Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsi Qərar — İş №1(101)-972/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 1(101)-972/2023 04.04.2023 BAKI ŞƏHƏRİ AĞIR CİNAYƏTLƏR MƏHKƏMƏSİ Hakimlər: Əliyev Samir İmamverdi oğlu (sədrlik edən), Həsənzadə İradə Xəlil qızı və Ağalarov Mahmud Muradxan oğlundan ibarət tərkibdə Məhkəmə iclas katibi: Bayramlı Ləman Bünyad qızının katibliyi Dövlət ittihamçısı: Azərbaycan Respublikası Baş X1 müdafiəsi üzrə idarəsinin Ağır Cinayətlər məhkəmələrində dövlət ittihamının müdafiəsi şöbəsinin prokuroru Dövlət ittihamçısı, Təqsirləndirilən şəxs X3 və müdafiəçisi: Müdafiəçi Təqsirləndirilən şəxs X3 Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin 234.1-1-ci maddəsi ilə təqsirləndiriləndirilməsinə dair cinayət işinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi: Təqsirləndirilən şəxs X3 Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin 234.1-1-ci maddəsi ilə təqsirləndiriləndirilməsinə dair cinayət işi məhkəməyə daxil olmuşdur. Məhkəmənin hazırlıq iclası zamanı təqsirləndirilən şəxs X3 müdafiəçisi Müdafiəçi məhkəməyə vəsatət verərək, təqsirləndirilən şəxs X3 barəsində olan cinayət işi üzrə ibtidai istintaqın müdafiə hüquqlarının pozulması ilə aparıldığından cinayət işinə baxılmasına xitam verilməsi və işin ibtidai araşdırmaya prosessual rəhbərliyi həyata keçirən prokurora qaytarılmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə vəsatəti müzakirə edərək, hesab edir ki, cinayət işi üzrə icraata xitam verilməli və iş ibtidai araşdırmaya prosessual rəhbərliyi həyata keçirən prokurora qaytarılmalıdır. Belə ki, cinayət işinin materiallarından müəyyən olunur ki, ittiham aktı Azərbaycan Respublikası Cinayət Prosessual Məcəlləsinin 289-cu maddəsinin tələblərinə uyğun tərtib edilməmişdir. Təqsirlndirilən şəxs X3 müstəntiq tərəfindən dindirilmələrində ondan etirafedici ifadələr almasına baxmayaraq, onun barəsində məhkəmə tərəfindən həbs qətimkan tədbiri seçilərkən, X5 ona istinad edilən cinayət əməlini törətdiyini etiraf etməyərək, üzərində narkotik vasitə olmadığını, ona təzyiqlər olduğunu bildirsə də, müstəntiq bu halı araşdırmayaraq, ittiham aktında təqsirləndirilən şəxsin cinayət əməlini törətdiini etiraf etməsini qeyd edərək, X3 müdafiə hüququnu təmin etməmişdir. Azərbaycan Respublikası Cinayət Prosessual Məcəlləsinin 289.3, 289.3.3-cü maddələrinə əsasən ittiham aktının təsviri-əsaslandırıcı hissəsində təqsirləndirilən şəxsin öz müdafiəsi üçün gətirdiyi dəlillər və həmin dəlillərin yoxlanılması zamanı toplanmış sübutlar göstərilməlidir. Lakin, hazırki cinayət işi üzrə ittiham aktının tərtib olunması zamanı bu maddələrin tələblərinin pozulması müəyyən olunmuşdur, cinayət-prosessual qanunvericiliyin qeyd olunan tələblərinə əməl edilməməsi təqsirləndirilən şəxslərin müdafiə hüququnu pozur. Göründüyü kimi, ittiham aktı Azərbaycan Respublikası Cinayət Prosessual Məcəlləsinin 289-cu maddəsinin tələblərinə uyğun tərtib olunmamış və Azərbaycan Respublikası Cinayət Prosessual Məcəlləsinin 303.3.6-cı maddəsində nəzərdə tutulmuş kobud pozuntulara yol verilmişdir. Avropa Məhkəməsinin mövqeyinə əsasən cinayət təqibinə məruz qalan şəxslərin müdafiə hüquqlarının reallaşdırılması vaxtında təmin edilməli, cinayət işinin konkret şəxslərə qarşı başlandığı hallarda onlara həmin andan Konvensiyanın 6(3) maddəsində nəzərdə tutulmuş hüquqlarını həyata keçirilməsinə şərait yaradılmalıdır. Formal olaraq fakta görə cinayət işi başlayıb, əsil həqiqətdə isə konkret şəxsin barəsində cinayət təqibi üzrə hərəkətlərin aparılması İnsan Hüquqlarının və X4 X2 6-cı maddəsinin birbaşa pozuntusu sayılır. İnsan hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi “X6 Federasiyasına qarşı” iş üzrə 18 fevral 2010-cu il tarixli qərarında göstərmişdir ki, “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqlarının müdafiəsi haqqında Avropa Konvensiyası”nın 6-cı maddəsi, xüsusən də həmin maddənin 3cü bəndi işlər birinci instansiya məhkəməsinə göndərilməzdən əvvəl o vaxt əhəmiyyət kəsb edə bilər ki, onun tələblərinin ilkin pozuntusu məhkəmə araşdırmasının ədalətliliyinə toxuna bilər. Azərbaycan Respublikası Cinayət Prosessual Məcəlləsinin 303.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmənin hazırlıq iclasında məhkəməyədək icraat zamanı aradan qaldırılmadan müvafiq olaraq cinayət işinin və ya məhkəməyədək sadələşdirilmiş icraat materiallarının mahiyyəti üzrə qanuni həll edilməsi mümkün olmayan kobud pozuntularına yol verildiyini müəyyən etdikdə, məhkəmə cinayət işinin və ya məhkəməyədək sadələşdirilmiş icraat materiallarının baxılmasına xitam verir və onu ibtidai araşdırmaya prosessual rəhbərliyi həyata keçirən prokurora qaytarır. Cinayət qanunun müvafiq maddəsi üzrə ittihamın mahiyyətinin nədən ibarət olmasının aydın olmaması və ya dəqiq müəyyən edilməməsi təqsirləndirilən şəxsin “nədə ittiham olunduğunu”, “nədən müdafiə olunmalı olduğunu” bilməməsinə və İnsan hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin formalaşdırdığı presedent üzrə belə olan halda müdafiə hüququnun pozulmasına səbəb olur. Belə ki, "İnsan hüquqlarının və X4 haqqında" Konvensiyanın 6-cı maddəsi üzrə təmin edilən minimal müdafiə hüquqları sırasında şəxsin nədə ittiham olunduğunu bilməsi cinayət qanununda nəzərdə tutulan cinayəti törətməsi barədə elan edilən ittihamın xarakteri və məzmununun ona aydın olmasını ehtiva edir. "İnsan hüquqlarının və X4 haqqında" Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 3-cü bəndinin "a" yarımbəndinə əsasən "cinayət törətməkdə ittiham olunan hər kəs ən azı digər hüquqlarla yanaşı ona qarşı irəli sürülmüş ittihamın "xarakteri və əsasları" haqqında bildiyi dildə dərhal və ətraflı məlumatlandırılmaq hüququna malikdir". Azərbaycan Respublikası Konstitusiyanın 61.1-ci maddəsinə əsasən hər kəsin yüksək keyfiyyətli hüquqi yardım almaq hüququ vardır. Bununla belə məhkəmə hesab edir ki, təqsirləndirilən şəxs X3 Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin 234.1-1-ci maddəsi ilə təqsirləndirilmələsinə dair cinayət işi üzrə ibtidai istintaq qanuvericiliyin tələblərinə uyğun olmayan qaydada təqsirləndirilən şəxsin müdafiə hüququnun pozulması ilə aparıldığından, təqsirləndirilən şəxsin konstitusion hüquqları pozularaq öz istədiyi kimi müdafiələsini həyata keçirə bilməmişdir, buna görə də cinayət işinə baxılmasına xitam verilməli və iş ibtidai araşdırmaya prosessual rəhbərliyi həyata keçirən prokurora qaytarılmalıdır. Məhkəmə şəxs X5 barəsində qətimkan tətbirinin dəyişdirilməsinə əsas görmədi. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Cinayət Prosessual Məcəlləsinin 303, 306-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qərara aldi: Təqsirləndirilən şəxs X3 Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin 234.1-1-ci maddəsi ilə təqsirləndiriləndirilməsinə dair cinayət işinin baxılmasına xitam verilsin və cinayət işi ibtidai araşdırmaya prosessual rəhbərliyi həyata keçirən prokurora qaytarılsın. Təqsirləndirilən şəxs X3 barəsində seçilmiş «həbs» qətimkan tədbiri dəyişdirilməsin. Qərardan şikayət və protest verilə bilməz. Bakı Ağır Cinayətlər məhkəməsinin hakimləri: Samir Əliyev (sədrlik edən) Mahmud Ağalarov İradə Həsənzadə