Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 1(102)-1913/2025 16.12.2025 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının QƏRARİ Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası hakimlər Yusifov Şahin Yaşar oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Novruzov Ələsgər Əli İskəndər oğlu və Abdulov Rəşad Məhərrəm oğlundan ibarət tərkibdə, Əbilov Hüseyn Natiq oğlunun katibliyi ilə, dövlət ittihamçısı – Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun Dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə idarəsinin kassasiya instansiyası məhkəməsində dövlət ittihamının müdafiəsi və analitik təhlil şöbəsinin böyük prokuroru İmranov Hafiz Beykəs oğlunun və Məhkum iştirakları ilə, Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin 2 dekabr 2024-cü il tarixli hök mü ilə Məhkum Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin (bundan sonra mətndə CM-nin) 32.5,308.1, 32.5,311.3.2 və 32.5,313-cü maddələri ilə təqsirli bilinib məhkum olunmasına, Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 12 mart 2025-ci il tarixli qərarı ilə Məhkum elan olunmuş ittihamdan CM-in 32.5, 308.1-ci maddələrinin xaric edilməsinə dair cinayət işi üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin həmin qərarından Məhkum müdafiəçisi Əhmədova Ulduzə Mehdi qızı tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinə əsasən işə baxaraq, MÜƏYYƏN E T D İ: Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin 2 dekabr 2024-cü il tarixli hökmü ilə (hakimlər Əliyev Əli Abdulla oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Cəlilov Oruc Yusif oğlu və Nuriyev Xamməd Abış oğlundan ibarət tərkibdə) Məhkum, xx xxx 1998-ci il tarixdə Salyan rayonunun Qarabağlı kəndində anadan olmuş, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı, orta təhsilli, subay, fərdi əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmuş, əvvəllər məhkum olunmamış, Salyan rayonunun Qarabağlı kəndində qeydiyyatda olan və həmin kənddə yaşamış, CM-in 32.5,308.1, 32.5,311.3.2 və 32.5,313-cü maddələri ilə nəzərdə tutulmuş cinayət əməllərini törətməkdə təqsirli bilinərək CM-in 32.5,308.1-ci maddələri ilə barəsində CM-in 46.2-ci maddəsi tətbiq olunmaqla 6 (altı) ay müddətə dövlət və yerli özünüidarə orqanlarında rəhbər və maddi məsul vəzifə tutmaq hüququndan məhrum edilməklə 1 (bir) il müddətə, CM-in 32.5,311.3.2-ci maddələri ilə barəsində CM-in 46.2-ci maddəsi tətbiq olunmaqla 1 (bir) il 6 (altı) ay müddətə dövlət və yerli özünüidarə orqanlarında rəhbər və maddi məsul vəzifə tutm aq hüququndan məhrum edilməklə 8 (səkkiz) il müddətə, CM-in 32.5,313-cü maddələri ilə 6 (altı) ay müddətə dövlət və yerli özünüidarə orqanlarında rəhbər və maddi məsul vəzifə tutmaq hüququndan məhrum edilməklə 1 (bir) il müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzasına, CM-in 66.3 və 66.4-cü maddələrinə əsasən isə təyin olunmuş əsas cəzaları qismən toplamaq yolu ilə, əlavə cəzanın isə əsas cəzaya birləşdirilməklə qəti olaraq əsas cəzasını ümumi rejimli cəzaçəkmə müəssisəsində çəkməklə 2 (iki) il müddətə dövlət və yerli özünüidarəetmə orqanlarında rəhbər və maddi məsul vəzifə tutma hüququndan məhrum edilməklə 8 (səkkiz) il 3 (üç) ay müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum edilmişdir. Həmin hökmlə həmçinin Təqsirləndirilən şəxs da CM-in 308.1, 311.3.2 və 313-cü maddələri ilə təqsirli bilinərək 2 (iki) il müddətə dövlət və yerli özünüidarəetmə orqanlarında rəhbər və maddi məsul vəzifə tutma hüququndan məhrum edilməklə 8 (səkkiz) il 3 (üç) ay müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum edilmişdir. İşin halları: Birinci instansiya məhkəməsinin hökmünə əsasən, Məhkum Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyi yanında Bakı şəhəri Vergilər Departamentinin Kommersiya hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı idarəsində 01 fevral 2005-ci il tarixdə ********** vergi ödəyicisinin eyniləşdirilmə nömrəsi ilə qeydiyyata alınmış hüquqi ünvanı ünvan 1ıq Səhmdar Cəmiyyətinin Şirvan şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə prospekti 33-də yerləşən “Şirvan” filialında "xxxx" ASC-nin İdarə heyətinin sədri Xin 28 dekabr 2021-ci il tarixli, 763-1/K nömrəli əmri ilə mikrokreditlər bölməsinin eksperti vəzifəsinə təyin edil məklə həmin vəzifədə işləyən, qohumu Təqsirləndirilən şəxs ilə Şirvan şəhərində görüşərkən, Təqsirləndirilən şəxs ona xidməti səlahiyyətlərindən yararlanıb mikrokreditin ayrılması mümkün olmayan şəxslərə rüşvət qismində alacaqları pul qarşılığında rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib həmin rəsmi sənədləri kreditin verilməsi şərtlərinə uyğunlaşdırmaqla kreditin ayrılmasını təşkil edə biləcəyini, müraciət edən şəxs olduqda onunla əlaqələndirməsini bildirmiş, Məhkum isə təklifi qəbul etməklə Təqsirləndirilən şəxsla sövdələşmişdir. Tərəflər arasında əldə edilən qarşılıqlı razılaşmaya və rol bölgüsünə əsasən Məhkum kredit almaq niyyətində olan şəxsləri tapıb onlara kredit şərtləri ilə bağlı məsləhətlər verməyi, mikrokreditin ayrılması ilə bağlı ilkin məlumatları verməyi, bunun üçün zəruri sənədlərin toplanmasında, obyektlərin və tikililərin fotoşəkillərinin çəkilməsində, xəzinədən kredit məbləği götürüldükdən sonra rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş pula sahiblik etməyi, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölüb sərəncam verməyi qabaqcadan vəd verib bu öhdəlikləri üzərinə götürmüşdür. 2021ci ilin dekabr ayının əvvəllərində istintaqla müəyyən edilməyən konkret tarixlərdə X6 və Şahid4 Məhkum müraciət edərək onlara mikrokreditin ayrılmasında köməklik edilməsini xahiş etdikdə, Məhkum bu təklifi Təqsirləndirilən şəxs çatdırmış, sonuncu da X1ya və Şahid4 mikrokreditin verilməsinin mümkün olmadığını, yəni ayrılacaq vəsaitin X1 və Şahid4 tərəfindən geri qaytarılması üçün sonuncuların real maliyyə mənbələrinin olmamasını, digər banklar qarşısında öhdəlik daşıdıqlar ını, habelə mövcud fəaliyyətin maliyyələşdirilməsi zamanı ümumi fəaliyyət müddətinin ən az 6 ay, maliyyələşdirilən biznes fəaliyyətinin müddətinin ən az 1 ay olması, kreditlə bağlı riskin səviyyəsi, kreditin ödənilməsinin mümkün mənbələri və sair əsasların olmamasını bildiyi halda, rəsmi sənəd hesab edilən analitik formulyara bilə-bilə yalan məlumatlar daxil etməklə, habelə dövlət qurumunda əmək fəaliyyətində olan Şahid4 qardaşı Şahid3 isə zamin kimi rəsmiləşdirməklə 8.000 manat məbləğində mikrokreditin verilməsini təşkil edə biləcəyini, əldə ediləcək məbləğdən 2000 manat hissəsi X1ya, 3000 manat Şahid4 və 3000 manat hissəsini isə Məhkumlə birlikdə götürməklə hər kəsin öz götürdüyü məbləğə münasibətdə aylıq krediti ödəməli olmasını, habelə qeyd olunan işlərin qarşılığında xidməti səlahiy yətlərinin icrası ilə bağlı saxta sənədlər əsasında mikrokreditin verilməsində ifadə olunan qanunsuz qərarın qəbul edilməsi qarşılığında Şahid4 400 manat pul alacaqlarını bildirmiş, tərəflər razılaşmışdır. Bunun üçün zəruri sənədləri özü və Məhkum vasitəsi ilə topladıqdan sonra xx.xx.2021-ci il tarixdə Şirvan şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə prospekti 33-də yerləşən "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialında “mikrokreditin” (biznes) verilməsi üçün hüquqi əhəmiyyət kəsb edən rəsmi sənədlərə biləbilə yalan məlumatlar, yəni X1nın fərdi təsərrüfatla məşğul olmasına baxmayaraq guya sahibkar olmasına dair görüntü yaratmaqla, dövriyyədə olan kənd təsərrüfatı məhsullarını çox göstərməklə, X1dan kreditin verilməsi üçün ərizəni qəbul edib, maliyyə vəziyyətinin təhlili, analitik formulyarı saxta məlumatlar əsasında haz ırlayaraq “Şirvan” filialının kredit komitəsinə təqdim etmişdir. Təqdim olunmuş sənədlər "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının kredit komitəsində müzakirə edilib xx.xx.2021-ci il tarixdə kredit komitəsinin qəbul etdiyi kredit verilməsi haqqında qərar əsasında X1 adına 29 dekabr 2021-ci il tarixli MK/41961/84/26 nömrəli kredit sazişi ilə mikrokreditin ayrılması təmin edildikdən sonra, Məhkum xx.xx.2021-ci il tarixdə X1 ilə birlikdə Şirvan şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə prospekti 33 ünvanda yerləşən banka yaxınlaşaraq xəzinədən xx.xx.2021-ci il tarixli 3015 nömrəli məxaric orderi əsasında 8000 manat məbləğdə pul vəsaitinin X1 tərəfindən çıxarılmasını təşkil etdikdən, razılığa uyğun olaraq həmin məbləğdən 2.000 manat pul vəsaitini X1ya, 3000 manat pul vəsaitini xx.xx.2021-ci il tarixdə Salyan rayonu Qaraça la kəndində yaşadığı evin qarşısında Şahid4 vermiş, sonuncu da həmçinin həmin tarixdə qeyd olunan ünvanda görülmüş işin qarşılığında rüşvət kimi Məhkum 400 manat pulu verdikdən sonra, Məhkum mikrokreditdən qalmış 3000 manat pulu və Şahid4 əldə etdiyi 400 manat pulu gətirərək xx.xx.2021-ci il tarixdə Təqsirləndirilən şəxs verib öz aralarında bölməklə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti səlahiyyətlərinin icrası ilə əlaqədar edəcəyi qanunsuz hərəkətlərə görə özü və Məhkum üçün maddi neməti 400 manat məbləğində pulu dolayı yolla, vasitəçidən, yəni Məhkum istifadə etməklə rüşvət qismində istəyib alınması, vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən tamah niyyəti ilə rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatların daxil edilməsi yolu ilə vəzifə saxtakarlığı, habelə v əzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti vəzifəsinin icrası ilə əlaqədar Təqsirləndirilən şəxs, Məhkum, X1 və Şahid4 üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə öz qulluq səlahiyyətlərindən qulluq mənafeyinə qəsdən zidd olaraq istifadə etməklə 8000 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasına nail olub hüquqi şəxsin yəni "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının əmlak hüquqlarına və kreditin qanunsuz ayrılmasında müşahidə olunan qanuni mənafelərinə mühüm zərər vuraraq vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etmə ilə bağlı cinayətlərin törədilməsinə məsləhətləri və məlumatları ilə yardım etməklə, rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş əmlak üzərində sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə üzərində sərəncam verməyi qabaqcadan vəd verib köməkçi qismində iştirak et mişdir. Bundan başqa, o, təkrarən, həmin vəzifədə işləyən, qohumu Təqsirləndirilən şəxs ilə Şirvan şəhərində görüşərkən Təqsirləndirilən şəxs ona xidməti səlahiyyətlərindən yararlanıb mikrokreditin ayrılması mümkün olmayan şəxslərə rüşvət qismində alacaqları pul qarşılığında rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib həmin rəsmi sənədləri kreditin verilməsi şərtlərinə uyğunlaşdırmaqla kreditin ayrılmasını təşkil edə biləcəyini, müraciət edən şəxs olduqda onunla əlaqələndirməsini bildirmiş, Məhkum isə təklifi qəbul etməklə Təqsirləndirilən şəxsla sövdələşmişdir. Tərəflər arasında əldə edilən qarşılıqlı razılaşmaya və rol bölgüsünə əsasən Məhkum kredit almaq niyyətində olan şəxsləri tapmaq, mikrokreditin ayrılması ilə bağlı ilkin məlumatları vermək, bunun üçün zəruri sənədlərin to planmasında, obyektlərin və tikililərin fotoşəkillərinin çəkilməsində, xəzinədən kredit məbləği götürüldükdən sonra rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş pula sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə sərəncam verməyə köməklik etməyi üzərinə götürmüşdür. Hazırladıqları plana uyğun olaraq X4 4.500 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasında köməklik etməsi ilə bağlı Təqsirləndirilən şəxs müraciəti etdikdə, sonuncu Şahid5 4.500 manat dəyərində mikrokreditin verilməsinin mümkün olmayacağını, yəni ayrılacaq vəsaitin Şahid5 tərəfindən geri qaytarılması üçün sonuncunun real maliyyə mənbəyinin olmamasını, digər banklar qarşısında öhdəlik daşıdığını, habelə Məhkum tərəfindən xx.xx.2022-ci il tarixdə Şahid5 Salyan rayonu, Kərimbəyli kəndində yerləşən fərdi yaşayış evinə baxı ş zamanı fotoşəkilləri çəkilərkən Şahid5 evinin dəyərinin və mal-qara sayının kreditin verilməsi üçün yetərli olmadığını bildirib, qeyd olunan məbləğdə mikrokreditin ayrılması üçün 300 manat məbləğində pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyi halda kreditin rəsmləşdirilməsi üçün rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumat doldurmaqla, habelə Şahid5 evinin dəyəri, mal-qara sayının az olmasına baxmayaraq sayını çox göstərməklə kreditin alınmasına nail ola biləcəyini bildirmiş, Şahid5 təklifə razılaşaraq 4.500 manat məbləğində mikrokredit ayrılacağı halda 300 manat pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyinə razılaşmışdır. Tərəflər arasında əldə edilmiş razılaşmadan sonra Məhkum köməkliyi ilə zəruri sənədlər, o cümlədən Şahid5 özünə məxsus evinin və mal-qarasının fotoşəkillərini çəkdirib gəlirlərini ş işirdilmiş formada təqdim etməklə, xx.xx.2022-ci il tarixdə Şirvan şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə prospekti 33-də yerləşən "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialında rəsmi sənəd hesab edilən analitik formulyara bu barədə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib, Şahid5lə özü şəxsən bankda görüşərək sonuncunun kreditin ayrılması ilə bağlı müraciət ərizəsinə imza etdirdikdən sonra toplanılmış sənədləri 11 yanvar 2022-ci il tarixdə bankın kredit komitəsinə təqdim etmişdir. Qeyd olunan sənədlər "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialının kredit komitəsində müzakirə edilib 11 yanvar 2022-cu il tarixdə komitənin qəbul etdiyi kredit verilməsi haqqında qərar əsasında Şahid5 adına 13 yanvar 2022-cü il tarixli MK/58446/84/26 nömrəli kredit sazişi ilə 4.500 manat dəyərində mikrokreditin ayrılması və həmin bankda açılmış 3821000M K5844626A84C nömrəli hesaba köçürülməsindən sonra Təqsirləndirilən şəxs 13 yanvar 2022-ci il tarixdə Şahid5lə həmin bankın qarşısında görüşərək sonuncudan əldə etdiyi 300 manat pul vəsaitini 13 yanvar 2022-ci il tarixdə "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının qarşısında Məhkum çatdırıb öz aralarında bölməklə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti səlahiyyətlərinin icrası ilə əlaqədar edəcəyi qanunsuz hərəkətlərə görə özü və Məhkum üçün maddi neməti 300 manat məbləğində pulu dolayı yolla, vasitəçidən, yəni Məhkum istifadə etməklə rüşvət qismində istəyib alınması, vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən tamah niyyəti ilə rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatların daxil edilməsi yolu ilə vəzifə saxtakarlığı, habelə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfində n xidməti vəzifəsinin icrası ilə əlaqədar Təqsirləndirilən şəxs, Məhkum və Şahid5 üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə öz qulluq səlahiyyətlərindən qulluq mənafeyinə qəsdən zidd olaraq istifadə etməklə 4500 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasına nail olub hüquqi şəxsin yəni "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının əmlak hüquqlarına və kreditin qanunsuz ayrılmasında müşahidə olunan qanuni mənafelərinə mühüm zərər vuraraq vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etmə ilə bağlı cinayətlərin törədilməsinə məsləhətləri və məlumatları ilə yardım etməklə, rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş əmlak üzərində sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə üzərində sərəncam verməyi qabaqcadan vəd verib köməkçi qismində iştirak etmişdir. Bundan başqa, o, təkrarən, həmin vəzifədə işl əyən, qohumu Təqsirləndirilən şəxs ilə Şirvan şəhərində görüşərkən Təqsirləndirilən şəxs ona xidməti səlahiyyətlərindən yararlanıb mikrokreditin ayrılması mümkün olmayan şəxslərə rüşvət qismində alacaqları pul qarşılığında rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib həmin rəsmi sənədləri kreditin verilməsi şərtlərinə uyğunlaşdırmaqla kreditin ayrılmasını təşkil edə biləcəyini, müraciət edən şəxs olduqda onunla əlaqələndirməsini bildirmiş, Məhkum isə təklifi qəbul etməklə Təqsirləndirilən şəxsla sövdələşmişdir. Tərəflər arasında əldə edilən qarşılıqlı razılaşmaya və rol bölgüsünə əsasən Məhkum kredit almaq niyyətində olan şəxsləri tapmaq, mikrokreditin ayrılması ilə bağlı ilkin məlumatları vermək, bunun üçün zəruri sənədlərin toplanmasında, obyektlərin və tikililərin fotoşəkillə rinin çəkilməsində, xəzinədən kredit məbləği götürüldükdən sonra rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş pula sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə sərəncam verməyə köməklik etməyi üzərinə götürmüşdür. Hazırladıqları plana uyğun olaraq X4 4.500 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasında köməklik etməsi ilə bağlı Təqsirləndirilən şəxs müraciəti etdikdə, sonuncu Şahid5 4.500 manat dəyərində mikrokreditin verilməsinin mümkün olmayacağını, yəni ayrılacaq vəsaitin Şahid5 tərəfindən geri qaytarılması üçün sonuncunun real maliyyə mənbəyinin olmamasını, digər banklar qarşısında öhdəlik daşıdığını, habelə Məhkum tərəfindən xx.xx.2022-ci il tarixdə Şahid5 Salyan rayonu, Kərimbəyli kəndində yerləşən fərdi yaşayış evinə baxış zamanı fotoşəkilləri çəkilərkən Şahid5 evinin dəyər inin və mal-qara sayının kreditin verilməsi üçün yetərli olmadığını bildirib, qeyd olunan məbləğdə mikrokreditin ayrılması üçün 300 manat məbləğində pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyi halda kreditin rəsmləşdirilməsi üçün rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumat doldurmaqla, habelə Şahid5 evinin dəyəri, mal-qara sayının az olmasına baxmayaraq sayını çox göstərməklə kreditin alınmasına nail ola biləcəyini bildirmiş, Şahid5 təklifə razılaşaraq 4.500 manat məbləğində mikrokredit ayrılacağı halda 300 manat pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyinə razılaşmışdır. Tərəflər arasında əldə edilmiş razılaşmadan sonra Məhkum köməkliyi ilə zəruri sənədlər, o cümlədən Şahid5 özünə məxsus evinin və mal-qarasının fotoşəkillərini çəkdirib gəlirlərini şişirdilmiş formada təqdim etməklə, xx.xx.2022-ci il t arixdə Şirvan şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə prospekti 33-də yerləşən "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialında rəsmi sənəd hesab edilən analitik formulyara bu barədə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib, Şahid5lə özü şəxsən bankda görüşərək sonuncunun kreditin ayrılması ilə bağlı müraciət ərizəsinə imza etdirdikdən sonra toplanılmış sənədləri 11 yanvar 2022-ci il tarixdə bankın kredit komitəsinə təqdim etmişdir. Qeyd olunan sənədlər "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialının kredit komitəsində müzakirə edilib 11 yanvar 2022-cu il tarixdə komitənin qəbul etdiyi kredit verilməsi haqqında qərar əsasında Şahid5 adına 13 yanvar 2022-cü il tarixli MK/58446/84/26 nömrəli kredit sazişi ilə 4.500 manat dəyərində mikrokreditin ayrılması və həmin bankda açılmış 3821000MK5844626A84C nömrəli hesaba köçürülməsindən sonra Təq sirləndirilən şəxs 13 yanvar 2022-ci il tarixdə Şahid5lə həmin bankın qarşısında görüşərək sonuncudan əldə etdiyi 300 manat pul vəsaitini 13 yanvar 2022-ci il tarixdə "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının qarşısında Məhkum çatdırıb öz aralarında bölməklə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti səlahiyyətlərinin icrası ilə əlaqədar edəcəyi qanunsuz hərəkətlərə görə özü və Məhkum üçün maddi neməti 300 manat məbləğində pulu dolayı yolla, vasitəçidən, yəni Məhkum istifadə etməklə rüşvət qismində istəyib alınması, vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən tamah niyyəti ilə rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatların daxil edilməsi yolu ilə vəzifə saxtakarlığı, habelə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti vəzifəsinin icrası ilə əlaqədar Təqsirləndi rilən şəxs, Məhkum və Şahid5 üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə öz qulluq səlahiyyətlərindən qulluq mənafeyinə qəsdən zidd olaraq istifadə etməklə 4500 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasına nail olub hüquqi şəxsin yəni "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının əmlak hüquqlarına və kreditin qanunsuz ayrılmasında müşahidə olunan qanuni mənafelərinə mühüm zərər vuraraq vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etmə ilə bağlı cinayətlərin törədilməsinə məsləhətləri və məlumatları ilə yardım etməklə, rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş əmlak üzərində sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə üzərində sərəncam verməyi qabaqcadan vəd verib köməkçi qismində iştirak etmişdir. Bundan başqa, o, təkrarən, həmin vəzifədə işləyən, qohumu Təqsirləndirilən şəxs ilə Şirvan şəhərin də görüşərkən Təqsirləndirilən şəxs ona xidməti səlahiyyətlərindən yararlanıb mikrokreditin ayrılması mümkün olmayan şəxslərə rüşvət qismində alacaqları pul qarşılığında rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib həmin rəsmi sənədləri kreditin verilməsi şərtlərinə uyğunlaşdırmaqla kreditin ayrılmasını təşkil edə biləcəyini, müraciət edən şəxs olduqda onunla əlaqələndirməsini bildirmiş, Məhkum isə təklifi qəbul etməklə Təqsirləndirilən şəxsla sövdələşmişdir. Tərəflər arasında əldə edilən qarşılıqlı razılaşmaya və rol bölgüsünə əsasən Məhkum kredit almaq niyyətində olan şəxsləri tapmaq, mikrokreditin ayrılması ilə bağlı ilkin məlumatları vermək, bunun üçün zəruri sənədlərin toplanmasında, obyektlərin və tikililərin fotoşəkillərinin çəkilməsində, xəzinədən kredit məbləği götürüld ükdən sonra rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş pula sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə sərəncam verməyə köməklik etməyi üzərinə götürmüşdür. Hazırladıqları plana uyğun olaraq Şahid6 4.500 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasında köməklik etməsi ilə bağlı Təqsirləndirilən şəxs müraciəti etdikdə, sonuncu Şahid6 4.500 manat dəyərində mikrokreditin verilməsinin mümkün olmayacağını, yəni ayrılacaq vəsaitin Şahid6 tərəfindən geri qaytarılması üçün sonuncunun real maliyyə mənbəyinin olmamasını, digər banklar qarşısında öhdəlik daşıdığını, habelə Məhkum tərəfindən xx.xx.2022-ci il tarixdə Şahid6 Salyan rayonu, Qarabağlı kəndində yerləşən fərdi yaşayış evinə baxış zamanı fotoşəkilləri çəkilərkən Şahid6 evinin dəyərinin və biznesinin kreditin verilməsi üçün yetərli olmadığını bildirib, qeyd olunan məbləğdə mikrokreditin ayrılması üçün 500 manat məbləğində pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyi halda kreditin rəsmiləşdirilməsi üçün rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumat doldurmaqla, habelə Şahid6 evinin şəraiti və biznesinin zəif olmasına baxmayaraq maliyyə vəziyyətini yaxşı göstərməklə kreditin alınmasına nail ola biləcəyini bildirmiş, Şahid6 təklifə razılaşaraq 4.500 manat məbləğində mikrokredit ayrılacağı halda 500 manat pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyini vəd etmişdir. Tərəflər arasında əldə edilmiş razılaşmadan sonra Məhkum köməkliyi ilə zəruri sənədlər, o cümlədən Şahid6 özünə məxsus evinin və avto-yuma məntəqəsinin fotoşəkillərini çəkdirib gəlirlərini şişirdilmiş formada təqdim etməklə, xx.xx.2022-ci il tarixdə Şirvan şəhəri, M.Ə.Rəsulza də prospekti 33-də yerləşən "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialında rəsmi sənəd hesab edilən analitik formulyara bu barədə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib, Şahid6la özü şəxsən bankda görüşərək sonuncunun kreditin ayrılması ilə bağlı müraciət ərizəsinə imza etdirdikdən sonra toplanılmış sənədləri 24 yanvar 2022-ci il tarixdə bankın kredit komitəsinə təqdim etmişdir. Qeyd olunan sənədlər "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialının kredit komitəsində müzakirə edilib 24 yanvar 2022-cu il tarixdə komitənin qəbul etdiyi kredit verilməsi haqqında qərar əsasında Şahid6 adına 24 yanvar 2022-cü il tarixli MK/71596/84/26 nömrəli kredit sazişi ilə 4.500 manat dəyərində mikrokreditin ayrılması və həmin bankda açılmış 3821000MK7159626A84C nömrəli hesaba köçürülməsindən sonra Təqsirləndirilən şəxs 24 yanvar 2022 -ci il tarixdə Şahid6la həmin bankın qarşısında görüşərək sonuncudan əldə etdiyi 500 manat pul vəsaitini 24 yanvar 2022-ci il tarixdə "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının qarşısında Məhkum çatdırıb öz aralarında bölməklə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti səlahiyyətlərinin icrası ilə əlaqədar edəcəyi qanunsuz hərəkətlərə görə özü və Məhkum üçün maddi neməti 500 manat məbləğində pulu dolayı yolla, vasitəçidən, yəni Məhkum istifadə etməklə rüşvət qismində istəyib alınması, vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən tamah niyyəti ilə rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatların daxil edilməsi yolu ilə vəzifə saxtakarlığı, habelə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti vəzifəsinin icrası ilə əlaqədar Təqsirləndirilən şəxs, Məhkum və Şahid6 üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə öz qulluq səlahiyyətlərindən qulluq mənafeyinə qəsdən zidd olaraq istifadə etməklə 4500 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasına nail olub hüquqi şəxsin yəni "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının əmlak hüquqlarına və kreditin qanunsuz ayrılmasında müşahidə olunan qanuni mənafelərinə mühüm zərər vuraraq vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etmə ilə bağlı cinayətlərin törədilməsinə məsləhətləri və məlumatları ilə yardım etməklə, rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş əmlak üzərində sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə üzərində sərəncam verməyi qabaqcadan vəd verib köməkçi qismində iştirak etmişdir. Bundan başqa, o, təkrarən, həmin vəzifədə işləyən, qohumu Təqsirləndirilən şəxs ilə Şirvan şəhərində görüşərkən Təqsirləndirilən şə xs ona xidməti səlahiyyətlərindən yararlanıb mikrokreditin ayrılması mümkün olmayan şəxslərə rüşvət qismində alacaqları pul qarşılığında rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib həmin rəsmi sənədləri kreditin verilməsi şərtlərinə uyğunlaşdırmaqla kreditin ayrılmasını təşkil edə biləcəyini, müraciət edən şəxs olduqda onunla əlaqələndirməsini bildirmiş, Məhkum isə təklifi qəbul etməklə Təqsirləndirilən şəxsla sövdələşmişdir. Tərəflər arasında əldə edilən qarşılıqlı razılaşmaya və rol bölgüsünə əsasən Məhkum kredit almaq niyyətində olan şəxsləri tapmaq, mikrokreditin ayrılması ilə bağlı ilkin məlumatları vermək, bunun üçün zəruri sənədlərin toplanmasında, obyektlərin və tikililərin fotoşəkillərinin çəkilməsində, xəzinədən kredit məbləği götürüldükdən sonra rüşvət qarşılığında ə lə keçirilmiş pula sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə sərəncam verməyə köməklik etməyi üzərinə götürmüşdür. Hazırladıqları plana uyğun olaraq Şahid8 Təqsirləndirilən şəxs 5.000 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasında köməklik etməsi ilə bağlı müraciəti etdikdə, sonuncu Şahid8 5.000 manat dəyərində mikrokreditin verilməsinin mümkün olmayacağını, yəni ayrılacaq vəsaitin Şahid8 tərəfindən geri qaytarılması üçün sonuncunun real maliyyə mənbəyinin olmamasını, digər banklar qarşısında öhdəlik daşıdığını, habelə Məhkum tərəfindən xx.xx.2022-ci il tarixdə Şahid8 Salyan rayonu, Qaraçala kəndində yerləşən fərdi yaşayış evinə baxışlarda fotoşəkilləri çəkilərkən Şahid8 evinin dəyəri və biznesinin kreditin verilməsi üçün yetərli olmadığını bildirib, qeyd olunan məblə ğdə mikrokreditin ayrılması üçün 150 manat məbləğində pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyi halda kreditin rəsmiləşdirilməsi üçün rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumat doldurmaqla, habelə Şahid8 evinin şəraiti və biznesinin zəif olmasına baxmayaraq maliyyə vəziyyətini yaxşı göstərməklə kreditin alınmasına nail ola biləcəyini bildirmiş, Şahid8 təklifə razılaşaraq 5.000 manat məbləğində mikrokredit ayrılacağı halda 150 manat pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyini vəd etmişdir. Tərəflər arasında əldə edilmiş razılaşmadan sonra Məhkum köməkliyi ilə zəruri sənədlər, o cümlədən Şahid8 özünə məxsus evinin fotoşəkillərini çəkdirib gəlirlərini şişirdilmiş formada təqdim etməklə, xx.xx.2022-ci il tarixdə Şirvan şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə prospekti 33-də yerləşən "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialında rə smi sənəd hesab edilən analitik formulyara bu barədə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib, Şahid8la özü şəxsən bankda görüşərək sonuncunun kreditin ayrılması ilə bağlı müraciət ərizəsinə imza etdirdikdən sonra toplanılmış sənədləri 25 iyul 2022-ci il tarixdə bankın kredit komitəsinə təqdim etmişdir. Qeyd olunan sənədlər "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialının kredit komitəsində müzakirə edilib 25 iyul 2022-cu il tarixdə komitənin qəbul etdiyi kredit verilməsi haqqında qərar əsasında Şahid8 adına 26 yanvar 2022-cü il tarixli MK/28522/87/26 nömrəli kredit sazişi ilə 5.000 manat dəyərində mikrokreditin ayrılması və həmin bankda açılmış 3821000MK2852226A87C nömrəli hesaba köçürülməsindən sonra Təqsirləndirilən şəxs 26 iyul 2022-ci il tarixdə Şahid8la həmin bankın qarşısında görüşərək sonuncudan əl də etdiyi 150 manat pul vəsaitini 26 iyul 2022-ci il tarixdə "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının qarşısında Məhkum çatdırıb öz aralarında bölməklə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti səlahiyyətlərinin icrası ilə əlaqədar edəcəyi qanunsuz hərəkətlərə görə özü və Məhkum üçün maddi neməti 150 manat məbləğində pulu dolayı yolla, vasitəçidən, yəni Məhkum istifadə etməklə rüşvət qismində istəyib alınması, vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən tamah niyyəti ilə rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatların daxil edilməsi yolu ilə vəzifə saxtakarlığı, habelə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti vəzifəsinin icrası ilə əlaqədar Təqsirləndirilən şəxs, Məhkum və Şahid8 üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə öz qulluq səlahiyyətlərindən qull uq mənafeyinə qəsdən zidd olaraq istifadə etməklə 5.000 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasına nail olub hüquqi şəxsin yəni "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının əmlak hüquqlarına və kreditin qanunsuz ayrılmasında müşahidə olunan qanuni mənafelərinə mühüm zərər vuraraq vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etmə ilə bağlı cinayətlərin törədilməsinə məsləhətləri və məlumatları ilə yardım etməklə, rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş əmlak üzərində sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə üzərində sərəncam verməyi qabaqcadan vəd verib köməkçi qismində iştirak etmişdir. Bundan başqa, o, təkrarən, həmin vəzifədə işləyən, qohumu Təqsirləndirilən şəxs ilə Şirvan şəhərində görüşərkən Təqsirləndirilən şəxs ona xidməti səlahiyyətlərindən yararlanıb mikrokreditin ayrılması m ümkün olmayan şəxslərə rüşvət qismində alacaqları pul qarşılığında rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib həmin rəsmi sənədləri kreditin verilməsi şərtlərinə uyğunlaşdırmaqla kreditin ayrılmasını təşkil edə biləcəyini, müraciət edən şəxs olduqda onunla əlaqələndirməsini bildirmiş, Məhkum isə təklifi qəbul etməklə Təqsirləndirilən şəxsla sövdələşmişdir. Tərəflər arasında əldə edilən qarşılıqlı razılaşmaya və rol bölgüsünə əsasən Məhkum kredit almaq niyyətində olan şəxsləri tapmaq, mikrokreditin ayrılması ilə bağlı ilkin məlumatları vermək, bunun üçün zəruri sənədlərin toplanmasında, obyektlərin və tikililərin fotoşəkillərinin çəkilməsində, xəzinədən kredit məbləği götürüldükdən sonra rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş pula sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralar ında bölməklə sərəncam verməyə köməklik etməyi üzərinə götürmüşdür. Hazırladıqları plana uyğun olaraq Şahid7 30.000 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasında köməklik etməsi ilə bağlı Təqsirləndirilən şəxs müraciət etdikdə, sonuncu Şahid7 30.000 manat dəyərində mikrokreditin verilməsinin mümkün olmayacağını, yəni ayrılacaq vəsaitin Şahid7 tərəfindən geri qaytarılması üçün sonuncunun real maliyyə mənbəyinin olmamasını, digər banklar qarşısında öhdəlik daşıdığını, habelə Məhkum tərəfindən xx.xx.2022-ci il tarixdə Şahid7 Salyan rayonu, Yolüstü kəndində yerləşən fərdi yaşayış evinə baxış zamanı fotoşəkilləri çəkilərkən Şahid7 evinin dəyərini və təsərrüfatının kreditin verilməsi üçün yetərli olmadığını bildirib, qeyd olunan məbləğdə mikrokreditin Şahid7 arvadı X2 adını rəsmiləşdirməklə həmin kreditin ayrılması üçün 3600 manat məbləğində pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyi halda kreditin rəsmləşdirilməsi üçün rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumat doldurmaqla, habelə Şahid7 evinin dəyərinin və təsərüfatının zəif olmasına baxmayaraq sonuncunun atası Xin evi və təsərrüfatının şəkillərini çəkməklə kreditin alınmasına nail ola biləcəyini bildirmiş, Şahid7 təklifə razılaşaraq 30.000 manat məbləğində mikrokredit ayrılacağı halda 3.600 manat pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyini vəd etmişdir. Tərəflər arasında əldə edilmiş razılaşmadan sonra Məhkum köməkliyi ilə zəruri sənədlər, o cümlədən Şahid7 özünə məxsus olmasa da atası Xin evinin və təsərrüfatının fotoşəkillərini çəkdirib gəlirlərini şişirdilmiş formada təqdim etməklə, xx.xx.2022-ci il tarixdə Şirvan şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə prospekti 33-də yerləşən "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialında rəsmi sənəd hesab edilən analitik formulyara bu barədə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib, Şahid7 və arvadı X2 ilə özü şəxsən bankda görüşərək sonuncunun kreditin ayrılması ilə bağlı müraciət ərizəsinə imza etdirdikdən sonra toplanılmış sənədləri 23 noyabr 2022-ci il tarixdə bankın kredit komitəsinə təqdim etmişdir. Qeyd olunan sənədlər "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialının kredit komitəsində müzakirə edilib 23 noyabr 2022-ci il tarixdə komitənin qəbul etdiyi kredit verilməsi haqqında qərarı əsasında X2 adına 23 noyabr 2022-ci il tarixli MK/00718/89/26 nömrəli kredit sazişi ilə 30.000 manat dəyərində mikrokreditin ayrılması və həmin bankda açılmış 3821000MK0071826A89C nömrəli hesaba köçürülməsindən sonra Təqsirləndirilən şəxs 23 noyabr 2022-ci il tarixdə Şahid7la həmin bankın qarşısında görüşərək sonuncudan əldə etdiyi 3600 manat pul vəsaitini həmin günü "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının qarşısında Məhkum çatdırıb öz aralarında bölməklə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti səlahiyyətlərinin icrası ilə əlaqədar edəcəyi qanunsuz hərəkətlərə görə özü və Məhkum üçün maddi neməti 3600 manat məbləğində pulu dolayı yolla, vasitəçidən, yəni Məhkum istifadə etməklə rüşvət qismində istəyib alınması, vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən tamah niyyəti ilə rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatların daxil edilməsi yolu ilə vəzifə saxtakarlığı, habelə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti vəzifəsinin icrası ilə əlaqədar Təqsirləndirilən şəxs, Məhkum və Şahid7 üçün qanu nsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə öz qulluq səlahiyyətlərindən qulluq mənafeyinə qəsdən zidd olaraq istifadə etməklə 30.000 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasına nail olub hüquqi şəxsin yəni "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının əmlak hüquqlarına və kreditin qanunsuz ayrılmasında müşahidə olunan qanuni mənafelərinə mühüm zərər vuraraq vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etmə ilə bağlı cinayətlərin törədilməsinə məsləhətləri və məlumatları ilə yardım etməklə, rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş əmlak üzərində sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə üzərində sərəncam verməyi qabaqcadan vəd verib köməkçi qismində iştirak etmişdir. Bundan başqa, o, təkrarən, həmin vəzifədə işləyən, qohumu Təqsirləndirilən şəxs ilə Şirvan şəhərində görüşərkən Təqsirləndirilən şəx s ona xidməti səlahiyyətlərindən yararlanıb mikrokreditin ayrılması mümkün olmayan şəxslərə rüşvət qismində alacaqları pul qarşılığında rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib həmin rəsmi sənədləri kreditin verilməsi şərtlərinə uyğunlaşdırmaqla kreditin ayrılmasını təşkil edə biləcəyini, müraciət edən şəxs olduqda onunla əlaqələndirməsini bildirmiş, Məhkum isə təklifi qəbul etməklə Təqsirləndirilən şəxsla sövdələşmişdir. Tərəflər arasında əldə edilən qarşılıqlı razılaşmaya və rol bölgüsünə əsasən Məhkum kredit almaq niyyətində olan şəxsləri tapmaq, mikrokreditin ayrılması ilə bağlı ilkin məlumatları vermək, bunun üçün zəruri sənədlərin toplanmasında, obyektlərin və tikililərin fotoşəkillərinin çəkilməsində, xəzinədən kredit məbləği götürüldükdən sonra rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş pula sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə sərəncam verməyə köməklik etməyi üzərinə götürmüşdür. Hazırladıqları plana uyğun olaraq təkrarən, 2022-ci ilin dekabr ayının əvvəllərində istintaqla müəyyən edilməyən konkret tarixlərdə Şahid9 və Şahid10 Məhkum müraciət edərək onlara mikrokreditin ayrılmasında köməklik edilməsini xahiş etdikdə, Məhkum bu təklifi Təqsirləndirilən şəxs çatdırmış, sonuncu da Şahid9 və Şahid10 mikrokreditin verilməsinin mümkün olmadığını, yəni ayrılacaq vəsaitin Şahid9 və Şahid10 tərəfindən geri qaytarılması üçün sonuncuların real maliyyə mənbələrinin olmamasını, digər banklar qarşısında öhdəlik daşıdıqlarını, habelə mövcud fəaliyyətin maliyyələşdirilməsi zamanı ümumi fəaliyyət müddətinin ən az 6 ay, maliyyələşdirilən biznes fəa liyyətinin müddətinin ən az 1 ay olması, kreditlə bağlı riskin səviyyəsi, kreditin ödənilməsinin mümkün mənbələri və sair əsasların olmamasını bildiyi halda, rəsmi sənəd hesab edilən analitik formulyara bilə-bilə yalan məlumatlar daxil etməklə, habelə “Salyan Oil” LTD-də elektrik montyoru işində çalışmaqla əmək fəaliyyətində olan Şahid10 tanışı X12 isə zamin kimi rəsmiləşdirməklə 20.100 manat məbləğində mikrokreditin verilməsini təşkil edə biləcəyini, əldə ediləcək məbləğdən 2000 manat hissəsi Şahid9, 11300 manat Şahid10 verilməsi və 6800 manat hissəsini isə Məhkumlə birlikdə götürməklə hər kəsin öz götürdüyü məbləğə münasibətdə aylıq krediti ödəməli olmasını, habelə qeyd olunan işlərin qarşılığında xidməti səlahiyyətlərinin icrası ilə bağlı saxta sənədlər əsasında mikrokreditin verilməsin də ifadə olunan qanunsuz qərarın qəbul edilməsi qarşılığında Şahid10 2800 manat pul alacaqlarını bildirmiş, tərəflər razılaşmışdır. Bunun üçün zəruri sənədləri özü və Məhkum vasitəsi ilə topladıqdan sonra xx.xx.2022-ci il tarixdə Şirvan şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə prospekti 33-də yerləşən "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialında “mikrokreditin” (biznes) verilməsi üçün hüquqi əhəmiyyət kəsb edən rəsmi sənədlərə biləbilə yalan məlumatlar, yəni guya Şahid9 fərdi təsərrüfatla məşğul olmasına baxmayaraq sahibkar olmasına dair görüntü yaratmaqla, dövriyyədə olan kənd təsərrüfatı məhsullarını çox göstərməklə, Şahid9 kreditin verilməsi üçün ərizəni qəbul edib, maliyyə vəziyyətinin təhlili, analitik formulyarı saxta məlumatlar əsasında hazırlayaraq “Şirvan” filialının kredit komitəsinə təqdim etmişdir. Təqdim olunmuş sənədlər "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının kredit komitəsində müzakirə edilib xx.xx.2022-ci il tarixdə kredit komitəsinin qəbul etdiyi kredit verilməsi haqqında qərar əsasında Şahid9 adına 29 dekabr 2022-ci il tarixli MK/57967/89/26 nömrəli kredit sazişi ilə mikrokreditin ayrılması təmin edildikdən sonra, Məhkum xx.xx.2022-ci il tarixdə Şahid9 ilə birlikdə Şirvan şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə prospekti 33 ünvanda yerləşən banka yaxınlaşaraq xəzinədən əməliyyat məsrəfləri və komissiya çıxıldıqdan sonra xx.xx.2022-ci il tarixli 3016 nömrəli məxaric orderi əsasında 14990 manat, 05 yanvar 2023-cü il tarixli 3008 nömrəli məxaric orderi əsasında 4762 manat olmaqla ümumilikdə 19752 manat məbləğdə pul vəsaitinin Şahid9 tərəfindən çıxarılmasını təşkil etdikdən sonra, razılığa uyğun olaraq həmin məbl əğdən 2.000 manat pul vəsaitini Şahid9, 11300 manat pul vəsaitini xx.xx.2023-cü il tarixdə Şirvan şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə prospekti 33-də yerləşən "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialının qarşısında Şahid10 vermiş, sonuncu da həmçinin həmin tarixdə qeyd olunan ünvanda görülmüş işin qarşılığında rüşvət kimi Məhkum 2800 manat pulu verdikdən sonra, Məhkum mikrokreditdən qalmış 6452 manat pulu və Şahid10 əldə etdiyi 2800 manat pulu gətirərək xx.xx.2023-cü il tarixdə Təqsirləndirilən şəxs verib öz aralarında bölməklə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti səlahiyyətlərinin icrası ilə əlaqədar edəcəyi qanunsuz hərəkətlərə görə özü və Məhkum üçün maddi neməti 2800 manat məbləğində pulu dolayı yolla, vasitəçidən, yəni Məhkum istifadə etməklə rüşvət qismində istəyib alınması, vəzifəl i şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən tamah niyyəti ilə rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatların daxil edilməsi yolu ilə vəzifə saxtakarlığı, habelə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti vəzifəsinin icrası ilə əlaqədar Təqsirləndirilən şəxs, Məhkum, Şahid6 və Şahid10 üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə öz qulluq səlahiyyətlərindən qulluq mənafeyinə qəsdən zidd olaraq istifadə etməklə 20.100 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasına nail olub hüquqi şəxsin yəni "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının əmlak hüquqlarına və kreditin qanunsuz ayrılmasında müşahidə olunan qanuni mənafelərinə mühüm zərər vuraraq vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etmə ilə bağlı cinayətlərin törədilməsinə məsləhətləri və məlumatları ilə yardım etməklə, rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş əmlak üzərində sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə üzərində sərəncam verməyi qabaqcadan vəd verib köməkçi qismində iştirak etmişdir. Bundan başqa, o, təkrarən, həmin vəzifədə işləyən, qohumu Təqsirləndirilən şəxs ilə Şirvan şəhərində görüşərkən Təqsirləndirilən şəxs ona xidməti səlahiyyətlərindən yararlanıb mikrokreditin ayrılması mümkün olmayan şəxslərə rüşvət qismində alacaqları pul qarşılığında rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib həmin rəsmi sənədləri kreditin verilməsi şərtlərinə uyğunlaşdırmaqla kreditin ayrılmasını təşkil edəbiləcəyini, müraciət edən şəxs olduqda onunla əlaqələndirməsini bildirmiş, Məhkum isə təklifi qəbul etməklə Təqsirləndirilən şəxsla sövdələşmişdir. Tərəflər arasında əldə edilən qarşılıqlı razılaşmaya v ə rol bölgüsünə əsasən Məhkum kredit almaq niyyətində olan şəxsləri tapmaq, mikrokreditin ayrılması ilə bağlı ilkin məlumatları vermək, bunun üçün zəruri sənədlərin toplanmasında, obyektlərin və tikililərin fotoşəkillərinin çəkilməsində, xəzinədən kredit məbləği götürüldükdən sonra rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş pula sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə sərəncam verməyə köməklik etməyi üzərinə götürmüşdür. Hazırladıqları plana uyğun olaraq X9 Məhkum müraciət edərək 20.100 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasında köməklik etməsi ilə bağlı müraciətini sonuncu 11 fevral 2023-cü il tarixdə Təqsirləndirilən şəxs çatdırmış, Təqsirləndirilən şəxs İlqar İlmanova 20.100 manat dəyərində mikrokreditin verilməsinin mümkün olmayacağını, yəni ayrılacaq vəsaitin İlqar İlmanov tərəfindən geri qaytarılması üçün sonuncunun real maliyyə mənbəyinin olmamasını, digər banklar qarşısında öhdəlik daşıdığını, habelə Məhkum tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixdə İlqar İlmanovun Salyan rayonu, Yenikənd kəndində yerləşən fərdi yaşayış evinə baxış zamanı fotoşəkilləri çəkilərkən İlqar İlmanovun evi və təsərrüfatının kreditin verilməsi üçün yetərli olmadığını bildirib, qeyd olunan məbləğdə mikrokreditin sonuncunun arvadı Şahid11 adına ayrılması üçün 2000 manat məbləğində pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyi halda kreditin rəsmiləşdirilməsi üçün rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumat doldurmaqla, habelə Şahid11 evinin dəyəri və gəlirləri barədə şişirdilmiş məlumatlar qeyd etməklə kreditin alınmasına nail ola biləcəyini bildirmiş, İlqar İlmanov təklifə razılaşaraq 20.1 00 manat məbləğində mikrokredit ayrılacağı halda 2.000 manat pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyini vəd etmişdir. Tərəflər arasında əldə edilmiş razılaşmadan sonra Məhkum köməkliyi ilə zəruri sənədlər, o cümlədən İlqar İlmanovun evinin və təsərrüfatının fotoşəkillərini çəkdirib gəlirlərini şişirdilmiş formada təqdim etməklə, xx.xx.2023-cü il tarixdə Şirvan şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə prospekti 33-də yerləşən "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialında rəsmi sənəd hesab edilən analitik formulyara bu barədə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib, Şahid11 ilə özü şəxsən bankda görüşərək sonuncunun kreditin ayrılması ilə bağlı müraciət ərizəsinə imza etdirdikdən sonra toplanılmış sənədləri 20 fevral 2023-cü il tarixdə bankın kredit komitəsinə təqdim etmişdir. Qeyd olunan sənədlər "xxxx" ASC-nin “Şirvan” fil ialının kredit komitəsində müzakirə edilib 20 fevral 2023-cü il tarixdə komitənin qəbul etdiyi kredit verilməsi haqqında qərar əsasında Şahid11 adına 20 fevral 2023-cü il tarixli MK/30486/90/26 nömrəli kredit sazişi ilə 20.100 manat dəyərində mikrokreditin ayrılması və həmin bankda açılmış 3821000MK3048626A90C nömrəli hesaba köçürülməsindən sonra Məhkum 20 fevral 2023-cü il tarixdə İlqar İlmanov ilə həmin bankın qarşısında görüşərək sonuncudan əldə etdiyi 2000 manat pul vəsaitini 20 fevral 2023-cü il tarixdə "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının qarşısında Təqsirləndirilən şəxs çatdırıb öz aralarında bölməklə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti səlahiyyətlərinin icrası ilə əlaqədar edəcəyi qanunsuz hərəkətlərə görə özü və Məhkum üçün maddi neməti 2000 manat məbləğində pulu dolayı yolla, vasitəçidən, yəni Məhkum istifadə etməklə rüşvət qismində istəyib alınması, vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən tamah niyyəti ilə rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatların daxil edilməsi yolu ilə vəzifə saxtakarlığı, habelə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti vəzifəsinin icrası ilə əlaqədar Təqsirləndirilən şəxs, Məhkum və İlqar İlmanov üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə öz qulluq səlahiyyətlərindən qulluq mənafeyinə qəsdən zidd olaraq istifadə etməklə 20.100 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasına nail olub hüquqi şəxsin yəni "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının əmlak hüquqlarına və kreditin qanunsuz ayrılmasında müşahidə olunan qanuni mənafelərinə mühüm zərər vuraraq vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etmə ilə bağl ı cinayətlərin törədilməsinə məsləhətləri və məlumatları ilə yardım etməklə, rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş əmlak üzərində sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə üzərində sərəncam verməyi qabaqcadan vəd verib köməkçi qismində iştirak etmişdir. Bundan başqa, o, təkrarən, həmin vəzifədə işləyən, qohumu Təqsirləndirilən şəxs ilə Şirvan şəhərində görüşərkən Təqsirləndirilən şəxs ona xidməti səlahiyyətlərindən yararlanıb mikrokreditin ayrılması mümkün olmayan şəxslərə rüşvət qismində alacaqları pul qarşılığında rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib həmin rəsmi sənədləri kreditin verilməsi şərtlərinə uyğunlaşdırmaqla kreditin ayrılmasını təşkil edə biləcəyini, müraciət edən şəxs olduqda onunla əlaqələndirməsini bildirmiş, Məhkum isə təklifi qəbul e tməklə Təqsirləndirilən şəxsla sövdələşmişdir. Tərəflər arasında əldə edilən qarşılıqlı razılaşmaya və rol bölgüsünə əsasən Məhkum kredit almaq niyyətində olan şəxsləri tapmaq, mikrokreditin ayrılması ilə bağlı ilkin məlumatları vermək, bunun üçün zəruri sənədlərin toplanmasında, obyektlərin və tikililərin fotoşəkillərinin çəkilməsində, xəzinədən kredit məbləği götürüldükdən sonra rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş pula sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə sərəncam verməyə köməklik etməyi üzərinə götürmüşdür. Hazırladıqları plana uyğun olaraq Şahid12 Məhkum müraciət edərək 30.000 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasında köməklik etməsi ilə bağlı müraciətini sonuncu 20 yanvar 2023-cü il tarixdə Təqsirləndirilən şəxs çatdırmış, Təqsirləndirilən şəxs Şahid12 3 0.000 manat məbləğində mikrokreditin verilməsinin mümkün olmayacağını, yəni ayrılacaq vəsaitin Şahid12 tərəfindən geri qaytarılması üçün sonuncunun real maliyyə mənbəyinin olmamasını, digər banklar qarşısında öhdəlik daşıdığını, habelə Məhkum tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixdə Şahid12 Salyan rayonu, Noxudlu kəndində yerləşən fərdi yaşayış evinə baxış zamanı fotoşəkilləri çəkilərkən Şahid12 evinin vəziyyətinin və mal-qara sayının kreditin verilməsi üçün yetərli olmadığını bildirib, qeyd olunan məbləğdə mikrokreditin ayrılması üçün 2800 manat məbləğində pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyi halda kreditin rəsmiləşdirilməsi üçün rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumat doldurmaqla, habelə Şahid12 evinin dəyəri, mal-qara sayının az olmasına baxmayaraq sonuncunun qohumu Xin evi və mal-qarasını n şəkillərini çəkməklə kreditin alınmasına nail ola biləcəyini bildirmiş, Şahid12 təklifə razılaşaraq 30.000 manat məbləğində mikrokredit ayrılacağı halda 2.800 manat pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyini vəd etmişdir. Tərəflər arasında əldə edilmiş razılaşmadan sonra Məhkum köməkliyi ilə zəruri sənədlər, o cümlədən Şahid12 özünə məxsus olmasa da qohumunun evinin və mal-qarasının fotoşəkillərini çəkdirib gəlirlərini şişirdilmiş formada təqdim etməklə, xx.xx.2023-cü il tarixdə Şirvan şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə prospekti 33-də yerləşən "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialında rəsmi sənəd hesab edilən analitik formulyara bu barədə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib, Şahid12la özü şəxsən bankda görüşərək sonuncunun kreditin ayrılması ilə bağlı müraciət ərizəsinə imza etdirdikdən sonra toplanılmış sənədləri 31 yanvar 2023-cü il tarixdə bankın kredit komitəsinə təqdim etmişdir. Qeyd olunan sənədlər "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialının kredit komitəsində müzakirə edilib 31 yanvar 2023-cü il tarixdə komitənin qəbul etdiyi kredit verilməsi haqqında qərar əsasında Şahid12 adına 20 fevral 2023-cü il tarixli MK/30809/90/26 nömrəli kredit sazişi ilə 30.000 manat dəyərində mikrokreditin ayrılması və həmin bankda açılmış 3821000MK3080926A90C nömrəli hesaba köçürülməsindən sonra Məhkum 20 fevral 2023-cü il tarixdə Şahid12la həmin bankın qarşısında görüşərək sonuncudan əldə etdiyi 2800 manat pul vəsaitini 20 fevral 2023-cü il tarixdə "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının qarşısında Təqsirləndirilən şəxs çatdırıb öz aralarında bölməklə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti səlahi yyətlərinin icrası ilə əlaqədar edəcəyi qanunsuz hərəkətlərə görə özü və Məhkum üçün maddi neməti 2800 manat məbləğində pulu dolayı yolla, vasitəçidən, yəni Məhkum istifadə etməklə təkrarən rüşvət qismində istəyib alınması, vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən tamah niyyəti ilə rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatların daxil edilməsi yolu ilə təkrarən vəzifə saxtakarlığı, habelə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti vəzifəsinin icrası ilə əlaqədar Təqsirləndirilən şəxs, Məhkum və Şahid12 üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə öz qulluq səlahiyyətlərindən qulluq mənafeyinə qəsdən zidd olaraq istifadə etməklə 30000 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasına nail olub hüquqi şəxsin yəni "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının əmlak hüquqlarına və kreditin qanunsuz ayrılmasında müşahidə olunan qanuni mənafelərinə mühüm zərər vuraraq təkrarən vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etmə ilə bağlı cinayətlərin törədilməsinə məsləhətləri və məlumatları ilə yardım etməklə, rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş əmlak üzərində sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə üzərində sərəncam verməyi qabaqcadan vəd verib köməkçi qismində iştirak etmişdir. Bundan başqa, o, təkrarən, həmin vəzifədə işləyən, qohumu Təqsirləndirilən şəxs ilə Şirvan şəhərində görüşərkən Təqsirləndirilən şəxs ona xidməti səlahiyyətlərindən yararlanıb mikrokreditin ayrılması mümkün olmayan şəxslərə rüşvət qismində alacaqları pul qarşılığında rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib həmin rəsmi sənədləri kreditin verilməsi şərtlərinə uyğunlaşdı rmaqla kreditin ayrılmasını təşkil edə biləcəyini, müraciət edən şəxs olduqda onunla əlaqələndirməsini bildirmiş, Məhkum isə təklifi qəbul etməklə Təqsirləndirilən şəxsla sövdələşmişdir. Tərəflər arasında əldə edilən qarşılıqlı razılaşmaya və rol bölgüsünə əsasən Məhkum kredit almaq niyyətində olan şəxsləri tapmaq, mikrokreditin ayrılması ilə bağlı ilkin məlumatları vermək, bunun üçün zəruri sənədlərin toplanmasında, obyektlərin və tikililərin fotoşəkillərinin çəkilməsində, xəzinədən kredit məbləği götürüldükdən sonra rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş pula sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə sərəncam verməyə köməklik etməyi üzərinə götürmüşdür. Hazırladıqları plana uyğun olaraq Şahid13 30.000 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasında köməklik etməsi ilə əl aqədar Təqsirləndirilən şəxs müraciət etməsi ilə bağlı, sonuncu Şahid13 30.000 manat dəyərində mikrokreditin verilməsinin mümkün olmayacağını, yəni ayrılacaq vəsaitin Şahid13 tərəfindən geri qaytarılması üçün sonuncunun real maliyyə mənbəyinin olmamasını, digər banklar qarşısında öhdəlik daşıdığını, habelə Məhkum tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixdə Xun Salyan rayonu, Aşağı Noxudlu kəndində yerləşən fərdi yaşayış evinə baxış zamanı fotoşəkilləri çəkilərkən Xun evinin vəziyyətinin və mal-qara sayının kreditin verilməsi üçün yetərli olmadığını bildirib, qeyd olunan məbləğdə mikrokreditin ayrılması üçün 3500 manat məbləğində pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyi halda kreditin rəsmiləşdirilməsi üçün rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumat doldurmaqla, habelə Şahid13 evi və təsərrüfatı barədə şişirdilmiş məlumatlar yazmaqla kreditin alınmasına nail ola biləcəyini bildirmiş, X təklifə razılaşaraq 30.000 manat məbləğində mikrokredit ayrılacağı halda 3.500 manat pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyini vəd etmişdir.Tərəflər arasında əldə edilmiş razılaşmadan sonra Məhkum köməkliyi ilə zəruri sənədlər, o cümlədən Şahid13 özünə məxsus evinin və mal-qarasının fotoşəkillərini çəkdirib gəlirlərinişişirdilmiş formada təqdim etməklə, xx.xx.2023-cü il tarixdə Şirvan şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə prospekti 33-də yerləşən "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialında rəsmi sənəd hesab edilən analitik formulyara bu barədə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib, Şahid13la özü şəxsən bankda görüşərək sonuncunun kreditin ayrılması ilə bağlı müraciət ərizəsinə imza etdirdikdən sonra toplanılmış sənədləri 21 fevra l 2023-cü il tarixdə bankın kredit komitəsinə təqdim etmişdir. Qeyd olunan sənədlər "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialının kredit komitəsində müzakirə edilib 21 fevral 2023-cü il tarixdə komitənin qəbul etdiyi kredit verilməsi haqqında qərar əsasında Şahid13 adına 23 fevral 2023-cü il tarixli MK/36060/90/26 nömrəli kredit sazişi ilə 30.000 manat dəyərində mikrokreditin ayrılması və həmin bankda açılmış 3821000MK3606026A90C nömrəli hesaba köçürülməsindən sonra Təqsirləndirilən şəxs 23 fevral 2023-cü il tarixdə Xla Şirvan şəhəri, H.Əliyev prospektində yerləşən “Cənnət Bağı” restoranın qarşısında görüşərək sonuncudan əldə etdiyi 3500 manat pul vəsaitini həmin günü həmin restoranın qarşısında Məhkum çatdırıb öz aralarında bölməklə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti səlahiy yətlərinin icrası ilə əlaqədar edəcəyi qanunsuz hərəkətlərə görə özü və Məhkum üçün maddi neməti 3500 manat məbləğində pulu dolayı yolla, vasitəçidən, yəni Məhkum istifadə etməklə təkrarən rüşvət qismində istəyib alınması, vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən tamah niyyəti ilə rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatların daxil edilməsi yolu ilə təkrarən vəzifə saxtakarlığı, habelə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti vəzifəsinin icrası ilə əlaqədar Təqsirləndirilən şəxs, Məhkum və Şahid13 üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə öz qulluq səlahiyyətlərindən qulluq mənafeyinə qəsdən zidd olaraq istifadə etməklə 30.000 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasına nail olub hüquqi şəxsin yəni "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının əmlak hüquqlarına və kreditin qanunsuz ayrılmasında müşahidə olunan qanuni mənafelərinə mühüm zərər vuraraq təkrarən vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etmə ilə bağlı cinayətlərin törədilməsinə məsləhətləri və məlumatları ilə yardım etməklə, rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş əmlak üzərində sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə üzərində sərəncam verməyi qabaqcadan vəd verib köməkçi qismində iştirak etmişdir. Bundan başqa, o, təkrarən, həmin vəzifədə işləyən, qohumu Təqsirləndirilən şəxs ilə Şirvan şəhərində görüşərkən Təqsirləndirilən şəxs ona xidməti səlahiyyətlərindən yararlanıb mikrokreditin ayrılması mümkün olmayan şəxslərə rüşvət qismində alacaqları pul qarşılığında rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib həmin rəsmi sənədləri kreditin verilməsi şərtlərinə uyğunlaşdı rmaqla kreditin ayrılmasını təşkil edə biləcəyini, müraciət edən şəxs olduqda onunla əlaqələndirməsini bildirmiş, Məhkum isə təklifi qəbul etməklə Təqsirləndirilən şəxsla sövdələşmişdir. Tərəflər arasında əldə edilən qarşılıqlı razılaşmaya və rol bölgüsünə əsasən Məhkum kredit almaq niyyətində olan şəxsləri tapmaq, mikrokreditin ayrılması ilə bağlı ilkin məlumatları vermək, bunun üçün zəruri sənədlərin toplanmasında, obyektlərin və tikililərin fotoşəkillərinin çəkilməsində, xəzinədən kredit məbləği götürüldükdən sonra rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş pula sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə sərəncam verməyə köməklik etməyi üzərinə götürmüşdür. Hazırladıqları plana uyğun olaraq X3 Məhkum müraciət edərək 16.000 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasında kömə klik etməsi ilə bağlı müraciətini sonuncu 04 mart 2023-cü il tarixdə Təqsirləndirilən şəxs çatdırmış, Təqsirləndirilən şəxs X3ya 16.000 manat dəyərində mikrokreditin verilməsinin mümkün olmayacağını, yəni ayrılacaq vəsaitin X3 tərəfindən geri qaytarılması üçün sonuncunun real maliyyə mənbəyinin olmamasını, digər banklar qarşısında öhdəlik daşıdığını, habelə Məhkum tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixdə X3nın Salyan rayonu, Xələc kəndində yerləşən fərdi yaşayış evinə baxış zamanı fotoşəkilləri çəkilərkən X3nın evinin dəyəri və mal-qara sayının kreditin verilməsi üçün yetərli olmadığını bildirib, qeyd olunan məbləğdə mikrokreditin ayrılması üçün 2000 manat məbləğində pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyi halda kreditin rəsmiləşdirilməsi üçün rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumat doldurmaqla, habelə X3nın evinin dəyəri, mal-qara sayının az olmasına baxmayaraq sonuncunun qonşusu X evi və mal-qarasının şəkillərini çəkməklə kreditin alınmasına nail ola biləcəyini bildirmiş, X3 təklifə razılaşaraq 16.000 manat məbləğində mikrokredit ayrılacağı halda 2.000 manat pul vəsaitini rüşvət qismində verəcəyini vəd etmişdir. Tərəflər arasında əldə edilmiş razılaşmadan sonra Məhkum köməkliyi ilə zəruri sənədlər, o cümlədən X3nın özünə məxsus olmasa da qonşusu X evinin və mal-qarasının fotoşəkillərini çəkdirib gəlirlərini şişirdilmiş formada təqdim etməklə, xx.xx.2023-cü il tarixdə Şirvan şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə prospekti 33-də yerləşən "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialında rəsmi sənəd hesab edilən analitik formulyara bu barədə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil edib, X3 ilə özü şəxsən bankda görü şərək sonuncunun kreditin ayrılması ilə bağlı müraciət ərizəsinə imza etdirdikdən sonra toplanılmış sənədləri 16 mart 2023-cü il tarixdə bankın kredit komitəsinə təqdim etmişdir. Qeyd olunan sənədlər "xxxx" ASC-nin “Şirvan” filialının kredit komitəsində müzakirə edilib 16 mart 2023-cü il tarixdə komitənin qəbul etdiyi kredit verilməsi haqqında qərar əsasında X3 adına 18 mart 2023-cü il tarixli MK/73941/90/26 nömrəli kredit sazişi ilə 16.000 manat dəyərində mikrokreditin ayrılması və həmin bankda açılmış 3821000MK7394126A90C nömrəli hesaba köçürülməsindən sonra Məhkum 18 mart 2023-cü il tarixdə X3 ilə Salyan rayonu, “Salyan dairəsi” adlanan ərazisinin yaxınlığında görüşərək sonuncudan əldə etdiyi 2000 manat pul vəsaitini həmin tarixdə həmin yerdə Təqsirləndirilən şəxs çatdırıb öz aralarında bölməklə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti səlahiyyətlərinin icrası ilə əlaqədar edəcəyi qanunsuz hərəkətlərə görə özü və Məhkum üçün maddi neməti 2000 manat məbləğində pulu dolayı yolla, vasitəçidən, yəni Məhkum istifadə etməklə təkrarən rüşvət qismində istəyib alınması, vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən tamah niyyəti ilə rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatların daxil edilməsi yolu ilə təkrarən vəzifə saxtakarlığı, habelə vəzifəli şəxs olan Təqsirləndirilən şəxs tərəfindən xidməti vəzifəsinin icrası ilə əlaqədarTəqsirləndirilən şəxs, Məhkum və X3 üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə öz qulluq səlahiyyətlərindən qulluq mənafeyinə qəsdən zidd olaraq istifadə etməklə 16.000 manat məbləğində mikrokreditin ayrılmasına nail olub hüquqi şəx sin yəni "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının əmlak hüquqlarına və kreditin qanunsuz ayrılmasında müşahidə olunan qanuni mənafelərinə mühüm zərər vuraraq təkrarən vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etmə ilə bağlı cinayətlərin törədilməsinə məsləhətləri və məlumatları ilə yardım etməklə, rüşvət qarşılığında ələ keçirilmiş əmlak üzərində sahiblik etmək, ondan istifadə etmək məqsədilə aralarında bölməklə üzərində sərəncam verməyi qabaqcadan vəd verib köməkçi qismində iştirak etmişdir. Məhkum bu əməlləri ilə Təqsirləndirilən şəxs 29 dekabr 2021-ci il-18 mart 2023-cü il tarixləri arasında olan dövr ərzində 10 epizod üzrə cəmi 18.050 manat məbləğində rüşvəti qanunsuz hərəkətə görə təkrarən istəyib almasına, 10 epizod üzrə təkrarən vəzifə saxtakarlığı törətməsinə və cəmi 168.200 manat məbləğində qanunsuz kreditin ayrılması yolu ilə "xxxx" ASC-nin Şirvan filialının hüquq və qanuni mənafelərinə əhəmiyyətli zərər vurub vəzifə səlahiyətlərindən sui-istifadə etməsinə köməkçilik etmişdir. Hökmdən məhkum Təqsirləndirilən şəxs müdafiəçisi Nurməmmədov Araz Mayıl oğlu, Məhkum müdafiəçiləri X19 və Əhmədova Ulduzə Mehdi qızı tərəfindən ayrı-ayrılıqda verilmiş apellyasiya şikayətlərinə əsasən işə baxan Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının (hakimlər Bəhmənov Habil Xanoğlan oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Əliyev Elşad İbiş oğlu və Həşimov Yaşar Xanoğlan oğlundan ibarət tərkibdə) 12 mart 2025-ci il tarixli qərarı ilə apellyasiya şikayətləri təmin edilməmiş, Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin 2 dekabr 2024-cü il tarili hökmü dəyişdirilmiş, Təqsirləndirilən şəxs vəzifədən sui- istifadə etmə əməli CM-in 311.3.2-ci maddəsi ilə, Məhkum bu əməli törətməkdə köməklik etməsi əməli CM-in 32.5, 311.3.2-ci maddələr ilə əhatə olunduğuna görə, onlara qarşı irəli sürülmüş ittihamdan və hökmdən müvafiq olaraq CM-in 308.1. və 32.5, 308.1-ci maddələri ilə təqsirli bilinmələri və onlara həmin maddələr nəzərə alınmaqla cinayətlərin məcmusu üzrə cəza təyin olunmasına dair müddəalar xaric edilmiş, CM-in 66.3. və 66.4-cü maddələrinə əsasən Təqsirləndirilən şəxs təqsirli bilindiyi CM-in 311.3.2-ci maddəsi ilə barəsində CM-in 46.2-ci maddəsi tətbiq olunmaqla təyin edilmiş 01 (bir) il 06 (altı) ay müddətə dövlət və yerli özünüidarə orqanlarında rəhbər və maddi məsul vəzifə tutmaq hüququndan məhrum edilməklə 8 (səkkiz) il müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzası ona CM-in 313-cü maddəsi il ə təyin edilmiş 6 (altı) ay müddətə dövlət və yerli özünüidarə orqanlarında rəhbər və maddi məsul vəzifə tutmaq hüququndan məhrum edilməklə 1 (bir) il 6 (altı) ay müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzası CM-nin 66.3 və 66.4-cü maddələrinə əsasən əsas cəzaları qismən toplamaq yolu ilə və əlavə cəza əsas cəzaya birləşdirilməklə ona qəti olaraq 2 (iki) il müddətə dövlət və yerli özünüidarəetmə orqanlarında rəhbər və maddi məsul vəzifə tutma hüququndan məhrum edilməklə 08 (səkkiz) il 01 (bir) ay müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzası, Məhkum CM-in 66.3. və 66.4-cü maddələrinə əsasən hökmlə əqsirli bilindiyi Azərbaycan Respublikası CM-in 32.5, 311.3.2-ci maddəsi ilə barəsində CM-in 46.2-ci maddəsi tətbiq olunmaqla təyin edilmiş 1 (bir) il 6 (altı) ay müddətə dövlət və yerli özünüidarə orqanlarınd a rəhbər və maddi məsul vəzifə tutmaq hüququndan məhrum edilməklə 8 (səkkiz) il müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzası ona CM-in 32.5, 313-cü maddəsi ilə təyin edilmiş 6 (altı) ay müddətə dövlət və yerli özünüidarə orqanlarında rəhbər və maddi məsul vəzifə tutmaq hüququndan məhrum edilməklə 1 (bir) il müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzası CM-nin 66.3 və 66.4-cü maddələrinə əsasən əsas cəzaları qismən toplamaq yolu ilə və əlavə cəza əsas cəzaya birləşdirilməklə ona da qəti olaraq 2 (iki) il müddətə dövlət və yerli özünüidarəetmə orqanlarında rəhbər və maddi məsul vəzifə tutma hüququndan məhrum edilməklə 08 (səkkiz) il 1 (bir) ay müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzası təyin olunmuş, hökm qalan hissələrdə isə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 12 mart 2025-ci il tarixli qərarından Məhkum müdafiəçisi U.M.Əhmədova kassasiya şikayəti verərək həmin qərarın dəyişdirilməsini və hüquqlarını müdafiə etdiyi şəxsin əməllərinin CM-nin 32.5,311.3.2 və 32.5,313-cü maddələrindən CM-nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələrinə tövsif edilməklə ona həmin maddələr əsasında azadlıqdan məhrum etməklə bağlı olmayan cəzanın təyin edilməsi barədə qərarın qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Kassasiya şikayətinin dəlilləri: Kassasiya şikayətində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra mətndə CPM-nin) bəzi maddələrinə, “İnsan Hüquqlarının və Əsas Azadlıqların Müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsinə və Məhkum barəsində qəbul edilmiş yekun məhkəmə aktlarına istinad edən mü dafiəçisi U.M.Əhmədova həmin şikayətini belə əsaslandırmışdır ki, hüquqlarını müdafiə etdiyi şəxs istər birinci instansiya məhkəməsində, istərsə də apellyasiya icraatı zamanı vermiş olduğu ifadələrində bildirmişdir ki, o, vəzifəli şəxs deyil, belə olan halda vəzifə cinayətinə görə məsuliyyətə cəlb edilməsi də əsassızdır. Məhkum ona qarşı irəli sürülmüş ittihamda göstərilən şəxslərin heç birinə kredit götürülməsinə köməklik və vasitəçilik etməmişdir. Cinayət işinin materiallarından da zərərçəkmiş hüquqi şəxsə hər hansı ziyan vurulması görünmür, sadəcə olaraq vətəndaşlar kredit götürmüş və kredit öhdəliklərini yerinə yetirirlər. Onlardan bəzilərinin götürdükləri kreditlərin ödənilməsində gecikmələr aşkar olunsa da, digərləri öz hdəliklərini vaxtı-vaxtında və vicdanla yerinə yetirirlər. Digər tərəfdən, iş materiallarından göründüyü kimi, həmin şəxslərdən heç biri hazırki cinayət işi üzrə zərər çəkmiş şəxs qismində tanınmamışdır ki, bu hal da ona dəlalət edir ki, Məhkum tərəfindən heç kimə ziyan vurulmamışdır. Ümumiyyətlə isə, Məhkum hazırki iş üzrə məhkum olunmuş Təqsirləndirilən şəxs rüşvət almaqda köməklik göstərməmiş, o, sadəcə olaraq bankdan müxtəlif vətəndaşlara kreditin ayrılması üçün sonuncuları Bəhram Abbasovun təklifi ilə müəyyən məbləğlərdə pul müqabilində köməklik göstərmiş, bununla da rüşvət alma cinayətinin deyil, dələduzluq cinayətinin törədilməsində iştirakçı olmuşdur. Bu hallar isə ibtidai araşdırma zamanı toplanmış və məhkəmə iclaslarında araşdırılmış sübutlarla təsdiq olunmuş, lakin məhkəmələr həmin sübutlara düzjün qiymət verməyərək eyni zamanda Məhkum əməll ərinin hüquqi tövsifində səhvə yol vermişlər. Şikayət müəllifi həmçinin qeyd etmişdir ki, məhkəmələr Məhkum cəza təyin edərkən onun anasının himayəsində olan azyaşlı uşağına aliment ödəmək öhdəliyinin olmasını, əvvəllər məhkum olmamasını cinayət işi üzrə onun cəzasını yüngülləşdirən hallar kimi formal olaraq sadalamış, lakin cəza təyini zamanı bu halları kifayət qədər nəzərə almamış, nəticədə də adı çəkilən məhkum həddindən artıq ağır cəzaya məruz qalmışdır. Qeyd olunanlara əsaslanaraq müdafiəçi U.M.Əhmədova onun kasssiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş edir. Cinayət prosesinin iştirakçıları kassasiya şikayətinə məhkəmə baxışı iclasının keçiriləcəyi yeri və vaxtı barədə qanuna müvafiq qaydada və müddətdə məlumatlandırılmalarına baxmayaraq Məhkum müdafiəçisi U.M.Əhmədova naməlum səbəbd ən məhkəmə iclasına gəlməmiş, zərər çəkmiş hüquqi şəxs "xxxx" ASC-nin nümayəndəsi Nümayəndə isə elektron informasiya sisteminə ərizə yerləşdirərək həmin ərizədə üzrlü səbəbdən məhkəmə iclasında iştirak edə bilməyəcəyini qeyd etmişdir. Məhkəmə kollegiyası bununla əlaqədar olaraq dövlət ittihamçısı H.B.İmranovun və Məhkum rəylərini dinləyərək və CPM-nin 419.4-cü maddəsini rəhbər tutaraq kassasiya şikayətinə zərər çəkmiş hüquqi şəxs "xxxx" ASC-nin nümayəndəsi Nümayəndə və məhkumun müdafiəçisi U.M.Əhmədovanın iştirakları olmadan baxılmasını mümkün bilmişdir. Belə ki, CPM-nin 419.4-cü maddəsinə əsasən, kassasiya instansiyası məhkəməsinin iclası hansı məhkəmə qərarına və hansı əsaslarla baxılması, kimlərin məhkəmə tərkibinə daxil olması və məhkəmənin iclas zalında cinayət prosesi iştirakçılarınd an kimlərin iştirak etməsi barədə məhkəmə iclasında sədrlik edənin elanı ilə açılır. Şikayət vermiş və lazımi qaydada məlumatlandırılmış şəxsin olmaması kassasiya instansiyası məhkəməsi iclasının davam etdirilməsini istisna etmir. Hüquqi məsələlər: Müdafiəçi U.M.Əhmədovanın kassasiya şikayətinin məzmunundan göründüyü kimi, o, həmin şikayətində apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən iş üzrə toplanmış və məhkəmə iclasında araşdırılmış sübutların qanuna müvafiq qaydada düzgün qimytələndirilmədiyini, Məhkum cinayət əməllərinin düzgün tövsif edilməməsini və ona həddindən artıq ağır cəzanın təyin edilməsini iddia edərək apellyasiya instansiyası məhkəməsinin 12 mart 2025-ci il tarixli qərarının dəyişdirilməli olması haqqında kassasiya tələbini CPM-nin 416.1.2, 416.1.2, 416.1.15 və 416.1.21 -ci maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarla əlaqələndirmişdir. CPM-nin 416.1.2, 416.1.15 və 416.1.21-ci maddələrinə əsasən isə, məhkəmə bu Məcəllənin 143-146-cı maddələrinin tələblərinə müvafiq olaraq sübutları tədqiq etmədikdə, törədilmiş əməlin tövsifində səhvə yol verdikdə və cəzanı ağırlaşdıran və ya yüngülləşdirən halları nəzərə almadan cəza təyin etdikdə kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hökm və ya qərarını kassasiya qaydasında ləğv etmək və ya dəyişdirmək hüququna malikdir. Odur ki, məhkəmə kollegiyası müdafiəçi U.M.Əhmədovanın şikayətini kassasiya qaydasında baxılmalı müraciət kimi görür və buna görə Məhkum olunmasına dair cinayət işinin materiallarını, o cümlədən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının qanunilyini və əsaslığını yoxlayıb aşağıdakıları qeyd edir. Əvvəla məhkəmə kollegiyası növbəti dəfə xatırladır ki, kassasiya instansiyası məhkəməsinin kassasiya müraciətlərinə baxılması üzrə səlahiyyətlərinin hüdudlarını CPMnin 419-cu maddəsi müəyyən edir. Ümumi şəkildə kassasiya instansiyası məhkəməsinin kassasiya müraciətlərinə baxılması üzrə səlahiyyətlərini müəyyən edən CPM-nin 419.1-ci maddəsinə əsasən, kassasiya instansiyası məhkəməsi kassasiya şikayətinə və ya kassasiya protestinə mahiyyəti üzrə baxaraq müraciətin dəlillərindən asılı olmayaraq yalnız hüquq məsələləri üzrə cinayət qanununun və bu Məcəllənin normalarının tətbiqinin düzgünlüyünü yoxlayır. Qeyd olunan maddədən göründüyü kimi, sübutların mahiyyəti üzrə araşdırılması, mötəbərliliyi, kifayətliliyi, cinayət faktının müəyyən edilməsi, habelə birinci və apelly asiya instansiyası məhkəmələri tərəfindən çıxarılmış hökm və qərarların icrası və buna nəzarətin həyata keçirilməsi kimi məsələlərin həlli qanunla kassasiya instansiyası məhkəməsinin deyil, birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələrinin səlahiyyətinə aid edilmişdir. CPM-nin 419.11-ci maddəsinin tələblərinə görə, kassasiya instansiyası məhkəməsi birinci və ya apellyasiya instansiyası məhkəməsində məhkəmə baxışının predmeti olmayan faktları müəyyən edə və ya onları sübuta yetirilmiş hesab edə bilməz. Məhkəmə kollegiyası qanunvericiliyin tələblərinə əsaslanaraq onu da qeyd edir ki, kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hökm və ya qərarından verilmiş kassasiya şikayətinə və ya kassasiya protestinə əsasən işə baxaraq və bu baxışın nəticəsi olaraq apellyasi ya instansiyası məhkəməsi tərəfindən qəbul edilmiş məhkəmə aktına münasibətini bildirməklə CPM-nin 419.10-cu maddəsində sadalanan qərarlardan birini, yəni apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hökm və ya qərarını dəyişiklik edilmədən saxlanılması, həmin hökm və ya qərarın ləğv edilməsi və işin yeni apellyasiya baxışına təyin edilməsi və ya cinayət işinin icraatına xitam verilməsi, yaxud da onların dəyişdirilməsi haqqında qərar, habelə hökmün və ya məhkəmənin digər qərarının icrası qaydasında icraat üzrə məhkəmə qərarını ləğv edərək, birinci və ya apellyasiya instansiyası məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və sübutlar əsasında yeni qərar qəbul edir (o şərtlə ki, həmin qərar məhkum edilmiş şəxsin vəziyyətinin ağırlaşdırılması ilə nəticələnməsin). Ümumiyyətlə, kassasiya instansiyası məhkəməs inin kassasiya müraciətlərinə baxılması üzrə səlahiyyətlərinin hüdudlarını CPM-nin 419 və 416-cı maddələri müəyyən edir. Bu baxışın nəticəsində kassasiya kollegiyası tərəfindən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarlarının ləğv edilməsi və dəyişdirilməsi əsasları isə CPM-nin 416-cı maddəsində müəyyən edilmişdir. Məhz həmin maddədə təsbit edilən əsaslar (ən azından həmin əsaslardan biri) olduqda Ali Məhkəmənin Cinayət Kollegiyası apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarını kassasiya qaydasında ləğv etməyə və yaxud dəyişdirməyə haqlıdır. Bundan başqa, kassasiya instansiya məhkəməsində məhkəmə baxışının predmetini qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktları təşkil etdiyindən, bu instansiyada işin halları araşdırılmır, yeni sübutlar təqdim edilmir və mövcud sübutlara hüquqi qiymət verilmir. Kassasiya qaydasında hökm və ya qərarın qanuniliyi, başqa sözlə birinci və ya apellyasiya instansiya məhkəməsində işə baxılarkən və mübahisə edilən hökm və ya qərar qəbul edilərkən maddi və ya prosessual hüquq normalarının, yəni cinayət qanununun və CPM-nin normalarının tələblərinə əməl edilib-edilməməsi yoxlanılır. Daha sonra məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası Konstitusiyanın (bundan sonra mətndə Konstitusiyanın) aşağıda göstərilən müddəalarına, ədalətli məhkəmə araşdırılması hüququ təsbit edilmiş “İnsan Hüquqlarının və Əsas Azadlıqların Müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyasının (bundan sonra mətndə Avropa Konvensiyasının və ya Konvensiyanın) 6-cı maddəsinə, cinayət və cinayət-prosessual qanunvericiliklərinin tələblərinə, bir sıra məsələlər üzrə Azərbaycan Respublikası Konstitus iya Məhkəməsinin hüquqi mövqeyinə və Ali Məhkəmənin Plenumunun izahlarına və tövsiyələrinə əsaslanaraq qeyd edir ki, hazırki iş üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarından məhkumun müdafiəçi K.S.Əbdurəhmanov tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinə baxan kassasiya kollegiyasının üzərinə, qanunvericiliyin tələb etdiyi kimi, məhkəmələr tərəfindən sübutların toplanılması və araşdırılması zamanı sübutetməyə və digər məsələlərə dair qanunvericiliyin tələblərinə əməl olunub-olunmamasını, habelə törədilmiş ictimai təhlükəli əməlin bütün hallarının müəyyən edilməsinə əsasən bu əmələ maddi hüquq normasının düzgün tətbiq edilib-edilməməsini yoxlamaq vəzifəsi düşür. Bu vəzifənin yerinə yetirilməsi ilə bağlı məhkəmə kollegiyası ilk növbədə vurğulayır ki, Konstitusiyasının 12-ci maddəsinin İ hissəsi insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsini dövlətin ali məqsədi olduğunu təsbit edir. Konstittusiyanın 26-cı maddəsinin İİ hissəsinə əsasən dövlət hər kəsin hüquqlarının və azadlıqlarının müdafiəsinə təminat verir. Konstitusiyanın 71-ci maddəsinin İ hissəsinə görə, Konstitusiyada təsbit edilmiş insan və vətəndaş hüquqlarını və azadlıqlarını gözləmək və qorumaq qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyəti orqanlarının borcudur. İnsan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi məqsədi ilə dövlət səmərəli hüquqi mexanizmlər yaratmaqla, ədalət mühakiməsinin həyata keçirilmə prosesində hüquq və azadlıqların bərpasına nail olur. Hər kəsin hüquq və azadlıqlarının dövlət tərəfindən müdafiəsinə təminat verən Konstitusiyanın müddəaları, cinayət törətmək də təqsiri olmayan şəxslərin cinayət prosesini həyata keçirən orqanların vəzifəli şəxslərinin və ya hakimlərin özbaşına hərəkətləri ilə qanunsuz şübhə altına alınmasının, ittiham və ya məhkum edilməsinin yol verilməz olduğunu ehtiva edir. Büununla yanaşı Konstitusiyanın təsvir edilən tələbldəri həmçinin hər bir insanın və ümumilikdə cəmiyyətin və dövlətin cinayətkar qəsdlərdən qorunmasını və müdafiə olunmasını, belə qəsdlərdən zərər çəkmiş şəxslərin də pozulmuş hüquqlarının bərpa edilməsini, onların vurulmuş zərərin ödənilməsini və ya aradan qaldırılmasını tələb etmək hüququnun cinayət mühakmə icraatını həyata keçirən orqanlar, o cümlədən məhkəmələr tərəfindən təmin edilməsini, bu və ya digər cinayətin törədilməsində təqsirli bilinmiş şəxslərin isə qanuna müvaq qaydada və əsaslarla cinayət məsuliyyətinə cəlb edilmələrini və onların təqsirlilikləri sübuta yetirildikdə barələrində bu və ya digər cinayəthüquqi xarakterli tədbirin tətbiq edilməsini, cəzanın məqsədlərinə nail olunmasını, cinayətkarlığın qarşısınun alınması üçün lazımi tədbirlərin görülməsini də nəzərdə tutur. Konstitusiyanın 125-ci maddəsinin Vİİ hissəsində deyilir ki, məhkəmə icraatı həqiqətin müəyyən edilməsini təmin etməlidir. Konstitusiyanın bu norması çəkişmə prinsipinə əsasən işə baxan məhkəmənin üzərinə özü tərəfindən cinayət məsuliyyətinə cəlb edilmiş şəxsin təqsirliliyinə və ya təqsirsiz olmasına dair sübutları axtarılmasını və belə sübutların araşdırılmasını deyil, cinayət prosesinin iştirakçılarına işin düzgün həlli, yəni həqiqətin müəyyən edilməsi məqsədilə öz sübutlarını məhkəməyə təqdim etmək üçün bərabər şərait yaratmaq, təqdim olunmuş bütün sübutları tam, hərtərfli və obyektiv araşdırmaq, bu zaman qaldırılmış vəsatətlər üzrə əsaslandırılmış qərarlar qəbul etmək, araşdırılmış sübutlara qanuna müvafiq qaydada qiymət vermək və həmin sübutlara əsasən müəyyən etdiyi faktlara əsasən bu və ya digər nəticəyə gəlmək vəzifəsini qoyur. Məhkəmə icraatı zamanı qeyd olunan vəzifənin yerinə yetirilməsi zamanı sübutların təqdim olunması üçün istər ittiham, istərsə də müdafiə tərəfinə əlverişsiz şəraitin yaradılması, qaldırılmış vəsatətlərin əsassız olaraq təmin edilməməsi, faktiki isə təqdim olunmuş sübutların tədqiqindən imtina edilməsi hallarında məhkəmənin təhlil edilən konstitusiyon tələbə əməl etməsindən, ədalətli məhkəmə araşdırılması hüququnun təmin olunmasından söhbət gedə bilməz. “İnsan Hüquqlarının və Əsas Azadlıqların Müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsinin 1-ci hissəsinə əsasən, hər kəs, onun mülki hüquq və vəzifələri müəyyən edilərkən və ya ona qarşı hər hansı cinayət ittihamı irəli sürülərkən, qanun əsasında yaradılmış müstəqil və qərəzsiz məhkəmə vasitəsilə, ağlabatan müddətdə işinin ədalətli və açıq araşdırılması hüququna malikdir. Məhkəmə qərarı açıq elan edilir, lakin demokratik cəmiyyətdə əxlaq, ictimai qayda və ya milli təhlükəsizlik maraqları naminə, həmçinin yetkinlik yaşına çatmayanların maraqları və ya tərəflərin şəxsi həyatının müdafiəsi bunu tələb etdikdə, yaxud məhkəmənin fikrincə, aşkarlığın ədalət mühakiməsinin maraqlarını poza biləcəyi xüsusi hallar zamanı ciddi zərurət olduqda mətbuat və ictimaiyyət bütün proses boyu və ya onun bir hissəsində məhkəmə iclasına buraxılmaya bilər. CM-in 3-cü maddəsində təsbit edilmişdir ki, yalnız bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş cinayət tərkibinin bütün əlamətlərinin mövcud olduğu əməlin (hərəkət və ya hərəkətsizliyin) törədilməsi cinayət məsuliyyəti yaradır. Qanunun bu normasının mənasına görə, şəxsin əməlində cinayət tərkibinin cəhətlərini təşkil edən zəruri əlamətlərin mövcud olub-olmaması barədə nəticəyə gəlmək üçün şəxsə istinad edilən əməlin Cinayət Məcəlləsinin Ümumi hissəsinin tələbləri nəzərə alınmaqla Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsinin dispozisiyası ilə müqayisə edilməsi tələb olunur. CM-in 7-ci maddəsində isə müəyyən edilmişdir ki, yalnız törətdiyi ictimai təhlükəli əmələ (hərəkət və ya hərəkətsizliyə) və onun nəticələrinə görə təqsiri müəyyən olunmuş şəxs cinayət məsuli yyətinə cəlb edilə və cəzalandırıla bilər. Şəxs təqsirsiz olaraq vurduğu zərərə görə cinayət məsuliyyətinə cəlb oluna bilməz. Qanunvericiliyin bu tələblərinə əsaslanaraq məhkəmə kollegiyası qeyd etməyi zəruri bilir ki, hər bir cinayət əməli araşdırılarkən onun tərkibinin düzgün müəyyən edilməsi və düzgün tövsif edilməsi cinayət əlamətlərini əks etdirən əməllərin cinayət olub-olmamasını, cinayət törətməkdə təqsirləndirilən şəxsin təqsiri olub-olmamasını müəyyənləşdirməyə, habelə həmin cinayətə görə təqsirləndirilən şəxsə ədalətli cəza təyin edilməsinə yönəlmişdir. Əks hal təqsiri olmayan şəxsin məsuliyyətə alınması, yaxud da cinayət törətməkdə təqsirli olan şəxsin məsuliyyətdən kənarda qalması, cəzanın düzgün olmayan tətbiqi, bunlar da öz növbəsində CM-də müəyyən edilmiş qanunçuluq, qanun q arşısında bərabərlik, təqsirə görə məsuliyyət, ədalət və humanizm prinsiplərinin pozulması ilə nəticələnə bilər. Belə hüquqi mövqe Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun aşağıdakı Qərarlarında da əksini tapmışdır. Belə ki, “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 244.1-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 17 mart 2011-ci il tarixli Qərarına görə, cinayətin tövsifi törədilən konkret cinayət əməlinin cəhətləri ilə cinayət-hüquq normasının dispozisiyasında nəzərdə tutulan tərkib əlamətləri arasında uyğunluğu müəyyən etməklə, müvafiq prosessual sənəddə öz əksini tapan və cinayəthüquqi nəticələrə səbəb olan əmələ verilən cinayət hüquqi qiymətdir. Cinayətin tövsifi mühüm sosial və hüquqi əhəmiyyətə malikdir. Tövsif Cinayət Məcəlləsində müəyyən edilmiş vəzifələrin yerinə yetirilməsi baxımından, cinayət qanununu tətbiq etməyə səlahiyyəti olan vəzifəli şəxslər tərəfindən həyata keçirilən mühüm məntiqi proses olub, onun yekununda konkret sosial hadisəyə, cəmiyyət üçün təhlükəli olan insan davranışına hüquqi qiymət verilir. Bu isə ilk növbədə işin faktiki hallarının hərtərəfli öyrənilməsini, cinayət hüquq normasının seçilməsini və onun məzmununun izah edilməsini tələb edir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu həmçinin qeyd etməyi zəruri hesab etmişdir ki, hər bir cinayət əməli araşdırılarkən onun tərkibinin düzgün müəyyən edilməsi və düzgün tövsif edilməsi cinayət əlamətlərini əks etdirən əməllərin cinayət olub-olmamasını, cinayət törətməkdə təqsirləndirilən şəxsin təqsiri olub-olmamasını müəyyənləşdirməyə, habelə həmin cinayətə görə təqsirləndirilən şəxsə ədalətli cəza təyin edilməsinə yönəlmişdir. Əks halda təqsiri olmayan şəxsin məsuliyyətə alınmasına, yaxud da cinayət törətməkdə təqsirli olan şəxsin məsuliyyətdən kənarda qalmasına, cəzanın düzgün olmayan tətbiqinə səbəb ola bilər. Bu isə öz növbəsində Cinayət Məcəlləsinin əsaslandığı qanunçuluq, qanun qarşısında bərabərlik, təqsirə görə məsuliyyət, ədalət və humanizm prinsiplərinin pozulmasına gətirib çıxara bilər. Hər hansı cinayətin əlamətlərini əks etdirən əməllərin cinayət olub-olmaması, cinayəti törətməkdə təqsirləndirilən şəxsin təqsirli olub-olmaması, habelə cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş əməlləri törətməkdə şübhəli və ya təqsirləndirilən şəxsin cinayət təqibinin və ya müdafiəsinin hüquqi prosedurlarını Azərbaycan Respublikas ının cinayətprosessual qanunvericiliyi müəyyən edir (CPM-in 1.1-ci maddəsi). Qanunçuluq prinsipi təsbit edilmiş CPM-in 10.1-ci maddəsinin tələblərinə görə, məhkəmələr və cinayət prosesinin iştirakçıları Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının, bu Məcəllənin, Azərbaycan Respublikasının digər qanunlarının, habelə Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrin müddəalarına ciddi əməl etməlidirlər. CPM-nin 28.5-ci maddəsində əksini tapmış cinayət mühakimə icraatının obyektivliyi, qərəzsizliyi və ədalətliliyi prinsipinə görə, şəxsin cinayət törətməkdə təqsirli olmasına dair məhkəmə qərarı mülahizələrə əsaslana bilməz və işə aid biri digərinə kifayət qədər uyğun gələn mötəbər sübutların məcmusu ilə təsdiq olunmalıdır. Cinayət mühakimə icraatında sübutların qiymətləndirilm əsi prinsipini nəzərdə tutan CPM-nin 33.1-ci maddəsində isə göstərilir ki, hakimlər cinayət mühakimə icraatının həyata keçirilməsində cinayət işi üzrə toplanmış sübutları bu Məcəllənin tələblərinə əsasən qiymətləndirirlər. CPM-nin 33.2-ci maddəsinin tələbinə görə, cinayət mühakimə icraatı həyata keçirilərkən bu Məcəllənin 125, 144-146-cı maddələrinin müddəalarının pozulması yolverilməzdir. CPM-nin 33.3-cü maddəsində müəyyən edilmişdir ki, cinayət prosesində heç bir sübutun və digər materialın qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. CPM-nin 33.4-cü maddəsinə əsasən, hakimlərin sübutlara və sair materiallara qərəzli münasibət bəsləməsi, mövcud hüquqi prosedur daxilində tədqiq edilənədək sübut və digər materiallardan birinə digərinə nisbətdə çox və ya az əhəmiyyət verilməsi yolverilməzdi r. CPM-nin 139.0-cı maddəsinin tələblərinə görə, cinayət təqibi üzrə icraat zamanı aşağıdakılar yalnız sübutlara əsasən müəyyən edilir: 139.0.1. cinayət hadisəsinin baş vermə faktı və halları; 139.0.2. şübhəli və ya təqsirləndirilən şəxsin cinayət hadisəsi ilə əlaqəsi; 139.0.3. cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş əməldə cinayətin əlamətləri; 139.0.4. cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş əməlin törədilməsində şəxsin təqsirliliyi; 139.0.5. cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallar; 139.0.6. bu Məcəllə ilə başqa hal nəzərdə tutulmamışsa, cinayət prosesi iştirakçısının və ya cinayət prosesində iştirak edən digər şəxsin öz tələbini əsaslandırdığı hallar. Qanunun bu normasından çıxış edərək məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, CPMnin 139.0.3-cü maddəsinin tələ binə və mənasına əsasən “əməldə cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş cinayətin əlamətləri də sübutlar əsasında müəyyən edilir” dedikdə, bu və ya digər cinayətin tərkib əlamətləri ilə (obyektiv və subyektiv cəhətlər, obyekt və subyekt) yanaşı, həmçinin həmin cinayətin tövsifedici əlamətlərinin də olub-olmamasının və əməlin düzgün tövsif edilməsi üçün onun törədilməsinin hər hansı nəticəyə səbəb olubolmamasının da sübutlar əsasında müəyyən edilməsi tələb olunur. CPM-nin 144-cü maddəsi cinayət-mühakimə icraatını aparan orqanlardan, o cümlədən məhkəmədən cinayət təqibi üzrə toplanılmış sübutları tam, hərtərəfli və obyektiv yoxlamağı tələb edir. Yoxlama zamanı toplanmış sübutlar təhlil olunur və bir-biri ilə müqayisə edilir, yeni sübutlar toplanır, əldə olunmuş sübutların mənbəyinin mötəbərliyi müəyyənləşdirilir. CPM-nin 145.1-ci maddəsinə görə, hər bir sübut mənsubiyyəti, mümkünlüyü, mötəbərliyi üzrə qiymətləndirilməlidir. CPM-nin 145.3-cü maddəsi cinayət təqibi üzrə toplanılmış bütün sübutların məcmusuna ittihamın həlli üçün onların kifayət etməsinə əsasən qiymət verilməsini tələb edir. Cinayət təqibi üzrə toplanmış sübutların kifayət etməsi dedikdə isə, müəyyən edilməli hallar üzrə mümkün sübutların elə bir həcmi nəzərdə tutulur ki, onlar sübut etmə predmetinin müəyyən edilməsi üçün mötəbər və yekun nəticəyə gəlməyə imkan versin (CPM-nin 146.1-ci maddəsi). Göründüyü kimi, cinayət mühakimə icraatının obyektivliyi, qərəzsizliyi və ədalətliyi, cinayət mühakimə icraatında sübutların qiymətləndirilməsi prinsipləri, sübutlar və sübutetməyə dair normalar, o cümlədən CPM-nin 125, 143- 146-cı maddələri, hökmün əsaslılığına dair müddəalar (CPM-nin 349.5-ci maddəsi) tələb edir ki, məhkəmə cinayət işlərinə faktlar əsasında baxsın, faktların müəyyən edilmiş sayılması üzrə qənaətini isə belə nəticəyə gəlmək üçün kifayət edən, həqiqiliyinə, yaranma mənbəyinə, əldə edilməsi hallarına şübhə olmayan (tam, hərtərəfli və obyektiv yoxlanılmış), mənsubiyyəti, mümkünlüyü, mötəbərliyi üzrə lazımınca qiymətləndirilmiş sübutların məcmusu ilə əsaslandırsın. Yalnız belə olduqda, CPM-nin 21 və 349.5-ci maddələrində tələb olunduğu kimi, məhkəmənin yekun qərarı, o cümlədən şəxsin ona istinad edilən cinayətin törədilməsində təqsirli olması və ya onun təqsirsiz olması (təqsiri sübuta yetirilməməsi) barədə nəticə əsaslı sayıla bilər. CPM-nin 349.3-cü maddəsinə əsasən, məhkəmənin hökmü qanuni v ə əsaslı olmalıdır. CPM-nin 349.5-ci maddəsinin tələblərindən görünür ki, aşağıdakı hallarda məhkəmənin hökmü əsaslı hesab edilir: - 349.5.1. məhkəmənin gəldiyi nəticələr yalnız məhkəmə istintaqında tədqiq edilmiş sübutlara əsaslandıqda; - 349.5.2. bu sübutlar ittihamın qiymətləndirilməsi üçün kifayət etdikdə; - 349.5.3. məhkəmənin müəyyən etdiyi hallar onun tədqiq etdiyi sübutlara uyğun gəldikdə. CPM-nin 351.1-ci maddəsində təsbit edilmişdir ki, məhkəmənin ittiham hökmü təqsirləndirilən şəxsin cinayətin törədilməsində təqsirli bilinməsi və onun barəsində cəza tədbirinin tətbiq edilməsi (cinayət qanunu ilə bilavasitə nəzərdə tutulduğu hallarda onun barəsində cəzanın tətbiq edilməməsi və ya cəzadan azad edilməsi) barədə məhkəmə baxışının nəticələrinə dair yekun məhkəmə qərarını əks etdirir. CPM-nin 351.2-ci maddəsinə görə, məhkəmənin ittiham hökmü ehtimallara əsaslana bilməz və yalnız məhkəmə baxışı zamanı təqsirləndirilən şəxsin təqsiri sübuta yetirildiyi halda çıxarılır. CPM-nin 351.3-cü maddəsinin tələblərindən göründüyü kimi, məhkəmə bu Məcəllənin 346.1.1-346.1.6-cı maddələrində göstərilən məsələlərə təsdiqedici cavab verdikdə, təqsirləndirilən şəxsin cinayətin törədilməsində təqsiri aşağıdakılar nəzərə alınmaqla sübuta yetirilmiş hesab edilə bilər: 351.3.1. təqsirsizlik prezumpsiyasını rəhbər tutaraq; 351.3.2. bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş qaydalar daxilində məhkəmə baxışında ittihamın baxılması nəticələrinə əsaslanaraq; 351.3.3. məhkəmə istintaqında tədqiq edilmiş mötəbər və mümkün sübutlara əsaslanaraq; 351.3.4. təqsirləndirilən şəxsin təqsirliliyinə dair aradan qaldı rıla bilməyən şübhələri onun xeyrinə şərh edərək. Qanunvericiliyin yuxarıda göstərilən tələblərinə uyğun olan eyni hüquqi mövqe Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun aşağıdakı Qərarlarında da əksini tapmışdır. Belə ki, “Azərbaycan Respublikası CPM-in 397.1 və 397.2-ci maddələrinin şərh edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 12 may 2009-cu il tarixli Qərarında qeyd edilir ki, həqiqətin müəyyənləşdirilməsi ədalət mühakiməsinin mütləq şərtidir və hər zaman cəmiyyət məhkəmədən həqiqəti əks etdirən ədalət mühakiməsini tələb edəcəkdir. Hər bir hakim bu vəzifəsini icra etmək üçün ilk əvvəl prosessual tələblərə hökmən riayət olunmasını təmin etməlidir, çünki bu hal cinayət işi üzrə həqiqətin müəyyənləşdirilməsinin və düzgün məhkəmə qərarını n qəbul olunmasının mühüm şərtidir. Eynilə də cinayət işi üzrə araşdırmanın predmetini təşkil edən hadisənin əhəmiyyətli halları müəyyənləşdirilməmişdirsə və (və ya) bu hallara münasibətdə cinayət qanununun müddəaları düzgün tətbiq olunmamışdırsa, həmin qərara həqiqi ədalət mühakiməsi aktı kimi baxıla bilməz. Həmin akt ədalətsizliyinə səbəb olmuş hakimin qanunsuz hərəkətləri, məhkəmə səhvləri və ya qanuniliyinə və əsaslılığına təsir etmiş digər hallardan asılı olmayaraq düzəldilməlidir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu eyni zamanda vurğulamışdır ki, hökm çıxarıldığı zaman məhkəmə onun qanunçuluq və əsaslılıq tələblərinə cavab verə biləcəyinin təmin edilməsi üçün öz aktını bu amillərin üzərində qərarlaşdırmalıdır. Belə tələblərə cavab verməyən məhkəmə qərarlarına yenidən baxılması imkanını n məhdudlaşdırılması ədalət və hüquqi müəyyənlik kimi dəyərlərin müdafiəsində tarazlığın pozulması və Konstitusiya ilə təminat verilən insan hüquq və azadlıqlarına zərər yetirilməsi ilə nəticələnə bilər. “V.Bayramov və qeyrilərinin şikayətləri üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət işləri və inzibati hüquqpozmalara dair işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının 23 mart 2004-cü il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 9 sentyabr 2005-ci il tarixli Qərarında göstərilmişdir ki, məhkəmə hökmü şəxsin təqsirli olub-olmaması kimi həyati əhəmiyyəti olan məsələni həll edir. Bu səbəbdən prosessual qanunvericiliyin tələbinə görə məhkəmənin hökmü qanuni və əsaslı olmalıdır. (CPM-in 349.3-cü maddəsi). Məhkəmə hökmünün əsaslılığının şərtlərindən biri də hökmdə müəyyən edilmiş halların məhkəmə istintaqında tədqiq edilmiş sübutlara uyğun gəlməsidir. Bu o deməkdir ki, şəxsin cinayət törətməkdə təqsirli olmasına dair məhkəmə qərarı mülahizələrə əsaslana bilməz və işə aid biri digərinə uyğun gələn mötəbər sübutların məcmusu ilə təsdiq olunmalıdır (CPM-in 28.5-ci maddəsi). Göründüyü kimi, qanunvericiliyin normalarının, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin bir sıra məsələlər üzrə verdiyi şərhlərinin ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi zamanı məhkəmələrin üzərinə qoyduqları əsas vəzifə ondan ibarətdir ki, əvvəla həqiqətin müəyyən edilməsi üçün məhkəmələr məhkəmə iclaslarında mümkün olan bütün sübutları araşdırmalı, onlara qanuna müvafiq qayd ada qiymət verməli, onları müqayisə etməklə bir sübutun digərindən üstün olmasını şərh etməli, ittiham və ya bəraət hökmünün çıxarılması zamanı yalnız məhkəmə iclaslarından araşdırılmış və kifayət edən sübutlara əsaslanmalı və yalnız bundan sonra əməlin tövsifi, cəza tədbirinin seçilməsi və hökmə aid olan digər tələblər üzrə maddi və prosessual hüquq normalarının tətbiqi məsələlərini həll etməlidirlər. Bu vəzifənin yerinə yetirlməməsi və ya natamam yerinə yetirilməsi nəticəsində məhkəmənin iş üzrə çıxardığı yekun məhkəmə aktı əsaslı və qanuni hesab edilə bilməz. Şərh edilən qanunvericiliyin normaları və Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun hüquqi mövqeyi ilə müqayisə etməklə Məhkum CM-nin 32.5,311.3.2 və 32.5,313-cü maddələri ilə təqsirli bilinərək məhkum edilməsinə dair apellyasiya instansiy ası məhkəməsinin mübahisələndirilən qərarını yoxladıqda, həmin yekun məhkəmə aktının yuxarıda qeyd olunan prosessual normaların tələblərinə, xüsusilə də CPM-nin 143-146-cı maddələrində nəzərdə tutulmuş sübutların tədqiqi qaydalarına və CPM-nin 349.5-ci maddəsində təsbit olunmuş məhkəmənin gəldiyi nəticələrin yalnız məhkəmə istintaqında tədqiq edilmiş sübutlara əsaslanması, bu sübutların ittihamın qiymətləndirilməsi üçün kifayət edən olması, məhkəmənin müəyyən etdiyi halların onun tədqiq etdiyi sübutlarla uyğunluq təşkil etməsi barədə tələblərə cavab verdiyi müəyyən olunur. Məhkum barəsindəki cinayət işinin materiallarından göründüyü kimi, ilk növbədə faktları araşdırmaq və müəyyən etmək səlahiyyətləri üzərinə qoyulmuş birinci instansiyası məhkəməsi təqdim olunan sübutları araşdırmaqla, yən i sübutların tədqiqindən imtina etməməklə və onları CPM-nin 145.1-ci maddəsinin tələblərinə müvafiq qaydada mənsubiyyəti, mümkünlüyü və mötəbərliyi üzrə qiymətləndirməklə adı çəkilən məhkumun hökmün təsviri-əsaslandırıcı hissəsində göstərilən cinayət əməllərini törətməsi barədə nəticəyə gəlmiş, apellyasiya instansiyası məhkəməsi də həmin sübutların təkrarən araşdırılmasına ehtiyac görməyərək, araşdırılmış sübutların isə Məhkum ona CM-in 32.5, 308.1-ci maddəsi ilə irəli sürülmüş ittihamın CM-in 32.5, 311.3.2-ci maddələrinin dispozitiv əlamətləri ilə tam əhatə olunmasını nəzərə alaraq bu maddələri və həmin maddələrlə təqsirli bilinərək cəzalandırılmasına dair müddəaları əsaslı olaraq ona qarşı irəli sürülmüş ittihamdan və hökmdən xaric etmiş, sonuncunun vəzifəli şəxs tərəfindən dəfələrlə rüş vət alma və vəzifə saxtakarlığı cinayətlərinin törədilməsində kömək etməsinə dəlalət edən sübutları bu haqda nəticəyə gəlmək üçün kifayət edən hesab etmiş, belə nəticələrə gələrkən isə iş üzrə toplanmış və birinci instansiya məhkəməsinin məhkəmə iclasında araşdırılmış sübutlara həm ayrı-ayrılıqda, həm də məcmu şəklində qanunun tələb etdiyi qaydada müvafiq qiymət vermişdir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələrinin həm sübutların tədqiqi, həm də onların qiymətləndirilməsi ilə bağlı gəldikləri bu nəticələr düzgündür, qanunidir və bu baxımdan həmin nəticələrin şübhə altına alınması üçün heç bir əsas yoxdur. Bundan başqa, cinayət işi üzrə toplanmış və araşdırılmış sübutların təhlili göstərir ki, birinci instansiya məhkəməsinin məhkəmə iclasında cin ayət mühakimə icraatının şərtlərinə və prinsiplərinə uyğun olaraq işə baxılması təmin edildiyindən, apellyasiya instansiyası məhkəməsində artıq araşdırılmış sübutların təkrarən tədqiq edilməsinə ehtiyac olmamış və işə məhkəmə istintaqı aparılmadan və əlavə sübutlar tələb edilmədən baxılmış, lakin bununla belə birinci instansiya məhkəməsinin hökmündən verilmiş və yalnız Məhkum təyin edilmiş cəzanın yüngülləşdirilməsi barədə tələb irəli sürülmüş apellyasiya şikayətinin dəlillərinə cavab verilməsi üçün həmin məhkəmə də bu sübutlara əsaslanmaqla şikayətin dəlillərinə qanuna müvafiq qaydada cavab vermişdir. Məhkum törətdiyi əməllərin hüquqi tövsifi ilə bağlı isə məhkəmə kollegiyası ilk növbədə qeyd etməyi zəruri bilir ki, istər ibtidai araşdırma orqanı, istərsə də məhkəmələr toplanmış və araşdı rılmış sübutlara əsasən belə nəticəyə gəlmişlər ki, Məhkum Təqsirləndirilən şəxs 29 dekabr 2021-ci il tarixdən 18mart 2023-cü il tarixədək olan dövr ərzində 10 epizod üzrə cəmi 18.050 manat məbləğində rüşvəti qanunsuz hərəkətə görə təkrarən istəyib almasına, eləcə də həmin epizodlar üzrə təkrarən vəzifə saxtakarlığı törətməsinəköməkçilik etmişdir. Məhkəmə kollegiyası Məhkum bu əməllərinin dələduzluq cinayəti kimi qiymətləndirilməli olması ilə bağlı kassasiya şikayətinin dəlillərinə münasibət bildirərək qeyd edir ki, məhkəmə istintaqı zamanı araşdırılmış mötəbər sübutlar əsasında müəyyən edilmişdir ki, hazırki iş üzrə təqsirli bilinərək məhkum olunmuş Təqsirləndirilən şəxs vəzifəli şəxs kimi xidməti səlahiyyətlərinin icrası ilə əlaqədar edəcəyi qanunsuz hərəkətlərə görə özü üçün maddi nemət i – müxtəlif məbləğlərdə pul vəsaitini dolayı yolla, yəni vasitəçi kimi çıxış edən Məhkum ona göstərdiyi xidmətlərindən istifadə etməklə təkrarən rüşvət qismində istəyib almış, sonuncu isə həmçinin vəzifəli şəxs tərəfindən tamah niyyəti ilə rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatların daxil edilməsində də təkrarən köməkçilik etmiş və bu hallar iş materialları ilə, o cümlədən Təqsirləndirilən şəxsun və Məhkum özlərinin cinayət təqibinin müxtəlif mərhələlrində verdikləri ifadələri ilə yanaşı həmçinin rüşvət vermiş şəxslərin və başqa şahidlərin ifadələri ilə, işə əlavə edilmiş bir çox sübut əhəmiyyətli sənədlərlə və digər sübutlarla tam təsdiq edilir. İşin müəyyən edilmiş bu faktiki halları ilə bağlı məhkəmə kollegiyası vurğulamağı lazım bilir ki, CM-nin 311.1-ci maddəsində rüşvət alma vəzifə li şəxsin xidməti vəzifəsinin (səlahiyyətlərinin) icrası ilə əlaqədar hər hansı hərəkətə (hərəkətsizliyə) görə, eləcə də xidmət üzrə ümumi himayədarlıq və ya laqeydlik müqabilində özü və yaxud üçüncü şəxslər üçün birbaşa və ya dolayı yolla, şəxsən və ya vasitəçidən istifadə etməklə maddi və sair neməti, imtiyazı və ya güzəşti istəməsi və ya alması, yaxud bu barədə təklif və ya vədi qəbul etməsi kimi, CM-nin 178.1-ci maddəsində isə dələduzluq etibardan sui-istifadə etmə və ya aldatma yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmə və ya əmlak hüquqlarını əldə etmə kimi təsbit edilmişdir. Vəzifəli şəxsin rüşvət alma cinayətini təkrar törətməsi isə belə şəxsin CM-nin 311.3.2-ci maddəsi ilə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsinə səbəb olur. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, qanunvericiliyin bu normaların mənasına görə, şəxsin özgənin mülkiyyətində, istifadəsində və ya sərəncamında olan əmlakı (əmlak hüquqlarını) ələ keçirməsi ilə bağlı əməlin ya rüşvət alma, ya da qulluq mövqeyindən istifadə etməklə törədilmiş dələduzluq kimi qiymətləndirilib-qiymtələndirilməməsi mümkünlüyü müzakirə edilərkən ilk növbədə hər iki halda həmin şəxsin vəzifəli şəxs olubolmaması, daha sonra isə onun müəyyən əmlakın (əmlak hüququnun) müqabilində etdiyi və ya edəcəyi hərəkətin (hərəkətsizliyin) onun xidməti vəzifəzisinin (səlahiyyətlərinin) icrası ilə əlaqədar olub-olmaması, yəni bu hərəkətin (hərəkətsizliyin) onun vəzifə səlahiyyətlərinə aid olub-olmaması müəyyən edilməlidir. Bununla bağlı, məhkəmə kollegiyası əvvəla vurğulayır ki, rüşvət alma (passiv rüşvətxorluq) korrupsiyanın ən geniş yayılmış və təhlükəli t əzahür formalarından biridir. Bu cinayətin ictimai təhlükəliliyi ondan ibarətdir ki, rüşvət alma hakimiyyətin və dövlət idarəçiliyinin əsaslarını sarsıdır, dövlət orqanlarını əhali arasında hörmətdən və nüfuzdan salır, vətəndaşların hüquq və mənafelərinin, mühüm sosial prinsiplər olan ədalətliliyin və bərabərliyin pozulmasına səbəb olur. Təhlil olunan cinayətin obyekti dövlət hakimiyyətinin, dövlət qulluğunun, yerli özünüidarə orqanlarında, habelə kommersiya və ya qeyri-kommersiya təşkilatlarında qulluğun normal həyata keçirilməsini təmin edən ictimai münasibətlərdir və bu cinayətin predmetini maddi və ya sair nemətlər təşkil edir, onlara isə pul, əmlak (daşınar və daşınmaz əmlak, bölünər və bölünməz, əvəzedilməz və əvəzedilən əşyalar, istehlak edilə bilən və bilməyən əşyalar və s.), əml ak xarakterli mənfəət, daşınar və ya daşınmaz əşyalarda və ya hüquqlarda ifadə edilən istənilən aktivlər, habelə belə aktivlərə mülkiyyət hüququnu və ya onlarla bağlı marağı təsdiq edən hüquqi sənədlər, qiymətli kağızlar, başqa şəxslərə verilə bilən və ya sahibinə maddi fayda və ya başqa şəxslərdən nəyi isə tələb etmək hüququ vermək üçün nəzərdə tutulan tələblər və hüquqlar (qeyri-maddi əmlak nemətləri), müxtəlif xarakterli işlərin görülməsi və ya xidmətlərin göstərilməsi və s. aiddirlər. Rüşvət alma cinayəti obyektiv cəhətdən aşağıdakı əməllərin törədilməsi ilə xarakterizə olunur: 1) vəzifəli şəxsin xidməti vəzifəsinin (səlahiyyətlərinin) icrası ilə əlaqədar hər hansı hərəkətə (hərəkətsizliyə) görə, eləcə də xidmət üzrə ümumi himayədarlıq və ya laqeydlik müqabilində özü və yaxud üçüncü şə xslər üçün maddi və sair neməti, imtiyazı və ya güzəşti istəməsi; 2) vəzifəli şəxsin xidməti vəzifəsinin (səlahiyyətlərinin) icrasi ilə əlaqədar hər hansı hərəkətə (hərəkətsizliyə) görə, eləcə də xidmət üzrə ümumi himayədarlıq və ya laqeydlik müqabilində özü və yaxud üçüncü şəxslər üçün maddi və sair neməti, imtiyazı və ya güzəşti alması; 3) vəzifəli şəxsin xidməti vəzifəsinin (səlahiyyətlərinin) icrası ilə əlaqədar hər hansı hərəkətə (hərəkətsizliyə) görə, eləcə də xidmət üzrə ümumi himayədarlıq və ya laqeydlik müqabilində özü və yaxud üçüncü şəxslər üçün maddi və sair nemət, imtiyaz və ya güzəşt barədə təklifi və ya vədi qəbul etməsi. Rüşvət alma subyektiv cəhətdən birbaşa qəsdlə törədilir, yəni təqsirkar rüşvət istəməsini və aldığını dərk edir və bunu arzu edir. Bu cinayətin subyekti is ə yalnız vəzifəli şəxslər ola bilər ki, belə şəxsin anlayışı da CM-in 308-ci maddəsinin “Qeyd” hissəsində verilmişdir. Dələduzluq cinayəti isə həm obyektinə, həm də obyektiv cəhətlərinə görə rüşvət alma cinayətindən kəskin fərqlənən, mülkiyyət əleyhinə törədilən cinayətlər kateoriyasına aiddir və bu cinayətin obyekti qismində mülkiyyətin və əmlak hüquqlarının idarə olunması və bölüşdürülməsi sahəsində mülki münasibətlər çıxış edir. Obyektiv cəhətdən isə həmin cinayət etibardan sui-istifadə etmə və ya aldatma yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmədə və ya əmlak hüquqlarını əldə etmədə ifadə olunur. Dələduzluğun törədilməsi zamanı dövlət hakimiyyətinin, dövlət qulluğunun, yerli özünüidarə orqanlarında, habelə kommersiya və ya qeyri-kommersiya təşkilatlarında qulluğun normal həyata keçirilməsi ni təmin edən ictimai münasibətlərə deyil, hər hansı şəxsin bu və ya digər əmlakı və ya əmlak hüquqları ələ keçirilməklə ona həmin əmlakın dəyəri məbləğində zərər vurulur. Buna görə, rüşvət alma cinayətindən fərqli olaraq, bu cinayətin törədilməsi nəticəsində əmlakından və ya əmlak hüququndan məhrum olmuş şəxs (fiziki və ya hüquqi) zərər çəkmiş şəxs qismində tanınaraq ona vurulmuş ziyanı tələb etmək hüququna malik olur. Bundan fərqli olaraq rüşvət alma cinayətinin törədilməsi nəticəsində rüşvət vermiş, yəni aktiv rüşvətxorluq cinayətini törətmiş şəxs bunun nəticəsində məhrum olunduğu hər hansı maddi neməti tələb etmək hüququna malik olmur, belə nemət cinayət təqibi mərhələsində aşkar edildikdə isə, onun dövlət nəfinə müsadirə olunması barədə qərar qəbul edilir. Məhkəmə kollegiyası həmçinin qeyd edir ki, cinayət-hüquq nəzəriyyəsində talama cinayətlərini xarakterizə edən, eyni zamanda onları əmlak zərəri ilə müşayiət edilən digər əməllərdən, o cümlədən mülki-hüquqi xarakterli pozuntulardan ayırmağa imkan verən obyektiv və subyektiv əlamətlər göstərilmişdir. Talama cinayətlərinin obyektini və obyektiv cəhətini səciyyələndirən əlamətlər kimi aşağıdakılar qeyd olunur: - özgə əmlakının ələ keçirilməsi, yəni götürülməsi (zərərçəkmişin əmlakının kütləsindən ayrılması) və (və ya) təqsirkarın özünün, yaxud da digər şəxslərin nəfinə keçirilməsi; - götürülmənin və nəfinə keçirilmənin hüquqa zidd olması; - bunların əvəzsiz olması; - cinayətin predmeti kimi özgə əmlakının (əmlaka olan hüququn) çıxış etməsi; - mülkiyyətçiyə və yaxud əmlaka sahiblik edən digər şəxsə birbaşa əmlak zərərin in vurulması. Subyektiv, yəni talama cinayətlərini xarakterizə edən daxili əlamətlərə isə aşağıdakılar aid edilir: - birbaşa qəsd; - tamah məqsədi Talama cinayətlərindən sayılan dələduzluq CM-nin 178.1-ci maddəsinin dispozisiyasında etibardan sui-istifadə etmə və ya aldatma yolu ilə özgə əmlakını ələ keçirmə və ya əmlak hüquqlarını əldə etmə kimi təsbit edilmişdir. Bu müddəaya və talama cinayətlərinin ümumi əlamətlərini xarakterizə edən əlamətlərə görə aldadan, etibardan sui-istifadə edən, yəni dələduzluq cinayətinin törədilməsində ittiham olunan şəxsin qəsdi birbaşa və məhz həmin üsulların köməkliyi ilə əmlakın ələ keçirilməsinə, əmlak hüquqlarının əldə edilməsinə yönəlməlidir. Odur ki, (əməl əmlakın ələ keçirilməsində ifadə olunduqda), dələduzluq cinayətinin subyektiv cəhəti aldatma və e tibardan sui-istifadə etməklə özgə əmlakını ələ keçirən şəxsin əmlakı ələ keçirmək niyyətinin həmin əmlakın ona verilməsinədək mövcud olmasını və buna müvafiq olaraq məqsədinin, digər talama cinayətlərində olduğu kimi, əmlakın əvəzsiz olaraq ələ keçirilməsinə yönəlməsini ehtiva edir. Dələduzluq cinayət qanununvericiliyində maddi tərkibli cinayət olaraq təsbit edildiyindən, əməl özgə əmlakının aldatma yolu ilə ələ keçirilməsinə yönəldikdə, əmlakın faktiki olaraq ələ keçirilməsi (təqsirkarın həmin əmlak üzərində real olaraq sərəncam vermək imkanı əldə etməsi) anından bitmiş olur. Bu səbəbdən, şəxsdə əmlakı sahibliyinə keçirdiyi vaxt (məsələn, müəyyən razılaşmaya, müqaviləyə əsasən) aldatma, etibardan sui-istifadə etməklə özgə əmlakını əvəzsiz olaraq ələ keçirmə niyyəti olmayıbsa, sonrakı döv rdə əmlak, əmlakın əvəzi hər hansı səbəbdən mülkiyyətçiyə (sahiblik edənə) qaytarılmadıqda, şəxsin belə hərəkət etməsi CM-nin 178-ci maddəsinin dispozisiyası nöqteyi-nəzərindən cinayət-hüquqi məna kəsb etməyərək əvvəlki razılaşmanın (müqavilə üzrə öhdəliyin) lazımınca icra olunmaması, yəni mülki-hüquqi xarakterli pozuntu kimi çıxış edir və göstərilən hal şəxsi mülki-hüquq münasibətlərinin sübyektindən dələduza çevirmir. Eyni hüquqi mövqedən Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumu “Dələduzluq cinayətlərinə dair işlər üzrə məhkəmə təcrübəsi haqqında” 11 iyun 2015-ci il tarixli Qərarında da çıxış etmişdir. Həmin Qərarın 1-5-ci bəndlərində Plenum məhkəmələrə izah etmişdir ki, CM-nin İX bölməsinin iyirmi üçüncü fəslində nəzərdə tutulmuş başqa talama cinayətlərindən fərqli olaraq dələdu zluq cinayəti aldatma və ya etibardan sui-istifadə etmə yolu ilə törədilir və əmlak sahibi öz əmlakını və ya ona olan hüququnu başqa şəxslərə yalan vədlərin təsiri altında könüllü surətdə verir. Törədilmiş əməl o halda CM-nin 178-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş dələduzluq, yəni etibardan sui-istifadə və ya aldatma yolu ilə özgə əmlakını ələ keçirmə və ya əmlak hüquqlarını əldə etmə hesab edilir ki, şəxsin niyyəti əmlakı ələ keçirərkən və ya əmlak hüquqları əldə edərkən hər hansı öhdəliyin yerinə yetirilməsinə deyil, özgənin əmlakının əvəzsiz və qanunsuz olaraq öz mülkiyyətinə keçirilməsinə, yaxud da əmlak hüquqlarının əldə edilməsinə yönəlmiş olsun. Dələduzluq yolu ilə əmlak hüquqları əldə etmə dedikdə, mülkiyyət hüququ, girov hüququ, tələb hüququ və varlanmaya səbəb olan sair hüquqları qan unsuz əldə etmə başa düşülməlidir. Bu hüquqlar müqavilələr və digər öhdəliklərdən əmələ gələn müvafiq sənədlərdə (məsələn, etibarnamədə, vəsiyyətnamədə, qiymətli kağızlarda, hesablaşma və sığorta sənədlərində və s.) əks oluna bilər. Dələduzluq cinayətinin üsulu kimi aldatma dedikdə, özgə əmlakını (əmlak hüququnu) ələ keçirmək niyyətində olan şəxs tərəfindən bilə-bilə yalan, həqiqətə uyğun olmayan məlumatların verilməsi və ya həqiqi məlumatların gizlədilməsi, yaxud da əmlakın ələ keçirilməsinə yönəlmiş qəsdən törədilən başqa hərəkətlərin edilməsi (məsələn, əqdin predmeti olan saxta əşyaların və ya saxta sənədlərin təqdim edilməsi, onların əldə edilməsi, malların alınması zamanı aldadıcı üsullardan istifadə edilməsi və ya hesablaşma görüntüsünün yaradılması və sair) başa düşülür. Dələduzlu ğun törədilməsi zamanı həqiqətə uyğun olmayan və ya gizlədilən məlumatlar kimi müxtəlif hallar, məsələn hüquqi faktlar, əmlakın dəyərinə və keyfiyyətinə, təqsirkarın şəxsiyyətinə, onun səlahiyyətlərinə və niyyətinə dair məlumatlar çıxış edə bilər. Dələduzluğun üsulu kimi etibardan sui-istifadə etmə dedikdə, əmlakı ələ keçirmək və ya əmlaka olan hüququ əldə etmək məqsədi güdən şəxs tərəfindən əmlakın mülkiyyətçisi, bu əmlaka sahiblik edən və ya sərəncam vermək hüququ olan şəxslə yaranmış etibarlı münasibətlərdən istifadə olunması başa düşülür. Etibardan sui-istifadə etmə, həmçinin təqsirkar şəxsin qulluq səlahiyyətlərinin həyata keçirilməsi, zərər çəkmiş şəxslə yaxın şəxsi və ya qohumluq münasibətlərinin olması ilə də əlaqədar ola bilər. Etibardan sui-istifadə etmə həm də təqsirkarın əvəzsi z olaraq özünün və ya üçüncü şəxslərin xeyrinə əmlakı və ya ona olan hüququ ələ keçirmək məqsədi ilə üzərinə götürdüyü hər hansı öhdəliyi yerinə yetirmək niyyətində olmadığı halda, məsələn, kredit müəssisələrindən müəyyən məbləğdə kredit və ya zərər çəkmiş şəxsdən borc alaraq bunları qaytarmaq məqsədi güdmədiyi, hər hansı işin görülməsi, xidmətlərin göstərilməsi öhdəliyini üzərinə götürüb bunun üçün əvvəlcədən avans kimi müəyyən məbləğdə pul alaraq həmin işi görmədiyi (xidməti göstərmədiyi) və görmək (xidmət göstərmək) niyyətində olmadığı hallarda da baş verir. Təhlil edilən Qərarda məhkəmələrin nəzərinə həmçinin çatdırılmışdır ki, dələduzluq cinayəti özgənin əmlakının təqsirkarın və ya üçüncü şəxslərin sahibliyinə keçdiyi və onların bu əmlaka dair istədikləri kimi sərəncam vermək və ya on lardan istifadə etmək imkanının yarandığı andan başa çatmış hesab edilir. Dələduzluq əmlaka olan hüququ ələ keçirmə formasında törədildikdə, cinayət təqsirkarın özgə əmlakına öz əmlakı kimi rəsmən (hüquqi əhəmiyyətli sənəd əsasında) sahib olmaq və onun üzərində sərəncam vermək imkanı əldə etdiyi andan, məsələn daşınmaz əmlaka mülkiyyət hüququ və yaxud qanuna görə qeydiyyat tələb olunduğu halda digər əmlaka hüquqlar qeydiyyata alındığı, müqavilənin bağlandığı, veksel üzərində köçürmə qeydinin (indossamentin) icra edildiyi andan, şəxsin əmlaka hüququnun tanınmasına dair məhkəmə qərarının qüvvəyə mindiyi gündən və yaxud digər səlahiyyətli orqan tərəfindən hüquq müəyyən edən aktın qəbul edildiyi vaxtdan başa çatmış hesab edilir. Bundan başqa, məhkəmələrə izah edilmşdir ki, şəxs əmlakı (əmlaka olan hüququ) əldə edərək onların verilməsinin şərtləri ilə bağlı öhdəlikləri yerinə yetirmək niyyətində olmadıqda və nəticədə zərər çəkmiş şəxsə maddi zərər vurulduqda, onun əməli o halda dələduzluq kimi qiymətləndirilir ki, təqsirkarın özgə əmlakının talanmasına və ya əmlaka olan hüquqa yiyələnməsinə yönəlmiş niyyəti həmin əmlakı və ya əmlaka olan hüququ əldə edənədək yaranmış olsun. Şəxsin əmlakın ona verilməsi ilə bağlı öhdəlikləri yerinə yetirmək üçün əvvəlcədən real maliyyə imkanlarının, yaxud əmlakın idarə edilməsi üçün onun icazəsinin olmaması, əmlakı (əmlaka olan hüququ) əldə edərkən saxta sənədlərdən istifadə etməsi, başqa şəxslərə və ya kredit təşkilatlarına borcunun və ya girovda əmlakının olması haqda məlumatları gizlətməsi, əqdin bağlanması zamanı tərəflərdən biri kimi çıxış e dən yalançı müəssisələr yaratması onun özgə əmlakının talanmasına yönəlmiş niyyətinin olmasına dəlalət edən hallar kimi çıxış edə bilər. Lakin bu halların da mövcud olması birmənalı olaraq şəxsin dələduzluq cinayətini törətməsi barədə nəticəyə gəlmək üçün əsas vermir və hər bir konkret işin hallarına əsaslanaraq təqsirkarın üzərinə götürdüyü öhdəlilkləri yerinə yetirmək niyyətində olmaması müəyyən edilməlidir. CM-nin 32.5-ci maddəsinə əsasən cinayətin törədilməsinə məsləhətləri, göstərişləri və məlumatları ilə, cinayət törədilməsi üçün alət və ya vasitələr vermək və ya maneələri aradan qaldırmaqla yardım etmiş şəxs, habelə cinayət törətmiş şəxsi, cinayət alətlərini və ya vasitələrini, cinayətin izlərini, yaxud cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakı gizlətməyi, belə əmlakı əldə etməyi, onla ra sahiblik və ya onlardan istifadə etməyi, yaxud sərəncam verməyi qabaqcadan vəd etmiş şəxs köməkçi sayılır. Cinayət hüququ nəzəriyyəsinə görə üsulundan asılı olaraq köməkçiliyin fiziki və intellektual növləri fərqləndirilir. Fiziki köməkçilik cinayətin törədilməsinə fiziki, yaxud da maddi köməyin edilməsini nəzərdə tutur. İntellektual köməkçilik cinayətin törədilməsi ilə əlaqədar məsləhətlər, göstərişlər verməni, cinayətkarı, cinayətin alət və vasitələrini, cinayətin izlərini, cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakı gizlətməyi, belə əmlakı əldə etməyi, onlara sahiblik və ya onlardan istifadə etməyi, yaxud sərəncam verməyi qabaqcadan vəd etmə kimi alternativ hərəkətləri nəzərdə tutur. Köməkçiliyə görə məsuliyyətin həllində aşağıdakı cəhətlər nəzərə alınmalıdır: 1) qəsdən törədilən bütün cin ayətlərdə köməkçilik mümkündür; 2) köməkçilik mücərrəd xarakterdə olmamalı, hər bir halda konkret cinayətlə bağlı olmalıdır. Köməkçilik subyektiv cəhətdən qəsdən törədilən əməldir. Köməkçinin qəsdinin məzmununa daxildir: a) subyekt onun köməyi ilə törədilən cinayətin faktiki hallarını dərk edir; b) baş verəcək nəticənin kriminal xarakterini dərk edir; c) belə nəticə arzu edilir, yaxud da onun baş verməsinə şüurlu surətdə yol verilir. Məhkəmə kollegiyası işin müəyyən edilmiş faktiki hallarından və cinayət qanunu normalarına yuxarıda göstərilən qaydada verdiyi təfsirdən, habelə Ali Məhkəmənin Plenumunun izah və tövsiyələrindən çıxış edərək hesab edir ki, Məhkum təhlil edilən cinayət işi üzrə məhz ona qarşı irəli sürülmüş və təqsirli bilindiyi ittihamda göstərilən cvə CM-nin 32.5,311.3.2 və 32.5, 313-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş inayətləri törətmiş və onun törətdiyi həmin əməllərinin başqa cür, o cümlədən dələduzluq cinayəti kimi qiymətləndirilməsi üçün heç bir əsas yoxdur. Buna görə, məhkəmə kollegiyası Məhkum təsvir edilən əməllərinin CM-nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələrinə tövsif edilməsini mümkün bilmir və bu hissədə kassasiya şikayətinin dəlilləri ilə razılaşmayaraq onları qəbul edilməz sayır. Məhkum barəsində cəza tədbirinin seçilməsinə münasibət bildirməyi zəruri hesab edən məhkəmə kollegiyası əvvəla qeyd edir ki, CM-nin 2.1 və 2.2-ci maddələrinin tələblərinə görə, Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin vəzifələri sülhü və bəşəriyyətin təhlükəsizliyini təmin etməkdən, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını, mülkiyyəti, iqtisadi fəaliyyəti, ictimai qayda nı və ictimai təhlükəsizliyi, ətraf mühiti, Azərbaycan Respublikasının konstitusiya quruluşunu cinayətkar qəsdlərdən qorumaqdan, habelə cinayətlərin qarşısını almaqdan ibarətdir. Bu vəzifələri həyata keçirmək üçün Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsi cinayət məsuliyyətinin əsaslarını və prinsiplərini, şəxsiyyət, cəmiyyət və dövlət üçün təhlükəli olduğuna görə cinayət sayılan əməllərin dairəsini və həmin cinayətlərin törədilməsinə görə tətbiq edilən cəzaların növlərini, həddini və həcmini, habelə digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirləri müəyyən edir. Daha sonra məhkəmə kollegiyası vurğulamağı lazım bilir ki, əsaslandırılmış və ədalətli cəzanın təyin edilməsi ilk olaraq cinayətkarlıqla mübarizə aparılması üçün vacib vasitə olmaqla, lazımi cəzalandırma tədbirini təmin edir, məhkumun islah və tərbiyə edilməsinə köməklik göstərir, onun və başqa şəxsin yeni cinayət törətməsinin qarşısını alır. Qanuni cəzanın təyin edilməsi isə ilk növbədə cəzanın məqsədinə, yəni ədalətin bərpasına və məhkumun islah olunmasına nail olmaq sahəsində mühüm vasitədir. Cinayət mühakimə icraatının həyata keçirilməsinin başlıca şərti hər hansı cinayət törətdiyinə görə təqsirliliyi müəyyən edilmiş şəxsin cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsindən və son nəticədə məhkəmə tərəfindən həmin şəxsin barəsində bu və ya digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirin tətbiq edilməsindən ibarətdir. Bu fəaliyyətin əsasları, qaydaları və prinsipləri isə cinayət və cinayət-prosessual hüquq normaları ilə tənzimlənir ki, məhkəmələr də cinayət işlərinə, sadələşdirilmiş icraat materiallarına və ya xüsusi ittiham qaydas ında şikayətlərə baxarkən bu normaların tələblərinə əməl etməyə, təqsirkarın barəsində cəza tədbirinin seçilməsi zamanı isə Cinayət Məcəlləsində təsbit edilmiş prinsiplərə, o cumlədən ədalət və humanizm prinsiplərini rəhbər tutmağa borcludurlar. Bu, o deməkdir ki, məhkəmə cəza təyin edərkən mütləq qaydada CM-in Ümumi hissəsinin bütün müddəalarını nəzərə almalı, eyni zamanda Cinayət Məcəlləsinin Xüsusi hissəsinin törədilmiş əməlin cinayət olmasını müəyyən edən maddəsinin sanksiyası ilə müəyyən edilmiş cəza növlərindən və ölçüsündən kənara çıxmamalıdır (CMin 62-ci maddəsinin tətbiq edilməsi halları istisna olmaqla). Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, yalnız törədilmiş cinayətin ağırlığına, törədilməsi hallarına və təqsirkarın şəxsiyyətinə, ailə vəziyyətinə, onun cinayət törətməzdən əvvəl və bundan sonrakı davranışına, iş üzrə müvafiq sübutlarla müəyyən edilmiş cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallara uyğun olan cəza ədalətli hesab edilməlidir. Eyni zamanda məhkəmə tərəfindən cəza təyin edilərkən sosial ədalətə aşağıdakı qaydalar nəzərə alınmaqla nail olunur: a) cəza CM-in Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsi ilə müəyyən edilmiş hədlər daxilində təyin edilməlidir. Törədilmiş cinayətə görə nəzərdə tutulmuş cəza növündən daha ciddi cəza növü yalnız o halda təyin edilir ki, az ciddi cəza növü cəzanın məqsədlərinə çatmağı təmin edə bilmir; b) cəza CM-in Ümumi hissəsinin müddəaları, onlardan bu və ya digər şəkildə cəzanın təyin edilməsi ilə bağlı olan və bu prosesə təsir edən müddəaları nəzərə alınmaqla təyin edilir (cəza anlayışı, onun məqsədləri və növləri, yetkinlik yaşına çat mayanların cinayət məsuliyyətinin və cəzalandırılmasının xüsusiyyətləri və s.); c) cəza cinayətin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsi nəzərə alınmaqla təyin edilir. Cinayətin ictimai təhlükəliliyinin xarakteri dedikdə, cinayət məsuliyyəti nəzərdə tutulan əməlin müəyyən bir növü kimi cinayətin təhlükəliliyinin keyfiyyət xarakteristikası başa düşülür. Bu, ilk növbədə cinayətkar qəsd obyektinin xarakterindən və dəyərliliyindən asılıdır. Cinayətin ictimai təhlükəlilik dərəcəsi eyni xarakterli cinayət əməllərinin kəmiyyət xarakteristikasıdır və vurulmuş zərərin ölçüsündən, təqsirinin formasından, cinayətin törədilmə üsulundan və cinayətin törədilməsinin digər hallarından asılıdır; ç) cəza təyin edilərkən təqsirkarın şəxsiyyəti nəzərə alınır. Şəxsiyyətin müəyyən xüsusiyyətləri adətən onun törətdiyi cinayətdə öz əksini tapır. Təqsirkarın şəxsiyyəti insanın ictimai mahiyyətini, onun psixoloji və bioloji xüsusiyyətlərini əhatə edən anlayışdır. Cəzanın növünü və ölçüsünü müəyyən etmək üçün, məsələn, müttəhimin əməyə, təhsilə, ictimai borcuna münasibəti, onun istehsalatda və məişətdə davranışı, əməkqabiliyyətliliyi, sağlamlıq durumu, ailə vəziyyəti, məhkumluğu haqqında məlumatlar mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu meyarlar əsasında məhkəmə təqsirkarı mənfi səciyyələndirən aşağıdakı məlumatları nəzərə almalıdır: ictimai faydalı əməkdən yayınma, spirtli içkilərdən suiistifadə, ailəyə, işə pis münasibət, ictimai asayişin pozulması və s.; e) cəza təyin edərkən, məhkəmə cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halları nəzərə alır. Cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallar həm təqsirkarın törətdiyi cinayətin, həm də onun şəxsiyyətinin xüsusiyyətlərinə aid olan və məhkəmə tərəfindən təyin edilmiş cəzanın növü və ölçsünə təsir göstərə bilən hallardır; f) cəza təyin edərkən, məhkəmə təyin edilmiş cəzanın təqsirkarın islah olunmasına və onun ailəsinin həyat şəraitinə təsirini nəzərə alır. Birincisi cəzanın məqsədlərinə nail olunması, ikincisi - qanunun təyin edilmiş cəzanın neqativ kənar sosial nəticələrini mümkün qədər azaltmaq istəyi ilə bağlıdır. Cəzanın təyin edilməsinin ümumi əsaslarını təşkil edən bütün bu şərtlər mütləq məcmu şəkildə yerinə yetirilməlidir. Yalnız bu halda ədalətli cəza təyin etmək və onun məqsədlərinə çatmaq mümkün olar. Bütün qeyd olunanlar isə qanunvericiliyinin aşağıdakı normalarının tələblərindən, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Ple numunun hüquqi mövqeyindən və Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun Qərarlarında məhkəmələrə ünvanlanmış izah və tövsiyələrdən irəli gəlir. Yalnız bu tələblərə, hüquqi mövqeyə və tövsiyələrə əməl olunmaqla təqsirləndirilən şəxsə təyin edilmiş cəza ədalətli və qanunu hesab edilə bilər. Belə ki, CM-nin 8-ci maddəsinə əsasən cinayət törətmiş şəxs haqqında tətbiq edilən cəza və ya digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirlər ədalətli olmalıdır, yəni cinayətin xarakterinə və ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə, onun törədilməsi hallarına və cinayət törətməkdə təqsirli bilinən şəxsin şəxsiyyətinə uyğun olmalıdır. CM-in 9.2-ci maddəsində təsbit edilmişdir ki, cinayət törətmiş şəxsə tətbiq edilən cəza və digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirlər işgəncə və ya digər qəddar, qeyri-insani, yaxud ləyaqəti alçaldan xarakter və ya məqsəd daşıya bilməz. CM-nin 41.1-ci maddəsində göstərilmişdir ki, cəza məhkəmə hökmü ilə təyin edilən cinayət-hüquqi xarakterli tədbirdir. Cəza cinayət törətməkdə təqsirli hesab edilən şəxsə tətbiq olunur və həmin şəxs barəsində bu Məcəllə ilə müəyyən edilən məhrumiyyətlər yaradılmasından və ya onun hüquq və azadlıqlarının məhdudlaşdırılmasından ibarətdir. CM-nin 41.2-ci maddəsinin tələblərindən görünür ki, cəza sosial ədalətin bərpası, məhkumun islah edilməsi və həm məhkumlar, həm də başqa şəxslər tərəfindən yeni cinayətlərin törədilməsinin qarşısını almaq məqsədi ilə tətbiq edilir. CM-nin 58.1-ci maddəsinə görə, cinayət törətməkdə təqsirli bilinən şəxsə, bu Məcəllənin Ümumi hissəsinin müddəaları nəzərə alınmaqla Xüsusi hissəsinin müvafiq maddələrində nəz ərdə tutulmuş hədlərdə ədalətli cəza təyin edilir. Törədilmiş cinayətə görə nəzərdə tutulmuş cəzalardan daha ciddi cəza növü və ya həddi yalnız o halda təyin edilir ki, az ciddi cəza növü və ya həddi cəzanın məqsədlərini təmin edə bilmir. CM-nin 58.3-cü maddəsində təsbit edilmişdir ki, cəza təyin edilərkən törədilmiş cinayətin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsi, təqsirkarın şəxsiyyəti, o cümlədən cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallar, habelə təyin olunmuş cəzanın şəxsin islah olunmasına və onun ailəsinin həyat şəraitinə təsiri nəzərə alınır. Cinayət qanunvericiliyində cəzanı yüngülləşdirən hallar CM-nin 59.1.1-59.1.14-cü maddələrində, cəzanın ağırlaşdıran hallar isə CM-nin 61.1.1-61.1.13-cü maddəslərində nəzərdə tutulmuşdur. Bununla yanaşı, məhkəmə kollegiyası vurğulayır ki, CM-nin 59.2-ci maddəsinə əsasən cəza təyin edilərkən bu Məcəllənin 59.1.1-59.1.14-cü maddələrində göstərilməmiş başqa hallar da cəzanı yüngülləşdirən hal qismində nəzərə alına bilər. CM-nin 60.1-ci maddəsinin tələblərindən görünür ki, bu Məcəllənin 59.1.8, 59.1.1059.1.13-cü maddələrinin hər hansı birində nəzərdə tutulmuş bütün hallar (cinayətin zərərçəkmiş şəxsin qanunsuz və ya əxlaqsız hərəkətlərinin təsiri altında və ya bu hərəkətlər nəticəsində qəflətən baş vermiş güclü ruhi həyəcan (affekt) vəziyyətində törədilməsi, şəxsin könüllü gəlib təqsirini boynuna alması, cinayətin açılmasına, onun digər iştirakçılarının ifşa edilməsinə, cinayət nəticəsində əldə edilmiş əmlakın axtarışına və tapılmasına fəal kömək etməsi, cinayətin törədilməsindən bilavasitə sonra zərərçəkmiş şəxsə tibbi və ya digər yardım göstərilməklə onun həyat və sağlamlığına dəyə biləcək zərərin azaldılması, zərərçəkmiş şəxslə və ya onun yaxın qohumu olan hüquqi varisi ilə barışıq əldə edilməsi, cinayət nəticəsində dəymiş ziyanın könüllü olaraq tamamilə ödənilməsi və ya aradan qaldırılması) mövcud olduqda və əgər cəzanı ağırlaşdıran hallar yoxdursa, təyin olunan cəzanın müddəti və ya həcmi bu Məcəllənin Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsində nəzərdə tutulmuş daha ciddi cəza növünün son həddinin dörddə üçündən artıq ola bilməz. O, da qeyd olunmalıdır ki, yuxarıda istinad olunan CPM-nin 144, 145.1 və 349.5-ci maddələrinin tələblərinə təkcə iş üzrə digər məsələlərin həli zamanı deyil, həm də təqsirkar barəsində bu və ya digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirin seçilməsi zamanı da riayət olunmalıdır. “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 59.1.9 və 60-cı maddələrinin bəzi müddəalarının şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 2 aprel 2012-ci il tarixli Qərarında qeyd edilmişdir ki, cinayət qanunvericiliyində cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halların müəyyən edilməsi məhkəmə tərəfindən cəza hüdudları daxilində cəzanın ədalətli təyin edilməsinə və təyin edilmiş cəzanın hər bir konkret halda fərdiləşdirilməsinə xidmət edir. Belə ki, məhkəmə cinayət mühakimə icraatı zamanı ittiham hökmü ilə cəza təyin edərkən törədilmiş cinayətin xarakterini və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, təqsirkarın şəxsiyyətini, o cümlədən cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halları, habelə təyin olunmuş cəzanın şəxsin islah olunmasına və onun ailəsinin həyat şəraitinə təsi rini nəzərə almalıdır. Bu baxımdan cəzanı yüngülləşdirən halların düzgün müəyyən olunması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun sözügedən Qərarına əsasən, cəzanı yüngülləşdirən hal təqsirkarın şəxsiyyətinə, törədilmiş cinayətə aid olan və müvafiq olaraq cinayət törədənin özünün və onun törətdiyi cinayət əməlinin təhlükəliliyini azaldan hallardır. Həmçinin, “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 53.4-cü maddəsinin və Azərbaycan Respublikası Cəzaların İcrası Məcəlləsinin 112.1-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 17 mart 2011-ci il tarixli Qərarında cəzanın mahiyyəti və məqsədləri ilə bağlı vurğulanmışdır ki, cinayət qanunvericiliyinin quruluşu və məzmunu CM-nin vəzifələrinin təminatına xidmət edir. Cinay ət qanunvericiliyinə əsasən hər bir cinayət xarakterli ictimai təhlükəli əməl törədən şəxs cəzalandırılmalıdır. Cəza bir tərəfdən, törədilən cinayətə görə dövlətin reaksiyasıdır, digər tərəfdən isə cinayət əməlini törədən üçün onun törətdiyi cinayətin cinayət-hüquqi nəticəsidir. Bundan başqa, “Məhkəmələr tərəfindən cinayət cəzalarının təyin edilməsi təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun 25 iyun 2003-cü il tarixli 4 saylı Qərarı ilə hər bir konkret halda təqsirləndirilən şəxslərə cəzaların təyin edilməsinə fərdi yanaşılması, cinayət qanununun vəzifələri və cəzanın məqsədindən bəhs edən CM-nin 2 və 41-ci maddələrinin həyata keçirilməsinin sözsüz təmin edilməsi tövsiyyə edilmişdir. Həmin Qərarın 1-ci bəndinin 2 və 3-cü abzasına görə cinayət qanununun ədalət p rinsipindən bəhs edən CM-nin 8-ci maddəsinə görə cinayət törətmiş şəxs haqqında tətbiq edilən cəza cinayətin xarakterinə və ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə, onun törədilmə şəraitinə, təqsirkarın şəxsiyyətinə uyğun olmalıdır. Habelə cinayətin ictimai təhlükəliliyinin xarakteri qəsdin obyektindən, təqsirin formasından və əməlin Cinayət Məcəlləsinin 15-ci maddəsi ilə hansı cinayətlər kateqoriyasına aid edilməsindən asılıdır. Cinayətin ictimai təhlükəlilik dərəcəsi isə onun törədilmə hallarına (məsələn, cinayətkar niyyətin həyata keçirilmə dərəcəsi, üsulu, vurulmuş zərərin həcmi və baş vermiş nəticələrin ağırlığı, iştirakçılıqla törədilmiş cinayətlərdə təqsirli şəxslərin rolu və s.) əsasən müəyyən edilir. Qeyd olunan Qərarın 2-ci bəndinin 5-ci abzasında göstərilmişdir ki, cəzaların tətbiqi məs ələsi müzakirə edilərkən cəzanın növü və miqdarının seçilməsinin mühüm əhəmiyyəti vardır. Cəza birinci növbədə təqsirləndirilən şəxsin islah olunmasına xidmət etməlidir. “Məhkəmə hökmü haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 24 dekabr 2021-ci il tarixli 15 saylı Qərarının 45-ci bəndində məhkəmələrin cəza təyini zamanı təqsirkara həm yüngüllük, həm də ağırlıq baxımından açıq-aşkar ədalətsiz cəza təyin edilməsi hallarına yol verməməli, CM-nin 58.3-cü maddəsinə əsasən törədilmiş cinayətin xarakterini və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, təqsirkarın şəxsiyyətini, cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halları, habelə cəzanın onun islah olunmasına və ailəsinin həyat şəraitinə təsirini nəzərə almaları tövsiyə edilmişdir. Qərarın göstərilən bəndində həmçinin qeyd olunmuşdur ki, b u zaman hökmdə cinayətin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, habelə təqsirkarın şəxsiyyətini göstərən hansı konkret halların nəzərə alındığı göstərilməli, seçilən cəzanın və ya digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirin təqsirləndirilən şəxsin islah olunması, ailəsinin həyat şəraitinə təsiri baxımından məqsədəuyğun olması izah edilməlidir. Qərarın 46-cı bəndində məhkəmələrə o, da izah edilmişdir ki, məhkəmələr cəza təyini məsələsinin həlli ilə əlaqədar təqsirləndirilən şəxsin istər cəzasını yüngülləşdirən, istərsə də cəzasını ağırlaşdıran halları müəyyən edərkən, onların ittiham aktında bu qisimdə göstərilib-göstərilməməsindən asılı deyillər. Təhlil edilən Qərarın 47, 48, 53, 56-cı bəndlərinə görə, məhkəmələr CPM-nin 346.1.11- 346.1.14-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş cəzanın təy ini üzrə məsələlərin həlli zamanı hökmdə məhkəmənin gəldiyi nəticələrin motivlərinin göstərilməsini tələb edən CPM-nin 353.2.7-ci maddəsinə ciddi əməl etməlidirlər. Hazırki cinayət işi üzrə birinci instansiyası məhkəməsinin hökmündən və bu hökmlə qismən razılaşan apellyasiya instansiya məhkəməsinin qərarından görünür ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi Məhkum onun təqsirli bilindiyi CM-nin 32.5,311.3.2 və 32.5,313cü maddələri ilə (CM-nin 311.3.2-ci maddəsinin sanksiyasında səkkiz ildən on iki ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə, CM-in 313-cü maddəsinin sanksiyasında isə min beş yüz manatdan üç min manatadək miqdarda cərimə və ya bir ildən iki ilədək müddətə islah işləri və ya iki ilədək müddətə müəyyən vəzifə tutma və ya müəyyən fəaliyyətlə məşğul olma hüququndan məhrum edilməklə iki ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzası nəzərdə tutulmuşdur) həmin maddələrin sanksiyaları hədlərində müvafiq cəzalar təyin edərkən onun törətdiyi cinayətlərin xarakterini və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, cəzanı yüngülləşdirən halların müəyyən edilməməsini, habelə CM-in 61.1.1-ci maddəsinə əsasən CM-in 313-cü madəsinə münasibtdə cinayəti təkrarən törətməsini onun cəzasını ağırlaşdıran hal qismində nəzərə almış, bununla da iş üzrə yekun nəticəyə gəlmək üçün əhəmiyyətli olan digər məsələlərin həllində olduğu kimi, məhkumun barəsində cəza tədbirinin seçilməsi məsələsinə qanunun tələbləri nöqteyi nəzərdən yanaşmışlar. Məhkəmə kollegiyası isə hesab edir ki, Məhkuma onun törətdiyi cinayət əməllərinin xarakterinə və ictimai təhlükəlilik dərəcəsin, habelə adı çəkilən məhkumu xarakterizə ed ən hallara görə onu istər ayrı-ayrı cinayətlərə görə, istərsə də cinayətlərin məcmusu üzrə təyin olunmuş cəzalara həddindən artıq sərtdir və buna görə onun haqqında CM-nin 62-ci maddəsi tətbiq edilməklə həmin cəzaların yüngülləşdirilməsini, bununla da kassasiya şikayətinin qismən təmin edilməsini və Şirvan Apellyasiya MəhkəməsininCinayət Kollegiyasının 12 mart 2025-ci il tarixli qərarında müvafiq dəyişikliklərin edilməsini məqsədə uyğun hesab edir. Belə qənaətə gələrkən isə məhkəmə kollegiyası qanunvericiliyin yuxarıda təsvir edilmiş normaları ilə, həmin normalara verdiyi təfsirlə, Azərbaycan Respublikası Konstitusi Məhkəməsi Plenumunun hüquqi mövqe və Ali Məhkəmənin Plenumunun izah və tövsiyələri ilə yanaşı həmçinin cinayət qanunun aşağıdakı normalarının tələblərində və həmin normalara da verdiyi şərhdən çıxış edir. Belə ki, CM-in 62.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuşdur ki, cinayətin məqsədi və motivi, təqsirkarın cinayətin törədilməsində rolu, cinayətin törədilməsi zamanı və bundan sonra onun davranışı ilə bağlı müstəsna hallar, habelə cinayətin ictimai təhlükəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan başqa hallar olduqda, eləcə də iştirakçılıqla törədilmiş cinayətin iştirakçısı həmin cinayətin açılmasına fəal kömək etdikdə, bu Məcəllənin Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsində müəyyən edilmiş aşağı həddən də az cəza təyin edilə bilər və ya məhkəmə həmin maddədə müəyyən ediləndən daha yüngül cəza növü təyin edə bilər, yaxud təyin edilməsi məcburi olan əlavə cəzanı təyin etməyə bilər. Azərbaycan Respublikası CM-in 62.2-ci maddəsində göstərilmişdir ki, cəzanı yüngülləşdirən həm ayr ı-ayrı hallar, həm də bu cür halların məcmusu müstəsna hal hesab edilə bilər. Göründüyü kimi, qanunverici cinayətə görə müəyyən edilmiş cəzadan daha yüngül cəzanın təyin edilməsini mümkün edən əsaslar olaraq aşağıdakıları göstərir: - cinayətin məqsədi və motivi, təqsirkarın cinayətin törədilməsində rolu, cinayətin törədilməsi zamanı və bundan sonra onun davranışı ilə bağlı müstəsna hallar; - cinayətin ictimai təhlükəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan başqa hallar; - iştirakçılıqla törədilmiş cinayətin iştirakçısının həmin cinayətin açılmasına fəal kömək etməsi. Birinci iki qrupu birləşdirən ümumi cəhət odur ki, həmin hallar törədilmiş cinayətin ictimai təhlükəliliyi ilə bağlı olub onu əhəmiyyətli dərəcədə azaltmalıdır. Üçüncünü ilk iki qrupdan fərqləndirən cəhət isə odur ki, həmin hal c inayətin ictimai təhlükəliliyinə təsir göstərən əsas kimi deyil, təqsirkarı səciyyələndirən (cinayətin digər iştirakçılarından müsbət mənada fərqləndirməklə onun ictimai-təhlükəliliyini azaldan) hal kimi çıxış edir. CM-in 62.2-ci maddəsində təsbit olunmuş müddəaya gəldikdə isə, həmin norma CM-in 62.1-ci maddəsinə münasibətdə köməkçi (izahedici) xarakter daşıyır. Sözügedən normanın köməkçi xarakteri ondan irəli gəlir ki, CM-in 62.2-ci maddəsi cinayətə görə müəyyən edilmiş cəzadan daha yüngül cəzanın təyin edilməsi institutunun tətbiq edilməsini mümkün edən müstəqil əsasları təsbit etmir. CM-in 62.1-ci maddəsi isə, əksinə, hansı halların CM-in 62-ci maddəsinin tətbiqini şərtləndirən əsaslar kimi çıxış etdiyini göstərir, onların təxmini dairəsini müəyyənləşdirir. Həmçinin, məhkəmə kollegiya sı qeyd edir ki, CM-in 62.1 və 62.2-ci maddələrinin mənasına görə cəzanı yüngülləşdirən ayrı-ayrı hallar və yaxud onların məcmusu özüözlüyündə deyil, yalnız cinayətin ictimai təhlükəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan əsaslar kimi çıxış etdikdə (CM-in 62.1-ci maddəsində sadalanan əsaslar çoxluğuna aid olduqda) şəxsin barəsində CM-in 62-ci maddəsinin tətbiqini mümkün edən əsaslar kimi nəzərdən keçirilə bilər. Buna görə, məhkəmə CM-in 62-ci maddəsinin tətbiqi üzrə məsələni həll edərkən cəzanı yüngülləşdirən hala və yaxud bu cür halların məcmusuna əsaslandıqda, sadəcə istinadla kifayətlənməməli, əvvəla həmin halların hansı sübutlarla təsdiq edilməsini göstərməli, digər tərəfdən isə belə halların törədilmiş cinayətlə əlaqəsini, onun ictimai təhlükəliliyinə təsirini, bu təsirin kifayət qədər olduğunu, yəni törədilmiş cinayətin ictimai təhlükəliliyini məhz əhəmiyyətli dərəcədə azaltdığını, əgər cəzanı yüngülləşdirən həmin hallar cinayətin məqsədi və motivi, təqsirkarın cinayətin törədilməsində rolu, cinayətin törədilməsi zamanı və bundan sonra davranışı ilə bağlıdırsa, onların müstəsna xarakterə malik olduğunu əsaslandırmalıdır. Yuxarıda təsvir edilən cinayət-hüquqi normalardan belə nəticə hasil olunur ki, cəza təyini məsələsinin ədalətlə həll edilməsi üçün formal olaraq CM-in 62.1-ci maddəsində təsbit edilmiş əsasların dairəsinə düşən halların CM-in 8 və 58-ci maddələrində sadalanan hallarla birlikdə, həmin, eləcə də CM-in 41.2-ci maddəsinin tələbləri gözlənilməklə təhlil edilməsi və məcmu halında nəzərə alınması tələb olunur. O cümlədən, təqsirkarın şəxsiyyəti, cəzanı yüngüll əşdirən hallar da elə nəzərə alınmalıdır ki, təyin olunmuş cəza ilə cinayətin xarakteri, ictimai-təhlükəlilik dərəcəsi, törədilmə halları arasında uyğunsuzluq yaranmasın, cəzanın məqsədləri təmin edilmiş olsun. Başqa sözlə, CM-in 8 və 58-ci maddələrinin nəzərdə tutduğu müəyyən (məsələn, cəzanı yüngülləşdirən) hallara həddindən artıq önəm verilib, onların CM-in 62-ci maddəsinin tətbiqini mümkün edən müstəsna hallar kimi qiymətləndirilməsi, digər (məsələn, cinayətin xarakteri, törədilmə halları, meydana gətirdiyi nəticələr kimi) halların isə lazımınca dəyərləndirilməməsi təqsirkara təyin edilmiş cəzanın ədalət prinsipinə cavab verən cinayət-hüquqi xarakterli tədbir kimi qəbul edilməsinə yol vermir. “Məhkəmələr tərəfindən cinayət cəzalarının təyin edilməsi təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respu blikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 25 iyun 2003-cü il tarixli Qərarında qeyd edilmişdir ki, CM-in 62-ci maddəsinə görə Cinayət Məcəlləsinin Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsində müəyyən edilmiş aşağı həddən də az cəza təyin edilməsi şəxs tərəfindən törədilmiş cinayətin ictimai təhlükəlilik dərəcəsini əhəmiyyətli surətdə azaldan müstəsna hallar mövcud olduqda, yaxud qrup halında törədilmiş cinayətin açılmasına fəal kömək göstərdikdə mümkündür. Bu zaman nəinki cinayətin məqsədi və motivi, habelə təqsirkarın cinayətin törədilməsində rolu, cinayəti törədərkən və ondan sonrakı davranışı nəzərə alınmalıdır. Cinayətin ictimai təhlükəlilik dərəcəsini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan bütün müstəsna hallar qanunda birbaşa nəzərdə tutulmadığından məhkəmə müstəsna hal kimi həm ayrı-ayrı yüngülləşdirici halla rı, həm də onların məcmusunu tanımağa haqlıdır. Bu zaman məhkəmə bu məsələ barədə qəbul etdiyi qərarı hökmdə əsaslandırmalıdır. Birinci instansiya məhkəməsinin hökmünü və apellyasiya məhkəməsinin qərarını qeyd edilən normaların tələbləri baxımından kassasiya şikayətinin dəlilləri ilə birgə təhlil edən məhkəmə kollegiyası belə qənaətə gəlir ki, həmin qərarlarda məhkumun cəzasını yüngülləşdirən hallar olmadığı göstərilsə də, cəzanı yüngülləşdirən və məhkumun törətdiyi cinayətin ictimai təhlükəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan digər hallar mövcuddur. Məhkəmə kollegiyası təsvir edilənlərdən və iş üzrə toplanmış və araşdırılmış sübutlara əsasən müəyyən edilən hallardan çıxış edərək hesab edir ki, Məhkum rüşvət alma cinayətinin törədilməsində köməkçi qismində iştirak etməsi, bu cinayətin t örədilməsi nəticəsində əldə olunmuş pul vəsaitinin yalnız az bir hissəsinin ona verilməsi, özünün isə ilk dəfə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi, həm təqsirli bilindiyi cinayətləri törədənədək, həm də bundan sonrakı davranışı, o cümlədən cinayət məsuliyyətinə cəlb edilənədək ictimai faydalı əməklə məşğul olması, məhkəməyədək icraat zamanı isə ona qarşı irəli sürülmüş ittiham üzrə özünü təqsirli bilərək səmimi və etirafedici ifadələr verməklə ibtidai araşdırma orqanı ilə əməkdaşlıq etməsi cəzanı yüngülləşdirən müsttəsna hallar qismində nəzərə alınmaqla barəsində CM-in 62-ci maddəsinin tətbiq olunmasına və ona təqsirli bilindiyi CM-in 32.5, 311.3.2-ci maddəsi ilə təyin olunmuş azadlıqdan məhrum etmə cəzasının müddətinin həmin maddədə müəyyən edilmiş aşağı həddən də az müddətədək endirilməs i üçün əsas yaradır Beləliklə, məhkəmə kollegiyası müdafiəçi U.M.Əhmədovanın kassasiya şikayətinin təmin edilməsi barədə Məhkum, həmin şikayətin təmin edilməməsi haqda isə dövlət ittihamçısı H.B.İmranovun çıxışlarını dinləyib yuxarda göstərilənlərə əsaslanaraq belə nəticəyə gəlir ki, kassasiya şikayəti qismən təmin edilməli, hazırki iş üzrə Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 12 mart 2025-ci il tarixli qərarı Məhkum aid hissədə və kassasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilməli, Məhkum barəsində CM-in 62-ci maddəsi tətbiq edilməklə ona CM-in 32.5, 311.3.2-ci maddəsi ilə təyin edilmiş azadlıqdan məhrum etmə cəzasının həmin maddənin sanksiyasında nəzərdə tutulmuş bu cəza növünün aşağa həddindən də az müddətədək endirilməli və CM-nin 66.3-cü maddəsinin tələblərinə uyğun ola raq məhkum olunmuş şəxsə CM-nin 32.5,311.3.2 və 32.5, 313-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş cinayətlərin məcmusu üzrə azadlıqdan məhrum etmə növündə yeni qəti cəza təyin edilməlidir. Şərh oluanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 419.10.4-cü maddəsini rəhbər tutaraq Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası QƏRARA A L D İ: Məhkum müdafiəçisi U.M.Əhmədovanın kasassiya şikayəti qismən təmin edilsin. Məhkum Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 32.5, 311.3.2 və 32.5,313cü maddələri ilə təqsirli bilinərək məhkum olunmasına dair cinayət işi üzrə Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 12 mart 2025-ci il tarixli qərarı Məhkum aid hissədə və kassasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilsin. Məhkum barəsində Azərbaycan Respu blikası Cinayət Məcəlləsinin 62-ci maddəsi tətbiq edilməklə, ona CM-in 32.5,311.3.2-ci maddəsi ilə təyin edilmiş azadlıqdan məhrum etmə cəzasının müddəti 6 (altı) ilədək endirilsin. Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 66.3-cü maddəsinə əsasən Məhkum hazırki qərarla Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 32.5, 311.3.2-ci maddəsi ilə və hökmlə Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 32.5,313-cü maddələri ilə təyin olunmuş azadlıqdan məhrum etmə cəzaları qismən toplanılmaqla ona qəti olaraq 6 (altı) il 1 (bir) ay müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzası təyin edilsin. Qərar kassasiya şikayətinə münasibətdə qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılsın.
Məhkəmə qərarları › İş №1(102)-1913/2025
Ali Məhkəmə Qərar — İş №1(102)-1913/2025
16.12.2025 · Cinayət işi, məhkəməyədək sadələşdirilmiş icraatın materialları və ya xüsusi ittiham qaydasında şikayət
Mənbə: Azərbaycan məhkəmə sistemi (courts.gov.az) — anonimləşdirilmiş rəsmi mətn. Dataset: Azerbaijan Court Data (CC-BY-4.0).
Mənbə: Azərbaycan məhkəmə sistemi (courts.gov.az) — anonimləşdirilmiş rəsmi mətn. Dataset: Azerbaijan Court Data (CC-BY-4.0).
Bu qərar sizin işinizə uyğun gəlirmi?
Sualınızı yazın — cavab qanun maddələri və məhkəmə təcrübəsi əsasında hazırlanır.
Sual ver