Ali Məhkəmə Qərar — İş №1(102)-1770/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 1(102)-1770/2025 31.07.2025 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası hakimlər Qılıcov İlqar Səyyad oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Rəcəbov İlkin Əbülfəz oğlu və Cəfərov Vidadi Cəfər oğlundan ibarət tərkibdə, Əhmədbəyli Azad Qaxanduz oğlunun katibliyi ilə, dövlət ittihamçısı – Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun Dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə idarəsinin kassasiya instansiyası məhkəməsində dövlət ittihamının müdafiəsi və analitik təhlil şöbəsinin böyük prokuroru X6, məhkum - Məhkum iştirakları ilə, Sumqayıt Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin 16 noyabr 2024-cü il tarixli hökmü ilə Məhkum Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 183.3.2-ci maddəsi ilə təqsirli bilinib məhkum olunmasına dair cina yət işi üzrə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 27 fervral 2025-ci il tarixli qərarından Məhkum tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinə əsasən işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏN E T D İ: Sumqayıt Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin 16 noyabr 2024-cü il tarixli, 1(124)351/2024 nömrəli hökmü ilə (hakimlər N.N.Mirzəyev (sədrlik edən və məruzəçi), E.Q.Məmmədov və N.N.Hüseynli) hökmü ilə xx.xx.1982-ci il tarixdə Quba rayonu, Zərdabi kəndində doğulmuş, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı, evli və himayəsində iki azyaşlı uşağı olan, orta təhsilli, işsiz, Quba Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli hökmünə əsasən Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 221.1-ci maddəsi ilə təqsirli bilinərək 06 ay müddətə azadlığın məhdudlaşdırılması cəzasına məhkum edilmiş, m əhkumluğu qanunla müəyyən edilmiş qaydada ödənilməmiş, Quba rayonu, Zərdabi kəndində qeydiyyatda olmaqla ünvan 1 ünvanında yaşamış, hazırda 01 saylı cəzaçəkmə müəssisəsində cəza çəkən Məhkum Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 182.3.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş cinayət əməlini törətməkdə təqsirli bilinərək, 11 (on bir) il 06 (altı) ay müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum edilməsi, Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 67.1-ci maddəsinə əsasən Məhkum Quba Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli hökmü ilə təyin olunmuş 06 ay azadlığın məhdudlaşdırılması cəzasının çəkilməmiş qalan 04 (dörd) ay 04 (dörd) gün hissəsi həmin Cinayət Məcəlləsinin 68.1.1-1-ci maddəsinə əsasən iki günə bir hesabı ilə hesablanmaqla 02 (iki) ay 02 (iki) gün müddətə azadlıqdan məhru m etmə kimi müəyyən edilərək hazırkı hökmlə təyin edilən azadlıqdan məhrumetmə cəzasına qismən birləşdirilməsi və Məhkum qəti olaraq 11 (on bir) il 08 (səkkiz) ay müddətə azadlıqdan məhrumetmə cəzası təyin edilməsi, cəzasını ciddi rejimli cəza çəkmə müəssisəsində çəkməsi və cəza çəkmə müddətinin başlanğıcı xx.xx.2023-cü il tarixdən hesablanması, barəsində seçilmiş həbs qətimkan tədbiri hökm qanuni qüvvəsini alanadək dəyişdirilmədən saxlanılması hökm edilmişdir. Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət kollegiyasının 27 fevral 2025-ci il tarixli, 1(105)-89/2025 saylı qərarı ilə (hakimlər: X7 (sədrlik edən və məruzəçi), X1 və X2 ibarət tərkibdə) təqsirləndirilən şəxs Məhkum və onun müdafiəçiləri - Müdafiəçi2, Müdafiəçi1 və Müdafiəçi3 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətləri təmin edilməm iş, Sumqayıt Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin 16 noyabr 2024-cü il tarixli, 1(124)-351/2024 -cü il tarixli hökmü apellyasiya şikayətlərinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. İşin halları: Məhkəmənin hökmünə əsasən Məhkum Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin 182.3.2-ci maddəsi ilə təqsirli bilinərək məhkum olunmuşdur ona görə ki, o, özgənin xeyli miqdarda əmlakını vahid niyyətlə hədə-qorxu ilə ələ keçirmək məqsədi ilə 2021-ci ilin ortalarından etibarən fərdi ticarət fəaliyyəti ilə məşğul olan Zərərçəkmiş şəxs6 ticarət məqsədləri üzrə Azərbaycan Respublikasından Rusiya Federasiyasına ixrac etdirmək niyyətində olduğu, müxtəlif növ kənd təsərrüfatı məhsullarının daşındığı hər bir yük avtomobilinə görə Zərərçəkmiş şəxs6 ona haqq olaraq 340 manat dəyərində 200 ABŞ dolları məbləği ndə pul verməli olması barədə əsassız tələb irəli sürmüş, Zərərçəkmiş şəxs6 həmin pul məbləğini ona verməyəcəyi halda özünün cinayətkar aləmdəki yaxın şəxsi əlaqələri vasitəsi ilə əmlakını tələf etməklə, onun və ailə üzvlərinin şəxsiyyətləri üzərində zor göstərməklə və öldürməklə Zərərçəkmiş şəxs6 aralarındakı söhbətlər zamanı birbaşa müxtəlif məzmunlu hədə-qorxular gələrək sonuncunu təsir altına salıb onun həmin pulu vermək məcburiyyətində qalmasına nail olduqdan sonra Zərərçəkmiş şəxs6 hissəhissə olmaqla həmin dövrün məzənnəsi ilə 2021-ci ilin dekabr ayının ortalarında Quba rayonu, Qəçrəş kəndi ərazisində yerləşən “Favorit” marketin yaxınlığında 2040 manat dəyərində 1200 ABŞ dolları, 2021-ci ilin dekabr ayının sonlarında ünvan 2 ünvanında yerləşən “Shahdag Quba & Truskavets Sanatoriyası” nın içərisində 3570 manat dəyərində 2100 ABŞ dolları, 2022-ci ilin yanvar ayının əvvəllərində Quba şəhəri, Yusif Qasımov küçəsində yerləşən “Sərin” restoranının içərisində 2380 manat dəyərində 1400 ABŞ dolları, 2022-ci ilin yanvar ayının ortalarında ünvan 2 ünvanında yerləşən “Shahdag Quba & Truskavets Sanatoriyasının içərisində 5100 manat dəyərində 3000 ABŞ dolları məbləğində pul vəsaitini götürüb ələ keçirərək Zərərçəkmiş şəxs6 ümumilikdə 13090 manat məbləğində maddi ziyan vurmuşdur. Bundan başqa, Məhkum təkrarən özgənin külli miqdarda əmlakını vahid niyyətlə hədə-qorxu ilə ələ keçirmək məqsədi ilə 2021-ci ilin ortalarından etibarən fərdi ticarət fəaliyyəti ilə məşğul olan Zərərçəkmiş şəxs1 ticarət məqsədləri üzrə Azərbaycan Respublikasından Rusiya Federasiyasına ixrac etdirmək niyyətind ə olduğu, müxtəlif növ kənd təsərrüfatı məhsullarının daşındığı hər bir yük avtomobilinə görə Zərərçəkmiş şəxs1 ona haqq olaraq 340 manat dəyərində 200 ABŞ dolları məbləğində pul verməli olması barədə əsassız tələb irəli sürmüş, Zərərçəkmiş şəxs1 həmin pul məbləğini ona verməyəcəyi halda özünün cinayətkar aləmdəki yaxın şəxsi əlaqələri vasitəsi ilə əmlakını tələf etməklə, onun və ailə üzvlərinin şəxsiyyətləri üzərində zor göstərməklə və öldürməklə Zərərçəkmiş şəxs1 aralarındakı söhbətlər zamanı birbaşa müxtəlif məzmunlu hədəqorxular gələrək sonuncunu təsir altına salıb onun həmin pulu vermək məcburiyyətində qalmasına nail olduqdan sonra həmin dövrün məzənnəsi ilə hissə-hissə olmaqla Zərərçəkmiş şəxs1 məxsus 38250 manat dəyərində 22500 ABŞ dolları məbləğində pulu 19 yanvar 2022-ci il tarixd ə Quba şəhəri, Heydər Əliyev prospektində yerləşən “Araz" Super Marketin yaxınlığında bilavasitə Zərərçəkmiş şəxs1, daha sonra 7650 manat dəyərində 4500 ABŞ dolları məbləğində pulu həmin gün özünə çatdırılması üçün Zərərçəkmiş şəxs1 tərəfindən təqdim edildiyi Quba şəhəri, Heydər Əliyev prospektində yerləşən “Bakcell" MMC-in şəbəkəsinə aid mağazada işləyən istintaqa məlum olmayan şəxsdən, 22100 manat dəyərində 13000 ABŞ dolları məbləğində pulu isə 2022-ci ilin dekabr ayının sonlarında Quba şəhəri, Heydər Əliyev prospekti 1 ünvanında yerləşən Quba «Asan Xidmət» Mərkəzinin binası qarşısında bilavasitə Zərərçəkmiş şəxs1 götürüb ələ keçirərək Zərərçəkmiş şəxs1 ümumilikdə 68000 manat məbləğində maddi ziyan vurmuşdur. Bundan başqa, Məhkum təkrarən özgənin xeyli miqdarda əmlakını vahid niyyətlə hədə-qorxu ilə ələ keçirmək məqsədi ilə Zərərçəkmiş şəxs3 Quba Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli hökmünə əsasən Azərbaycan Respublikası CM-in 185.2.4-cü maddəsi ilə təqsirli bilinərək 02 il azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum edilmiş övladı X3 onun həbsdə qalacağı müddət ərzində özünün cinayətkar aləmdəki yaxın şəxsi əlaqələrindən istifadə edib şəxsiyyəti üzərində zor göstərəcəyi, hətta öldürülməsinə nail olacağı barədə Bəhmən Şixverdiyevin atası Zərərçəkmiş şəxs3 2022-ci ilin avqust ayının əvvəllərində Quba şəhəri ərazisində aralarındakı söhbətlər zamanı birbaşa olaraq müxtəlif məzmunlu hədə-qorxular gəlib sonuncunu təsir altına salmağa nail olmaqla övladının təhlükəsiz qalması qarşılığında Zərərçəkmiş şəxs3 10.000 manat məbləğində pul tələb etmiş, bundan sonra Zərərçəkmiş şə xs3 2022-ci ilin avqust ayının əvvəllərində Quba şəhəri, Heydər Əliyev prospektində yerləşən “Əli” ticarət mərkəzinin yaxınlığında 2000 manat məbləğində, 2022-ci ilin avqust ayının ortalarında Quba şəhəri Vaqif küçəsində 3000 manat məbləğində, 2022-ci ilin oktyabr ayının sonlarında Quba şəhəri, Heydər Əliyev prospekti 463 ünvanında yerləşən Quba Rayon Məhkəməsinin inzibati binasının yaxınlığında 2500 manat məbləğində pul vəsaitini götürüb ələ keçirərək Zərərçəkmiş şəxs3 ümumilikdə 7500 manat məbləğində maddi ziyan vurmuşdur. Bundan başqa, Məhkum təkrarən özgənin xeyli miqdarda əmlakını vahid niyyətlə hədə-qorxu ilə ələ keçirmək məqsədi ilə 2022-ci ilin əvvəllərindən etibarən fərdi ticarət fəaliyyəti ilə məşğul olan Zərərçəkmiş şəxs7 ticarət məqsədləri üzrə Azərbaycan Respublikasından Rusiy a Federasiyasına ixrac etdirmək niyyətində olduğu, müxtəlif növ kənd təsərrüfatı məhsullarının daşındığı hər bir yük avtomobilinə görə Zərərçəkmiş şəxs7 ona haqq olaraq 340 manat dəyərində 200 ABŞ dolları məbləğində pul verməli olması barədə əsassız tələb irəli sürmüş, Zərərçəkmiş şəxs7 həmin pul məbləğini ona verməyəcəyi halda özünün cinayətkar aləmdəki yaxın şəxsi əlaqələri vasitəsi ilə əmlakını tələf etməklə, onun və ailə üzvlərinin şəxsiyyətləri üzərində zor göstərməklə və öldürməklə Zərərçəkmiş şəxs7 aralarındakı söhbətlər zamanı birbaşa müxtəlif məzmunlu hədəqorxular gələrək sonuncunu təsir altına salıb onun həmin pulu vermək məcburiyyətində qalmasına nail olduqdan sonra Zərərçəkmiş şəxs7 hissə-hissə olmaqla həmin dövrün məzənnəsi ilə 2022-ci ilin sentyabr ayının əvvəllərində Xaçmaz şəhərində yerləşən Dəmiryol vağzalı ərazisində 5100 manat dəyərində 3000 ABŞ dolları, 2022-ci ilin sentyabr ayının sonlarında həmin ərazidə 3400 manat dəyərində 2000 ABŞ dolları, 2022-ci ilin oktyabr ayının ortalarında Quba şəhəri, Heydər Əliyev prospekti 1 ünvanında yerləşən Quba ‘Asan Xidmət” Mərkəzinin binası qarşısında 6800 manat dəyərində 4000 ABŞ dolları, 2022-ci ilin noyabr ayının sonlarında Xaçmaz şəhərində yerləşən Dəmiryol vağzalı ərazisində 5100 manat dəyərində 3000 ABŞ dolları, 2022-ci ilin dekabr ayının ortalarında Gəndob-Xaçmaz-Yalama-Rusiya Federasiyası magistral yolunun Xaçmaz rayonu ərazisindən keçən hissəsindəki “XXİ əsr” adlı restoranın qarşısında 3400 manat dəyərində 2000 ABŞ dolları məbləğində pul vəsaitini götürüb ələ keçirərək Zərərçəkmiş şəxs7 ümumilikdə 23800 manat məbləğində maddi ziyan vurmuşdur. Bundan başqa, Məhkum təkrarən özgənin xeyli miqdarda əmlakını vahid niyyətlə hədə-qorxu ilə ələ keçirmək məqsədi ilə 2022-ci ilin əvvəllərində etibarən fərdi ticarət fəaliyyəti ilə məşğul olan Zərərçəkmiş şəxs5 ticarət məqsədləri üzrə Azərbaycan Respublikasından Rusiya Federasiyasına ixrac etdirmək niyyətində olduğu, müxtəlif növ kənd təsərrüfatı məhsullarının daşındığı hər bir yük avtomobilinə görə Zərərçəkmiş şəxs5 ona haqq olaraq 340 manat dəyərində 200 ABŞ dolları məbləğində pul verməli olması barədə əsassız tələb irəli sürmüş, Zərərçəkmiş şəxs5 həmin pul məbləğini ona verməyəcəyi halda özünün cinayətkar aləmdəki yaxın şəxsi əlaqələri vasitəsi ilə əmlakını tələf etməklə, onun və ailə üzvlərinin şəxsiyyətləri üzərində zor göstərməklə və öldürməklə Zə rərçəkmiş şəxs5 aralarındakı söhbətlər zamanı birbaşa müxtəlif məzmunlu hədəqorxular gələrək sonuncunu təsir altına salıb onun həmin pulu vermək məcburiyyətində qalmasına nail olduqdan sonra Zərərçəkmiş şəxs5 hissəhissə olmaqla həmin dövrün məzənnəsi ilə 15 sentyabr 2022-ci il tarixdə Gəndob-XaçmazYalama- Rusiya Federasiyası magistral yolunun Xaçmaz rayonu ərazisindən keçən hissəsindəki “X13” adlanan yerdə 5100 manat dəyərində 3000 ABŞ dolları, 05 oktyabr 2022- ci il tarixdə həmin ünvanda 3400 manat dəyərində 2000 ABŞ dolları, 27 oktyabr 2022-ci il tarixdə həmin ünvanda 3400 manat dəyərində 2000 ABŞ dolları məbləğində pul vəsaitini götürüb ələ keçirərək Zərərçəkmiş şəxs5 ümumilikdə 11900 manat məbləğində maddi ziyan vurmuşdur. Bundan başqa, Məhkum təkrarən özgənin xeyli miqdarda əmlakını v ahid niyyətlə hədə-qorxu ilə ələ keçirmək məqsədi ilə 2022-ci ilin əvvəllərində etibarən fərdi ticarət fəaliyyəti ilə məşğul olan Zərərçəkmiş şəxs4 ticarət məqsədləri üzrə Azərbaycan Respublikasından Rusiya Federasiyasına ixrac etdirmək niyyətində olduğu, müxtəlif növ kənd təsərrüfatı məhsullarının daşındığı hər bir yük avtomobilinə görə Zərərçəkmiş şəxs4 ona haqq olaraq 340 manat dəyərində 200 ABŞ dolları məbləğində pul verməli olması barədə əsassız tələb irəli sürmüş, Zərərçəkmiş şəxs4 həmin pul məbləğini ona verməyəcəyi halda özünün cinayətkar aləmdəki yaxın şəxsi əlaqələri vasitəsi ilə əmlakını tələf etməklə, onun və ailə üzvlərinin şəxsiyyətləri üzərində zor göstərməklə və öldürməklə Zərərçəkmiş şəxs4 aralarındakı söhbətlər zamanı birbaşa müxtəlif məzmunlu hədəqorxular gələrək sonuncu nu təsir altına salıb onun həmin pulu vermək məcburiyyətində qalmasına nail olduqdan sonra Zərərçəkmiş şəxs4 hissə-hissə olmaqla həmin dövrün məzənnəsi ilə 2022-ci ilin sentyabr ayının sonlarında Quba şəhəri, X12 küçəsində yerləşən Quba şəhər Avtovağzalının yaxınlığında 5100 manat dəyərində 3000 ABŞ dolları, 2022-ci ilin oktyabr ayının əvvəllərində Xaçmaz şəhəri ərazisində yerləşən Xaçmaz şəhər Avtovağzalının yaxınlığında 2550 manat dəyərində 1500 ABŞ dolları, 2022-ci ilin oktyabr ayının ortalarında Quba şəhəri, Heydər Əliyev prospektində yerləşən “Əli” Ticarət Mərkəzinin yaxınlığında 2346 manat dəyərində 1380 ABŞ dolları məbləğində pul vəsaitini götürüb ələ keçirərək Zərərçəkmiş şəxs4 ümumilikdə 9996 manat məbləğində maddi ziyan vurmuşdur. Bundan başqa, Məhkum təkrarən özgənin xeyli miqda rda əmlakını hədə-qorxu ilə ələ keçirmək məqsədi ilə 2022-ci ilin ortalarından etibarən fərdi ticarət fəaliyyəti ilə məşğul olan Zərərçəkmiş şəxs2 ticarət məqsədləri üzrə Azərbaycan Respublikasından Rusiya Federasiyasına ixrac etdirmək niyyətində olduğu, müxtəlif növ kənd təsərrüfatı məhsullarının daşındığı hər bir yük avtomobilinə görə Zərərçəkmiş şəxs2 ona haqq olaraq 340 manat dəyərində 200 ABŞ dolları məbləğində pul verməli olması barədə əsassız tələb irəli sürmüş, Zərərçəkmiş şəxs2 həmin pul məbləğini ona verməyəcəyi halda özünün cinayətkar aləmdəki yaxın şəxsi əlaqələri vasitəsi ilə əmlakını tələf etməklə, onun və ailə üzvlərinin şəxsiyyətləri üzərində zor göstərməklə və öldürməklə Zərərçəkmiş şəxs2 aralarındakı söhbətlər zamanı birbaşa müxtəlif məzmunlu hədə-qorxular gələrək sonuncu nu təsir altına salıb onun həmin pulu vermək məcburiyyətində qalmasına nail olduqdan sonra Zərərçəkmiş şəxs2 hissəhissə olmaqla həmin dövrün məzənnəsi ilə 2023cü ilin yanvar ayının əvvəllərində ünvan 2 ünvanında yerləşən “Shahdag Quba & Truskavets Sanatoriyası”nın içərisində 34000 manat dəyərində 20000 ABŞ dolları məbləğində pul vəsaitini götürüb ələ keçirərək Zərərçəkmiş şəxs2 ümumilikdə 34000 manat məbləğində maddi ziyan vurmuşdur. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 27 fevral 2025-ci il tarixli qərarından Məhkum tərəfindən kassasiya şikayəti verilmişdir. Qərardan kassasiya protesti və kassasiya şikayətinə qarşı etiraz verilməmişdir. İş üzrə yuxarıda qeyd edilən məhkəmə aktları qəbul edilmişdir. Kassasiya şikayətinin dəlilləri: Azərbaycan Respublikası CM-nin və Cinayət -Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra mətndə CPM-nin) bir sıra maddələrinə istinad edərək işin müəyyən edilmiş həmin faktiki halları mübahisələndirən, lakin bununla bağlı tutarlı dəlillərə əsaslanmayan Məhkum kassasiya şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, məhkəmələr tərəfindən cinayət qanununun normaları kobud surətdə pozulmuş, iş üzrə toplanmış sübutlara düzgün qiymət verilməmiş, ibtidai istintaqla məhkəmə istintaqı arasında olan ziddiyyətlər aradan qaldırılmamış, üzləşdirmə protokolları düzgün tərtib edilməmişdir. Odur ki, Məhkum barəsində olan cinayət işi üzrə bütün halların düzgün və obyektiv araşdırılması üçün apellyasiya instansiya məhkəməsinin qərarının ləğv edilərək işin yeni apellyasiya baxışına təyin edilməsini və ya barəsində bəraət hökmünün çıxarılmasını xahiş edir. Hüquqi m əsələlər: Məhkum kassasiya şikayətinin məzmunundan göründüyü kimi, həmin şikayətin əsas dəlilləri ondan ibarətdir ki, məhkəmələr tərəfindən iş üzrə toplanmış sübutlara düzgün qiymət verilməmiş və o, əsassız və qanunsuz olaraq ona qarşı irəli sürülmüş ittiham üzrə təqsirli bilinərək məhkum olunmuşdur. Bununla da, məhkum apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən qəbul edilmiş qərarın ləğv edilməli olması haqqında tələbini CPMnin 416.1.2 və 416.1.11-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarla əlaqələndirmişdir. CPM-nin 416.1.2 və 416.1.11-ci maddələrinə əsasən isə, məhkəmə bu Məcəllənin 143-146-cı maddələrinin tələblərinə müvafiq olaraq sübutları tədqiq etmədikdə və cinayət təqibini istisna edən halların mövcudluğuna baxmayaraq ittiham hökmü çıxardıqda kassasiya instansiyası məhkəməsi apell yasiya instansiyası məhkəməsinin hökm və ya qərarını kassasiya qaydasında ləğv etmək və ya dəyişdirmək hüququna malikdir. Odur ki, məhkəmə kollegiyası məhkum kassasiya şikayətini kassasiya qaydasında baxılmalı olan müraciət kimi görür və həmin şikayətlə bağlı onun barəsindəki cinayət işinin materiallarını, o cümlədən mübahisələndirilən Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 27 fevral 2025-ci il tarixli qərarının qanuniliyini yoxlayıb aşağıdakıları qeyd edir. Əvvəla məhkəmə kollegiyası xatırladır ki, kassasiya instansiyası məhkəməsinin kassasiya müraciətlərinə baxılması üzrə səlahiyyətlərinin hüdudlarını CPM-nin 419-cu maddəsi müəyyən edir. Ümumi şəkildə kassasiya instansiyası məhkəməsinin kassasiya müraciətlərinə baxılması üzrə səlahiyyətlərini müəyyən edən CPM-nin 419.1- ci maddəsinə əsasən, kassasiya instansiyası məhkəməsi kassasiya şikayətinə və ya kassasiya protestinə mahiyyəti üzrə baxaraq müraciətin dəlillərindən asılı olmayaraq yalnız hüquq məsələləri üzrə cinayət qanununun və bu Məcəllənin normalarının tətbiqinin düzgünlüyünü yoxlayır. Qeyd olunan maddədən göründüyü kimi, sübutların mahiyyəti üzrə araşdırılması, mötəbərliliyi, kifayətliliyi, cinayət faktının müəyyən edilməsi, habelə birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələri tərəfindən çıxarılmış hökm və qərarların icrası və buna nəzarətin həyata keçirilməsi kimi məsələlərin həlli qanunla kassasiya instansiyası məhkəməsinin deyil, birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələrinin səlahiyyətinə aid edilmişdir. CPM-nin 419.11-ci maddəsinin tələblərinə görə, kassasiya instansiyası məhkəməsi birin ci və ya apellyasiya instansiyası məhkəməsində məhkəmə baxışının predmeti olmayan faktları müəyyən edə və ya onları sübuta yetirilmiş hesab edə bilməz. Məhkəmə kollegiyası qanunvericiliyin tələblərinə əsaslanaraq onu da qeyd edir ki, kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hökm və ya qərarından verilmiş kassasiya şikayətinə və ya kassasiya protestinə əsasən işə baxaraq və bu baxışın nəticəsi olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən qəbul edilmiş məhkəmə aktına münasibətini bildirməklə CPM-nin 419.10-cu maddəsində sadalanan qərarlardan birini, yəni apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hökm və ya qərarını dəyişiklik edilmədən saxlanılması, həmin hökm və ya qərarın ləğv edilməsi və işin yeni apellyasiya baxışına təyin edilməsi və ya cinayət işinin icraatına xitam verilməsi, yaxud da onların dəyişdirilməsi haqqında qərar, habelə hökmün və ya məhkəmənin digər qərarının icrası qaydasında icraat üzrə məhkəmə qərarını ləğv edərək, birinci və ya apellyasiya instansiyası məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və sübutlar əsasında yeni qərar qəbul edir (o şərtlə ki, həmin qərar məhkum edilmiş şəxsin vəziyyətinin ağırlaşdırılması ilə nəticələnməsin). Ümumiyyətlə, kassasiya instansiyası məhkəməsinin kassasiya müraciətlərinə baxılması üzrə səlahiyyətlərinin hüdudlarını CPM-nin 419 və 416-cı maddələri müəyyən edir. Bu baxışın nəticəsində kassasiya kollegiyası tərəfindən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarlarının ləğv edilməsi və dəyişdirilməsi əsasları isə CPM-nin 416-cı maddəsində müəyyən edilmişdir. Məhz həmin maddədə təsbit edilən əsas lar (ən azından həmin əsaslardan biri) olduqda Ali Məhkəmənin Cinayət Kollegiyası apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarını kassasiya qaydasında ləğv etməyə və yaxud dəyişdirməyə haqlıdır. Bundan başqa, kassasiya instansiya məhkəməsində məhkəmə baxışının predmetini qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktları təşkil etdiyindən, bu instansiyada işin halları araşdırılmır, yeni sübutlar təqdim edilmir və mövcud sübutlara hüquqi qiymət verilmir. Kassasiya qaydasında hökm və ya qərarın qanuniliyi, başqa sözlə birinci və ya apellyasiya instansiya məhkəməsində işə baxılarkən və mübahisə edilən hökm və ya qərar qəbul edilərkən maddi və ya prosessual hüquq normalarının, yəni cinayət qanununun və CPM-nin normalarının tələblərinə əməl edilib-edilməməsi yoxlanılır. Beləliklə, şərh edilənlərdən belə nəti cə hasil olur ki, cinayət-prosessual qanunvericiliyinin tələblərinə görə, sübutların araşdırılması və qiymətləndirilməsi birinci və apellyasiya instansiya məhkəməsinin səlahiyyətlərinə aiddir, sübutların araşdırılması dedikdə isə təkcə məhkəmə iclasında prosessual statusa malik olan şəxslərin dindirilmələri, ekspertizaların təyin edilib keçirilməsi, sübut əhəmiyyətli sənədlərin tələb olunub alınması və tədqiq edilməsi və digər istintaq hərəkətlərinin aparılması deyil, həm də ibtidai araşdırma zamanı toplanmış sübutların elan olunması, onların qanuna müvafiq qaydada tədqiq edilməsi və qiymətləndirilməsi, bir sübutun digərinə münasibətdə üstünlüyünün müəyyən edilməsi və onların şəxsin hər hansı cinayətin törədilməsində tətqsirli bilinməsi üçün kifayət edib-etməməsi başa düşülür. Daha sonra m əhkəmə kollegiyası vurğulayır ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının (bundan sonra mətndə Konstitusiyanın) 12-ci maddəsinin İ hissəsi insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsini dövlətin ali məqsədi olduğunu təsbit edir. Konstitusiyanın 26-cı maddəsinin İİ hissəsində göstərilmişdir ki, dövlət hər kəsin hüquqlarının və azadlıqlarının müdafiəsinə təminat verir. Konstitusiyanın 71-ci maddəsinin İ hissəsinə görə, Konstitusiyada təsbit edilmiş insan və vətəndaş hüquqlarını və azadlıqlarını gözləmək və qorumaq qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyəti orqanlarının borcudur. İnsan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi məqsədi ilə dövlət səmərəli hüquqi mexanizmlər yaratmaqla, ədalət mühakiməsinin həyata keçirilmə prosesində hüquq və azadlıqların bərpasına nail olur. Hər kəsin hüquq və azadlıqlarının dövlət tərəfindən müdafiəsinə təminat verən Konstitusiyanın müddəaları, cinayət törətməkdə təqsiri olmayan şəxslərin cinayət prosesini həyata keçirən orqanların vəzifəli şəxslərinin və ya hakimlərin özbaşına hərəkətləri ilə qanunsuz şübhə altına alınmasının, ittiham və ya məhkum edilməsinin yol verilməz olduğunu ehtiva edir. Bununla yanaşı Konstitusiyanın təsvir edilən müddəaları həmçinin hər bir insanın və ümumilikdə dövlətin və cəmiyyətin cinayətkar qəsdlərdən qorunmasını və müdafiə olunmasını, hər hansı cinayətin törədilməsi nəticəsində bu və ya digər şəkildə zərər çəkmiş şəxslərin də cnayətkar qəsdlərdən qorunaraq sonuncuların da pozulmuş hüquqlarının bərpa edilməsini, onların vurulmuş zərərin ödənilməsini və ya aradan qaldırılma sını tələb etmək hüququnun cinayət mühakmə icraatını həyata keçirən orqanlar, o cümlədən məhkəmələr tərəfindən təmin edilməsini, digər tərəfdən isə hər hansı cinayətin və ya cinayətlərin törədilməsində təqsirli bilinmiş şəxslərin qanuna müvaq qaydada və əsaslarla cinayət məsuliyyətinə cəlb edilmələrini və onların barəsində bu və ya digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirin tətbiq edilməsini, cəzanın məqsədlərinə nail olunmasını, cinayətkarlığın qarşısınun alınması üçün lazımi tədbirlərin görülməsini də nəzərdə tutur. Konstitusiyanın 125-ci maddəsinin Vİİ hissəsində deyilir ki, məhkəmə icraatı həqiqətin müəyyən edilməsini təmin etməlidir. Konstitusiyanın bu norması çəkişmə prinsipinə əsasən işə baxan məhkəmənin üzərinə özü tərəfindən cinayət məsuliyyətinə cəlb edilmiş şəxsin təqsirliliyinə v ə ya təqsirsiz olmasına dair sübutları axtarılmasını və belə sübutların araşdırılmasını deyil, cinayət prosesinin iştirakçılarına işin düzgün həlli, yəni həqiqətin müəyyən edilməsi məqsədilə öz sübutlarını məhkəməyə təqdim etmək üçün bərabər şərait yaratmaq, təqdim olunmuş bütün sübutları tam, hərtərfli və obyektiv araşdırmaq, bu zaman qaldırılmış vəsatətlər üzrə əsaslandırılmış qərarlar qəbul etmək, araşdırılmış sübutlara qanuna müvafiq qaydada qiymət vermək və həmin sübutlara əsasən müəyyən etdiyi faktlara əsasən bu və ya digər nəticəyə gəlmək vəzifəsini qoyur. Məhkəmə icraatı zamanı qeyd olunan vəzifənin yerinə yetirilməsi zamanı sübutların təqdim olunması üçün istər ittiham, istərsə də müdafiə tərəfinə əlverişsiz şəraitin yaradılması, qaldırılmış vəsatətlərin əsassız olaraq təmin edilm əməsi, faktiki isə təqdim olunmuş sübutların tədqiqindən imtina edilməsi hallarında məhkəmənin təhlil edilən konstitusiyon tələbə əməl etməsindən, ədalətli məhkəmə araşdırılması hüququnun təmin olunmasından söhbət gedə bilməz. “İnsan Hüquqlarının və X5 haqqında” Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsinin 1-ci bəndinə əsasən, hər kəs, onun mülki hüquq və vəzifələri müəyyən edilərkən və ya ona qarşı hər hansı cinayət ittihamı irəli sürülərkən, qanun əsasında yaradılmış müstəqil və qərəzsiz məhkəmə vasitəsilə, ağlabatan müddətdə işinin ədalətli və açıq araşdırılması hüququna malikdir. Məhkəmə qərarı açıq elan edilir, lakin demokratik cəmiyyətdə əxlaq, ictimai qayda və ya milli təhlükəsizlik maraqları naminə, həmçinin yetkinlik yaşına çatmayanların maraqları və ya tərəflərin şəxsi həyatının müdafi əsi bunu tələb etdikdə, yaxud məhkəmənin fikrincə, aşkarlığın ədalət mühakiməsinin maraqlarını poza biləcəyi xüsusi hallar zamanı ciddi zərurət olduqda mətbuat və ictimaiyyət bütün proses boyu və ya onun bir hissəsində məhkəmə iclasına buraxılmaya bilər. Cinayət məsuliyyətinin əsaslarına dair CM-nin 3-cü maddəsində göstərilmişdir ki, yalnız həmin Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş cinayət tərkibinin bütün əlamətlərinin mövcud olduğu əməlin (hərəkət və ya hərəkətsizliyin) törədilməsi cinayət məsuliyyəti yaradır. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, şəxsin əməlində bu və ya digər cinayətin tərkibinin cəhətlərini təşkil edən zəruri əlamətlərin mövcud olub-olmaması barədə nəticəyə gəlmək üçün şəxsə istinad edilən əməlin Cinayət Məcəlləsinin Ümumi hissəsinin tələbləri nəzərə alınmaqla Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsinin dispozisiyası ilə müqayisə edilməsi tələb olunur. CM-nin 7-ci maddəsində isə müəyyən edilmişdir ki, yalnız törətdiyi ictimai təhlükəli əmələ (hərəkət və ya hərəkətsizliyə) və onun nəticələrinə görə təqsiri müəyyən olunmuş şəxs cinayət məsuliyyətinə cəlb edilə və cəzalandırıla bilər. Şəxs təqsirsiz olaraq vurduğu zərərə görə cinayət məsuliyyətinə cəlb oluna bilməz. CM-nin 2.1 və 2.2-ci maddələrinin tələblərindən görünür ki, Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin vəzifələri sülhü və bəşəriyyətin təhlükəsizliyini təmin etməkdən, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını, mülkiyyəti, iqtisadi fəaliyyəti, ictimai qaydanı və ictimai təhlükəsizliyi, ətraf mühiti, Azərbaycan Respublikasının konstitusiya quruluşunu cinayətkar qəsdlərdən qorumaqdan, habelə cinayətlərin qar şısını almaqdan ibarətdir. Bu vəzifələri həyata keçirmək üçün Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsi cinayət məsuliyyətinin əsaslarını və prinsiplərini, şəxsiyyət, cəmiyyət və dövlət üçün təhlükəli olduğuna görə cinayət sayılan əməllərin dairəsini və həmin cinayətlərin törədilməsinə görə tətbiq edilən cəzaların növlərini, həddini və həcmini, habelə digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirləri müəyyən edir. Qanunçuluq prinsipi təsbit edilmiş CPM-nin 10.1-ci maddəsinin tələblərinə görə, məhkəmələr və cinayət prosesinin iştirakçıları Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının, bu Məcəllənin, Azərbaycan Respublikasının digər qanunlarının, habelə Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrin müddəalarına ciddi əməl etməlidirlər. CPM-nin 12.1 və 12.3-cü maddələrinə gö rə, cinayət prosesini həyata keçirən orqanlar cinayət prosesində iştirak edən bütün şəxslərin Konstitusiya ilə təsbit edilmiş insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarına riayət olunmasını təmin etməlidirlər. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 12-ci maddəsinin, “İnsan Hüquqlarının və X5 haqqında” Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsinin və cinayət-prosessual qanunvericiliyinin tələblərindən çıxış edərək məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, hazırki iş üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarından verilmiş kassasiya şikayətinə baxan kassasiya kollegiyasının üzərinə, qanunvericiliyin tələb etdiyi kimi, hökmün və apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının əsasını təşkil etmiş sübutların yenidən araşdırılması deyil, törədilmiş ictimai təhlükəli əməlin bütün hallarının müəyyən edilməs inə əsasən bu əmələ maddi hüquq normalarının düzgün tətbiq edilib-edilməməsini yoxlamaq vəzifəsi düşür Məhkum barəsindəki cinayət işinin materiallarından göründüyü kimi, birinci instansiya məhkəməsi iş üzrə bütün sübutları araşdırmaqla və onları qanuna müvafiq qaydada qiymətləndirməklə adı çəkilən məhkumun hökmdə və hazırki qərarın “İşin halları” hissəsində təsvir edilən cinayət əməllərini törətməsi barədə nəticəyə gəlmiş, apellyasiya instansiyası məhkəməsi isə hökmdən verilmiş apellyasiya şikayətinə əlavə sübutlar tələb edilmədən və məhkəmə istintaqı aparılmadan baxaraq həmin məhkəmənin gəldiyi nəticə ilə haqlı olaraq razılaşmışdır. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, hər iki məhkəmənin gəldikləri nəticə düzgündür, qanunidir və bu baxımdan həmin nəticənin şübhə altına alınması üçün heç bir qanuni əsas yoxdur. Odur ki, Məhkum kassasiya şikayətində irəli sürdüyü apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının sübutların toplanması, araşdırılması və qiymətləndirilməsi, habelə məhkumun ona istinad olunan əməlləri törətməsinin sübuta yetirilməməsi, həmin qərarın ləğv edilməsini və ona bəraət verilməsi haqqında qərarın qəbul edilməsinə dair tələblərinin əsaslılığını yoxlayarkən məhkəmə kollegiyası işin faktiki hallarının kassasiya şikayətində əksini tapmış təsvirini deyil, iş üzrə məhkəmələr tərəfindən müəyyən olunmuş faktiki halları nəzərə alaraq məhz həmin halları rəhbər tutur. İş materiallarından görünür ki, istər ibtidai araşdırma zamanı, istərsə də məhkəmə istintaqı zamanı kassasiya şikayətində göstərilən dəlillərin əksinə olaraq, sübutların toplanması və araşdırılması, o cü mldən istər zərər çəkmiş şəxslərin, istərsə də şahidlərin dindirilməsi zamanı hər hansı bir qanun pozuntusuna yol verilməmiş, aparılmış istintaq hərəkətlərinin hamısı tərtib edilmiş müvafiq protokollarda əks etdirilmiş və bu sübutların məcmusuna əsasən işin təkzib olunmayan faktiki halları müəyyən edilmişdir. Eyni zamanda məhkəmələr qəbul etdikləri yekun məhkəmə aktlarında sübutları təsvir etməklə kifayətlənməyib həmin sübutlara mənsubiyyəti, mötəbərliyi və mümkünlüyü üzrə qiymət verərək onları Məhkum təqsirliliyinin müəyyən edilməsi üçün kifayət edən hesab etmiş və sonuncunun törətdiyi əməllərin CM-nin 183.3.2-ci maddəsi ilə tövsif edilməsi barədə ibtidai araşdırma orqanının mövqeyi ilə razlaşaraq onun bu maddələrlə təqsirli bilinərək cəzalandırmalı olması barədə mötəbər yekun nəticəyə gə lmişlər. Məhkəmə kolleiyası məhkəmələrin bu nəticəsini qanuni və əsaslı hesab edərək onu da vurğulamağı lazım bilir ki, məhkəmələr iş üzrə qəbul etdikləri yekun məhkəmə aktlarını əsaslandırarkən qanun pozuntusu ilə, yəni CPM-nin 125.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş pozuntulara yol verilməklə əldə olunmuş heç bir sübuta istinad etməmiş, çünki belə sübutların olması ümumiyyətlə müəyyən edilməmişdir. Bundan başqa, apellyasiya instansiyası məhkəməsi işə baxılması zamanı natamamlığa, qeyri-obyektivliyə, cinayət prosesi iştirakçılarının hüquqlarının pozulmasına yol verməmiş və məhkəmə iclasları ağlabatan müddətlərdə cinayət mühakimə icraatının prinsiplərinə uyğun olaraq keçirilmişdir. Məhkəmə baxışları zamanı həmçinin “İnsan Hüquqlarının və X5 haqqında” Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsində n əzərdə tutulmuş ədalətli və qərəzsiz məhkəmə baxışına malik olmaq, müdafiə, təqsirləndirilən şəxsin lehinə və əleyhinə ifadələr vermiş şahidləri dindirmək və başqa hüquqların pozulmasına da yol verilməmişdir. Eyni zamanda həm birinci, həm də apellyasiya instansiyası məhkəmələri Məhkum məhz ona qarşı irəli sürülmüş ittiham üzrə cinayət əməllərini törətməsi barədə nəticəyə gələrkən iş üzrə qəbul etdikləri yekun məhkəmə aktlarında mülahizələrə deyil, araşdırılmış mötəbər və qanuni yolla əldə edilmiş, biri-birini tamamlayan sübutlara əsaslanmış və istər işə mahiyyəti üzrə baxarkən, istərsə də yekun məhkəmə aktları qəbul edərkən prosessual hüquq normalarının aşağıdakı tələblərinə də tam əməl etmiş, həmçinin bunlarla bağlı Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun hüquqi mövqeyin i də nəzərə almışlar. Belə ki, CPM-nin 28.5-ci maddəsinə əsasən şəxsin cinayət törətməkdə təqsirli olmasına dair məhkəmə qərarı mülahizələrə əsaslana bilməz və işə aid biri digərinə kifayət qədər uyğun gələn mötəbər sübutların məcmusu ilə təsdiq olunmalıdır. CPM-nin 33.1-33.4-cü maddələrinin tələblərindən görünür ki, hakimlər cinayət mühakimə icraatının həyata keçirilməsində cinayət işi üzrə toplanmış sübutları bu Məcəllənin tələblərinə əsasən qiymətləndirirlər. Cinayət mühakimə icraatı həyata keçirilərkən bu Məcəllənin 125, 144-146-cı maddələrinin müddəalarının pozulması yolverilməzdir. Cinayət prosesində heç bir sübutun və digər materialın qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Hakimlərin sübutlara və sair materiallara qərəzli münasibət bəsləməsi, mövcud hüquqi prosedur daxilində təd qiq edilənədək sübut və digər materiallardan birinə digərinə nisbətdə çox və ya az əhəmiyyət verilməsi yolverilməzdir. CPM-nin 138.1-ci maddəsində təsbit edilmişdir ki, sübutetmə ittihamın qanuni, əsaslı və ədalətli həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən halların müəyyən edilməsi məqsədi ilə sübutların əldə edilməsindən, yoxlanılmasından və qiymətləndirilməsindən ibarətdir. CPM-nin 139-cu maddəsi bu normada göstərilən digər hallarla yanaşı cinayət hadisəsinin baş vermə faktının və hallarının, cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş əməldə cinayətin əlamətlərinin və şəxsin təqsirliliyinin sübutlara əsasən müəyyən edilməsini tələb edir. CPM-nin 145.1-ci maddəsinə görə, hər bir sübut mənsubiyyəti, mümkünlüyü, mötəbərliyi üzrə qiymətləndirilməlidir. CPM-nin 145.3-cü maddəsi isə cinayət təqibi üzrə toplanı lmış bütün sübutların məcmusuna ittihamın həlli üçün onların kifayət etməsinə əsasən qiymət verilməsini tələb edir. CPM-nin 145.2-ci maddəsinə əsasən, təhqiqatçı, müstəntiq, prokuror, hakim qanunu və vicdanını rəhbər tutaraq sübutların məcmusunun hərtərəfli, tam və obyektiv baxılmasına əsaslanmaqla öz daxili inamına görə sübutları qiymətləndirirlər. CPM-nin 146.1-ci maddəsinin müddəalarından görünür ki, cinayət təqibi üzrə toplanmış sübutların kifayət etməsi dedikdə, müəyyən edilməli hallar üzrə mümkün sübutların elə bir həcmi nəzərdə tutulur ki, onlar sübut etmə predmetinin müəyyən edilməsi üçün mötəbər və yekun nəticəyə gəlməyə imkan versin. CPM-nin 125.1-ci maddəsinə əsasən, məlumatların, sənədlərin və digər əşyaların həqiqiliyinə, yaranma mənbəyinə və əldə edilməsi hallarına şübhələr o lmadıqda onlar sübut kimi qəbul edilə bilərlər. CPM-nin 349.5-ci maddəsinin tələblərindən görə aşağıdakı hallarda məhkəmənin hökmü əsaslı hesab edilir: 349.5.1. məhkəmənin gəldiyi nəticələr yalnız məhkəmə istintaqında tədqiq edilmiş sübutlara əsaslandıqda; 349.5.2. bu sübutlar ittihamın qiymətləndirilməsi üçün kifayət etdikdə; 349.5.3. məhkəmənin müəyyən etdiyi hallar onun tədqiq etdiyi sübutlara uyğun gəldikdə. Göründüyü kimi, cinayət mühakimə icraatının obyektivliyi, qərəzsizliyi və ədalətliyi, cinayət mühakimə icraatında sübutların qiymətləndirilməsi prinsipləri, sübutlar və sübutetməyə dair normalar, o cümlədən CPM-nin 125, 143-146-cı maddələri, hökmün əsaslılığına dair müddəalar (CPM-nin 349.5-ci maddəsi) tələb edir ki, məhkəmə cinayət işlərinə faktlar əsasında baxsın, faktların müə yyən edilmiş sayılması üzrə qənaətini isə belə nəticəyə gəlmək üçün kifayət edən, həqiqiliyinə, yaranma mənbəyinə, əldə edilməsi hallarına şübhə olmayan (tam, hərtərəfli və obyektiv yoxlanılmış), mənsubiyyəti, mümkünlüyü, mötəbərliyi üzrə lazımınca qiymətləndirilmiş sübutların məcmusu ilə əsaslandırsın. Yalnız belə olduqda, CPM-nin 21 və 349.5-ci maddələri tələb etdiyi kimi, məhkəmənin yekun qərarı, o cümlədən şəxsin ona istinad edilən cinayətin törədilməsində təqsirli olması və ya onun təqsirsiz olması (təqsiri sübuta yetirilməməsi) barədə nəticə əsaslı sayıla bilər. Məhkəmə kollegiyası CPM-nin 349.5-ci maddəsinin tələblərindən çıxış edərək onu da vurğulayır ki, “məhkəmənin gəldiyi nəticələr yalnız məhkəmə istintaqında tədqiq edilmiş sübutlara əsaslandıqda” müddəası təqsirləndirilən şəxsi n, zərərçəkmişin və ya şahidin təkcə onların məhkəmədə verdiyi ifadələrini deyil, həmçinin həmin şəxslərin ibtidai araşdırma zamanı verdikləri, məhkəmə iclasında isə tədqiq edilmiş ifadələrini də nəzərdə tutur o şərtlə ki, həmin ifadələrin qanunsuz yolla (CPM-nin 125.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş pozuntulara yol verilməklə) alınması müəyyən edilməmiş olsun, buna görə belə ifadələr məhkəmə tərəfindən sübutlar siyahısından çıxarılmasın, bu ifadələr digər sübutlarla təsdiq edilsin və və qanuni yolla alınmış ifadələr kimi məhkəmə iclasında tədqiq edilərək onlara yekun məhkəmə aktlarında məcmu qaydasında qiymət verilsin. Qanunvericiliyin yuxarıda göstərilən tələblərinə uyğun olan eyni hüquqi mövqe “Azərbaycan Respublikası CPM-nin 397.1 və 397.2-ci maddələrinin şərh edilməsi haqqında” Azərbay can Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 12 may 2009cu il tarixli Qərarında da əksini tapmışdır. Həmin Qərarda qeyd edilir ki, həqiqətin müəyyənləşdirilməsi ədalət mühakiməsinin mütləq şərtidir və hər zaman cəmiyyət məhkəmədən həqiqəti əks etdirən ədalət mühakiməsini tələb edəcəkdir. Hər bir hakim bu vəzifəsini icra etmək üçün ilk əvvəl prosessual tələblərə hökmən riayət olunmasını təmin etməlidir, çünki bu hal cinayət işi üzrə həqiqətin müəyyənləşdirilməsinin və düzgün məhkəmə qərarının qəbul olunmasının mühüm şərtidir. Eynilə də cinayət işi üzrə araşdırmanın predmetini təşkil edən hadisənin əhəmiyyətli halları müəyyənləşdirilməmişdirsə və (və ya) bu hallara münasibətdə cinayət qanununun müddəaları düzgün tətbiq olunmamışdırsa, həmin qərara həqiqi ədalət mühakiməsi aktı kimi bax ıla bilməz. Həmin akt ədalətsizliyinə səbəb olmuş hakimin qanunsuz hərəkətləri, məhkəmə səhvləri və ya qanuniliyinə və əsaslılığına təsir etmiş digər hallardan asılı olmayaraq düzəldilməlidir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu eyni zamanda vurğulamışdır ki, hökm çıxarıldığı zaman məhkəmə onun qanunçuluq və əsaslılıq tələblərinə cavab verə biləcəyinin təmin edilməsi üçün öz aktını bu amillərin üzərində qərarlaşdırmalıdır. Belə tələblərə cavab verməyən məhkəmə qərarlarına yenidən baxılması imkanının məhdudlaşdırılması ədalət və hüquqi müəyyənlik kimi dəyərlərin müdafiəsində tarazlığın pozulması və Konstitusiya ilə təminat verilən insan hüquq və azadlıqlarına zərər yetirilməsi ilə nəticələnə bilər. “V.Bayramov və qeyrilərinin şikayətləri üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət i şləri və inzibati hüquqpozmalara dair işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının 23 mart 2004-cü il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 09 sentyabr 2005-ci il tarixli Qərarında göstərilmişdir ki, məhkəmə hökmü şəxsin təqsirli olub-olmaması kimi həyati əhəmiyyəti olan məsələni həll edir. Bu səbəbdən prosessual qanunvericiliyin tələbinə görə məhkəmənin hökmü qanuni və əsaslı olmalıdır. (CPM-in 349.3-cü maddəsi).... Məhkəmə hökmünün əsaslılığının şərtlərindən biri də hökmdə müəyyən edilmiş halların məhkəmə istintaqında tədqiq edilmiş sübutlara uyğun gəlməsidir. Bu o deməkdir ki, şəxsin cinayət törətməkdə təqsirli olmasına dair məhkəmə qərarı mülahizələrə əsaslana bilməz və işə ai d biri digərinə uyğun gələn mötəbər sübutların məcmusu ilə təsdiq olunmalıdır (CPM-nin 28.5-ci maddəsi). “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 244.1-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 17 mart 2011-ci il tarixli Qərarında isə vrğulanmışdır ki, cinayətin tövsifi törədilən konkret cinayət əməlinin cəhətləri ilə cinayət-hüquq normasının dispozisiyasında nəzərdə tutulan tərkib əlamətləri arasında uyğunluğu müəyyən etməklə, müvafiq prosessual sənəddə öz əksini tapan və cinayət-hüquqi nəticələrə səbəb olan əmələ verilən cinayət hüquqi qiymətdir. Cinayətin tövsifi mühüm sosial və hüquqi əhəmiyyətə malikdir. Tövsif Cinayət Məcəlləsində müəyyən edilmiş vəzifələrin yerinə yetirilməsi baxımından, cinayət qanununu tətbiq etməyə səlahiyy əti olan vəzifəli şəxslər tərəfindən həyata keçirilən mühüm məntiqi proses olub, onun yekununda konkret sosial hadisəyə, cəmiyyət üçün təhlükəli olan insan davranışına hüquqi qiymət verilir. Bu isə ilk növbədə işin faktiki hallarının hərtərəfli öyrənilməsini, cinayət hüquq normasının seçilməsini və onun məzmununun izah edilməsini tələb edir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu həmçinin qeyd etməyi zəruri hesab etmişdir ki, hər bir cinayət əməli araşdırılarkən onun tərkibinin düzgün müəyyən edilməsi və düzgün tövsif edilməsi cinayət əlamətlərini əks etdirən əməllərin cinayət olub-olmamasını, cinayət törətməkdə təqsirləndirilən şəxsin təqsiri olub-olmamasını müəyyənləşdirməyə, habelə həmin cinayətə görə təqsirləndirilən şəxsə ədalətli cəza təyin edilməsinə yönəlmişdir. Əks hal təqsiri olmayan şəxsin məsuliyyətə alınmasına, yaxud da cinayət törətməkdə təqsirli olan şəxsin məsuliyyətdən kənarda qalmasına, cəzanın düzgün olmayan tətbiqinə səbəb ola bilər. Bu isə öz növbəsində Cinayət Məcəlləsinin əsaslandığı qanunçuluq, qanun qarşısında bərabərlik, təqsirə görə məsuliyyət, ədalət və humanizm prinsiplərinin pozulmasına gətirib çıxara bilər. İş materiallarından görünür ki, M.S.Mahmudovun və şahidlərin ibtidai araşdırma zamanı fiziki və ya psixi təsirlər altında həqiqətə uğun olmayan ifadələr vermələri, onların dindirilmələri zamanı hüquqlarının pozulması da müəyyən edilməmiş, həmin ifadələr iş üzrə araşdırılmış və hökmdə və apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarında əksini tapmış başqa sübutlara uyğun olmuş və məhkəmələr haqlı olaraq Məhkum məhkəmə iclaslarında verdiyi ifadələr ini işin faktiki hallarına uyğun olmayan, cinayət məsuliyyətindən yayınmaq məqsədilə verilmiş ifadələr kimi qiymətləndirib qəbul etdikləri yekun məhkəmə aktlarının əsasına məhz araşdırılmış və qiymət verilmiş başqa sübutları qoymuş, bu sübutların əsasında da sonuncunun CM-nin 183.3.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş cinayətləri törətməkdə təqsirli bilinməsinə dair qanuni və əsaslı yekun məhkəmə aktları qəbul edilmişdir. Məhkəmə kollegiyası onu da qeyd etməyi zəruri bilir ki, Məhkum kassasiya şikayətində göstərdiyi mücərrəd dəlillər və irəli sürdüyü, lakin heç bir əsası olmayan tələb eyni ilə birinci instansiyası məhkəməsinin hökmündən məhkum tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətində də əksini tapmış və apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmin şikayətə məhkəmə istintaqı aparmadan baxaraq ir əli sürülmüş bütün dəlillərə və tələbə əsaslandırılmış şəkildə, qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq cavab vermiş, göstərilən şikayətlər üzrə gəldiyi nəticəni isə qəbul etdiyi yekun qərarında ətraflı şərh etmişdir. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya instansiyası məhkəməsinin apellyasiya şikaytinin cavablandırılması, sübutlara isə qanuna müvafiq qaydada qiymətləndirilməsi ilə tam razılaşır və həmin məhkəmənin qərarında göstərdiyi halların, istinad etdiyi normaların bir daha hazırki qərarda təkrlanmasına lüzum görmür. Bununla belə, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, Məhkum kassasiya şikayətində göstərdiyi dəlillər heç bir sübutla təsdiq olunmur və bu dəlillər onun tərəfindən özünün cinayət məsuliyyətindən yayındırılmasına xidmət edən dəlillər kimi qiymətləndirilməlidir. Kassasiya şikayət ində Məhkum ona təqsirli bilindiyi CM-nin 183.3.2-ci maddəsi ilə təyin edilmiş cəzanın açıq-aşkar ağır olmasını mübahisələndirməsə də, məhkəmə kollegiyası CPM-nin 419.1-ci maddəsinin tələblərinə əsasən kassasiya şikayətinin dəlillərindən asılı olmayaraq bu məsələni də yoxlamış və müəyyən etmişdir ki, birinci instansiya məhkəməsi onun barəsində həmin maddə ilə cəza təyin edilməsi məsələsini həll edərkən CM-nin 8, 41, 58, 59 və 61-ci maddələrinin tələblərinə əməl edərək məhkumun törətdiyi cinayət əməlinin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsi ilə yanaşı CM-nin 61.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş cəzanı ağırlaşdıran halların müəyyən edilməməsini kifayət qədər nəzərə almış və ona qeyd olunan maddələrin sanksiyası həddində qanuni və ədalətli cəza təyin etmiş, apellyasiya instansiyası məhkə məsi də haqlı olaraq bu məsələ üzrə də həmin məhkəmənin gəldiyi nəticə ilə razılaşmışdır. Məhkəmə kollegiyası da məhkuma təyin edilmiş cəzanın hər hansı şəkildə yüngülləşdirilməsi üçün əsaslar görmür və buna görə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mübahisələnlirilən qərarının bu məsələyə dair hissədə də dəyişdirilməsini mümkün bilmir. Beləliklə, təsvir olunanlardan görünür ki, Məhkum kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlilləri tamamilə əsassız olmaqla baxılan işdə CPM-nin 42.1.1, 42.1.2, 42.1.3 və 42.1.4-cü maddələrində təsbit edilmiş bəraətin əsasları (o cümlədən məhkumun əməllərində cinayət tərkibinin olmaması kimi hal), eləcə də apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsini və ya dəyişdirilməsini tələb edən CPM-nin 416-cı maddəsində göstərilən pozuntulardan hər h ansı biri müəyyən edilmir. Buna görə, məhkəmə kollegiyası cinayət işinin materiallarını yuxarıda təsvir olunan qaydada təhlil edib apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının dəyişdirilməsini və ya ləğv edilməsini şərtləndirən CPM-nin 416-cı maddəsində nəzərdə tutulmuş hər hansı halı müəyyən etməyərək və kassasiya şikayətinin təmin edilməsi haqda Məhkum, həmin şikayətin təmin edilməməsi barədə isə dövlət ittihamçısı X6 çıxışlarını dinləyərək belə nəticəyə gəlir ki, kassasiya şikayəti təmin edilməməli və Məhkum CM-nin 183.3.2-ci maddəsi ilə təqsirli bilinib məhkum olunmasına dair cinayət işi üzrə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 27 fevral 2025-ci il tarixli qərarı kassasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Şərh edilənlərə əsasən və Azərbayc an Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 419.10.1-ci maddəsini rəhbər tutaraq Azərbaycan Respublikası Ali Məhəməsinin Cinayət Kollegiyası Q Ə R A R A A L D İ: Kassasiya şikayəti təmin edilməsin. Məhkum Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 183.3.2-ci maddəsi ilə təqsirli bilinib məhkum olunmasına dair cinayət işi üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 27 fevral 2025-ci il tarixli qərarı kassasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılsın.