Ali Məhkəmə Qərar — İş №1(102)-1541/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 1(102)-1541/2023 12.09.2023 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının QƏRARİ Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası hakimlər Yusifov Şahin Yaşar oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Novruzov Ələsgər Əli İskəndər oğlu və Abdulov Rəşad Məhərrəm oğlundan ibarət tərkibdə, Rzayeva Zeynəb Azad qızının katibliyi ilə, dövlət ittihamçısı – Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun Dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə idarəsinin kassasiya instansiyası məhkəməsində dövlət ittihamının müdafiəsi və analitik təhlil şöbəsinin böyük prokuroru İmranov Hafiz Beykəs oğlunun, zərər çəkmiş şəxslər Zərərçəkmiş şəxs85 və Zərərçəkmiş şəxs86 və məhkumlar Məhkum1 və Məhkum2 müdafiəçisi İbadov İlham İbad oğlunun iştirakları ilə, Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin 29 iyun 2021-ci il tarixli hökmü ilə Məhkum1 və Məhkum2, hər birisinin Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin (bundan sonra mətndə CM-nin) 178.3.2, 29,178.3.2, 308.2, 313 və 320.1-ci maddələri ilə təqsirli bilinərək məhkum olunmasına dair cinayət işi üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 17 fevral 2022-ci il tarixli qərarından məhkumlar Məhkum1 və Məhkum2 müdafiəçisi İbadov İlham İbad oğlu tərəfindən ayrı-ayrılıqda verilmiş kassasiya şikayətlərinə əsasən işə baxaraq, M Ü Ə Y Y Ə N E T D İ: Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin 29 iyun 2021-ci il tarixli hökmü ilə (hakimlər Mikayılov Eldar Əli oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Abbasov Əliövsəd Məzahir oğlu və Ağalarov Mahmud Muradxa n oğlundan ibarət tərkibdə) Məhkum1, 14 avqust 1957-ci ild tarixə Cəlilabad rayonunda anadan olmuş, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı, ali təhsilli, ailəli, əvvəllər məhkum olunmamış, "xxxx" Mənzil-Tikinti Kooperativinin sədri, "xxxx" və "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətlərin direktoru vəzifələrində işləmiş, ünvan 1 ünvanında yaşamış, və Məhkum2, 02 avqust 1964-cü il tarixdə Yardımlı rayonunda anadan olmuş, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı, ali təhsilli, ailəli, əvvəllər məhkum olunmamış, "xxxx" Mənzil-Tikinti Kooperativi sədrinin və "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti direktorunun nümayəndəsihüquqşünas kimi müvafiq səlahiyyətləri faktiki olaraq icra etmiş, ünvan 2 ünvanında qeydiyyatda olmaqla ünvan 3 ünvanında yaşamış, hər birisi CM-nin 178.3.2, 29,178.3.2, 308.2, 313 və 320. 1-ci maddələri ilə nəzərdə tutulmuş cinayət əməllərini törətməkdə təqsirli bilinərək, ayrı ayrılıqda CM-nin 178.3.2 və 29,178.3.2-ci maddələri ilə barələrində CM-nin 46.2-ci maddəsi tətbiq edilməklə 2 (iki) il müddətə dövlət və yerli özünü idarə orqanlarında maddi məsul və rəhbər vəzifə tutmaq hüququndan məhrum edilməklə 5 (beş) il 6 (altı) ay müddətə, CM-nin 308.2-ci maddəsi ilə 2 (iki) il 6 (altı) müddətə dövlət və yerli özünüidarə orqanlarında maddi məsul və rəhbər vəzifə tutmaq hüququndan məhrum edilməklə 3 (üç) il 6 (altı) ay müddətə, CM-nin 66.3 və 66.4-cü maddələrinə əsasən təyin edilmiş əsas və əlavə cəzaları qismən toplamaq yolu ilə qəti olaraq 3 (üç) il müddətə dövlət və yerli özünü idarə orqanlarında maddi məsul və rəhbər vəzifə tutmaq hüququndan məhrum edilməklə, əsas cəzaların ı ümumi rejimli cəzaçəkmə müəssisəsində çəkməklə 6 (altı) il müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum edilmiş, CM-nin 68-ci maddəsinə əsasən hər iki məhkuma təyin olunmuş 3 (üç) il müddətə dövlət və yerli özünüidarə orqanlarında rəhbər və maddi məsul vəzifə tutma hüququndan məhrum etmə növündə əlavə cəzanın müstəqil icra olunması, cinayət məsuliyyətinə cəlb etmə müddətləri keçdiyindən Azərbaycan Respublikası Cinayət Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra mətndə CPM-nin) 44.2.1-ci maddəsinə müvafiq olaraq CM-nin 313 və 320.1-ci maddələri ilə cəza təyin edilməməsi,, iş üzrə zərərçəkmiş şəxs, mülki iddiaçılar: Zərərçəkmiş şəxs56, Zərərçəkmiş şəxs175, X28, Zərərçəkmiş şəxs174, X51, Zərərçəkmiş şəxs49, Zərərçəkmiş şəxs17, Zərərçəkmiş şəxs67, Zərərçəkmiş şəxs117, X17, X8, Zərərçəkmiş şəxs3 6, Zərərçəkmiş şəxs98, Zərərçəkmiş şəxs92, X18, Zərərçəkmiş şəxs147, Zərərçəkmiş şəxs186, Zərərçəkmiş şəxs25, Zərərçəkmiş şəxs145, Zərərçəkmiş şəxs47, Zərərçəkmiş şəxs30, Zərərçəkmiş şəxs122, Zərərçəkmiş şəxs80, Zərərçəkmiş şəxs114, Zərərçəkmiş şəxs139, Zərərçəkmiş şəxs45, Zərərçəkmiş şəxs13, Zərərçəkmiş şəxs28, Zərərçəkmiş şəxs104, Zərərçəkmiş şəxs37, həmçinin Zərərçəkmiş şəxs111, Zərərçəkmiş şəxs46, Zərərçəkmiş şəxs88, Zərərçəkmiş şəxs99, Zərərçəkmiş şəxs149 qızı, X29, Zərərçəkmiş şəxs148, Zərərçəkmiş şəxs143, Zərərçəkmiş şəxs136, X30, Zərərçəkmiş şəxs121, Zərərçəkmiş şəxs119, Zərərçəkmiş şəxs96, Zərərçəkmiş şəxs93, Zərərçəkmiş şəxs93 atası Zərərçəkmiş şəxs66, X9, Zərərçəkmiş şəxs53, Zərərçəkmiş şəxs93 nümayəndəsi X43, Zərərçəkmiş şəxs32, X31, Zərərçəkmiş şəxs65, Zərərçəkmiş şəxs21, X24, Zərərçəkmiş şəxs5, Zərərçəkmiş şəxs61, Zərərçəkmiş şəxs2 Xanaşevnanın nümayəndəsi Zərərçəkmiş şəxs21, Zərərçəkmiş şəxs22, Zərərçəkmiş şəxs12, Zərərçəkmiş şəxs16, Zərərçəkmiş şəxs51, Zərərçəkmiş şəxs89 qızının nümayəndəsi X13, Zərərçəkmiş şəxs55, Zərərçəkmiş şəxs85, Zərərçəkmiş şəxs92, Zərərçəkmiş şəxs102, Zərərçəkmiş şəxs163, X14, Zərərçəkmiş şəxs158, Zərərçəkmiş şəxs192, Zərərçəkmiş şəxs159, Zərərçəkmiş şəxs156, X28, X18, Zərərçəkmiş şəxs190, Zərərçəkmiş şəxs164, Zərərçəkmiş şəxs176, Zərərçəkmiş şəxs165 Xıdırilyasoviç, Zərərçəkmiş şəxs167, Zərərçəkmiş şəxs115, Zərərçəkmiş şəxs62, Zərərçəkmiş şəxs10, Zərərçəkmiş şəxs84 Abduxəlim qızı, Zərərçəkmiş şəxs177, Zərərçəkmiş şəxs77, Zərərçəkmiş şəxs108 nümayəndəsi X25, Zərərçəkmiş şəxs15, Zərərçəkmiş şəxs31, Zərərçəkmiş şəxs52, X2, X44, Zərərçə kmiş şəxs107, Zərərçəkmiş şəxs144, Zərərçəkmiş şəxs106, Zərərçəkmiş şəxs127, Zərərçəkmiş şəxs160, Zərərçəkmiş şəxs172, Zərərçəkmiş şəxs24, Zərərçəkmiş şəxs150, Zərərçəkmiş şəxs20, Zərərçəkmiş şəxs94, Zərərçəkmiş şəxs4, Zərərçəkmiş şəxs60 və Zərərçəkmiş şəxs87 vurulmuş maddi ziyanın ödənildiyi, iş üzrə zərərçəkmiş şəxslərdən Zərərçəkmiş şəxs44 1 otaqlı, 40,28 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs3 3 otaqlı, 75,51 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs100 1 otaqlı, 40,28 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs118 2 otaqlı, 54,56 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs91 2 otaqlı, 54,56 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs109 2 otaqlı, 54,56 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs78 3 otaqlı, 75,51 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs1 91 3 otaqlı, 75,51 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs39un 3 otaqlı, 75,51 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, X3 2 otaqlı, 54,56 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Şahid49 2 otaqlı, 54,56 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs71 2 otaqlı, 54,56 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs101 2 otaqlı, 34,79 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs68 2 otaqlı, 54,56 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs81 2 otaqlı, 54,56 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Şahid16 1 otaqlı, 37,81 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs23 3 otaqlı, 75,51 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, X10 3 otaqlı, 75,51 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs162 2 otaqlı, 54,56 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs137 3 otaqlı, 75,51 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs74 2 otaqlı, 54,56 kv.m ölçülü təmirli mənzillə, Zərərçəkmiş şəxs76 1 otaqlı, 40,28 kv.m ölçülü təmirli mənzillə və Zərərçəkmiş şəxs97 1 otaqlı, 36,47 kv.m ölçülü mənzili əvəzsiz olaraq təmin olunduqları nəzərə alınması və həmin zərərçəkmiş şəxslərə izah olunur ki, vurulmuş ziyan və əldən çıxmış fayda ilə bağlı, həmçinin üçüncü şəxs - hüquqi şəxslər "xxxx" MTK və “Kristall Bakı ASC”-nə "xxxx"xxxx"xxxx" (MMC) MTK-nin müvafiq öhdəliklərinin icrası ilə bağlı onlar tərəfindən yuxarıda qeyd edilən zərərçəkmiş şəxslərə vurulmuş maddi ziyanın ödənilməsi və qeyd edilən zərərçəkmiş şəxsləri mənzil sahələri ilə təmin etmələri ilə bağlı onlara dəymiş maddi ziyanla bağlı mülki mühakimə icraatı qaydasında iddia tələbi ilə təqsirləndirilən şəxslər Məhkum1, Məhkum2 və həmçinin digər şəxslərə qarşı müvafiq m əhkəməyə müraciət etmək hüquqlarının olması, iş üzrə zərərçəkmiş şəxslər Zərərçəkmiş şəxs11, Zərərçəkmiş şəxs130, X19, Zərərçəkmiş şəxs74, Zərərçəkmiş şəxs132, Zərərçəkmiş şəxs59, Zərərçəkmiş şəxs18, Zərərçəkmiş şəxs74, Zərərçəkmiş şəxs132, Zərərçəkmiş şəxs59, Zərərçəkmiş şəxs18, Zərərçəkmiş şəxs67, Zərərçəkmiş şəxs35, Zərərçəkmiş şəxs117, Zərərçəkmiş şəxs45, Zərərçəkmiş şəxs28, Zərərçəkmiş şəxs95, Zərərçəkmiş şəxs95, Zərərçəkmiş şəxs90, Zərərçəkmiş şəxs8, Zərərçəkmiş şəxs69, Şahid49, Zərərçəkmiş şəxs110, Zərərçəkmiş şəxs34 və Zərərçəkmiş şəxs6 mülki mühakimə icraat qaydasında «Yeni Yasamal” MTK-ya qarşı vermiş olduqları iddia tələbləri təmin olunaraq, yuxarıda qeyd edilməklə "xxxx" MTK-nın Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 2 -ci mərtəbəsindəki 2 otaqlı, 101 m2 sahəli 10 №-li mənzilin Zərərçəkmiş şəxs11, "xxxx" MTKnın Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 3-cü mərtəbəsindəki 2 otaqlı, 98,8 m2 sahəli 14 №-li mənzilin X26, "xxxx" MTK-nın Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 4-cü mərtəbəsindəki 2 otaqlı, 98,8 m2 sahəli 22 №-li mənzilin X19, "xxxx" MTK-nın Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 5-ci mərtəbəsindəki 2 otaqlı, 99 m2 sahəli 27 №-li mənzilin Zərərçəkmiş şəxs74, "xxxx" MTK-nın Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 5-ci mərtəbəsindəki 3 otaqlı, 155,6 m2 sahəli 29 №- li mənzilin Zərərçəkmiş şəxs132, "xxxx" MTK-nın Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 6-cı mərtəbəsindəki 2 otaqlı, 99 m2 sahəli 35 №-li mənzilin Zərərçəkmiş şəxs59, "xxxx" MTK-nın Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 8-ci mərtəbəsindəki, 2 otaqlı, 98,8 m2 sahəli 54 №-li mənzilin Zərərçəkmiş şəxs18, "xxxx" MTK-nın Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 11-ci mərtəbəsindəki 2 otaqlı, 98,8 m2 sahəli 78 №-li mənzili Zərərçəkmiş şəxs67, "xxxx" MTKnın Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 12-ci mərtəbəsindəki 1 otaqlı, 52,5 m2 sahəli 81 №-li mənzili Zə rərçəkmiş şəxs35, "xxxx" MTK-nın Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 14-cü mərtəbəsindəki 3 otaqlı, 155,6 m2 sahəli 101 №-li mənzili Zərərçəkmiş şəxs117, "xxxx" MTK-nın Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 16-cı mərtəbəsindəki 2 otaqlı, 101 m2 sahəli 114 №-li mənzilin Zərərçəkmiş şəxs45, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 3 otaqlı, 130,5 m2 sahəli 127 №-li mənzili Zərərçəkmiş şəxs28, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan 2 otaqlı, 94,6 metr2 sahəli 136 №-li mənzilin Zərərçəkmiş şəxs95, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK- nın tikilməkdə olan binasının 2 otaqlı, 94,6 m2 sahəli 160 №-li mənzilin Zərərçəkmiş şəxs90, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 3 otaqlı, 152,8 m2 sahəli 173 №-li mənzilin Zərərçəkmiş şəxs8, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 2 otaqlı, 85,8 m2 sahəli 177 №-li mənzilin Zərərçəkmiş şəxs69, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 3 otaqlı, 152,8 m2 sahəli 197 №-li mənzili Şahid49, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 1 otaqlı, 66 m2 sahəli 198 №-li mənzilin Zərərçəkmiş şəxs110, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nı n tikilməkdə olan binasının 3 otaqlı, 130,5 m2 sahəli 207 №-li mənzilin Zərərçəkmiş şəxs34, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, M.Xiyabani küçəsində yerləşən həmin MTK-nın tikilməkdə olan binasının 3 otaqlı, 152,8 m2 sahəli 221 №-li mənzilin Zərərçəkmiş şəxs6 tərəfindən, həmçinin zərərçəkmiş şəxslər Zərərçəkmiş şəxs199, X15, Zərərçəkmiş şəxs85, X22, Zərərçəkmiş şəxs182, Zərərçəkmiş şəxs180 mülki mühakimə icraat qaydasında «Yüksəliş-C” MTK-ya qarşı vermiş olduqları iddia tələbləri təmin olunaraq, yuxarıda qeyd edilməklə Bakı şəhəri, Xətai rayonu, M.Hadi küçəsi, 2337-ci məhəllədə 2008-2013- cü illərdə inşa etdiyi 1 girişli, 20 mərtəbəli binanın 2 otaqlı, 109,2 m2 sahəli 30 №-li mənzilin Zərərçəkmiş şəxs199, Bakı şəhəri, Xətai rayonu, M.Hadi küçəsi, 2337-ci məhəllədə 20082013-cü illərdə inşa etdiyi 1 girişli, 20 mərtəbəli binanın 3 otaqlı, 157,8 m2 sahəli 79 №-li mənzilin Zərərçəkmiş şəxs85, Bakı şəhəri, Bakı şəhəri, Xətai rayonu, M.Hadi küçəsi, 2337-ci məhəllədə 2008-2013-cü illərdə inşa etdiyi binanın 2 otaqlı, 115,3 m2 sahəli 138 №-li mənzilin Zərərçəkmiş şəxs168, Bakı şəhəri, Xətai rayonu, M.Hadi küçəsi, 2337-ci məhəllədə 2008- 2013-cü illərdə inşa etdiyi 1 girişli, 20 mərtəbəli binanın 3 otaqlı, 157,8 m2 sahəli 69 №-li mənzilin X15, Bakı şəhəri, Xətai rayonu, M.Hadi küçəsi, 2337-ci məhəllədə 2008- 2013-cü illərdə inşa etdiyi 1 girişli, 20 mərtəbəli binanın 2 otaqlı, 115 kvadrat metr sahəli, ümumi dəyəri 56000 manat təşkil edən 163 saylı mənzilin Zərərçəkmiş şəxs170, Bakı şəhəri, Xətai rayonu, M.Hadi küçəsi, 2337-ci məhəllədə 20082013-cü illərdə inşa etdiyi 1 girişli, 20 mərtəbəl i binanın 1-ci mərtəbəsində yerləşən 74 və128 m2 qeyri-yaşayış sahəsinin Zərərçəkmiş şəxs182, Bakı şəhəri, Xətai rayonu, M.Hadi küçəsi, 2337-ci məhəllədə 2008-2013-cü illərdə inşa etdiyi 1 girişli, 20 mərtəbəli binanın 132 m2 qeyri-yaşayış sahəsinin Zərərçəkmiş şəxs180, Bakı şəhəri, Xətai rayonu, M.Hadi küçəsi, 2337-ci məhəllədə 2008-2013-cü illərdə inşa etdiyi 1 girişli, 20 mərtəbəli binanın 104 m2 qeyri-yaşayış sahəsinin Zərərçəkmiş şəxs180 tərəfindən qanuni əsaslarla vicdanlı alıcı kimi almış olduğu və həmin mənzilin ona məxsus olması müəyyən edildiyi, həmçinin həmin halların məhkəmə baxışı zamanı da təsdiq olunduğu nəzərə alınaraq qeyd edilən mənzillərlə bağlı Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının, həmçinin Baki Apellyasiya Məhkəməsi və müvafiq birinci instansiya məhkəmələrinin yuxarıda qeyd edilən qanuni qüvvəyə minmiş aktlarının (qətnamə və qərarların) qəbul edildiyi nəzərə alınması, iş üzrə zərərçəkmiş şəxs, mülki iddiaçılar: Zərərçəkmiş şəxs35, Zərərçəkmiş şəxs21, Zərərçəkmiş şəxs74, Zərərçəkmiş şəxs62, Zərərçəkmiş şəxs137, Zərərçəkmiş şəxs131, Zərərçəkmiş şəxs148, Zərərçəkmiş şəxs159, Zərərçəkmiş şəxs11, Zərərçəkmiş şəxs135, Zərərçəkmiş şəxs20, Zərərçəkmiş şəxs16, Zərərçəkmiş şəxs9, Zərərçəkmiş şəxs121, Zərərçəkmiş şəxs6, Zərərçəkmiş şəxs81, Zərərçəkmiş şəxs29, Zərərçəkmiş şəxs27, Zərərçəkmiş şəxs38, Zərərçəkmiş şəxs84, Zərərçəkmiş şəxs109, Zərərçəkmiş şəxs97, Zərərçəkmiş şəxs44, Zərərçəkmiş şəxs40, Zərərçəkmiş şəxs100, Zərərçəkmiş şəxs68, Zərərçəkmiş şəxs3, Kərimov Zərərçəkmiş şəxs88, Zərərçəkmiş şəxs10, Zərərçəkmiş şəxs106, Zərərçəkmiş şəxs 75, Zərərçəkmiş şəxs92, Zərərçəkmiş şəxs150, Zərərçəkmiş şəxs143, X20, X6, Zərərçəkmiş şəxs79, Zərərçəkmiş şəxs78, Zərərçəkmiş şəxs112, Zərərçəkmiş şəxs118, Zərərçəkmiş şəxs31, Zərərçəkmiş şəxs24, Zərərçəkmiş şəxs41, X9 və Zərərçəkmiş şəxs51, Zərərçəkmiş şəxs60, Zərərçəkmiş şəxs149 qızı, Zərərçəkmiş şəxs39, X28, X18, Zərərçəkmiş şəxs184, Zərərçəkmiş şəxs52 irəli sürmüş olduqları iddia tələblərinin baxılmamış saxlanılması və onlara, həmçinin həmin iş üzrə iddia tələbləri irəli sürməyən digər zərərçəkmiş şəxslərə onlara vurulmuş maddi ziyanın ödənilməsinə dair və həmçinin əldən çıxmış fayda ilə bağlı mülki mühakimə icraatı qaydasında iddia tələbləri ilə təqsirləndirilən şəxslər Məhkum1 və Məhkum2, həmçinin digər şəxslərə qarşı müvafiq məhkəməyə müraciət etmək hüquqları olduğunun izah edilməs i, iş üzrə zərərçəkmiş şəxs, mülki iddiaçılar Zərərçəkmiş şəxs38, Zərərçəkmiş şəxs189 və Zərərçəkmiş şəxs185 vurulmuş maddi ziyanın həcmi, həmçinin qeyd edilən zərərçəkmiş şəxslərin ailə vəziyyəti nəzərə alınaraq həmin zərərçəkmiş şəxslərin iş üzrə irəli sürmüş olduqları iddia tələblərinin tam təmin edilməsi və onlara vurulmuş maddi ziyanın ödənilməsinin təmin edilməsi üçün tutma təqsirləndirilən şəxslər: Məhkum1n və onun ailəsinə məxsus olmaqla Bakı şəhəri, 8-ci mikrorayon, S.S.Axundov küçəsi, 11B saylı binada yerləşən 93 №-li dəyərində mənzil, Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Biləcəri qəsəbəsi, Motodrom ətrafı, Yeni Məhəllə küçəsində yerləşən 1 №-li ev və Abşeron rayonu, Masazır qəsəbəsi, Xəqani küçəsində yerləşən 96 №-li evin dəyərindən birgə nikah dövründə əldə olunmuş ümumi əmlak kimi Mə hkum1 düşən payın üzərinə, həmçinin Məhkum2 və onun ailəsinə məxsus olmaqla Abşeron rayonu, Xırdalan şəhəri, 27-ci məhəllədəki 2a saylı binada yerləşən 20 №-li mənzilin dəyərindən birgə nikah dövründə əldə olunmuş ümumi əmlak kimi Məhkum2 düşən payın üzərinə yönəldilməsi və həmin zərərçəkmiş şəxs, mülki iddiaçılara qeyd edilən əmlak onlara vurulmuş maddi ziyanın aradan qaldırılması üçün yetərli olmadığı halda, onlara vurulmuş maddi ziyanın tam ödənilməsinə dair və həmçinin əldən çıxmış fayda ilə bağlı mülki mühakimə icraatı qaydasında iddia tələbi ilə təqsirləndirilən şəxslər Məhkum1, Məhkum2 və həmçinin digər şəxslərə qarşı müvafiq məhkəməyə müraciət etmək hüquqlarının olması, iş üzrə maddi sübutlar: "xxxx" MTK, "xxxx" MMC və "xxxx" MMC-nin (əvvəllər MTK-nın) təsis sənədlərinin və nizamna mələrin, tikintilərə icazə sənədlərinin, yuxarıda qeyd edilən zərərçəkmiş şəxslərin adlarına tərtib edilməklə həmin şəxslərə mənzillərin təkrar satışı haqqında vətəndaşların adlarına yazılmış müqavilələr və maliyyə arayışlarının, "xxxx" MTK, "xxxx" MMC və "xxxx" MMC-nin istintaq zamanı götürülmüş cəmi 3 (üç) ədəd möhürünün cinayət işinin materiallarında saxlanılması, iş üzrə məhkəmə xərcləri olan cəmi 1476 (bir min dörd yüz yetmiş altı) manat məbləğində pulun iş üzrə təqsirləndirilən şəxslər Məhkum1 və Məhkum2 müştərək qaydada dövlətin xeyrinə tutulması qərara alınmışdır. İşin halları: Məhkəmənin hökmünə əsasən, Məhkum1 və Məhkum2 ilə qabaqcadan əlbir olub cinayət əlaqəsinə girməklə öz qulluq mövqeylərindən istifadə etməklə, qeyriləri ilə qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs qismində etibar dan sui-istifadə etmə və aldatma yolu ilə özgənin əmlakını xeyli və külli miqdarda ziyan vurmaqla ələ keçirib təkrarən dələduzluq etmiş, xeyli və külli miqdarda ziyan vurmaqla qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs qismində, öz qulluq mövqeyindən istifadə etməklə etibardan sui-istifadə etmə və aldatma yolu ilə özgə əmlakını ələ keçirib təkrarən dələduzluq etməyə cəhd etmiş, qeyriləri ilə qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs qismində, öz qulluq mövqeyindən istifadə etməklə etibardan sui-istifadə etmə və aldatma yolu ilə özgənin əmlakının xeyli miqdarda ziyan vurmaqla ələ keçirilib təkrarən dələduzluq cinayətinin törədilməsində köməkçi qismində iştirak etmiş, istifadə etmək məqsədilə qabaqcadan əlbir olmuş bir qrup şəxs qismində təkrarən saxta möhür hazırlamış, vəzifəli şəxs qismində qabaqcada n əlbir olmuş bir qrup şəxslə tamah niyyəti ilə qeyrilərinin köməkçiliyi ilə rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edərək təkrarən vəzifə saxtakarlığı etmiş, həmçinin, xidməti vəzifələrin icrası ilə əlaqədar özü və üçüncü şəxslər üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə qabaqcadan əlbir olmuş bir qrup şəxs qismində öz qulluq səlahiyyətlərindən qulluq mənafeyinə qəsdən zidd olaraq istifadə edərək qeyrilərinin köməkçiliyi ilə fiziki şəxslərin hüquqlarına və qanuni mənafelərinə ağır nəticələrə səbəb olan mühüm zərər vurmaqla təkrarən vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə cinayətlərini törətmişlər. Belə ki, Məhkum1 və Məhkum2 "xxxx" MTK-nin inşa olunan binada qanuni sahibləri olan 80 mənzili saxta müqavilə və maliyyə arayışları əsasında 97 nəfərə yenidən sataraq həmin şəxslərə m əxsus ümumilikdə 4.441.159,85 manat (dörd milyon dörd yüz qırx bir min bir yüz əlli doqquz manat səksən beş qəpik) məbləğdə pul vəsaitini dələduzluq yolu ilə ələ keçirməklə, vəzifəli şəxs olaraq qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs qismində tamah niyyəti ilə rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edərək və eyni üsulla qeyrisinin köməkçiliyi ilə təkrarən vəzifə saxtakarlığı etmiş, öz qulluq mövqeyindən istifadə etməklə, qeyriləri ilə qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs qismində etibardan sui-istifadə etmə və aldatma yolu ilə özgənin əmlakını xeyli və külli miqdarda ziyan vurmaqla ələ keçirib təkrarən dələduzluq etmiş, xeyli və külli miqdarda ziyan vurmaqla qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs qismində, öz qulluq mövqeyindən istifadə etməklə etibardan sui-istifadə etmə və aldatma yol u ilə özgə əmlakını ələ keçirib təkrarən dələduzluq etməyə cəhd etmiş, qeyriləri ilə qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs qismində, öz qulluq mövqeyindən istifadə etməklə etibardan sui-istifadə etmə və aldatma yolu ilə özgənin əmlakının xeyli miqdarda ziyan vurmaqla ələ keçirilib təkrarən dələduzluq cinayətinin törədilməsində köməkçi qismində iştirak etmiş, həmçinin, qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs qismində və qeyrilərinin köməkçiliyi ilə xidməti vəzifələrin icrası ilə əlaqədar özü və üçüncü şəxslər üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə öz qulluq səlahiyyətlərindən qulluq mənafeyinə qəsdən zidd olaraq istifadə edərək, cəmi 23 fiziki şəxsin hüquqlarına və qanuni mənafelərinə ağır nəticələrə səbəb olan mühüm zərər vurmaqla təkrarən vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə cinayətlərin i törətmişlər. Bundan başqa, Məhkum1 və Məhkum2 "xxxx" MMC-nin inşa edilən binadan qanuni sahibləri olan 24 mənzili saxta müqavilə və maliyyə arayışları əsasında 30 nəfərə yenidən sataraq həmin şəxslərə məxsus ümumilikdə 1.612.950 (bir milyon altı yüz on iki min doqquz yüz əlli) manat məbləğdə pul vəsaitini dələduzluq yolu ilə ələ keçirməklə, vəzifəli şəxs olaraq qabaqcadan əlbir olmuş bir qrup şəxs qismində və qeyrilərinin köməkçiliyi ilə tamah niyyəti ilə rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edərək təkrarən vəzifə saxtakarlığı etmiş, istifadə etmək məqsədilə qabaqcadan əlbir olmuş bir qrup şəxs qismində saxta möhür hazırlamış, öz qulluq mövqeyindən istifadə etməklə, qeyriləri ilə qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs qismində etibardan sui-istifadə etmə və aldatma yolu ilə özgə nin əmlakını xeyli və külli miqdarda ziyan vurmaqla ələ keçirib təkrarən dələduzluq etmiş, öz qulluq mövqeyindən istifadə etməklə, qeyriləri ilə qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs qismində etibardan sui-istifadə etmə və aldatma yolu ilə özgənin əmlakını xeyli və külli miqdarda ziyan vurmaqla ələ keçirib təkrarən dələduzluq etməyə cəhd etmiş, qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs qismində xidməti vəzifələrin icrası ilə əlaqədar özü və üçüncü şəxslər üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə öz qulluq səlahiyyətlərindən qulluq mənafeyinə qəsdən zidd olaraq istifadə edərək, cəmi 7 fiziki şəxsin hüquqlarına və qanuni mənafelərinə ağır nəticələrə səbəb olan mühüm zərər vurulmaqla və qeyrilərinin köməkçiliyi ilə təkrarən vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə cinayətlərini törətmişlər. Hökmdən Dövlət ittihamçısı3 tərəfindən verilmiş apellyasiya protestinə və məhkumlar Məhkum1, Məhkum2, zərərçəkmiş şəxslər Zərərçəkmiş şəxs140 və Zərərçəkmiş şəxs189 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətlərinə əsasən işə baxan Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının (hakimlər Mursaqulov Vaqif Ənvər oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Abbasov Mirzəli Əbdüləli oğlu və Qaraqurbanlı Ramin Afad oğlundan ibarət tərkibdə) 17 fevral 2022-ci il tarixli qərarı ilə apellyasiya protesti və zərər çəkmiş şəxs Zərərçəkmiş şəxs189 apellyasiya şikayəti təmin edilmiş, məhkumlar Məhkum1, Məhkum2 və zərər çəkmiş şəxsin apellyasiya şikayətləri təmin edilməmiş, Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin 29 iyun 2021-ci il tarixli hökmü apellyasiya protestinə və zərərçəkmiş Zərərçəkmiş şəxs189 apellyasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilmiş, Məhkum1 CM-nin 178.3.2 və 29,178.3.2-ci maddələri ilə təyin edilmiş azadlıqdan məhrum etmə cəzasının müddəti 8 (səkkiz) il 6 (altı) ayadək, CM-nin 66.3-cü maddəsinə əsasən təyin edilmiş azadlıqdan məhrum etmə cəzasının müddəti isə 09 (doqquz) ilədək, Məhkum2 CM-nin 178.3.2 və 29,178.3.2-ci maddələri ilə təyin edilmiş azadlıqdan məhrum etmə cəzasının müddəti 8 (səkkiz) ilədək, CM-nin 66.3-cü maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq təyin edilmiş azadlıqdan məhrum etmə cəzasının müddəti 8 (səkkiz) il 6 (altı) ayadək artırılmış, hökm qalan hissələrdə isə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 17 fevral 2022-ci il tarixli qərarından məhkumlar Məhkum1 və Məhkum2 müdafiəçisi İ.İ.İbadov ayrı-ayrılıqda kassasiya şikayətləri verər ək apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının hər ikisinə aid hissədə dəyişdirilərək onlara təyin olunmuş cəzaların yüngülləşdirilməsini, Məhkum1 məxsus ünvan 4ün və ünvan 5in və Məhkum2 məxsus ünvan 6 mənzilin üzərlərinə qoyulmuş həbsin götürülməsinə dair qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Kassasiya şikayətlərinin dəlilləri: Əsasən Məhkum1 və Məhkum2 təqsirli bilindikləri cinayətlərin hallarına, onların barəsində qəbul edilmiş yekun məhkəmə aktlarına, Azərbaycan Respublikası CinayətProsessual Məcəlləsinin (bundan sonra mətndə CPM-nin) bir sıra normalarına, habelə cəza təyin etmə ilə bağlı CM-nin müvafiq maddələrinə istinad edən müdafiəçi İ.İ.İbadov kassasiya şikayətlərini onunla əsaslandırmışdır ki, hüquqlarını müdafiə etdiyi Məhkum1 əvvəllər məhkum olunmamış, ali təhsilli olmaql a elmlər namizədidir, müsbət xarakterizə olunur, onu üç övladı vardır, cinayət nəticəsində dəymiş zərəri aradan qaldıraraq zərərçəkmiş şəxslərlə razılıq əldə etmiş, ibtidai istintaq zamanı istintaqla əməkdaşlıq edərək cinayətin açılmasına və zərərin aradan qaldırılmasında fəal köməklik etmiş, uzun müddətdir ki, ağır xəstəliklərdən əzab çəkərək həmin xəstəliklərdən müalicə olunur. Həmçinin müdafiəçi qeyd etmişdir ki, ibtidai istintaq zamanı Məhkum1 cəzasını ağırlaşdıran heç bir hal müəyyən olunmamış və bu fakt cinayət işi üzrə tərtib olunmuş ittiham aktında da öz əksini tapmışdır. Eyni zamanda zərər çəkmiş şəxslərin əksəriyyəti sonradan müvafiq mənzillərlə təmin edilmiş və onların Məhkum1 qarşı heç bir şikayət və tələbləri yoxdur. Lakin qeyd olunanlar apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərə findən nəzərə alınmayaraq ona açıq-aşkar ağır cəza təyin edilmişdir. Halbuki, şərh edilən hallara görə onun barəsində CM-nin 62-ci maddəsi tətbiq edilməklə təqsirli bilindiyi maddələrin sanksiyalarının aşağı həddindən az cəzasının təyin edilməsi mümkün idi. Həmçinin müdafiəçi İ.İ.İbadov Məhkum1 məxsus ünvan 4in və ünvan 5in üzərlərinə qoyulmuş həbsin götürülməsi barədə qərarın qəbul edilməsini xahiş etmiş, lakin bu tələbi ilə bağlı hər hansı dəlilə əsaslanmamışdır. Bundan başqa, müdafiəçi İ.İ.İbadov Məhkum2 barəsində də eyni məzmunlu kassasiya şikayəti verərək, sonuncunun əvvəllər məhkum olunmaması, ali təhsilli olması, müsbət xarakterizə olunması, üç övladı olması, cinayət nəticəsində dəymiş zərəri aradan qaldıraraq zərərçəkmiş şəxslərlə razılıq əldə etməsini, ibtidai istintaq zamanı isti ntaqla əməkdaşlıq edərək cinayətin açılmasında və zərərin aradan qaldırılmasında fəal köməklik etməsi, həmçinin cəzasını ağırlaşdıran heç bir halın müəyyən edilməməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən nəzərə alınmadan ona ağır cəza təyin edilməsini iddia edir. Bununla yanaşı müdafiəçi kassasiya şikayətində Məhkum2 məxsus ünvan 6 mənzilə əsassız olaraq həbs qoyulmasını da qeyd etmiş və həmin əmlakın üzərindən həbsin götürülməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etsə də, bu tələbi ilə bağlı hər hansı dəlil irəli sürməmişdir. Qeyd olunanları nəzərə alaraq müdafiəçi onun kassasiya şikayətlərinin təmin olunmasını xahiş edir. Kassasiya şikayətlərinə baxılmasının vaxtı və yeri haqqında cinayət prosesi iştirakçıları qanuna müvafiq qaydada və müddətdə məlumatlandırılmış, lakin Məhku m2 məhkəmə iclasında iştirak etmək arzusunu bildirməyərək bu haqda ərizə ilə Ali Məhkəməyə müraciət etməmiş, Məhkum1 məhkəmə iclasında iştirak etmək istəməsi barədə ərizəsi Ali Məhkəməyə 12 sentyabr 2023-cü il tarixdə daxil olmuş, iş üzrə çoxsaylı zərər çəkmiş şəxslərin əksəriyyəti isə naməlum səbəblərdən məhkəməyə gəlməmişlər. İlk növbədə məhkəmə kollegiyası Məhkum1 ərizəsi ilə bağlı proses iştirakçılarının rəylərini dinləyib müzakirə edərək və kassasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən yalnız hüququn düzgün tətbiq edilib-edilməməsi məsələlərinə baxılmasını, digər tərəfdən isə onun müdafiəçisi İ.İ.İbadovun məhkəmə iclasında iştirak etməsini nəzərə alaraq adı çəkilən məhkumun müraciətinin təmin edilməməsini və kassasiya şikayətlərinə onun iştirakı olmadan baxılmasını mümkün bilmişdir. Eyn zamanda məhkəmə kollegiyası cinayət prosesi iştirakçılarının rəylərini dinləyərək və CPM-nin 419.4-cü maddəsinin tələblərinə əsaslanaraq kassasiya şikayətlərinə Məhkum2 və məhkəməyə gəlməmiş zərər çəkmiş şəxslərin də iştirakları olmadan kassasiya şikayətlərinə baxılmasının mümkün hesab edilməsi haqqında qərar qəbul etmişdir. Belə ki, CPM-nin 419.4-cü maddəsinə əsasən, kassasiya instansiyası məhkəməsinin iclası hansı məhkəmə qərarına və hansı əsaslarla baxılması, kimlərin məhkəmə tərkibinə daxil olması və məhkəmənin iclas zalında cinayət prosesi iştirakçılarından kimlərin iştirak etməsi barədə məhkəmə iclasında sədrlik edənin elanı ilə açılır. Şikayət vermiş və lazımi qaydada məlumatlandırılmış şəxsin olmaması kassasiya instansiyası məhkəməsi iclasının davam etdirilməsini istisna etmir. Hü quqi məsələlər: Müdafiəçi İ.İ.İbadovun kassasiya şikayətlərinin məzmunundan göründüyü kimi, onun müəllifi apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarından verdiyi həmin şikayətlərində əsasən məhkumlar Məhkum1 və Məhkum2 cəzanı yüngülləşdirən hallar düzgün nəzərə alınmadan həddindən artıq ağır cəzaların təyin edilməsini iddia edərək həmin cəzaların yüngülləşdirilməsi və bu əsasla mübahisələndirdiyi qərarın dəyişdirilməsi barədə tələbini CPM-nin 416.1.21-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hallarla əlaqələndirmişdir. CPM-nin 416.1.21-ci maddələrinə əsasən isə, məhkəmə cəzanı ağırlaşdıran və ya yüngülləşdirən halları nəzərə almadan cəza təyin etdikdə kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hökm və ya qərarını kassasiya qaydasında ləğv etmək və ya dəyişdirmək hüququna malikdir. Həmçinin müdafiəçi İ.İ.İbadov öz kassasiya müraciətlərində Məhkum1 və Məhkum2 məxsus əmlakların üzərindən həbsin götürülməsi barədə tələb irəli sürsə də, bu tələbini hər hansı hüquq normasına istinad etmədən müvafiq dəlillərlə əsaslandırmamışdır. Bununla belə, məhkəmə kollegiyası müdafiəçi İ.İ.İbadovun şikayətlərini kassasiya qaydasında baxılmalı müraciətlər kimi görür və buna görə Məhkum1 və Məhkum2 barəsindəki apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarını cinayət işinin materialları ilə əlaqəli şəkildə yoxlayıb aşağıdakıları qeyd edir. Əvvəlki qərarlarında olduğu kimi, məhkəmə kollegiyası yenə də vurğulamağı lazım bilir ki, CPM-nin 419.1-ci maddəsinə əsasən, kassasiya instansiyası məhkəməsi kassasiya şikayətinə və ya kassasiya protestinə mahiyyəti üzrə baxaraq müraciətin dəli llərindən asılı olmayaraq yalnız hüquq məsələləri üzrə cinayət qanununun və bu Məcəllənin normalarının tətbiqinin düzgünlüyünü yoxlayır. Qeyd olunan maddədən göründüyü kimi, sübutların mahiyyəti üzrə araşdırılması, mötəbərliliyi, kifayətliliyi, cinayət faktının müəyyən edilməsi, habelə birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələri tərəfindən çıxarılmış hökm və qərarların icrası və buna nəzarətin həyata keçirilməsi kimi məsələlərin həlli qanunla kassasiya instansiyası məhkəməsinin deyil, birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələrinin səlahiyyətinə aid edilmişdir. Bundan başqa, göstərilən normanın tələblərinə görə, kassasiya instansiyası məhkəməsi birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələrindən fərqli olaraq hər-hansı bir faktın baş verib-verməməsini müəyyən etmir və yalnız həmin məhkəmələr tərəfindən müəyyən edilmiş hallara əsasən cinayət və cinayət-prosessual qanunları normalarının düzgün tətbiq edilib-edilməməsi məsələlərinə öz münasibətini bildirir. Məhkəmə kollegiyası qanunvericiliyin tələblərinə əsaslanaraq onu da qeyd edir ki, kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hökm və ya qərarından verilmiş kassasiya şikayətinə və ya kassasiya protestinə əsasən işə baxır və bu baxışın nəticəsi olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən qəbul edilmiş məhkəmə aktına münasibətini bildirməklə CPM-nin 419.10-cu maddəsində sadalanan qərarlardan birini, yəni apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hökm və ya qərarını dəyişiklik edilmədən saxlanılması, həmin hökm və ya qərarın ləğv edilməsi və işin yeni apellyasiya baxışına təyin edilməs i və ya cinayət işinin icraatına xitam verilməsi, yaxud da onların dəyişdirilməsi haqqında qərar, habelə hökmün və ya məhkəmənin digər qərarının icrası qaydasında icraat üzrə məhkəmə qərarını ləğv edərək, birinci və ya apellyasiya instansiyası məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və sübutlar əsasında yeni qərar qəbul edir (o şərtlə ki, həmin qərar məhkum edilmiş şəxsin vəziyyətinin ağırlaşdırılması ilə nəticələnməsin). Ümumiyyətlə, kassasiya instansiyası məhkəməsinin kassasiya müraciətlərinə baxılması üzrə səlahiyyətlərinin hüdudlarını CPM-nin 419 və 416-cı maddələri müəyyən edir. Bu baxışın nəticəsində kassasiya kollegiyası tərəfindən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarlarının ləğv edilməsi və dəyişdirilməsi əsasları isə CPM-nin 416-cı maddəsində müəyyən edilmişdir. Məhz həmin madd ədə təsbit edilən əsaslar (ən azından həmin əsaslardan biri) olduqda Ali Məhkəmənin Cinayət Kollegiyası apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarını kassasiya qaydasında ləğv etməyə və yaxud dəyişdirməyə haqlıdır. Qanunvericiliyin təsvir edilən tələblərinə əsaslanaraq kassasiya şikayətlərinin dəlillərinə cavab verən məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, həmin şikayətlərin məzmununa görə, müdafiəçi İ.İ.İbadov öz müraciətlərində birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələri tərəfindən müəyyən edilmiş faktları, Məhkum1 və Məhkum2 ittiham olunduqları cinayət əməllərini törətmələrinin sübuta yetirilib-yetirilməməsini və bu əməllərin hüquqi tövsifini mübasiləndirmir və apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən həm cəza təyini, həm də məhkumlara məxsus əmlakların üzərinə həbsin qoyulması ilə bağlı onların barəsində qeyri-humanist və ədalətsiz yekun məhkəmə aktının qəbul edilməsini iddia edir. Ona görə də məhkəmə kollegiyası məhkumlar Məhkum1 və Məhkum2 təqsirlilikləri, onların əməllərinin hüquqi tövsifi barədə məsələlərin müzakirə edilməsini zəruri hesab etmir və sonuncuların barəsində istər cəza tədbirinin seçilməsi, istərsə də onlara məxsus əmlakların üzərinə həbsin qoyulması və bu əmlakların onlara düşən pay hissələrində mülki iddiaların ödənilməsinə yönəldilməsi ilə əlaqədar ilk növbədə qeyd edir ki, cinayət törətmiş şəxsə təyin edilən hər bir cəza törədilmiş cinayətin ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə və xarakterinə, həmin şəxsi səciyyələndirən, habelə cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallara, şəxsin cinayətin törədilməsində iştirakçılıq dərəcəsinə, onun həm bundan əvv əl, həm də bundan sonrakı davranışına və bu məsələnin həlli zamanı mühüm əhəmiyət kəsb edən digər hallara uyğun olmalı, cəzanın məqsədinə xidmət etməli və cəmiyyətdə tam mənada sosial ədaləti bərpa etməlidir. Bu qənaət Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının və cinayət qanunu normalarının aşağıdakı tələblərindən, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun hüquqi mövqeyindən və Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun Qərarlarında əksini tapmış izah və tövsiyələrdən irəli gəlir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının (bundan sonra mətndə Konstitusiyanın) 12-ci maddəsinin I hissəsi insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsini dövlətin ali məqsədi olduğunu təsbit edir. Konstitusiyanın 26-cı maddəsinin II hissəsinə görə, dövlət hər kə sin hüquqlarının və azadlıqlarının müdafiəsinə təminat verir. Konstitusiyanın 71-ci maddəsinin I hissəsinin tələbindən görünür ki, Konstitusiyada təsbit edilmiş insan və vətəndaş hüquqlarını və azadlıqlarını gözləmək və qorumaq qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyəti orqanlarının borcudur. İnsan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi məqsədi ilə dövlət səmərəli hüquqi mexanizmlər yaratmaqla, ədalət mühakiməsinin həyata keçirilmə prosesində hüquq və azadlıqların bərpasına nail olur. Hər kəsin hüquq və azadlıqlarının dövlət tərəfindən müdafiəsinə təminat verən Konstitusiya müddəaları, həmçinin cinayət törətməkdə təqsiri olmayan şəxslərin cinayət prosesini həyata keçirən orqanların vəzifəli şəxslərinin və ya hakimlərin özbaşına hərəkətləri ilə qanunsuz şübhə altına alın masının, ittiham və ya məhkum edilməsinin yol verilməz olduğunu ehtiva edir. Büununla yanaşı Konstitusiyanın təsvir edilən müddəaları hər bir insanın və ümumlikdə dövlətin və cəmiyyətin cnayətkar qəsdlərdən qorunmasını, belə qəsdlər nəticəsində zərər çəkmiş şəxslərin də pozulmuş hüquqlarının bərpa edilməsini, sonuncuların vurulmuş zərərin ödənilməsini və ya aradan qaldırılmasını tələb etmək hüququnun müvafiq orqanlar, o cümlədən məhkəmələr tərəfindən təmin edilməsini, digər tərəfdən isə hər hansı cinayətin törədilməsində təqsirli bilinmiş şəxslərin qanuna müvaq qaydada və əsaslarla cinayət məsuliyyətinə cəlb edilmələrini və onların barəsində bu və ya digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirin tətbiq edilməsini, cəzanın məqsədlərinə nail olunmasını, cinayətkarlığın qarşısınun alınması üçün la zımi tədbirlərin görülməsini də nəzərdə tutur. CM-nin 2.1 və 2.2-ci maddələrinin tələblərindən görünür ki, Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin vəzifələri sülhü və bəşəriyyətin təhlükəsizliyini təmin etməkdən, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını, mülkiyyəti, iqtisadi fəaliyyəti, ictimai qaydanı və ictimai təhlükəsizliyi, ətraf mühiti, Azərbaycan Respublikasının konstitusiya quruluşunu cinayətkar qəsdlərdən qorumaqdan, habelə cinayətlərin qarşısını almaqdan ibarətdir. Bu vəzifələri həyata keçirmək üçün Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsi cinayət məsuliyyətinin əsaslarını və prinsiplərini, şəxsiyyət, cəmiyyət və dövlət üçün təhlükəli olduğuna görə cinayət sayılan əməllərin dairəsini və həmin cinayətlərin törədilməsinə görə tətbiq edilən cəzaların növlərini, həddini v ə həcmini, habelə digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirləri müəyyən edir. CM-nin 8-ci maddəsinə əsasən cinayət törətmiş şəxs haqqında tətbiq edilən cəza və ya digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirlər ədalətli olmalıdır, yəni cinayətin xarakterinə və ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə, onun törədilməsi hallarına və cinayət törətməkdə təqsirli bilinən şəxsin şəxsiyyətinə uyğun olmalıdır. CM-nin 41.1-ci maddəsinin müddəalarından göründüyü kimi, cəza məhkəmə hökmü ilə təyin edilən cinayət-hüquqi xarakterli tədbirdir. Cəza cinayət törətməkdə təqsirli hesab edilən şəxsə tətbiq olunur və həmin şəxs barəsində bu Məcəllə ilə müəyyən edilən məhrumiyyətlər yaradılmasından və ya onun hüquq və azadlıqlarının məhdudlaşdırılmasından ibarətdir. CM-nin 41.2-ci maddəsində təsbit edilmişdir ki, cəza sosial əd alətin bərpası, məhkumun islah edilməsi və həm məhkumlar, həm də başqa şəxslər tərəfindən yeni cinayətlərin törədilməsinin qarşısını almaq məqsədi ilə tətbiq edilir. CM-nin 58.1-ci maddəsində göstərilir ki, cinayət törətməkdə təqsirli bilinən şəxsə, bu Məcəllənin Ümumi hissəsinin müddəaları nəzərə alınmaqla Xüsusi hissəsinin müvafiq maddələrində nəzərdə tutulmuş hədlərdə ədalətli cəza təyin edilir. CM-nin 58.3-cü maddəsinin tələblərinə görə, cəza təyin edilərkən törədilmiş cinayətin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsi, təqsirkarın şəxsiyyəti, o cümlədən cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallar, habelə təyin olunmuş cəzanın şəxsin islah olunmasına və onun ailəsinin həyat şəraitinə təsiri nəzərə alınır. Cəza təyin edilərkən məhkəmələr tərəfindən nəzərə alınmalı olan cəzanı yüngü lləşdirən hallar CM-nin 59.1.1-59.1.14-cü maddəsində, cəzanı ağırlaşdıran hallar isə CM-nin 61.1.1-61.1.13-cü maddəsində nəzərdə tutulmuşdur. Eyni zamanda o da nəzərə alınmalıdır ki, CM-nin 59.2-ci maddəsinə əsasən, cəza təyin edilərkən bu CM-nin 59.1.1-59.1.14-cü maddəsində göstərilməmiş başqa hallar da cəzanı yüngülləşdirən hal qismində nəzərə alına bilər, CM-nin 61.2-ci maddəsinin təlblərinə görə isə CM-nin 61.1.1-61.1.13-cü maddəsində göstərilməmiş hallar cəzanı ağırlaşdıran hal qismində nəzərə alına bilməz. CPM-nin 139.0.5-ci maddəsinə əsasən, cinayət təqibi üzrə icraat zamanı digər məsələlərlə yanaşı həmçinin cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallar da yalnız sübutlara əsasən müəyyən edilir. Bu o deməkdir ki, məhkəmə qərarlarında cəzanı yüngüll əşdirən (o cümlədən müstəsna hesab edilən) və ağırlaşdırıcı hallar barədə nəticələr də müvafiq sübutlar vasitəsi ilə əsaslandırılmalı, əsası olmayan mülahizə xarakteri daşımamalıdır. CPM-nin 144-cü maddəsi cinayət-mühakimə icraatını aparan orqanlardan, o cümlədən məhkəmədən cinayət təqibi üzrə toplanılmış sübutları tam, hərtərəfli və obyektiv yoxlamağı tələb edir. Yoxlama zamanı toplanmış sübutlar təhlil olunur və bir-biri ilə müqayisə edilir, yeni sübutlar toplanır, əldə olunmuş sübutların mənbəyinin mötəbərliyi müəyyənləşdirilir. CPM-nin 145.1-ci maddəsinə görə, hər bir sübut mənsubiyyəti, mümkünlüyü, mötəbərliyi üzrə qiymətləndirilməlidir. CPM-nin 349.5-ci maddəsinə əsasən aşağıdakı hallarda məhkəmənin hökmü əsaslı hesab edilir: - məhkəmənin gəldiyi nəticələr yalnız məhkəmə iclasında tə dqiq edilmiş sübutlara əsaslandıqda; - bu sübutlar ittihamın qiymətləndirilməsi üçün kifayət etdikdə; - məhkəmənin müəyyən etdiyi hallar onun tədqiq etdiyi sübutlara uyğun gəldikdə. Qanunu bu normasının mənasına görə, hökmün məhkəmə iclasında tədqiq edilmiş sübutlara əsaslanmalı olması tələbi təkcə şəxsin təqsirli olub-olmamasına dəlalət edən sübutların deyil, həmçinin onun barəsində cəza tədbirinin seçilməsinə bu və ya digər şəkildə təsir edə biləcək sübutlara da aiddir. Göründüyü kimi, cinayət mühakimə icraatının obyektivliyi, qərəzsizliyi və ədalətliyi, cinayət mühakimə icraatında sübutların qiymətləndirilməsi prinsipləri, sübutlar və sübutetməyə dair normalar, o cümlədən CPM-nin 125, 143-146-cı maddələri, hökmün əsaslılığına dair müddəalar (CPM-nin 349.5-ci maddəsi) tələb edir ki, məhk əmə cinayət işlərinə faktlar əsasında baxsın, faktların müəyyən edilmiş sayılması üzrə qənaətini isə belə nəticəyə gəlmək üçün kifayət edən, həqiqiliyinə, yaranma mənbəyinə, əldə edilməsi hallarına şübhə olmayan (tam, hərtərəfli və obyektiv yoxlanılmış), mənsubiyyəti, mümkünlüyü, mötəbərliyi üzrə lazımınca qiymətləndirilmiş sübutların məcmusu ilə əsaslandırsın.Bu tələblərə isə həmçinin təqsirkarın barəsində bu və ya digər cinayət hüquqi xarakterli tədbirlərin tətbiq edilməsi zamanı da əməl olunmalıdır. Qeyd olunmalıdır ki, bu hüquqi mövqedən həmçinin Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu da çıxış edərək bir sıra qərarlarında vurğulamışdır ki, hər bir cinayət ilə onun törədilməsinə görə tətbiq olunduğu cəza arasında məqsədyönlü və əsaslı bağlılıq olmalıdır. (CM-nin 48-ci maddəsinin, CM-nin 53.4-cü maddəsinin və Azərbaycan Respublikası Cəzaların İcrası Məcəlləsinin 112.1-ci maddəsinin şərh edilməsi haqqında Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun müvafiq olaraq 23 iyul 2004-cü il və 17 mart 2011-ci il tarixli qərarları). Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 59.1.9 və 60-cı maddələrinin bəzi müddəalarının şərh edilməsinə dair” 2 aprel 2012-ci il tarixli qərarında qeyd edilmişdir ki, cinayət qanunvericiliyində cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halların müəyyən edilməsi məhkəmə tərəfindən cəza hüdudları daxilində cəzanın ədalətli təyin edilməsinə və təyin edilmiş cəzanın hər bir konkret halda fərdiləşdirilməsinə xidmət edir. Belə ki, məhkəmə cinayət mühakimə icraatı zamanı ittiham hökmü ilə cəza təyin edərkən törədilmiş cinayətin xarakterini və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, təqsirkarın şəxsiyyətini, o cümlədən cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halları, habelə təyin olunmuş cəzanın şəxsin islah olunmasına və onun ailəsinin həyat şəraitinə təsirini nəzərə almalıdır. Bu baxımdan cəzanı yüngülləşdirən halların düzgün müəyyən olunması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun sözügedən qərarına əsasən, cəzanı yüngülləşdirən hal təqsirkarın şəxsiyyətinə, törədilmiş cinayətə aid olan və müvafiq olaraq cinayət törədənin özünün və onun törətdiyi cinayət əməlinin təhlükəliliyini azaldan hallardır. Həmçinin, “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 53.4-cü maddəsinin və Azərbaycan Respublikası Cəzaların İcrası Məcəlləsinin 112.1-ci maddəsinin şərh edilmə sinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun 17 mart 2011-ci il tarixli qərarında cəzanın mahiyyəti və məqsədləri ilə bağlı qeyd edilmişdir ki, cinayət qanunvericiliyinin quruluşu və məzmunu CM-nin vəzifələrinin təminatına xidmət edir. Cinayət qanunvericiliyinə əsasən hər bir cinayət xarakterli ictimai təhlükəli əməl törədən şəxs cəzalandırılmalıdır. Cəza bir tərəfdən, törədilən cinayətə görə dövlətin reaksiyasıdır, digər tərəfdən isə cinayət əməlini törədən üçün onun törətdiyi cinayətin cinayət-hüquqi nəticəsidir. Bundan başqa, cəza təyini sahəsində vahid məhkəmə təcrübəsinin formalaşdırılması məqsədilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumu tərəfindən 25 iyun 2003-cü il tarixdə qəbul edilmiş “Məhkəmələr tərəfindən cinayət cəzalarının təyin edilməsi tə crübəsi haqqında” Qərarda məhkəmələrə hər bir konkret halda təqsirləndirilən şəxslərə cəzaların təyin edilməsinə fərdi yanaşılması, cinayət qanununun vəzifələri və cəzanın məqsədindən bəhs edən CM-nin 2 və 41-ci maddələrinin həyata keçirilməsinin sözsüz təmin edilməsi tövsiyyə edilmişdir. Həmin Qərarın 1-ci bəndinin 2 və 3-cü abzasına görə cinayət qanununun ədalət prinsipindən bəhs edən CM-nin 8-ci maddəsinə görə cinayət törətmiş şəxs haqqında tətbiq edilən cəza cinayətin xarakterinə və ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə, onun törədilmə şəraitinə, təqsirkarın şəxsiyyətinə uyğun olmalıdır. Habelə cinayətin ictimai təhlükəliliyinin xarakteri qəsdin obyektindən, təqsirin formasından və əməlin Cinayət Məcəlləsinin 15-ci maddəsi ilə hansı cinayətlər kateqoriyasına aid edilməsindən asılıdır. Cinayə tin ictimai təhlükəlilik dərəcəsi isə onun törədilmə hallarına (məsələn, cinayətkar niyyətin həyata keçirilmə dərəcəsi, üsulu, vurulmuş zərərin həcmi və baş vermiş nəticələrin ağırlığı, iştirakçılıqla törədilmiş cinayətlərdə təqsirli şəxslərin rolu və s.) əsasən müəyyən edilir. Qeyd olunan Qərarın 2-ci bəndinin 5-ci abzasında göstərilmişdir ki, cəzaların tətbiqi məsələsi müzakirə edilərkən cəzanın növü və miqdarının seçilməsinin mühüm əhəmiyyəti vardır. Cəza birinci növbədə təqsirləndirilən şəxsin islah olunmasına xidmət etməlidir. “Məhkəmə hökmü haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 24 dekabr 2021-ci il tarixli 15 saylı Qərarının 45-ci bəndində məhkəmələrin cəza təyini zamanı təqsirkara həm yüngüllük, həm də ağırlıq baxımından açıq-aşkar ədalətsiz cəza təyin edilməsi hallarına yol verməməli, CM-nin 58.3-cü maddəsinə əsasən törədilmiş cinayətin xarakterini və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, təqsirkarın şəxsiyyətini, cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halları, habelə cəzanın onun islah olunmasına və ailəsinin həyat şəraitinə təsirini nəzərə almaları tövsiyə edilmişdir. Qərarın göstərilən bəndində həmçinin qeyd olunmuşdur ki, bu zaman hökmdə cinayətin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, habelə təqsirkarın şəxsiyyətini göstərən hansı konkret halların nəzərə alındığı göstərilməli, seçilən cəzanın və ya digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirin təqsirləndirilən şəxsin islah olunması, ailəsinin həyat şəraitinə təsiri baxımından məqsədəuyğun olması izah edilməlidir. Qərarın 46-cı bəndində məhkəmələrə o, da izah edilmişdir ki, məhkəmələr cəza təyin i məsələsinin həlli ilə əlaqədar təqsirləndirilən şəxsin istər cəzasını yüngülləşdirən, istərsə də cəzasını ağırlaşdıran halları müəyyən edərkən, onların ittiham aktında bu qisimdə göstərilib-göstərilməməsindən asılı deyillər. Təhlil edilən Qərarın 47, 48, 53, 56-cı bəndlərinə görə, məhkəmələr CPM-nin 346.1.11- 346.1.14-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş cəzanın təyini üzrə məsələlərin həlli zamanı hökmdə məhkəmənin gəldiyi nəticələrin motivlərinin göstərilməsini tələb edən CPM-nin 353.2.7-ci maddəsinə ciddi əməl etməlidirlər. Məhkum1 və Məhkum2 barəsindəki cinayət işinin materiallarından göründüyü kimi, birinci instansiya məhkəməsi iş üzrə bütün sübutların obyektiv araşdırılmasını təmin etdiyindən, hökmdən verilmiş apellyasiya protestində və apellyasiya şikayətlərində isə bununla bağlı tə ləblər irəli sürülmədiyindən apellyasiya instansiyası məhkəməsində təkrar araşdırmaya ehtiyac olmamış və məhkəmə tərəfindən bu müraciətlərin dəlilləri çərçivəsində baxılması, o cümlədən məhkumların haqqında cəza tədbirinin seçilməsinə dair məsələlər üzrə maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilibediləməməsinin yoxlanılması kifayət etmişdir. Məhkum1 və Məhkum2, hər birisinin haqqında seçilmiş cəza tədbirlərinin cəzanı yüngülləşdirən hallar kimi nəzərə alınmalı olan hallara uyğun olmaması barədə kassasiya şikayətlərinin dəlilləri ilə bağlı məhkəmə kollegiyası ilk növbədə qeyd edir ki, onların hökmlə təqsirli bilindikləri CM-nin 178.3.2-ci maddəsinin sanksiyasında beş ildən on ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə, CM-nin 308.2-ci maddəsinin sanksiyasında isə üç ilədək müddət ə müəyyən vəzifə tutma və ya müəyyən fəaliyyətlə məşğul olma hüququndan məhrum etmə və üç ildən yeddi ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzaları nəzərdə tutulmuşdur. Kassasiya qaydasında mübahsələndirilən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarından görünür ki, məhkəmə Məhkum1 və Məhkum2 barəsində cəza tədbirinin seçilməsi məsələsini həll edərkən onlar tərəfindən törədilmiş cinayətlərin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsi ilə yanaşı kassasiya şikayətlərində istinad olunmuş halları da Məhkum1 daimi yaşayış yeri üzrə müsbət xarakterizə olunmasını, əvvəllər məhkum olunmamasını, öz təqsirini qismən etiraf edərək peşman olmasını, öz şəxsi vəsaiti hesabına iş üzrə zərər çəkmiş şəxslərin bir hissəsinə vurulmuş maddi ziyanı aradan qaldırmasını, həmçinin zərər çəkmiş şəxslərin bir qi smi ilə barışıq əldə etməsini, ilk dəfə cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmasını, eyni zamanda Məhkum2 də daimi yaşayış yeri üzrə müsbət xarakterizə olunmasını, əvvəllər məhkum olunmamasını, öz təqsirini qismən etiraf edib əməllərindən peşman olmasını, iş üzrə zərər çəkmiş şəxslərin bir hissəsinə vurulmuş maddi ziyanın aradan qaldırmasını, zərər çəkmiş şəxslərin bir qismi ilə barışıq əldə etməsini, ilk dəfə cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmasını onların cəzalarını yüngülləşdirən hallar kimi qiymətləndirib həm bu halları, həm də iş üzrə Məhkum2 cəzasını ağırlaşdıran halların olmamasını, Məhkum1 isə CM-nin 61.1.3-cü maddəsinə əsasən CM-nin 308.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş cinayət əməllərini qabaqcadan əlbir olmuş bir qrup şəxs halında törətməsinə münasibətdə cəzanı ağırlaşdıran hal kimi nəzə rə alaraq onların hər birisinə həm təqsirli bilindikləri maddələrin sanksiyaları həddində, həm də cinayətlərin məcmusu üzrə kifayət qədər ədalətli və qanuni cəzalar təyin etmişdir. Məhkumlar Məhkum1 və Məhkum2 iş üzrə zərər çəkmiş şəxslərə vurulmuş zərərin aradan qaldırılması, onların bir qisminin mənzillərlə təmin olunması barədə kassasiya şikayətlərinin dəlillərinə gəldikdə, məhkəmə kollegiyası bu dəlillərlə də razılaşmır ona görə ki, adları kassasiya şikayətlərində göstərilən şəxslərə vurulmuş zərər hazırki iş üzrə məhkum olunmuş şəxslər tərəfindən deyil, işə əlavə edilmiş mülki işlər üzrə çoxsaylı məhkəmə qərarları və qətnamələri əsasında aradan qaldırılmış, zərərçəkmişlərin digər hissəsi isə "xxxx" MTK tərəfindən inşa edilmiş evlərdəki mənzillərlə təmin edilmiş və bu məsələnin bu cür həllinə Məhkum1 və Məhkum2 heç bir aidiyyatları olmamışdır. Cinayət işinin materiallarını, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin istinad etdiyi yuxarıda göstərilən halları və kassasiya şikayətlərində müdafiəçinin əsaslandığı dəlilləri təhlil edən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, həmin məhkəmənin müəyyən etdiyi və əsaslandığı cəzanı yüngülləşdirən hallar müstəsna xarakter daşımır, adları çəkilən məhkumlar tərəfindən törədilmiş cinayətlərin ictimai təhlükəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan başqa hallar isə müəyyən edilmir, buna görə də məhkəmə kollegiyası Məhkum1 və Məhkum2 təyin edilmiş cəzanın yüngülləşdirilməsi üçün əsaslar görmür. Bu qənaəti ilə bağlı məhkəmə kollegiyası vurğulayır ki, cinayət qanunvericiliyinin normaları təqsirkara onun təqsirli bilindiyi maddənin sanksiyasında n əzərdə tutulmuş cəzadan daha yüngül cəzanın təyin edilməsi üçün (müdafiəçi İ.İ.İbadovun kassasiya şikayətlərində irəli sürülmüş dəlillər və onların üzərində qurulmuş birinci tələb məhz bununla bağlıdır) həmin şəxsin barəsində CM-nin 62-ci maddəsində göstərilən müstəsna halların müəyyən edilməsini tələb edir. Belə ki, CM-nin 62.1-ci maddəsinə əsasən cinayətin məqsədi və motivi, təqsirkarın cinayətin törədilməsində rolu, cinayətin törədilməsi zamanı və bundan sonra onun davranışı ilə bağlı müstəsna hallar, habelə cinayətin ictimai təhlükəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan başqa hallar olduqda, eləcə də iştirakçılıqla törədilmiş cinayətin iştirakçısı həmin cinayətin açılmasına fəal kömək etdikdə, bu Məcəllənin Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsində müəyyən edilmiş aşağı həddən də az cəza təy in edilə bilər və ya məhkəmə həmin maddədə müəyyən ediləndən daha yüngül cəza növü təyin edə bilər, yaxud təyin edilməsi məcburi olan əlavə cəzanı təyin etməyə bilər. CM-nin 62.2-ci maddəsinin tələblərinə görə, cəzanı yüngülləşdirən həm ayrı-ayrı hallar, həm də bu cür halların məcmusu müstəsna hal hesab edilə bilər. Göründüyü kimi, qanunverici cinayətə görə müəyyən edilmiş cəzadan daha yüngül cəzanın təyin edilməsini mümkün edən əsaslar olaraq aşağıdakıları göstərir: - cinayətin məqsədi və motivi, təqsirkarın cinayətin törədilməsində rolu, cinayətin törədilməsi zamanı və bundan sonra onun davranışı ilə bağlı müstəsna hallar; - cinayətin ictimai təhlükəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan başqa hallar; - iştirakçılıqla törədilmiş cinayətin iştirakçısının həmin cinayətin açılmasına fəal köm ək etməsi. Birinci iki qrupu birləşdirən ümumi cəhət odur ki, həmin hallar törədilmiş cinayətin ictimai təhlükəliliyi ilə bağlı olub onu əhəmiyyətli dərəcədə azaltmalıdır. Üçüncünü ilk iki qrupdan fərləndirən cəhət isə odur ki, həmin hal cinayətin ictimai təhlükəliliyinə təsir göstərən əsas kimi deyil, təqsirkarı səciyyələndirən (cinayətin digər iştirakçılarından müsbət mənada fərqləndirməklə onun ictimai-təhlükəliliyini azaldan) hal kimi çıxış edir. CM-nin 62.2-ci maddəsində təsbit olunmuş müddəaya gəldikdə isə, həmin norma CM-nin 62.1-ci maddəsinə münasibətdə köməkçi (izahedici) xarakter daşıyır. Sözügedən normanın köməkçi xarakteri ondan irəli gəlir ki, CM-nin 62.2-ci maddəsi cinayətə görə müəyyən edilmiş cəzadan daha yüngül cəzanın təyin edilməsi institutunun tətbiq edilməsini mümkün e dən müstəqil əsasları təsbit etmir. CM-nin 62.1-ci maddəsi isə, əksinə, hansı halların CM-in 62-ci maddəsinin tətbiqini şərtləndirən əsaslar kimi çıxış etdiyini göstərir, onların təxmini dairəsini müəyyənləşdirir. Həmçinin məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, CM-nin 62.1 və 62.2-ci maddələrinin mənasına görə cəzanı yüngülləşdirən ayrı-ayrı hallar və yaxud onların məcmusu özüözlüyündə deyil, yalnız cinayətin ictimai təhlükəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan əsaslar kimi çıxış etdikdə (CM-nin 62.1-ci maddəsində sadalanan əsaslar çoxluğuna aid olduqda) şəxsin barəsində CM-nin 62-ci maddəsinin tətbiqini mümkün edən əsaslar kimi nəzərdən keçirilə bilər. Buna görə, məhkəmə CM-nin 62-ci maddəsinin tətbiqi üzrə məsələni həll edərkən cəzanı yüngülləşdirən hala və yaxud bu cür halların məcmusuna əsa slandıqda, sadəcə istinadla kifayətlənməməli, əvvəla həmin halların hansı sübutlarla təsdiq edilməsini göstərməli, digər tərəfdən isə belə halların törədilmiş cinayətlə əlaqəsini, onun ictimai təhlükəliliyinə təsirini, bu təsirin kifayət qədər olduğunu, yəni törədilmiş cinayətin ictimai təhlükəliliyini məhz əhəmiyyətli dərəcədə azaltdığını, əgər cəzanı yüngülləşdirən həmin hallar cinayətin məqsədi və motivi, təqsirkarın cinayətin törədilməsində rolu, cinayətin törədilməsi zamanı və bundan sonra davranışı ilə bağlıdırsa, onların müstəsna xarakterə malik olduğunu əsaslandırmalıdır. Yuxarıda təsvir edilən cinayət-hüquqi normalardan belə nəticə hasil olunur ki, cəza təyini məsələsinin ədalətlə həll edilməsi üçün formal olaraq CM-nin 62.1-ci maddəsində təsbit edilmiş əsasların dairəsinə düşən halların CM-nin 8, 58-ci maddələrində sadalanan hallarla birlikdə, həmin, eləcə də CM-nin 41.2-ci maddəsinin tələbləri gözlənilməklə təhlil edilməsi və məcmu halında nəzərə alınması tələb olunur. O cümlədən, təqsirkarın şəxsiyyəti, cəzanı yüngülləşdirən hallar da elə nəzərə alınmalıdır ki, təyin olunmuş cəza ilə cinayətin xarakteri, ictimai-təhlükəlilik dərəcəsi, törədilmə halları arasında uyğunsuzluq yaranmasın, cəzanın məqsədləri təmin edilmiş olsun. Başqa sözlə, CM-nin 8 və 58-ci maddələrinin nəzərdə tutduğu müəyyən (məsələn, cəzanı yüngülləşdirən) hallara həddindən artıq önəm verilib, onların CM-nin 62-ci maddəsinin tətbiqini mümkün edən müstəsna hallar kimi qiymətləndirilməsi, digər (məsələn, cinayətin xarakteri, törədilmə halları, meydana gətirdiyi nəticələr kimi) halların isə lazım ınca dəyərləndirilməməsi təqsirkara təyin edilmiş cəzanın ədalət prinsipinə cavab verən cinayət-hüquqi xarakterli tədbir kimi qəbul edilməsinə yol vermir. Məhkəmə kollegiyasının qənaətinə görə, işin müəyyən edilmiş bütün faktiki, o cümlədən cəza tədbirinin seçilməsinə təsir göstərən halların təhlili Məhkum1 və Məhkum2 hərəkətlərində müstəsna xarakter daşıyan cəzanı yüngülləşdirən halların müəyyən edilməməsinə, yəni sonuncuların törətdikləri cinayət əməllərinin ictimai təhlükəliliyini azaldan hallar kimi qiymətləndirilməsinə və barələrində CM-nin 62-ci maddəsi tətbiq edilməklə onlara təyin olunmuş cəza müddətinin təqsirli bilindikləri maddələrin sanksiyalarında nəzərdə tutulmuş cəzaların aşağı həddindən az müddətədək endirilməsinə, yaxud da bu cəzaların azadlığın məhdudlaşdırılması və ya az adlıqdan məhrum etməklə əlaqədar olmayan başqa cəzalarla əvəz edilməsi üçün əsasların olmamasına və bu baxımdan kassasiya şikayətlərində irəli sürülmüş tələbin təmin edilməsinin mümkün olmamasına dəlalət edir. Müdafiəçi İ.İ.İbadovun kassasiya şikayətlərində irəli sürdüyü ikinci tələblə Məhkum1 və Məhkum2 məxsus əmlakların üzərindən həbsin götürülməsi barədə tələbə cavab olaraq məhkəmə kollegiyası növbəti dəfə qeyd edir ki, müdafiəçinin bu tələbi və eyni zamanda həmin əmlakların məhkumların üzərlərinə düşən pay hissələrində iş üzrə verilmiş mülki iddiaların ödənilməsinə yönəldilməsinin qanunsuz və əsassız olması heç bir dəlillə əsaslandırılmamışdır. Bu dəlilə cavab olaraq məhkəmə kollegiyası ilk növbədə vurğulamağı lazım bilir ki, cinayət işinin materiallarına əsasən, iş üzrə ibtidai araşdı rma zamanı Məhkum1 məxsus olmaqla ünvan 4, 130000 (bir yüz riuz min) manat dəyərində mənzilin, ünvan 5, 100000 (bir yüz min) manat dəyərində evin və ünvan 6, 50000 (əlli min) manat dəyərində evin, həmçinin Məhkum2 məxsus olmaqla Abşeron rayonu, Xırdalan şəhəri, 27-ci məhəllədəki 2a saylı binada yerləşən 20 nömrəli, 50000 (əlli min) manat dəyərində mənzilin üzərlərinə iş üzrə verilmiş mülki iddiaların təmini tədbiri kimi Bakı şəhəri Binəqədi Rayon Məhkəməsinin 16 oktyabr 2018-ci il tarixli qərarı ilə həbs qoyulmuşdur. Cinayət işinin materiallarından göründüyü kimi, həmin iş üzrə ibtidai istintaq və məhkəmə baxışı zamanı hazırki iş üzrə zərər çəkmiş şəxslər Zərərçəkmiş şəxs171, Zərərçəkmiş şəxs43, Zərərçəkmiş şəxs184, Zərərçəkmiş şəxs9, Zərərçəkmiş şəxs83, Zərərçəkmiş şəxs27, Zərərçəkmiş şəx s38, Zərərçəkmiş şəxs40, Zərərçəkmiş şəxs152, Zərərçəkmiş şəxs179, Zərərçəkmiş şəxs169, Zərərçəkmiş şəxs181, Zərərçəkmiş şəxs116, Zərərçəkmiş şəxs72, Zərərçəkmiş şəxs196, Zərərçəkmiş şəxs50, Zərərçəkmiş şəxs153, Zərərçəkmiş şəxs185, Zərərçəkmiş şəxs128, Zərərçəkmiş şəxs178 və Zərərçəkmiş şəxs41 vurulmuş maddi ziyanla bağlı hər-hansı bir bir məbləğdə pul vəsaiti ödənilməsiş və onlara vurulmuş maddi ziyanın aradan qaldırılması üçün təqsirləndirilən şəxslər Məhkum1 və Məhkum2 tərəfindən ümumiyyətlə heç bir tədbir görülməmişdir. Buna görə, birinci instansiya məhkəməsinin 29 iyun 2021-ci il tarixli hökmü ilə həm adları göstərilən zərər çəkmiş şəxslərin, habelə bir çox digər zərərçəkmişlərə onların vurulmuş ziyanın ödənilməsi ilə bağlı mülki mühakimə icraatı qaydasında Məhkum1, Məhkum2 və bundan əvvəl məhkum olunmuş şəxslərə qarşı mülui mühakimə icraatı qaydasında iddialarla məhkəmələrə müraciət etmək hüquq izah edilmiş, iş üzrə zərər çəkmiş şəxslər və mülki iddiaçılar Zərərçəkmiş şəxs38, Zərərçəkmiş şəxs189 və Zərərçəkmiş şəxs185 mülki iddiaları isə tam təmin edilərək onlara vurulmuş maddi ziyanın ödənilməsinin təmin edilməsi üçün tutmalar Məhkum1 və onun ailəsinə məxsus olmaqla ünvan 4 binada yerləşən 93 saylı mənzilin, ünvan 5in və ünvan 6in dəyərindən birgə nikah dövründə əldə olunmuş ümumi əmlak kimi sonuncuya aid olan payın üzərinə, həmçinin Məhkum2 və onun ailəsinə məxsus olmaqla Abşeron rayonu, Xırdalan şəhəri, 27-ci məhəllədəki 2a saylı binada yerləşən 20 saylı mənzilin dəyərindən birgə nikah dövründə əldə olunmuş ümumi əmlak kimi Məhkum2 aid olan payın üzərinə yönəldi lmiş və həmin zərər çəkmiş şəxslərə və mülki iddiaçılara izah edilmişdir ki, qeyd edilən əmlak onlara vurulmuş madd ziyanın aradan qaldırılması üçün yetərli olmadığı halda, onlar vurulmuş maddi ziyanın tam ödənilməsinə dair və həmçinin əldən çıxmış fayda ilə bağlı mülki mühakimə icraatı qaydasında iddia tələbi ilə Məhkum1, Məhkum2 və həmçinin digər şəxslərə qarşı iddialarla müvafiq məhkəməyə müraciət etmək hüququna malikdirlər. Buna görə, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin də təhlil edilən hissədə razılaşdığı birinci instansiyası məhkəməsinin hökmü ilə Məhkum1 və Məhkum2 məxsus yuxarıda göstərilən əmlakların üzərinə qoyulmuş həbs düzgün olaraq götürülməmiş və bu nəticəyə gələrkən məhkəmələr prosessual qanunvericiliyi aşağıdakı normalarına da tam əməl e tmişlər. Belə ki, CPM-nin 185-ci maddəsinə əsasən, cinayət mühakimə icraatı zamanı təhqiqatçı, müstəntiq, prokuror və ya məhkəmə mülki iddiaçının, yaxud onun nümayəndəsinin vəsatəti və ya öz təşəbbüsü ilə verilmiş, yaxud gələcəkdə qaldırıla bilən mülki iddianın təmin edilməsi üçün tədbirlər görməlidir. Belə tədbirlərdən biri də təqsirkara məxsus olan daşınmaz və ya daşınar əmlakın üzərinə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada və əsaslarla həbsin tətbiq edilməsidir. CPM-nin 248.11-ci maddəsinə əsasən, əmlak üzərinə həbs mülki iddianı və cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş hallarda xüsusi müsadirəni təmin etmək məqsədi ilə tətbiq edilir. CPM-nin 248.3-cü maddəsinin birinci cümləsində təsbit edilmişdir ki, həbs təqsirləndirilən şəxsin ər-arvadın birgə mülkiyyəti və ya onun digər şəxslərlə mülkiyyətindəki payı üzərinə qoyulur. CPM-nin 254.1-ci maddəsinin tələblərinə görə isə, cinayət işi üzrə məhkəməyədək icraat zamanı mülki iddiadan imtina edildikdə və ya cinayət təqibi üzrə icraata xitam verildikdə əmlak üzərinə məhkəmə tərəfindən qoyulmuş həbs müstəntiqin ibtidai araşdırmaya prosessual rəhbərliyi həyata keçirən prokurorla razılaşdırılmış qərarına əsasən ləğv edilir. Məhkəmə icraatı zamanı və bu maddədə göstərilməyən digər hallarda əmlak üzərinə qoyulmuş həbs yalnız məhkəmənin qərarı əsasında ləğv edilə bilər. İş materiallarından göründüyü kimi, iddiaları məhkəmənin hökmü ilə təmin edilmiş zərər çəkmiş şəxslər və mülki iddiaçılar Zərərçəkmiş şəxs38, Zərərçəkmiş şəxs189 və Zərərçəkmiş şəxs185 həmin işə məhkəmələrdə baxılarkən öz iddialarından imtina etməmiş və onlara vurul muş ziyan da başqa yollarla ödənilməmiş və ya aradan qaldırılmamış, həmin iddialar üzrə icraata da xitam verilməmişdir. Məhkəmə kollegiyası qanunvericiliyin təsvir edilən normalarına və işin müəyyən edilmiş faktiki hallarına əsaslanaraq belə nəticəyə gəlir ki, Məhkum1 və Məhkum2 məxsus yuxarıda göstərilən əmlakların üzərinə qoyulmuş həbsin ləğv edilməsi üçün heç bir qanuni əsas yoxdur və bu baxımdan müdafiəçi İ.İ.İbadovun kassasiya şikayətlərində irəli sürdüyü tələbin təmin edilməsini mümkün bilmir. Bütün təsvir edilənlərə görə, məhkəmə kollegiyası müdafiəçi İ.İ.İbadovun kassasiya şikayətlərində irəli sürdüyü dəlilləri və həm bu dəlillər üzərində qurulmuş, həm də müvafiq qaydada əsaslandırılmamış tələbləri qəbul edilməz sayır və bu baxımdan apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının d əyişdirilməsini və ya ləğv edilməsini şərtləndirən CPM-nin 416-cı maddəsində nəzərdə tutulmuş hər hansı halı müəyyən etməyərək kassasiya şikayətlərinin təmin edilməsi üçün əsaslar görmür. Buna görə, məhkəmə kollegiyası məhkumlar Məhkum1 və Məhkum2 müdafiəçisi İ.İ.İbadovun kassasiya şikayətlərinin təmin edilməsi, dövlət ittihamçısı H.B.İmranovun və zərər çəkmiş şəxslər Zərərçəkmiş şəxs85 və Zərərçəkmiş şəxs86 isə həmin şikayətlərin təmin edilməməsi barədə çıxışlarını dinləyərək hesab edir ki, kassasiya şikayətləri təmin edilməməklə Məhkum1 və Məhkum2, hər birisinin CM-nin 178.3.2, 29,178.3.2, 308.2, 313 və 320.1-ci maddələri ilə təqsirli bilinərək məhkum olunmalarına dair cinayət işi üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 17 fevral 2022-ci il tarixli qərarı kassasiya şi kayətlərinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Şərh edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 419.10.1-ci maddəsini rəhbər tutaraq Azərbaycan Respublikası Ali Məhəməsinin Cinayət Kollegiyası Q Ə R A R A A L D İ: Kassasiya şikayətləri təmin edilməsin. Məhkum1 və Məhkum2, hər birisinin Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin CM-nin 178.3.2, 29,178.3.2, 308.2, 313 və 320.1-ci maddələri ilə təqsirli bilinib məhkum olunmalarına dair cinayət işi üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 17 fevral 2022-ci il tarixli qərarı məhkumlar Məhkum1 və Məhkum2 müdafiəçisi İ.İ.İbadov tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətlərinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılsın.