında ifadə olunmuşdur. Belə ki, “Azərbaycan Respublikası CPM-in 397.1 və 397.2-ci maddələrinin şərh edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## ### 2009-cu il tarixli Qərarında qeyd edilir ki, həqiqətin müəyyənləşdirilməsi ədalət mühakiməsinin mütləq şərtidir və hər zaman cəmiyyət məhkəmədən həqiqəti əks etdirən ədalət mühakiməsini tələb edəcəkdir. Hər bir hakim bu vəzifəsini icra etmək üçün ilk əvvəl prosessual tələblərə hökmən riayət olunmasını təmin etməlidir, çünki bu hal cinayət işi üzrə həqiqətin müəyyənləşdirilməsinin və düzgün məhkəmə qərarının qəbul olunmasının mühüm şərtidir. Eynilə də cinayət işi üzrə araşdırmanın predmetini təşkil edən hadisənin əhəmiyyətli halları müəyyənləşdirilməmişdirsə və (və ya) bu hallara münasibətdə cinayət qanununun müddəaları düzgün tətbiq olunmamışdırsa, həmin qərara həqiqi ədalət mühakiməsi aktı kimi baxıla bilməz. Həmin akt ədalətsizliyinə səbəb olmuş hakimin qanunsuz hərəkətləri, məhkəmə səhvləri və ya qanuniliyinə və əsaslılığına təsir etmiş digər hallardan asılı olmayaraq düzəldilməlidir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu eyni zamanda vurğulamışdır ki, hökm çıxarıldığı zaman məhkəmə onun qanunçuluq və əsaslılıq tələblərinə cavab verə biləcəyinin təmin edilməsi üçün öz aktını bu amillərin üzərində qərarlaşdırmalıdır. Belə tələblərə cavab verməyən məhkəmə qərarlarına yenidən baxılması imkanının məhdudlaşdırılması ədalət və hüquqi müəyyənlik kimi dəyərlərin müdafiəsində tarazlığın pozulması və Konstitusiya ilə təminat verilən insan hüquq və azadlıqlarına zərər yetirilməsi ilə nəticələnə bilər. “V.Bayramov və qeyrilərinin şikayətləri üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət işləri və inzibati hüquqpozmalara dair işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının ## #### 2004-cü il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun # ######## 2005-ci il tarixli qərarında qeyd olunmuşdur ki, məhkəmə hökmü şəxsin təqsirli olub-olmaması kimi həyati əhəmiyyəti olan məsələni həll edir. Bu səbəbdən prosessual qanunvericiliyin tələbinə görə məhkəmənin hökmü qanuni və əsaslı olmalıdır. (CPM-in 349.3-cü maddəsi). Məhkəmə hökmünün əsaslılığının şərtlərindən biri də hökmdə müəyyən edilmiş halların məhkəmə istintaqında tədqiq edilmiş sübutlara uyğun gəlməsidir. Bu o deməkdir ki, şəxsin cinayət törətməkdə təqsirli olmasına dair məhkəmə qərarı mülahizələrə əsaslana bilməz və işə aid biri digərinə uyğun gələn mötəbər sübutların məcmusu ilə təsdiq olunmalıdır (CPM-in 28.5ci maddəsi). Insan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi (bundan sonra mətndə Avropa Məhkəməsi) müxtəlif ölkələrə qarşı qəbul etdiyi Qərarlarında dəfələrlə vurğulamışdır ki, təqsirləndirilən şəxsin təqsirliliyi barədə məhkəmənin nəticəsi həm yetərlilik, həm də inandırıcılıq tələblərinə uyğun olmalı, onun əsasını isə yalnız elə sübutlar təşkil etməlidir ki, qanuna müvafiq yəni, qanuni yolla əldə olunmuş olsun. “Məhkəmə hökmü haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun ## ###### 2021-ci il tarixli Qərarının 23-cü bəndində məhkəmələrə nəzərə almaları tövsiyə edilmişdir ki, CPM-in 351.2-ci maddəsinə əsasən ittiham hökmü ehtimallara əsaslana bilməz və yalnız məhkəmə baxışı zamanı təqsirləndirilən şəxsin təqsiri sübuta yetirildiyi halda çıxarılır. Təqsirin sübuta yetirilmiş hesab edilməsi haqqında nəticəni isə CPM-in 351.3-cü maddəsi məhkəmənin bu Məcəllənin 346.1.1-346.1.6-cı maddələrində göstərilən (cinayət hadisəsinin sübuta yetirilib-yetirilməməsi, təqsirləndirilən şəxsin törətdiyi əməldə cinayət tərkibinin olmasının sübuta yetirilib-yetirilməməsi, təqsirləndirilən şəxsin cinayətin törədilməsinə aidiyyətinin sübuta yetirilib-yetirilməməsi, cinayətin törədilməsində təqsirləndirilən şəxsin təqsirliliyinin sübuta yetirilib-yetirilməməsi, təqsirləndirilən şəxsin əməlinin ittihamda CM-in müvafiq maddəsi əsasında ona istinad edilən cinayətin əlamətlərinə uyğun olub-olmaması kimi) məsələlərə təsdiqedici cavab verməsi, habelə CPM-in 351.3.1-351.3.4-cü maddələrində təsbit edilən tələblərin hər biri nəzərə alındığı yəni, təqsirsizlik prezumpsiyası rəhbər tutulduğu, CPM-də nəzərdə tutulmuş qaydalar daxilində məhkəmə baxışında ittihama baxıldığı və bu prosessual qaydalara riayət edilməklə nəticələr əldə edildiyi, o cümlədən məhkəmənin qənaəti məhkəmə istintaqında tədqiq edilmiş mötəbər və mümkün sübutlara əsaslandığı, təqsirləndirilən şəxsin təqsirliliyinə dair aradan qaldırıla bilinməyən şübhələr onun xeyrinə şərh edildiyi vəziyyətdə şəxsin təqsirinin sübuta yetirilmiş olması haqqında nəticəyə gələ bilməsi ilə şərtləndirmişdir. Odur ki, şəxsin təqsirinin sübuta yetirilmiş olması haqqında nəticənin əsaslandırılmış məhkəmə qənaəti kimi çıxış etməsi üçün hökmdə aparılmış təhlildən və bununla əlaqədar məhkəmənin gətirdiyi dəlillərdən onun CPM-in 346.1.1-346.1.6-cı maddələrində göstərilən məsələlərə əsaslandırılmış şəkildə təsdiqedici cavab verdiyi və məhz CPM-in 351.3.1-351.3.4-cü maddələrində təsbit edilən tələblərə əməl olunduğu şəraitdə şəxsin təqsirinin sübuta yetirilmiş olması haqqında nəticəyə gəldiyi aydın görünməlidir. Qanunvericiliyin yuxarıda göstərilən tələblərinə, Insan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin və Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun hüquqi mövqelərinə, habelə Ali Məhkəmənin Plenumunun izah və tövsiyələrinə əsaslanaraq məhkəmə kollegiyası dövlət ittihamçısı T.R.Qəhrəmanovun kassasiya protestinin Məhkum əməlinin düzgün tövsif edilməməsi, müdafiəçi müdafiəçi1 kassasiya şikayətinin isə hüquqlarını müdafiə etdiyi şəxsin heç bir cinayət əməli törətmədiyi halda əsassız və qanunsuz olaraq məhkum olunmasına dair dəlillərinə cavab verilməsi üçün iş üzrə həm ibtidai araşdırma zamanı, həm də işə məhkəmələr tərəfindən baxılarkən müəyyən edilmiş faktiki hallara müraciət etməyi zəruri bilir. Belə ki, Məhkum ona istinad olunan cinayət əməlinin törətməsi ilə bağlı ibtidai araşdırma zamanı heç bir qanun pozuntusuna yol verilmədən toplanmış, birinci instansiya məhkəməsinin məhkəmə iclasında isə tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırılmış sübutlara əsasən işin müəyyən edilmiş faktiki halları ondan ibarətdir ki, Məhkum barəsində cinayət işi başqa icraata ayrılmış Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan və Türkiyə Respublikasında yaşayan X21 təklifi ilə 1000 ABŞ dolları qazanc əldə etməsi müqabilində Istanbul şəhərindən Bakı şəhərinə “xxxx” şirkətinə məxsus külli miqdarda müxtəlif adda, növdə və çəkidə qızıl-zinət əşyalarını (hazırkı qərarın “Işin halları” hissəsində göstərilən) gətirməsinə razılıq vermiş, X21 bu işin görülməsi üçün ona vəd edilmiş puldan 300 ABŞ dollarını əvvəlcədən vermiş, həmçinin sonuncu onu Istanbul-Tbilisi-Bakı marşrutu üzrə təyyarə biletləri ilə təmin etmiş, qrupun digər üzvü X5 isə # ###### 2024-cü il tarixdə Məhkum özünün idarə etdiyi avtomaşında Istanbul şəhərinin hava limanına gətirərək orada müvafiq gömrük xidmətində saxlanılan və qızıl-zinət əşyaları qablaşdırılmış, üzərləri isə möhürlənmiş qutuları təhvil alıb sonuncuya vermişdir. Eyni zamanda, Məhkum, X21 və X5 qızıl-zinət əşyalarının birinci tərəfindən Bakı şəhərinə gətirilərək gömrük sərhəddindən keçirildikdən sonra metronun “Həzi Aslanov” stansiyasının ərazisinə aparılması və onları təhvil alacaq şəxsin olduğu yerin xəritəsi barədə məlumatın X5 tərəfindən Məhkum göndərməsi barədə razılığa gəlmişlər. Bundan sonra, Məhkum zərgərlik məmulatları olan qutuları əl yükü olan çemadan yerləşdirərək əvvəl Istanbul-Tbilisi aviareysi ilə Tbilisi şəhərinə uçmuş, orada da əl yükünü Gürcüstan Respublikasının müvafiq gömrük orqanına saxlanılması üçün təhvil vermiş, daha sonra isə yenidən həmin yükü götürüb təyyarə ilə Tbilisidən Bakı şəhərinə gəlmişdir. Bakı şəhərinə çatdıqda isə Məhkum digər baqajını da götürüb Heydər Əliyev Beynəlxalq Hava Limanında yerləşən gömrük məntəqəsinin “Qırmızı Kanal” və “Yaşıl Kanal” keçid məntəqələrinə yaxınlaşmış, orada gömrük orqanın əməkdaşından qızıl-zinət əşyalarının harada dəyərləndirə biləcəyini soruşub lazımi cavab aldıqdan sonra bəyan edilməli əşyaların yoxlanılması nəzərdə tutulmuş “Qırmızı Kanala” daxil olmuş, lakin bir neçə saniyədən sonra qayıdıb “Yaşıl Kanalla” gömrük sərhədini keçmiş və bu zaman, gətirdiyi qızıl-zinət əşyalarının həm dəyərləndirilməsindən, həm də bəyan edilməsindən qəsdən yayınmış, yəni üzərində olan bu əşyaları bəyan etmədən qaçaqmalçılıq yolu ilə Azərbaycan Respublikasının ərazisinə keçirmişdir. Bundan əvvəl isə Azərbaycan Respublikasının Hava Nəqliyyatında Baş Gömrük Idarəsinə Məhkum ölkəyə külli miqdarda qızıl-zinət əşyalarını gətirməsi barədə əməliyyat məlumatı daxil olduğundan o, # ###### 2024-cü il tarixdə gömrük sərhədini keçdikdən, yəni qaçaqmalçılıq cinayətini başa çatdırdıqdan sonra həmin Idarənin əməkdaşları tərəfindən saxlanılmış və onun qaçaqmalçılıq yolu ilə ölkə ərazisinə keçirdiyi həmin əşyalar aşkar edilərək qanuna uyğun qadada götürülmüş və bu haqda da müvafiq prosessual sənədlər tərtib edilmişdir. Iş materiallarının təhlili göstərir ki, Məhkum saxlanıldıqdan dərhal sonra verdiyi izahatında bütün təsvir edilən halları təsdiq etmiş, sonradan verdiyi ifadələrində isə qaçaqmalçılıq cinayətini törətmək məqsədi izləməməsini bildirsə də, əvvəla gətirdiyi zərgərlik məmulatlarının qanuna müvafiq qaydada bəyan etdikdən sonra müəyyən edilmiş dövlət rüsumunun hansı qaydada və kim tərəfindən ödəməli olmasını izah edə bilməmiş, bu hal isə bir daha onun “Yaşıl Kanalla” gömrük sərhədini keçərkən gətirdiyi və mütləq şəkildə bəyan edilməli və gətirdiyinə görə dövlət rüsumunu ödəməli olan bu məmulatları bəyan etmək niyyətində olmamasına, yəni qaçaqmalçılıq cinayətini törətməsinə dəlalət edir. Həm ibtidai araşdırma orqanının, həm də məhkəmələrin bu haqda gəldikləri qənaət, yəni Məhkum qaçaqmalçılıq cinayətini törətməsi isə həmçinin obyektiv olaraq və təkzib edilməz şəkildə iş üzrə toplanmış və araşdırılmış sübutlarla - şahidlər şahid6, şahid9, şahid8, şahid4, şahid2, şahid1, şahid5, habelə müdafiə tərəfinin vəsatəti əsasında əlavə şahid qismində dindirilmiş X21, X12, hər birisinin ayrı-ayrılıqda verdikləri ifadələri ilə, baxış və götürmə aparılması haqqında # ###### 2024-cü il tarixli protokolla, telefon danışıqlarının və yazışmalarının aparılması barədə məlumatlarla, Məhkum # ###### 2024-cü il tarixdə Heydər Əliyev Beynəlxalq Hava Limanında gömrük sərhədini keçməsini özündə əks etdirən video görüntülərlə, məhkəmə-fiziki-kimyəvi və məhkəməəmtəəşünaslıq ekspertizalarının rəyləri ilə, maddi sübutlarla və iş materiallarına əlavə olunmuş sübut əhəmiyyətli sənədlərlə tam təsdiq edilir (bütün bu sübutlar birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələrinin yekun məhkəmə aktlarında ətraflı təsvir edildiyindən, məhkəmə kollegiyası onların hazırkı qərarda təkrarən təsvirinə ehtiyac görmür). Göstərilən sübutların fövqündə görünən odur ki, hazırkı işdən barələrində cinayət işi başqa icraata ayrılmış X21 Məhkum külli miqdarda qızıl-zinət əşyalarını 1000 ABŞ dolları müqabilində Azərbaycan Respublikasına aparılmasını təklif etsə də, X5 isə bu işi görməkdən ötrü onu Istanbul şəhərinin hava limanına apararaq oradakı gömrük qurumunda saxlanılan həmin əşyaları götürüb ona versə də, eyni zamanda zərgərlik məmulatlarının ondan qəbul edilməsi ilə bağlı digər lazımi hərəkətlər edəcəyini də vəd etsə də, Məhkum bəyan edilməli olan həmin əşyaları bəyan etmədən Azərbaycan Respublikasının gömrük sərhədindən təkbaşına keçirmiş, yəni qaçaqmalçılıq cinayətinin obyektiv cəhətini təşkil edən hərəkətləri bilavasitə özü icra etmiş, adları göstərilən şəxslər isə onun tərəfindən qaçaqmalçılıq cinayətinin törədilməsində icraçı qismində hər hansı şəkildə iştirak etməmişlər. Əvvəla, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, göstərilən sübutlar həm ayrı-ayrılıqda, həm də onların məcmusu Məhkum heç bir cinayət əməlini, o cümlədən qaçaqmalçılıq cinayətini törətməməsi barədə nəticəyə gəlmək üçün əsas vermir və bu baxımdan bunun əksinə olan müdafiəçi müdafiəçi1 kassasiya şikayətinin dəlilləri qəbul edilməz sayılmalıdır. Eyni zamanda məhkəmə kollegiyası onu da qeyd edir ki, işə mahiyyəti üzrə baxan birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələri toplanmış və araşdırılmış sübutlara CPMin 143-146-cı maddələrinin tələblərinə müvafiq olaraq qiymət verib Məhkum ona istinad olunan cinayət əməlini qabaqcadan əlbir olmuş bir qrup şəxs halında deyil, təkbaşına törətmiş, yəni bu cinayətin obyektiv cəhətini təşkil edən hərəkətləri yalnız o, icra etmiş və belə olan halda onun törətdiyi əməlin CM-in 206.3.2-ci maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş cinayət kimi, yəni qabaqcadan əlbir olmuş bir qrup şəxs tərəfindən törədilmiş qaçaqmalçılıq cinayəti kimi qiymətləndirilməsi üçün də əsaslar yaranmamışdır. Məhkəmə kollegiyasının qənaətinə görə, belə olan halda birinci instansiya məhkəməsi və onunla razılaşan apellyasiya instansiyası məhkəməsi Məhkum törətdiyi cinayət əməlinin külli miqdarda qızıl-zinət əşyalarını bəyan etməməklə Azərbaycan Respublikasının gömrük sərhədindən keçirilməsi kimi qiymətləndirilməsi və bu əməlin 206.1-1-ci maddəsi ilə tövsif edilməsi barədə qanuni və əsaslı nəticəyə gəlmiş və bununla da məhkəmələr CPM-in 416.1.2 və 416.1.15-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş pozuntulara yol verməmişlər. Məhkəmə kollegiyası vurğulamağı lazım bilir ki, məhkəmələrin gəldikləri bu nəticə nəinki toplanmış və araşdırılmış sübutların mahiyyəti ilə üst-üstə düşür, həm də cinayət qanunu normalarının aşağıdakı tələblərindən irəli gəlir, digər tərəfdən isə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun hüquqi mövqeyi və Ali Məhkəmənin Plenumunun izah və tövsiyələri ilə də tam uzlaşır. Belə ki, CM-in 31-ci maddəsinə əsasən, iki və ya daha çox şəxsin qəsdən cinayət törətməkdə qəsdən birgə iştirakı iştirakçılıq sayılır. CM-in 32.1-ci maddəsinin tələbinə görə, cinayətin icraçısı ilə birlikdə, təşkilatçısı, təhrikçisi və köməkçisi cinayətin iştirakçıları sayılırlar. CM-in 33.2-ci maddəsində təsbit edilmişdir ki, cinayətin birgə icraçıları birgə törətdikləri cinayətə görə, bu Məcəllənin 32-ci maddəsinə istinad edilmədən, həmin Məcəllənin Xüsusi hissəsində nəzərdə tutulmuş müvafiq maddəyə uyğun olaraq cinayət məsuliyyətinə cəlb edilirlər. CM-in 33.3-cü maddəsində göstərilmişdir ki, cinayətin təşkilatçısı, təhrikçisi və köməkçisi törədilmiş cinayətə görə, cinayətin törədilməsində onların eyni vaxtda birgə icraçı kimi iştirak etdiyi hallar istisna olunmaqla, bu Məcəllənin 32-ci maddəsinə istinad edilməklə həmin Məcəllənin Xüsusi hissəsində nəzərdə tutulmuş müvafiq maddəyə uyğun olaraq cinayət məsuliyyətinə cəlb edilirlər. CM-in 34.2-ci maddəsinə görə, qabaqcadan razılaşmaqla iki və ya daha çox şəxsin birgə iştirakı ilə törədilən cinayət qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədilmiş cinayət hesab olunur. CM-in 206.1-ci maddəsinin tələbindən görünür ki, qaçaqmalçılıq cinayəti obyektiv cəhətdən Azərbaycan Respublikasının gömrük sərhədindən gömrük nəzarətindən kənar və ya ondan gizli, yaxud sənədlərdən və ya gömrük eyniləşdirilməsi vasitələrindən aldatma yolu ilə istifadə etməklə, yaxud bəyan etməməklə və ya düzgün bəyan etməməklə bu Məcəllənin 206.2-ci maddəsində qeyd edilənlər istisna olmaqla malların və digər əşyaların keçirilməsində ifadə olunur. CM-in 206.1-1-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllənin 206.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş əməllər külli miqdarda törədildikdə (CM-in 206-cı maddəsinin “Qeyd” hissəsinin 1-ci bəndinə görə həmin maddədə “külli miqdar” dedikdə iki yüz min manatdan yuxarı, lakin beş yüz min manatdan artıq olmayan məbləğ başa düşülür) belə əməlləri törətmiş şəxs həmin maddə ilə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilir CM-in 206.3.2-ci maddəsində isə həmin Məcəllənin 206.1–206.2-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş əməllərin qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədilməsinə görə cinayət məsuliyyəti nəzərdə tutulmuşdur. Cinayət qanununun təsvir edilən normaların tələblərindən və mənasından belə nəticə hasil olur ki, iki və ya daha çox hər hansı cinayət əməlinin törədilməsi barədə qabaqcadan əlbir olub razılaşdıqdan sonra bu cinayətin obyektiv cəhətini təşkil edən hərəkətləri onlardan biri və ya bir neçəsi icra etdikdə, digərləri isə bu cinayəti təşkil etdikdə, yaxud icraçıları həmin cinayəti törətməyə təhrik etdikdə, yaxud da onlara cinayətin törədilməsinə məsləhətləri, göstərişləri və məlumatları ilə, cinayət törədilməsi üçün alət və ya vasitələr vermək və ya maneələri aradan qaldırmaqla yardım etdikdə, habelə cinayət törətmiş şəxsi, cinayət alətlərini və ya vasitələrini, cinayətin izlərini, yaxud cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakı gizlətməyi, belə əmlakı əldə etməyi, onlara sahiblik və ya onlardan istifadə etməyi, yaxud sərəncam verməyi qabaqcadan vəd etdikdə cinayət əməlini bilavasitə törətmiş şəxs və ya şəxslər həmin cinayətin icraçıları qismində, cinayətkar qrupun digər üzvləri etdikləri hərəkətlərdən asılı olaraq cinayətin təşkilatçıları, təhrikçiləri və ya köməkçiləri qismində cinayət məsuliyyətinə cəlb edilirlər, icraçıların əməlləri CM-in Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsi və ya maddələri ilə, təşkilatçıların, təhrikçilərin və köməkçilərin əməlləri isə CM-in 32.3, 32.4 və ya 32.5-ci maddələrinə istinad edilməklə həmin maddə və ya maddələrlə tövsif edilir. Bu baxımdan cinayətin törədilməsi barədə digər şəxslərlə sövdələşmiş şəxs həmin cinayət təkbaşına törətdikdə onun əməli cinayətin qabaqcadan əlbir olmuş bir qrup şəxs şəklində törədilmiş əməl kimi qiymətləndirilmir və bu tövsifedici əlamətə istinad olunmaqla CM-in müvafiq maddəsi ilə tövsif edilmir. Məhkəmə kollegiyasının mövqeyinə görə, qaçaqmalçılıq cinayətinin obyektiv tərəfini təşkil edən iki və daha çox şəxsin qabaqcadan razılaşması dedikdə, CM-in 206.1-ci maddəsinin dispozisiyasında nəzərdə tutulmuş hərəkətlərdən hər hansı birinin və ya bir neçəsinin edilməsi üçün iki və daha çox şəxsin qabaqcadan razılığa gəlmələri, yəni cinayət əməlinin iştirakçılarının birlikdə və ya fərdi qaydada qarşılıqlı razılaşma əsasında qaçaqmalçılıq əməlinin törədilməsinə yönələn dispozitiv hərəkətləri törətmələri başa düşülür. Bu mənada qaçaqmalçılığın törədilməsi barədə qabaqcadan razılaşmış qrupun üzvü cinayətin törədilməsi məqsədi ilə uğurlu şəraitin yaradılması və ya törədilməsi üçün hər hansı hərəkət etdikdə o, cinayətin iştirakçısı qismində cinayət məsuliyyətinə cəlb edilir. Qaçaqmalçılıq cinayətinin obyektiv tərəfinin əlamətlərinin dəqiq dairəsi isə CM-in 206.1 və 206.2-ci maddələrinin dispozisiyalarında göstərilmişdir. Həmin normalarda əşyaların, habelə CM-in 206.2-ci maddəsində sadalanan predmetlərin, o cümlədən narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin qaçaqmalçılığının bir neçə üsulu nəzərdə tutulmuşdur: 1) Azərbaycan Respublikasının gömrük sərhədindən gömrük nəzarətindən kənar və ya ondan gizli keçirmə (iki ayrı-ayrı üsullardır); 2) sənədlərdən və ya gömrük eyniləşdirilməsi vasitələrindən aldatma yolu ilə istifadə edilməklə keçirmə; 3) bəyan edilməməklə və ya düzgün bəyan edilməməklə keçirmə. Məhkəmə kollegiyası təsvir edilən cinayət və cinayət-prosessual qanunvericiliklərinin tələblərində çıxış edərək hesab edir ki, şəxsə qarşı qaçaqmalçılıq cinayətinin törədilməsinə və ya bu cinayətin törədilməsində hər hansı qismdə iştirak etməsinə görə irəli sürülmüş ittihamda həmin cinayətin hansı üsulla və ya hansı tövsifedici əlamətlə törədilməsi konkret olaraq göstərilməli və belə ittiham mücərrəd xarakteri daşımamalı, digər tərəfdən isə bu üsulun birindən və ya birlikdə bir neçəsindən istifadə olunması və istənilən tövsifedici əlamətin müəyyən edilməsi müvafiq sübutlar vasitəsilə təsdiq edilməlidir. Məhkəmə kollegiyası vurğulayır ki, cinayət qanunu normalarına yuxarıda verilmiş təfsirə uyğun olan hüquqi mövqe həmçinin “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 32, 33 və 34-cü maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun # ### 2022-ci il tarixli Qərarında da əksini tapmışdır. Həmin Qərarda qeyd olunmuşdur ki, Cinayət Məcəlləsində müəyyən edilmiş vəzifələrin yerinə yetirilməsi baxımından, cinayət qanununu tətbiq etməyə səlahiyyəti olan vəzifəli şəxslər tərəfindən həyata keçirilən mühüm məntiqi proses olub, onun yekununda konkret sosial hadisəyə, cəmiyyət üçün təhlükəli olan insan davranışına hüquqi qiymət verilir. Bu isə ilk növbədə işin faktiki hallarının hərtərəfli öyrənilməsini, cinayət hüquq normasının seçilməsini və onun məzmununun izah edilməsini tələb edir. Hər bir cinayət əməli araşdırılarkən onun tərkibinin düzgün müəyyən edilməsi və düzgün tövsif edilməsi cinayət əlamətlərini əks etdirən əməllərin cinayət olub-olmamasını, cinayət törətməkdə təqsirləndirilən şəxsin təqsiri olub-olmamasını müəyyənləşdirməyə, habelə həmin cinayətə görə təqsirləndirilən şəxsə ədalətli cəza təyin edilməsinə yönəlmişdir (Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 244.1-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” 2011-ci il ## #### tarixli Qərarı). Iştirakçılıq törədilmiş cinayət əməlinin tövsifində və cəza təyinində nəzərə alınaraq cinayətkar fəaliyyətin xüsusi forması kimi çıxış edir. Iştirakçılığın aksessor (müstəqil olmayan, törəmə) və müstəqil hüquqi təbiətə malik olmasına dair iki nəzəriyyə mövcuddur. Birinci nəzəriyyəyə görə, icraçının cinayət əməli iştirakçılığın əsası kimi çıxış edir və digər iştirakçıların cinayətkar fəaliyyəti törəmə (aksessor) xarakter daşıyır. Yəni digər iştirakçıların məsuliyyətə cəlb edilməsi icraçının törətdiyi əməldə cinayət tərkibinin əlamətlərinin olmasından asılıdır. Digər nəzəriyyəyə görə isə iştirakçıların cinayət məsuliyyəti icraçının cinayət əməli ilə şərtləndirilmir və müstəqil xarakter daşıyır. Iştirakçılığın obyektiv cəhəti kəmiyyət, keyfiyyət əlamətləri, bütün iştirakçılar üçün vahid cinayətkar nəticə, habelə əməl ilə vahid cinayətkar nəticə arasındakı səbəbli əlaqə ilə səciyyələnir. Kəmiyyət əlaməti cinayətdə bir neçə şəxsin iştirak etməsində ifadə olunur. Adətən iştirakçılıq əlamətinin mövcud olması üçün cinayətin törədilməsində ən azı iki şəxsin iştirakı kifayətdir. Lakin bir sıra hallarda iştirakçılıq əlaməti cinayətin iştirakçılarının əhəmiyyətli sayda mövcud olmasını tələb edir. Məsələn, cinayətkar birlik (təşkilat) yaratma, kütləvi iğtişaşlar, qanunvericiliklə nəzərdə tutulmayan silahlı birləşmələri və ya qrupları yaratma kimi cinayət tərkibləri (Cinayət Məcəlləsinin 218, 220 və 279-cu maddələri). Həmçinin qeyd olunmalıdır ki, Cinayət Məcəlləsinin 19-cu maddəsinə müvafiq olaraq bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş yaş həddinə çatmış və anlaqlı olaraq cinayət törətmiş şəxsin cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi müəyyən edildiyindən, yaş həddinə çatmadığına və ya anlaqlı olmadığına görə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilə bilməyən şəxsin iştirakı ilə cinayət əməlinin törədilməsi iştirakçılıq kimi tövsif edilə bilməz. Keyfiyyət əlaməti isə cinayətin iştirakçılarının hərəkətlərinin müştərək şəkildə həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Bu əlamətə əsasən cinayət əməli bir neçə şəxs tərəfindən əlaqəli şəkildə törədildiyi zaman hər bir iştirakçı cinayətin törədilməsi üçün müvafiq hərəkətləri (hərəkətsizliyi) yerinə yetirərkən digər iştirakçılara müəyyən dərəcədə vasitəçilik etmiş olur. Icra olunan hərəkətlərdən asılı olaraq onların rolu fərqlənir: - cinayətin törədilməsində iştirak edən şəxslər cinayətin obyektiv cəhətinin əlamətlərini tamamilə əhatə edən hərəkətləri icra etdikdə onlar cinayətin icraçıları kimi çıxış edirlər... Nəzərə alınmalıdır ki, iştirakçılıqla törədilən cinayətlərin əksəriyyəti aktiv hərəkətlərlə həyata keçirildiyi kimi, hərəkətsizliklə də baş verə bilər (məsələn, mühafizə xidmətinin əməkdaşının cinayətkarlarla əvvəlcədən sövdələşərək mühafizə olunan obyekti bilərəkdən tərk edib maddi dəyərlərin talan edilməsinə şərait yaratdığı hal); - bir iştirakçının hərəkətinin icraçının hərəkəti üçün şərait yaratdığı hal təhrikçi, təşkilatçı və köməkçinin (mürəkkəb iştirakçılıq) hərəkətlərini ehtiva edir və heç bir halda birgə icraçılıq kimi tövsif edilə bilməz. Məsələn, özgə əmlakının talanmasında bilavasitə iştirak etməyən, lakin cinayətin izinin itirilməsi, cinayətin bilavasitə icraçısına kömək göstərməklə əlaqədar olmayan maneələrin aradan qaldırılması, oğurluq əmlakın özgəninkiləşdirilməsi və s. ilə əlaqədar məsləhətləri və göstərişləri ilə cinayətin törədilməsinə kömək etmiş şəxslərin əməlləri Cinayət Məcəlləsinin 32.5-ci maddəsinə müvafiq olaraq köməkçi formada iştirakçı kimi qiymətləndirilməlidir. Həmçinin qeyd olunmalıdır ki, qanunverici iştirakçılığın aksessor nəzəriyyəsinə əsaslanmaqla təşkilatçının, təhrikçinin və köməkçinin məsuliyyətinin törəmə xarakter daşıdığını, icraçının törətdiyi cinayətdən asılı olduğunu müəyyən etmişdir. Belə ki, Cinayət Məcəlləsinin 33.5-ci maddəsinə müvafiq olaraq, icraçı onun iradəsindən asılı olmayan səbəblərdən cinayəti başa çatdıra bilmədikdə, digər iştirakçılar cinayətə hazırlıqda və ya cinayət etməyə cəhddə iştirakçılığa görə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilirlər. Cinayət Məcəlləsinin ümumi niyyətdən kənara çıxan cinayətin törədilməsini (icraçının ekstsessi) tənzimləyən 35-ci maddəsində də iştirakçıların əməllərinin müstəqil deyil, icraçının törətmiş olduğu cinayətdən asılı olduğu göstərilmişdir. Bu maddənin mənasına görə, icraçı cinayətin digər iştirakçılarının qəsdi ilə əhatə olunmayan, ümumi niyyətdən kənara çıxan hərəkətlər etdikdə, digər iştirakçılar onun həmin (ümumi niyyətdən kənara çıxan) hərəkətinə görə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilə bilməzlər. Vahid cinayətkar nəticə (maddi tərkibli cinayətlər üçün) iştirakçılığın obyektiv tərəfinin üçüncü əlamətidir. O, iştirakçılığın növlərindən asılı olmayaraq bütün iştirakçıların müştərək səyləri nəticəsində əldə olunur, yəni birgə hərəkət (hərəkətsizlik) ümumi və hər kəs üçün ictimai təhlükəli əhəmiyyət kəsb edən vahid cinayətkar nəticəyə gətirib çıxarır. Səbəbli əlaqə isə bütün iştirakçıların müştərək hərəkətləri ilə vahid cinayətkar nəticə arasında olan obyektiv əlaqə kimi çıxış edir. Burada qeyd olunmalıdır ki, iştirakçılıqla törədilən cinayət əməlində səbəbli əlaqə icraçının hərəkətləri ilə ictimai təhlükəli nəticə arasında olan obyektiv əlaqəni nəzərdə tutmur. Sözügedən əlaqənin xüsusiyyəti cinayət tərkibinin əlamətləri çərçivəsindən kənar hərəkət edən (cinayətin obyektiv tərəfini icra etməyən), Cinayət Məcəlləsinin 32.3-32.5-ci maddələrində göstərilən təhrikçi, təşkilatçı və köməkçi ilə (mürəkkəb iştirakçılıq) icraçının hərəkətləri arasındakı obyektiv əlaqədən ibarətdir. Qeyd edilməlidir ki, Cinayət Məcəlləsinin 31-ci maddəsində iştirakçılıq anlayışı iki və ya daha çox şəxsin qəsdən cinayət törətməkdə qəsdən birgə iştirakı kimi müəyyən edilmişdir. Həmin maddədə “qəsdən” ifadəsinin iki dəfə istifadə olunması ikili təqsir forması ilə törədilən cinayətlərdə ehtiyatsızlıqdan baş vermiş nəticə istisna olmaqla, iştirakçılıqla törədilmiş əməllərin birbaşa qəsd ilə icra edilməsi ilə izah olunur. Iştirakçılıqda birbaşa qəsdi fərqləndirən başlıca xüsusiyyət ondan ibarətdir ki, şəxs həm öz hərəkətlərinin (hərəkətsizliyinin), həm vahid cinayətin törədilməsində iştirak edən digər şəxslərin (heç olmazsa bu şəxslərdən birinin) hərəkətlərinin (hərəkətsizliyinin) ictimai təhlükəliliyini və öz hərəkətlərinin planlaşdırılan və ya artıq həyata keçirilən cinayətlə əlaqəsini dərk edir, digər iştirakçılarla birgə bunda iştirak etməyi arzulayır. Iştirakçılığın subyektiv cəhəti həmçinin cinayətin müştərək törədilməsi barədə qarşılıqlı məlumatlandırılma ilə səciyyələnir. Cinayətdə iştirakçılığın formalarına gəlincə, onlar Cinayət Məcəlləsinin 34.2, 34.3 və 34.4-cü maddələrinə müvafiq olaraq, cinayətin bir qrup şəxs, qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs, mütəşəkkil dəstə və ya cinayətkar birlik (cinayətkar təşkilat) tərəfindən törədilməsi kimi müəyyən edilmişdir. Iştirakçılığın formaları Məcəllənin 61.1.3-cü maddəsində həm cəzanı ağırlaşdıran hal kimi, həm də Məcəllənin Xüsusi hissəsində cinayət əməllərinin tövsifedici əlaməti kimi nəzərdə tutulmuşdur. Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə görə, ictimai təhlükəlilik baxımından bir qrup şəxs cinayətkar qrupların digər növlərinə nisbətən az təhlükəlidir. Əvvəlcədən əlbir olan bir qrup şəxs və mütəşəkkil dəstə bir və ya bir neçə cinayət törədilməsi məqsədi ilə iki və yaxud daha çox şəxsin mürəkkəb formada birləşməsidir. Onları adi bir qrup şəxsdən əvvəlcədən əlbir olma əlamətinin mövcudluğu fərqləndirir. Bu cinayətkar qruplarda cinayətin birlikdə törədilməsinə dair razılıq cinayətin törədilməsi anına qədər əldə olunur. Burada cinayət törədilməsinə dair qərarın qəbul edilməsi ilə onun həyata keçirilməsi arasında müəyyən müddət mövcuddur (Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsində nəzərdə tutulan “mütəşəkkil dəstə” anlayışının şərh edilməsi haqqında” 1999-cu il ## ##### tarixli Qərarı)... Həmçinin Cinayət Məcəlləsinin 33.3-cü maddəsinin mənasından görünür ki, cinayətin iştirakçıları əməlin törədilməsində birgə icraçı kimi iştirak etdikləri halda, iştirakçılığın növlərini müəyyən edən Məcəllənin 32-ci maddəsinə istinad edilmir. Belə ki, cinayət qanununun tələbləri baxımından icraçıların əməllərinin həm Cinayət Məcəlləsinin 32-ci maddəsinə, həm də Məcəllənin Xüsusi hissəsinə əsasən “qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs" əlaməti üzrə tövsif edilməsi istisna edilir. Iştirakçılar qabaqcadan razılaşmaqla cinayətin obyektiv cəhətinin törədilməsində birgə icraçı kimi iştirak etdikləri təqdirdə, onların əməlləri qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs əlamətini yaratdığından, Məcəllənin 32-ci maddəsinə istinad edilməsinə də ehtiyac yaranmır. Sonda, Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu təsvir edilən Qərarında aşağıdakı nəticələrə gəlmişdir:

1. Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 33.3 və 34.2-ci maddələrinin mənasına görə, cinayətin iştirakçıları (təşkilatçı, təhrikçi və ya köməkçi) cinayət əməlinin obyektiv cəhətini təşkil edən hərəkətlərin icrasında bilavasitə iştirak etmədiyi və ya onların əməlində cinayətin obyektiv cəhətinin tərkib əlamətlərinin mövcud olmadığı halda, əməl qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədilmiş cinayət kimi qiymətləndirilə bilməz.

2. Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 33.3 və 34.2-ci maddələrinin tələbləri baxımından cinayətin iştirakçısı icraçı ilə birlikdə cinayətin obyektiv cəhətinə daxil olan hərəkətlərdə iştirak etmədikdə, yəni cinayət qabaqcadan əlbir olan iki və daha çox şəxs tərəfindən törədilmədikdə, onun əməlləri həmin Məcəllənin 32-ci maddəsinə istinad edilməklə Məcəllənin Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsinə uyğun tövsif edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun yuxarıda göstərilən Qərarında ifadə etdiyi hüquqi mövqeyə uyğun olan izah və tövsiyələr həmçinin “Qaçaqmalçılıq işləri üzrə məhkəmə təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun # #### 2016-cı il tarixli Qərarında əksini tapmışdır. Həmin Qərarın 1-ci bəndinə əsasən, şəxs tərəfindən malların və ya digər əşyaların Azərbaycan Respublikasının gömrük sərhədindən keçirilməsi əməlləri o halda qaçaqmalçılıq cinayəti hesab edilir ki, təqsirkar CM-in 206.1-ci maddəsində sadalanan, cinayətin obyektiv cəhətini təşkil edən və Gömrük Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş qaydalara zidd olan hərəkətlərdən hər hansı birini və ya bir neçəsini törətmiş olsun. Qərarın 19-cu bəndində isə məhkəmələrə izah edilmişdir ki, qaçaqmalçılıq cinayətinin törədilməsində iştirak edən şəxslərdən yalnız biri (bir neçəsi) malları və ya digər əşyaları Azərbaycan Respublikasının gömrük sərhədindən qeyri-qanuni üsullarla bilavasitə keçirdikdə və ya qaçaqmalçılığın bilavasitə icrası ilə bağlı əlverişli şəraitin yaradılması üçün başqa hərəkətlər etdikdə (məsələn, qaçaqmalçılığın predmeti olan mal və ya digər əşyaları gömrük sərhədinədək müşayiət etdikdə, malların və ya digər əşyaların gömrük sərhədindən qanunsuz, o cümlədən gizli keçirilməsinin təmin edilməsi məqsədilə bilavasitə icraçını xüsusi avadanlıqla və ya nəqliyyat vasitələri ilə təmin etdikdə, yaxud gömrük nəzarətindən kənar yerlərdə gömrük sərhədini maneəsiz keçmək üçün şərait yaratdıqda, yaxud qeyd olunan əşyaların bilavasitə keçirildiyi yerlərdə onları qəbul etdikdə və sair), digəri (digərləri) isə bu əməllərin törədilməsini təşkil etdikdə və ya həmin əməllərin törədilməsinə icraçını təhrik etdikdə, yaxud da CM-in 32.5-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hərəkətləri etməklə cinayətin törədilməsinə köməklik göstərdikdə, icraçının (icraçıların) əməlləri qaçaqmalçılıq predmetinin mənsubiyyətindən və başqa tövsifedici əlamətlərdən asılı olaraq CM-in 206.1 və ya 206.2, yaxud 206.3.1, 206.3.2 və ya 206.3.3-cü maddələri ilə, digər iştirakçıların əməlləri isə (onların eyni vaxtda birgə icraçı kimi cinayətin törədilməsində iştirak etdikləri hallar istisna olunmaqla) iştirakçılığın növündən asılı olaraq CM-in 32.3, 32.4 və ya 32.5-ci maddələrinə istinad edilməklə icraçının (icraçıların) əməllərinə uyğun olaraq CM-in 206.1, 206.2, 206.3.1, 206.3.2 və ya 206.3.3-cü maddələri ilə tövsif edilir. Hazırkı cinayət işinin materialları ilə müəyyən edilir ki, Məhkum qarşı irəli sürülmüş ittihamda göstərilən şəxslər - Azərbaycan Respublikası vətəndaşları X21 və X5 qaçaqmalçılığın predmeti olan əşyaları gömrük sərhədinədək müşayiət etmələri, əşyaların gömrük sərhədindən qanunsuz, o cümlədən gizli keçirilməsinin təmin edilməsi məqsədilə bilavasitə icraçını xüsusi avadanlıqla və ya nəqliyyat vasitələri ilə təmin etmələri, yaxud gömrük nəzarətindən kənar yerlərdə gömrük sərhədini maneəsiz keçmək üçün şərait yaratmaları, yaxud qeyd olunan əşyaların bilavasitə keçirildiyi yerlərdə onları qəbul etmələri, yəni qaçaqmalçılıq cinayətinin obyektiv cəhətini təşkil edən əməllər törətmələri, digər tərəfdən isə Məhkum bu əməlləri adları göstərilən şəxslərlə birgə bilavasitə törətməsi toplanmış və araşdırılmış sübutlarla müəyyən edilməmiş və buna görə məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, sonuncunun əməlləri CM-in 206.1-1-ci maddəsi ilə düzgün tövsif edilmişdir. Məhkum təyin edilmiş azadlıqdan məhrum etmə cəzasının əsassız olaraq yüngülləşdirilməsi, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən onun barəsində CM-in 62-ci maddəsi tətbiq edilməklə ona CM-in 206.1-ci maddəsinin sanksiyasında nəzərdə tutulmuş cəzanın təyin edilməməsində səhvə yol verilməsi və bu zaman CM-in 61.1.6-cı maddəsində nəzərdə tutulmuş cəzanı ağırlaşdıran halın nəzərə alınmaması barədə kassasiya protestinin dəlillərinə cavab olaraq məhkəmə kollegiyası, bir çox digər qərarlarında olduğu kimi, yenə də xatırladır ki, cinayət törətmiş şəxsə təyin edilən hər bir cəza törədilmiş cinayətin ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə və xarakterinə, həmin şəxsi səciyyələndirən, habelə cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallara, şəxsin cinayətin törədilməsində iştirakçılıq dərəcəsinə, onun həm bundan əvvəl, həm də bundan sonrakı davranışına və bu məsələnin həlli zamanı mühüm əhəmiyyət kəsb edən digər hallara uyğun olmalı, cəzanın məqsədinə xidmət etməli və cəmiyyətdə tam mənada sosial ədaləti bərpa etməlidir. Məhkəmə kollegiyası vurğulamağı lazım bilir ki, əsaslandırılmış və ədalətli cəzanın təyin edilməsi ilk olaraq cinayətkarlıqla mübarizə aparılması üçün vacib vasitə olmaqla, lazımi cəzalandırma tədbirini təmin edir, məhkumun islah və tərbiyə edilməsinə köməklik göstərir, onun və başqa şəxsin yeni cinayət törətməsinin qarşısını alır. Qanuni cəzanın təyin edilməsi isə ilk növbədə cəzanın məqsədinə, yəni ədalətin bərpasına və məhkumun islah olunmasına nail olmaq sahəsində mühüm vasitədir. Cinayət mühakimə icraatının həyata keçirilməsinin başlıca şərti hər hansı cinayət törətdiyinə görə təqsirliliyi müəyyən edilmiş şəxsin cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsindən və son nəticədə məhkəmə tərəfindən həmin şəxsin barəsində bu və ya digər cinayəthüquqi xarakterli tədbirin tətbiq edilməsindən ibarətdir. Bu fəaliyyətin əsasları, qaydaları və prinsipləri isə cinayət və cinayət-prosessual hüquq normaları ilə tənzimlənir ki, məhkəmələr də cinayət işlərinə, sadələşdirilmiş icraat materiallarına və ya xüsusi ittiham qaydasında şikayətlərə baxarkən bu normaların tələblərinə əməl etməyə, təqsirkarın barəsində cəza tədbirinin seçilməsi zamanı isə Cinayət Məcəlləsində təsbit edilmiş prinsiplərə, o cümlədən ədalət və humanizm prinsiplərini rəhbər tutmağa borcludurlar. Bu, o deməkdir ki, məhkəmə cəza təyin edərkən mütləq qaydada CM-in Ümumi hissəsinin bütün müddəalarını nəzərə almalı, eyni zamanda Cinayət Məcəlləsinin Xüsusi hissəsinin törədilmiş əməlin cinayət olmasını müəyyən edən maddəsinin sanksiyası ilə müəyyən edilmiş cəza növlərindən və ölçüsündən kənara çıxmamalıdır (CM-in 62-ci maddəsinin tətbiq edilməsi halları istisna olmaqla). Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, yalnız törədilmiş cinayətin ağırlığına, törədilməsi hallarına və təqsirkarın şəxsiyyətinə, ailə vəziyyətinə, onun cinayət törətməzdən əvvəl və bundan sonrakı davranışına, iş üzrə müvafiq sübutlarla müəyyən edilmiş cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallara uyğun olan cəza ədalətli hesab edilməlidir. Eyni zamanda məhkəmə tərəfindən cəza təyin edilərkən sosial ədalətə aşağıdakı qaydalar nəzərə alınmaqla nail olunur: a) cəza CM-in Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsi ilə müəyyən edilmiş hədlər daxilində təyin edilməlidir. Törədilmiş cinayətə görə nəzərdə tutulmuş cəza növündən daha ciddi cəza növü yalnız o halda təyin edilir ki, az ciddi cəza növü cəzanın məqsədlərinə çatmağı təmin edə bilmir; b) cəza CM-in Ümumi hissəsinin müddəaları, onlardan bu və ya digər şəkildə cəzanın təyin edilməsi ilə bağlı olan və bu prosesə təsir edən müddəaları nəzərə alınmaqla təyin edilir (cəza anlayışı, onun məqsədləri və növləri, yetkinlik yaşına çatmayanların cinayət məsuliyyətinin və cəzalandırılmasının xüsusiyyətləri və s.); c) cəza cinayətin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsi nəzərə alınmaqla təyin edilir. Cinayətin ictimai təhlükəliliyinin xarakteri dedikdə, cinayət məsuliyyəti nəzərdə tutulan əməlin müəyyən bir növü kimi cinayətin təhlükəliliyinin keyfiyyət xarakteristikası başa düşülür. Bu, ilk növbədə cinayətkar qəsd obyektinin xarakterindən və dəyərliliyindən asılıdır. Cinayətin ictimai təhlükəlilik dərəcəsi eyni xarakterli cinayət əməllərinin kəmiyyət xarakteristikasıdır və vurulmuş zərərin ölçüsündən, təqsirinin formasından, cinayətin törədilmə üsulundan və cinayətin törədilməsinin digər hallarından asılıdır; ç) cəza təyin edilərkən təqsirkarın şəxsiyyəti nəzərə alınır. Şəxsiyyətin müəyyən xüsusiyyətləri adətən onun törətdiyi cinayətdə öz əksini tapır. Təqsirkarın şəxsiyyəti insanın ictimai mahiyyətini, onun psixoloji və bioloji xüsusiyyətlərini əhatə edən anlayışdır. Cəzanın növünü və ölçüsünü müəyyən etmək üçün, məsələn, müttəhimin əməyə, təhsilə, ictimai borcuna münasibəti, onun istehsalatda və məişətdə davranışı, əməkqabiliyyətliliyi, sağlamlıq durumu, ailə vəziyyəti, məhkumluğu haqqında məlumatlar mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu meyarlar əsasında məhkəmə təqsirkarı mənfi səciyyələndirən aşağıdakı məlumatları nəzərə almalıdır: ictimai faydalı əməkdən yayınma, spirtli içkilərdən suiistifadə, ailəyə, işə pis münasibət, ictimai asayişin pozulması və s.; e) cəza təyin edərkən, məhkəmə cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halları nəzərə alır. Cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallar həm təqsirkarın törətdiyi cinayətin, həm də onun şəxsiyyətinin xüsusiyyətlərinə aid olan və məhkəmə tərəfindən təyin edilmiş cəzanın növü və ölçüsünə təsir göstərə bilən hallardır; f) cəza təyin edərkən, məhkəmə təyin edilmiş cəzanın təqsirkarın islah olunmasına və onun ailəsinin həyat şəraitinə təsirini nəzərə alır. Birincisi cəzanın məqsədlərinə nail olunması, ikincisi - qanunun təyin edilmiş cəzanın neqativ kənar sosial nəticələrini mümkün qədər azaltmaq istəyi ilə bağlıdır. Cəzanın təyin edilməsinin ümumi əsaslarını təşkil edən bütün bu şərtlərə mütləq məcmu şəkildə əməl olunmalıdır və yalnız bu halda ədalətli cəza təyin etmək və onun məqsədlərinə çatmaq mümkün olar. Bütün qeyd olunanlar isə qanunvericiliyinin aşağıdakı normalarının tələblərindən, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun hüquqi mövqeyindən və Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun Qərarlarında məhkəmələrə ünvanlanmış izah və tövsiyələrdən irəli gəlir. Yalnız bu tələblərə, hüquqi mövqeyə və tövsiyələrə əməl olunmaqla təqsirləndirilən şəxsə təyin edilmiş cəza ədalətli və qanunu hesab edilə bilər. Belə ki, CM-in 2.1 və 2.2-ci maddələrinin tələblərinə görə, Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin vəzifələri sülhü və bəşəriyyətin təhlükəsizliyini təmin etməkdən, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını, mülkiyyəti, iqtisadi fəaliyyəti, ictimai qaydanı və ictimai təhlükəsizliyi, ətraf mühiti, Azərbaycan Respublikasının konstitusiya quruluşunu cinayətkar qəsdlərdən qorumaqdan, habelə cinayətlərin qarşısını almaqdan ibarətdir. Bu vəzifələri həyata keçirmək üçün Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsi cinayət məsuliyyətinin əsaslarını və prinsiplərini, şəxsiyyət, cəmiyyət və dövlət üçün təhlükəli olduğuna görə cinayət sayılan əməllərin dairəsini və həmin cinayətlərin törədilməsinə görə tətbiq edilən cəzaların növlərini, həddini və həcmini, habelə digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirləri müəyyən edir. CM-in 8.1-ci maddəsinə əsasən, cinayət törətmiş şəxs haqqında tətbiq edilmiş cəza və ya digər cinayət hüquqi xarakterli tədbirlər ədalətli olmalıdır, yəni cinayətin xarakterinə və ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə, onun törədilməsi hallarına və cinayət törətməkdə təqsirli bilinən şəxsin şəxsiyyətinə uyğun olmalıdır. CM-in 41.1-ci maddəsinin müddəalarından göründüyü kimi, cəza məhkəmə hökmü ilə təyin edilən cinayət-hüquqi xarakterli tədbirdir. Cəza cinayət törətməkdə təqsirli hesab edilən şəxsə tətbiq olunur və həmin şəxs barəsində bu Məcəllə ilə müəyyən edilən məhrumiyyətlər yaradılmasından və ya onun hüquq və azadlıqlarının məhdudlaşdırılmasından ibarətdir. CM-in 41.2-ci maddəsinə görə, cəza sosial ədalətin bərpası, məhkumun islah edilməsi və həm məhkumlar, həm də başqa şəxslər tərəfindən yeni cinayətlərin törədilməsinin qarşısını almaq məqsədi ilə tətbiq edilir. CM-in 58.1-ci maddəsində göstərilir ki, cinayət törətməkdə təqsirli bilinən şəxsə, bu Məcəllənin Ümumi hissəsinin müddəaları nəzərə alınmaqla Xüsusi hissəsinin müvafiq maddələrində nəzərdə tutulmuş hədlərdə ədalətli cəza təyin edilir. CM-in 58.3-cü maddəsinin tələblərinə görə, cəza təyin edilərkən törədilmiş cinayətin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsi, təqsirkarın şəxsiyyəti, o cümlədən cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallar, habelə təyin olunmuş cəzanın şəxsin islah olunmasına və onun ailəsinin həyat şəraitinə təsiri nəzərə alınır. Cinayət qanunvericiliyində cəzanı yüngülləşdirən hallar CM-in 59.1.1-59.1.14-cü maddələrində, cəzanın ağırlaşdıran hallar isə CM-in 61.1.1-61.1.13-cü maddələrində nəzərdə tutulmuşdur. Bununla yanaşı, məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, CM-in 59.2-ci maddəsinə əsasən cəza təyin edilərkən bu Məcəllənin 59.1.1-59.1.14-cü maddələrində göstərilməmiş başqa hallar da cəzanı yüngülləşdirən hal qismində nəzərə alına bilər. CM-in 60.1-ci maddəsində isə müəyyən edilmişdir ki, bu Məcəllənin 59.1.8, 59.1.10- 59.1.13-cü maddələrinin hər hansı birində nəzərdə tutulmuş bütün hallar mövcud olduqda və əgər cəzanı ağırlaşdıran hallar yoxdursa, təyin olunan cəzanın müddəti və ya həcmi bu Məcəllənin Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsində nəzərdə tutulmuş daha ciddi cəza növünün son həddinin dörddə üçündən artıq ola bilməz. Eyni zamanda CM-in 61.2-ci maddəsində tələb olunur ki, cəza təyin edilərkən bu Məcəllənin 61.1.1-61.1.13-cü maddələrində göstərilməmiş hallar cəzanı ağırlaşdıran hal qismində nəzərə alına bilməz. CPM-in 139.0.5-ci maddəsinə əsasən, cinayət təqibi üzrə icraat zamanı digər məsələlərlə yanaşı həmçinin cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallar da yalnız sübutlara əsasən müəyyən edilir. Bu o deməkdir ki, məhkəmə qərarlarında cəzanı yüngülləşdirən (o cümlədən müstəsna hesab edilən) və ağırlaşdıran halların mövcudluğu barədə nəticələr də müvafiq sübutlar vasitəsi ilə əsaslandırılmalı, əsası olmayan mülahizə xarakteri daşımamalıdır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun bir sıra Qərarlarında göstərilmişdir ki, hər bir cinayət ilə onun törədilməsinə görə tətbiq olunduğu cəza arasında məqsədyönlü və əsaslı bağlılıq olmalıdır (CM-in 48-ci maddəsinin, CM-in 53.4-cü maddəsinin və Azərbaycan Respublikası Cəzaların Icrası Məcəlləsinin 112.1-ci maddəsinin şərh edilməsi haqqında Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun müvafiq olaraq ## #### 2004-cü il və ## #### 2011-ci il tarixli Qərarları). “Azərbaycan Respublikası CM-in 32-ci maddəsinin Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 29-cu maddəsinin IV hissəsinə uyğunluğu haqqında” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## ###### 1999-cu il tarixli Qərarında göstərilir ki, cinayət qanunvericiliyinə görə cəza törədilmiş cinayət üçün yalnız sitəm olmayıb, eyni zamanda məhkumları islah etmək, tərbiyələndirmək, habelə yeni cinayət edilməsinin qarşısını almaq məqsədi daşıyır. “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 53.4-cü maddəsinin və Azərbaycan Respublikası Cəzaların Icrası Məcəlləsinin 112.1-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## #### 2011-ci il tarixli Qərarında cəzanın mahiyyəti və məqsədləri ilə bağlı vurğulanmışdır ki, cinayət qanunvericiliyinin quruluşu və məzmunu CM-in vəzifələrinin təminatına xidmət edir. Cinayət qanunvericiliyinə əsasən hər bir cinayət xarakterli ictimai təhlükəli əməl törədən şəxs cəzalandırılmalıdır. Cəza bir tərəfdən, törədilən cinayətə görə dövlətin reaksiyasıdır, digər tərəfdən isə cinayət əməlini törədən üçün onun törətdiyi cinayətin cinayət-hüquqi nəticəsidir. "Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 59.1.9 və 60-cı maddələrinin bəzi müddəalarının şərh edilməsinə dair" Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun # ##### 2012-ci il tarixli Qərarında qeyd edilmişdir ki, cinayət qanunvericiliyində cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halların müəyyən edilməsi məhkəmə tərəfindən cəza hüdudları daxilində cəzanın ədalətli təyin edilməsinə və təyin edilmiş cəzanın hər bir konkret halda fərdiləşdirilməsinə xidmət edir. Belə ki, məhkəmə cinayət mühakimə icraatı zamanı ittiham hökmü ilə cəza təyin edərkən törədilmiş cinayətin xarakterini və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, təqsirkarın şəxsiyyətini, o cümlədən cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halları, habelə təyin olunmuş cəzanın şəxsin islah olunmasına və onun ailəsinin həyat şəraitinə təsirini nəzərə almalıdır (CM-in 58.3-cü maddəsi). Bu baxımdan cəzanı yüngülləşdirən halların düzgün müəyyən olunması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun sözügedən Qərarına əsasən, cəzanı yüngülləşdirən hal təqsirkarın şəxsiyyətinə, törədilmiş cinayətə aid olan və müvafiq olaraq cinayət törədənin özünün və cinayət əməlinin təhlükəliliyini azaldan hallardır. Bundan başqa, “Məhkəmələr tərəfindən cinayət cəzalarının təyin edilməsi təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun ## #### 2003-cü il tarixli * saylı Qərarı ilə məhkəmələrə hər bir konkret halda təqsirləndirilən şəxslərə cəzaların təyin edilməsinə fərdi yanaşılması, cinayət qanununun vəzifələri və cəzanın məqsədindən bəhs edən CM-in 2 və 41-ci maddələrinin həyata keçirilməsinin sözsüz təmin edilməsi tövsiyyə olunmuşdur. Həmin Qərarın 1-ci bəndinin 2 və 3-cü abzasına görə cinayət qanununun ədalət prinsipindən bəhs edən CM-in 8-ci maddəsinə görə cinayət törətmiş şəxs haqqında tətbiq edilən cəza cinayətin xarakterinə və ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə, onun törədilmə şəraitinə, təqsirkarın şəxsiyyətinə uyğun olmalıdır. Habelə cinayətin ictimai təhlükəliliyinin xarakteri qəsdin obyektindən, təqsirin formasından və əməlin Cinayət Məcəlləsinin 15-ci maddəsi ilə hansı cinayətlər kateqoriyasına aid edilməsindən asılıdır. Cinayətin ictimai təhlükəlilik dərəcəsi isə onun törədilmə hallarına (məsələn, cinayətkar niyyətin həyata keçirilmə dərəcəsi, üsulu, vurulmuş zərərin həcmi və baş vermiş nəticələrin ağırlığı, iştirakçılıqla törədilmiş cinayətlərdə təqsirli şəxslərin rolu və s.) əsasən müəyyən edilir. Qeyd olunan Qərarın 2-ci bəndinin 5-ci abzasında göstərilmişdir ki, cəzaların tətbiqi məsələsi müzakirə edilərkən cəzanın növü və miqdarının seçilməsinin mühüm əhəmiyyəti vardır. Cəza birinci növbədə təqsirləndirilən şəxsin islah olunmasına xidmət etməlidir. “Məhkəmə hökmü haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun ## ###### 2021-ci il tarixli ** saylı Qərarının 45-ci bəndində məhkəmələrin cəza təyini zamanı təqsirkara həm yüngüllük, həm də ağırlıq baxımından açıq-aşkar ədalətsiz cəza təyin edilməsi hallarına yol verməməli, CM-in 58.3-cü maddəsinə əsasən törədilmiş cinayətin xarakterini və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, təqsirkarın şəxsiyyətini, cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halları, habelə cəzanın onun islah olunmasına və ailəsinin həyat şəraitinə təsirini nəzərə almaları tövsiyə edilmişdir. Qərarın göstərilən bəndində həmçinin qeyd olunmuşdur ki, bu zaman hökmdə cinayətin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, habelə təqsirkarın şəxsiyyətini göstərən hansı konkret halların nəzərə alındığı göstərilməli, seçilən cəzanın və ya digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirin təqsirləndirilən şəxsin islah olunması, ailəsinin həyat şəraitinə təsiri baxımından məqsədəuyğun olması izah edilməlidir. Qərarın 46-cı bəndində məhkəmələrə o, da izah edilmişdir ki, məhkəmələr cəza təyini məsələsinin həlli ilə əlaqədar təqsirləndirilən şəxsin istər cəzasını yüngülləşdirən, istərsə də cəzasını ağırlaşdıran halları müəyyən edərkən, onların ittiham aktında bu qisimdə göstərilib-göstərilməməsindən asılı deyillər. Təhlil edilən Qərarın 47, 48, 53, 56-cı bəndlərinə görə, məhkəmələr CPM-in 346.1.11-346.1.14-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş cəzanın təyini üzrə məsələlərin həlli zamanı hökmdə məhkəmənin gəldiyi nəticələrin motivlərinin göstərilməsini tələb edən CPM-in 353.2.7-ci maddəsinə ciddi əməl etməlidirlər. Məhkum barəsində cəza tədbirinin seçilməsinə dair kassasiya protestinin dəlilləri ilə bağlı məhkəmə kollegiyası daha sonra qeyd edir ki, məhkum olunmuş şəxsin təqsirli bilindiyi CM-in 206.1-1-ci maddəsinin sanksiyasında cinayətin predmetinin dəyərinin əlli faizindən yetmiş faizinədək miqdarında cərimə və ya cinayətin predmetinin dəyərinin əlli faizindən yetmiş faizinədək miqdarında cərimə edilməklə iki ildən beş ilədək müddətə azadlığın məhdudlaşdırılması və ya iki ildən dörd ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzaları nəzərdə tutulmuşdur və həmin maddədə göstərilən cinayət CM-in 15.3-cü maddəsinə əsasən az ağır cinayət hesab olunur. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin kassasiya qaydasında mübahisələndirilən ## ####### 2025-ci il tarixli qərarından göründüyü kimi, həmin məhkəmə Məhkum barəsində cəza tədbirinin seçilməsi məsələsini həll edərkən onun tərəfindən törədilmiş cinayətin xarakterini və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, eləcə də məhkum olunmuş şəxsin ilkin izahatında cinayət əməlinin törədilməsində iştirak etmələri ehtimal olunan digər şəxslərin adlarını bildirməklə onların müvafiq əməllərinin ibtidai istintaq orqanı tərəfindən açılmasına və ifşa edilməsinə fəal köməklik etməsini CM-in 59.1.10-cu maddəsinə əsasən, ilk dəfə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsini və yaşayış yeri üzrə müsbət cəhətdən xasiyyətləndirilməsini CM-in 59.2-ci maddəsinə əsasən cəzanı yüngülləşdirən hallar qismində, habelə təyin edilən cəzanın onun 1957-ci il təvəllüdlü anasının və bacısının həyat şəraitinə təsirini, eyni zamanda iş üzrə cəzanı ağırlaşdıran halların müəyyən edilməməsini nəzərə aldığını göstərmiş və ona CM-in 206.1-1-ci maddəsinin sanksiyasında nəzərdə tutulmuş azadlıqdan məhrum etmə cəzasının aşağı həddində həmin növdə cəzanın təyin olunmasını, həmçinin barəsində CM-in 62-ci maddəsi tətbiq edilməklə həmin sanksiyada müəyyən edilmiş bu və ya digər həddə cərimə cəzasının təyin edilməməsini məqsədə müvafiq hesab etmişdir. Əvvəla məhkəmə kollegiyası apellyasiya instansiyası məhkəməsinin gəldiyi bu qənaətlə bağlı qeyd edir ki, Məhkum həm # ###### 2024-cü il tarixli ilkin izahatında, həm də sonrakı ifadələrində onun qaçaqmalçılıq yolu ilə Azərbaycan Respublikasına keçirdiyi qızıl-zinət əşyalarının əldə edilməsi və daşınması ilə bağlı X21 və X5, hər birisinin ayrıayrılıqda etdikləri bir sıra hərəkətlər barədə məlumat versə də, onların məhz cinayət əməllərini törətməkdə ifşa etməsi ilə bağlı heç nə bildirməmiş və ibtidai araşdırma orqanı həmin şəxslərin barəsində cinayət təqibinin həyata keçirilməsini labüd bilərkən bu hala, yəni onların ifşa edilməsi halına deyil, özünün əldə etdiyi məlumatlara əsasən gəldiyi qənaətə əsaslanmışdır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi isə təhlil edilən halı CM-in 59.1.10-cu maddəsində nəzərdə tutulmuş cəzanı yüngülləşdirən hal kimi qiymətləndirib onu nəzərə alarkən yalnız Məhkum ilkin izahatına istinad etmiş, lakin bu halı təsdiq edən digər sübutları əldə etməyərək öz nəticəsini kifayət qədər əsaslandırmamışdır. Bununla yanaşı məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, həmin məhkəmə birinci instansiya məhkəməsindən fərqli olaraq iş üzrə CM-in 61.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş cəzanı ağırlaşdıran halların müəyyən edilməməsi barədə qənaətə gəlməkdə də haqlı olmamışdır. Belə ki, elə Məhkum özü verdiyi ilkin izahatında bildirmişdir ki, o, qızıl-zinət əşyalarını Azərbaycan Respublikasına gətirməyə ona görə razılaşmışdır ki, X21 ona bu işin görülməsi müqabilində 1000 ABŞ dolları məbləğində pul verməyi vəd etmiş, həmin puldan da 300 ABŞ dollarını ona əvvəlcədən vermiş, həmin pulun bir hissəsini o, Tbilisi şəhərində xərcləmiş, qalan hissəsi isə gömrük əməkdaşları tərəfindən onun üzərində aşkar edilərək götürülmüşdür (bu hal “Pul əskinaslarının götürülməsi haqqında” # ###### 2024cü il tarixli protokolla da təsdiq olunur). Məhkəmə kollegiyasının qənaətinə görə, təsvir edilənlər Məhkum təqsirli bilindiyi cinayət əməlini məhz müəyyən qazanc əldə etmək, yəni tamah məqsədilə törətməsinə dəlalət edir, bu hal isə CM-in 61.1.6-cı maddəsində cəzanı ağırlaşdıran hal kimi nəzərdə tutulmuşdur. Apellyasiya instansyası məhkəməsi isə göstərilən halın müəyyən edilməməsi və nəzərə alınmaması barədə nəticəyə gələrkən, öz nəticəsini kifayət qədər inandırıcı şəkildə əsaslandıra bilməmiş və belə halı təkzib edən heç bir mötəbər sübuta istinad etməmişdir. Bununla belə, məhkəmə kollegiyası apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən Məhkum ilk dəfə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsinin və yaşayış yeri üzrə müsbət cəhətdən xasiyyətləndirilməsinin CM-in 59.2-ci maddəsinə əsasən cəzanı yüngülləşdirən hallar qismində, habelə təyin edilən cəzanın onun 1957-ci il təvəllüdlü anası və bacısının həyat şəraitinə təsirinin nəzərə alınması ilə razılaşır və hesab edir ki, bu hallara görə məhkəmə ona CM-in 206.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş azadlıqdan məhrum etmə cəzasının aşağı həddində, yəni iki il müddətə bu növdə cəza təyin edərkən hər hansı qanun pozuntusuna yol verməmiş və bu zaman məhz humanizm və ədalətlilik prinsiplərindən çıxış edərək bu prinsiplərə dair qanunun tələblərinə əməl etmişdir. Lakin, məhkəmə Məhkum barəsində CM-in 62-ci maddəsi tətbiq edilməklə onun təqsirli bilindiyi maddənin sanksiyasında məcburi təyin edilməsi nəzərdə tutulmuş cərimə cəzasının təyin edilməməsi barədə nəticəyə gəlməzdən əvvəl bu məsələ ilə, xüsusən də məhkumun əmlak vəziyyəti ilə bağlı heç bir araşdırma aparmamış, cinayət qanununun müvafiq normalarının tələblərini nəzərə almamış, öz nəticəsini isə yenə də lazımi dərəcədə əsaslandırmamışdır. Halbuki, CM-in 44.2-ci maddəsinə əsasən, cərimə törədilmiş cinayətin ağırlığı və məhkumun əmlak vəziyyəti nəzərə alınmaqla iyirmi min manatadək miqdarda və ya cinayət nəticəsində vurulmuş ziyanın (əldə edilmiş gəlirin) bir mislindən on mislinədək miqdarda, habelə cinayətin predmetinin dəyərinin yüz faizinədək miqdarda müəyyən olunur. CM-in 44.3-cü maddəsinə görə, cərimə əlavə cəza kimi məhkəmələr tərəfindən yalnız bu Məcəllənin Xüsusi hissəsinin müvafiq maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarda təyin edilə bilər. Bununla yanaşı məhkəmə kollegiyası vurğulayır ki, cinayət qanunvericiliyinin normaları təqsirkara onun təqsirli bilindiyi maddənin sanksiyasında nəzərdə tutulmuş cəzadan daha yüngül cəzanın təyin edilməsi, yaxud da həmin sanksiyada mütləq şəkildə təyin edilməli olan cəzanın təyin edilməməsi üçün həmin şəxsin barəsində CM-in 62-ci maddəsində göstərilən müstəsna halların müəyyən edilməsini tələb edir. Belə ki, CM-in 62.1-ci maddəsinə əsasən isə, cinayətin məqsədi və motivi, təqsirkarın cinayətin törədilməsində rolu, cinayətin törədilməsi zamanı və bundan sonra onun davranışı ilə bağlı müstəsna hallar, habelə cinayətin ictimai təhlükəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan başqa hallar olduqda, eləcə də iştirakçılıqla törədilmiş cinayətin iştirakçısı həmin cinayətin açılmasına fəal kömək etdikdə, bu Məcəllənin Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsində müəyyən edilmiş aşağı həddən də az cəza təyin edilə bilər və ya məhkəmə həmin maddədə müəyyən ediləndən daha yüngül cəza növü təyin edə bilər, yaxud təyin edilməsi məcburi olan əlavə cəzanı təyin etməyə bilər. CM-in 62.2-ci maddəsinə əsasən, cəzanı yüngülləşdirən həm ayrı-ayrı hallar, həm də bu cür halların məcmusu müstəsna hal hesab edilə bilər. Göründüyü kimi, qanunverici cinayətə görə müəyyən edilmiş cəzadan daha yüngül cəzanın təyin edilməsini mümkün edən əsaslar olaraq aşağıdakıları göstərir: - cinayətin məqsədi və motivi, təqsirkarın cinayətin törədilməsində rolu, cinayətin törədilməsi zamanı və bundan sonra onun davranışı ilə bağlı müstəsna hallar; - cinayətin ictimai təhlükəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan başqa hallar; - iştirakçılıqla törədilmiş cinayətin iştirakçısının həmin cinayətin açılmasına fəal kömək etməsi. Birinci iki qrupu birləşdirən ümumi cəhət odur ki, həmin hallar törədilmiş cinayətin ictimai təhlükəliliyi ilə bağlı olub onu əhəmiyyətli dərəcədə azaltmalıdır. Üçüncünü ilk iki qrupdan fərqləndirən cəhət isə odur ki, həmin hal cinayətin ictimai təhlükəliliyinə təsir göstərən əsas kimi deyil, təqsirkarı səciyyələndirən (cinayətin digər iştirakçılarından müsbət mənada fərqləndirməklə onun ictimai-təhlükəliliyini azaldan) hal kimi çıxış edir. CM-in 62.2-ci maddəsində təsbit olunmuş müddəaya gəldikdə isə, həmin norma CMin 62.1-ci maddəsinə münasibətdə köməkçi (izahedici) xarakter daşıyır. Sözügedən normanın köməkçi xarakteri ondan irəli gəlir ki, CM-in 62.2-ci maddəsi cinayətə görə müəyyən edilmiş cəzadan daha yüngül cəzanın təyin edilməsi institutunun tətbiq edilməsini mümkün edən müstəqil əsasları təsbit etmir. CM-in 62.1-ci maddəsi isə, əksinə, hansı halların CM-in 62-ci maddəsinin tətbiqini şərtləndirən əsaslar kimi çıxış etdiyini göstərir, onların təxmini dairəsini müəyyənləşdirir. Həmçinin məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, CM-in 62.1 və 62.2-ci maddələrinin mənasına görə cəzanı yüngülləşdirən ayrı-ayrı hallar və yaxud onların məcmusu özüözlüyündə deyil, yalnız cinayətin ictimai təhlükəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan əsaslar kimi çıxış etdikdə (CM-in 62.1-ci maddəsində sadalanan əsaslar çoxluğuna aid olduqda) şəxsin barəsində CM-in 62-ci maddəsinin tətbiqini mümkün edən əsaslar kimi nəzərdən keçirilə bilər. Buna görə, məhkəmə CM-in 62-ci maddəsinin tətbiqi üzrə məsələni həll edərkən cəzanı yüngülləşdirən hala və yaxud bu cür halların məcmusuna əsaslandıqda, sadəcə istinadla kifayətlənməməli, əvvəla həmin halların hansı sübutlarla təsdiq edilməsini göstərməli, digər tərəfdən isə belə halların törədilmiş cinayətlə əlaqəsini, onun ictimai təhlükəliliyinə təsirini, bu təsirin kifayət qədər olduğunu, yəni törədilmiş cinayətin ictimai təhlükəliliyini məhz əhəmiyyətli dərəcədə azaltdığını, əgər cəzanı yüngülləşdirən həmin hallar cinayətin məqsədi və motivi, təqsirkarın cinayətin törədilməsində rolu, cinayətin törədilməsi zamanı və bundan sonra davranışı ilə bağlıdırsa, onların müstəsna xarakterə malik olduğunu əsaslandırmalıdır. Yuxarıda təsvir edilən cinayət-hüquqi normalardan belə nəticə hasil olunur ki, cəza təyini məsələsinin ədalətlə həll edilməsi üçün formal olaraq CM-in 62.1-ci maddəsində təsbit edilmiş əsasların dairəsinə düşən halların CM-in 8, 58-ci maddələrində sadalanan hallarla birlikdə, həmin, eləcə də CM-in 41.2-ci maddəsinin tələbləri gözlənilməklə təhlil edilməsi və məcmu halında nəzərə alınması tələb olunur. O cümlədən, təqsirkarın şəxsiyyəti, cəzanı yüngülləşdirən hallar da elə nəzərə alınmalıdır ki, təyin olunmuş cəza ilə cinayətin xarakteri, ictimai-təhlükəlilik dərəcəsi, törədilmə halları arasında uyğunsuzluq yaranmasın, cəzanın məqsədləri təmin edilmiş olsun. Başqa sözlə, CM-in 8 və 58-ci maddələrinin nəzərdə tutduğu müəyyən (məsələn, cəzanı yüngülləşdirən) hallara həddindən artıq önəm verilib, onların CM-in 62-ci maddəsinin tətbiqini mümkün edən müstəsna hallar kimi qiymətləndirilməsi, digər (məsələn, cinayətin xarakteri, törədilmə halları, meydana gətirdiyi nəticələr kimi) halların isə lazımınca dəyərləndirilməməsi təqsirkara təyin edilmiş cəzanın ədalət prinsipinə cavab verən cinayət-hüquqi tədbir kimi qəbul edilməsinə yol vermir. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası Məhkum barəsində cəza tədbirinin seçilməsi ilə bağlı yuxarıda təsvir edilənlərdən, cinayət qanunvericiliyinin tələblərindən, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hüquqi mövqeyindən və Ali Məhkəmənin Plenumunun izah və tövsiyələrindən çıxış edib dövlət ittihamçısı T.R.Qəhrəmanovun kassasiya protestinin tam təmin edilməsi, müdafiəçi müdafiəçi1 kassasiya şikayətinin isə təmin edilməməsi barədə dövlət ittihamçısı H.B.Imranovun və kassasiya protestinin təmin edilməməsi, kassasiya şikayətinin isə təmin olunması haqda məhkum Məhkum çıxışlarını dinləyərək hesab edir ki, sonuncunun barəsində cəza tədbirinin seçilməsi ilə bağlı kassasiya protesti qismən təmin edilməli və apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən CPM-in 416.1.21-ci maddəsinin tələblərinin pozulmasına yol verilməklə iş üzrə CM-in 59.1.10-cu maddəsində göstərilən halın cəzanı yüngülləşdirən hal kimi nəzərə alınması, CM-in 61.1.6-cı maddəsində isə göstərilən cəzanı ağırlaşdıran halın nəzərə alınmaması, həmçinin məhkum olunmuş şəxsin barəsində CM-in 62-ci maddəsi tətbiq edilməklə ona CM-in 206.1-1-ci maddəsinin sanksiyasında nəzərdə tutulmuş cərimə cəzasının təyin edilməməsi hissələrində Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 29 oktyabr və ## ###### 2025-ci il tarixli qərarları ləğv edilərək iş bu hissələrdə yeni apellyasiya baxışına təyin olunmalıdır. Bu nəticəyə gələrkən məhkəmə kollegiyası CPM-in 419.12-ci maddəsinin tələblərini də nəzərə alır və həmin maddədə sadalanmış məsələlərin qabaqcadan həll edilməsini mümkün bilmir. Belə ki, CPM-in 419.12-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 419.10.2-ci maddəsinə müvafiq olaraq qərar çıxarıldıqda kassasiya instansiyası məhkəməsi cinayət işinə, məhkəməyədək sadələşdirilmiş icraatın materiallarına və ya xüsusi ittiham qaydasında şikayət üzrə icraat materiallarına təkrar baxılması zamanı apellyasiya instansiyası məhkəməsinin gələ biləcəyi nəticələri, habelə aşağıdakı məsələləri qabaqcadan həll edə bilməz: 419.12.1. ittihamın sübuta yetirilib-yetirilməməsini; 419.12.2. bu və ya digər sübutun mötəbərliliyini və ya mötəbərsizliyini; 419.12.3. bir sübutun digər sübutlardan üstünlüyünü; 419.12.4. apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən cinayət qanununun bu və ya digər müddəalarının tətbiq edilməsini; 419.12.5. apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən bu və ya digər cəzanın tətbiq edilməsini. Şərh edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 419.10.2-ci maddəsini rəhbər tutaraq Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası

QƏRARA A L D İ:

Müdafiəçi müdafiəçi1 kassasiya şikayəti təmin edilməsin. Dövlət ittihamçısı T.R.Qəhrəmanovun kassasiya protesti qismən təmin edilsin. Məhkum Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 206.1-1-ci maddəsi ilə təqsirli bilinib məhkum olunmasına dair cinayət işi üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 29 oktyabr və ## ###### 2025-ci il tarixli qərarları müvafiq olaraq iş üzrə Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 59.1.10-cu maddəsində göstərilən halın cəzanı yüngülləşdirən hal kimi nəzərə alınması, Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 61.1.6-cı maddəsində isə göstərilən cəzanı ağırlaşdıran halın nəzərə alınmaması, həmçinin məhkum olunmuş şəxsin barəsində Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 62-ci maddəsi tətbiq edilməklə ona Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 206.1-1-ci maddəsinin sanksiyasında nəzərdə tutulmuş cərimə cəzasının təyin edilməməsi hissələrində ləğv edilsin və cinayət işi həmin hissələrdə yeni apellyasiya baxışına təyin olunsun. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının ## ####### 2025-ci il tarixli qərarı qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılsın.