Ali Məhkəmə Qərar — İş №1(102)-872/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 1(102)-872/2025 22.04.2025 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının QƏRARİ Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası hakimlər Yusifov Şahin Yaşar oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Novruzov Ələsgər Əli İskəndər oğlu və Abdulov Rəşad Məhərrəm oğlundan ibarət tərkibdə, Əbilov Hüseyn Natiq oğlunun katibliyi ilə, dövlət ittihamçısı – Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun Dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə idarəsinin kassasiya instansiyası məhkəməsində dövlət ittihamının müdafiəsi və analitik təhlil şöbəsinin böyük prokuroru İmranov Hafiz Beykəs oğlunun, məhkum X4 və onun müdafiəçisi Ələkbər-zadə Faiq Zakir oğlunun iştirakları ilə, Bakı Ağır Cinayət lər Məhkəməsinin 4 iyul 2024-cü il tarixli hökmü ilə X4 Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin (bundan sonra mətndə CM-in) 182.2.1, 182.2.2 və 182.2.4-cü maddələri ilə təqsirli bilinib məhkum olunmasına dair cinayət işi üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 25 sentyabr 2024-cü il tarixli qərarından məhkum X10nın müdafiəçisi F.Z.Ələkbər-zadə tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinə əsasən işə baxaraq, M Ü Ə Y Y Ə N E T D İ: Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin 4 iyul 2024-cü il tarixli hökmü ilə (hakimlər Ağalarov Mahmud Muradxan oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Qəniyev Faiq Əsəd oğlu və Əliyev Samir İmamverdi oğlundan ibarət tərkibdə) X10, 20 noyabr 1996-cı il tarixdə Zərdab rayonunda anadan olmuş, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı, orta təhsilli, evli, himayəsind ə iki azyaşlı uşaqları olan, əvvəllər məhkum olunmamış, İmişli rayonu, Göbəktala ərazi dairəsinin Şahverdili qeydiyyatda olmaqla ünvan 1 yaşamış, kəndində ünvanında CM-in 182.2.1, 182.2.2 və 182.2.4-cü maddələri ilə nəzərdə tutulmuş cinayət əməllərini törətməkdə təqsirli bilinərək cəzasını ümumi rejimli cəzaçəkmə müəssisəsində çəkməklə 5 (beş) il müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum edilmişdir. Həmin hökmlə həmçinin Təqsirləndirilən şəxs da CM-in 182.2.1, 182.2.2, 182.2.4 və 234.1-1-ci maddələri ilə təqsirli bilinərək qəti olaraq CM-nin 66.3-cü maddəsinə əsasən cinayətlərin məcmusu üzrə qəti olaraq cəzasını ümumi rejimli cəzaçəkmə müəssisəsində çəkməklə 7 (yeddi) il müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum edilmişdir. İşin halları: Birinci instansiya məhkəməsinin hökmün ə əsasən, X10 hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqsədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmaya əsasən Təqsirləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla internet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qoşularaq Müdafiə Nazirliyinin N nömrəli hərbi hissəsinin müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu əsgər vəzifəsində xidmət edən Zərərçəkmiş şəxs14 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətməklə video ünsiyyət qurub, danışıq prosesi zamanı Zərərçəkmiş şəxs14 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs 2022-ci ilin iyul ayının ortalarında istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrədən Zərərçəkmiş şəxs14 istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrəyə zəng edərək özünü Hərbi Prokurorluğun əməkdaşı mayor Kənan müəllim adı ilə təqdim edib özünün güya Zərərçəkmiş şəxs14 barəsində digər şəxsin şikayəti üzrə, həmçinin onun xidməti nizamnamə tələblərinə zidd hərbi geyim formasında qadınlarla video ünsiyyət qurması faktı əsasında araşdırma apardığına, həmin araşdırma əsasında cinayət məsuliyyətinə cəlb ediləcəyinə dair Zərərçəkmiş şəxs14 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra Zərərçəkmiş şəxs14 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fik ir formalaşdıracaqlarına dair hədə-qorxu gələrək bu kimi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayılmaması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs14 1000 manat pul tələb etmişlər. Bundan başqa o, təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqsədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmaya əsasən Təqsirləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla internet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qoşularaq Müdafiə Nazirliyinin N nömrəli hərbi hissəsinin müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu əsgər vəzifəsində xidmət edən Zərərçəkmiş şəxs14 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətmə klə video ünsiyyət qurub, danışıq prosesi zamanı Zərərçəkmiş şəxs14 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs 2022-ci ilin iyul ayının ortalarında istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrədən Zərərçəkmiş şəxs14 atası Zərərçəkmiş şəxs15 istifadəsində olan ***-*****-** saylı nömrəyə zəng edərək özünü Hərbi Prokurorluğun əməkdaşı mayor X adı ilə təqdim edib özünün güya onun övladı Zərərçəkmiş şəxs14 barəsində digər şəxsin şikayəti üzrə, həmçinin onun xidməti nizamnamə tələblərinə zidd hərbi geyim formasında qadınlarla video ünsiyyət qurması faktı əsasında araşdırma apardığına, həmin araşdırma nəticəsində övladının cinayət məsuliyyətinə cəlb ediləcəyinə dair Zərərçəkmiş şəxs15 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra övladı Zərərçəkmiş şəxs14 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fikir formalaşdıracaqlarına dair hədə-qorxu gələrək bu kimi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayılmaması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs15 1000 manat pul tələb etmişlər. Bundan başqa o, təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqsədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmaya əsasən Təqsirləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla internet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qoşularaq Müdafiə Nazirliyinin N nömrəli hərbi hissəsinin taqım komandiri vəzifəsində xidmət edən Zərərçəkmiş şəxs5 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətməklə video ünsiyyət qurub, danışıq prosesi zamanı Zərərçəkmiş şəxs5 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs xx.xx.2022-ci il tarixdə istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrədən Zərərçəkmiş şəxs5 istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrəyə zəng edərək özünü Hərbi Prokurorluğun əməkdaşı mayor X adı ilə təqdim edib özünün güya Zərərçəkmiş şəxs5 barəsində digər şəxsin şikayəti üzrə, həmçinin onun xidməti nizamnamə tələblərinə zidd hərbi geyim fermasında qadınlarla video ünsiyyət qurması faktı əsasında araşdırma apardığına, həmin araşdırma əsasında cinayət məsuliy yətinə cəlb ediləcəyinə dair Zərərçəkmiş şəxs5 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra Zərərçəkmiş şəxs5 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fikir formalaşdıracaqlarına dair hədə-qorxu gələrək bu kimi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayılmaması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs5 500 manat pul tələb etmişlər. Bundan başqa o, təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqsədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmaya əsasən Təqsir ləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla internet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qoşularaq Müdafiə Nazirliyinin N nömrəli hərbi hissəsinin taqım komandiri vəzifəsində xidmət edən Zərərçəkmiş şəxs5 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətməklə video ünsiyyət qurub, danışıq prosesi zamanı Zərərçəkmiş şəxs5 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs xx.xx.2022-ci il tarixdə istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrədən Zərərçəkmiş şəxs5 atası Zərərçəkmiş şəxs6 istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrəyə zəng edərək özünü Hərbi Prokurorluğun əməkdaşı mayor X adı ilə təqdim edib özünün güya onun övladı Zərərçəkmiş şəxs5 barəsində digər şəxsin şikayəti üzrə, həmçinin onun xidməti nizamnamə tələ blərinə zidd hərbi geyim formasında qadınlarla video ünsiyyət qurması faktı əsasında araşdırma apardığına, həmin araşdırma nəticəsində övladının cinayət məsuliyyətinə cəlb ediləcəyinə dair Zərərçəkmiş şəxs6 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra övladı Zərərçəkmiş şəxs5 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fikir formalaşdıracaqlarına dair hədə-qorxu gələrək bu kimi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayıl maması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs6 500 manat pul tələb etmişlər. Bundan başqa o, təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirlənd irilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqsədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmaya əsasən Təqsirləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla internet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qoşularaq Müdafiə Nazirliyinin N nömrəli hərbi hissəsinin döyüş maşın komandiri vəzifəsində xidmət edən Zərərçəkmiş şəxs13 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətməklə video ünsiyyət qurub danışıq prosesi zamanı Zərərçəkmiş şəxs13 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs xx.xx.2022-ci il tarixdə istifadəsində olan 055-741-41- 76 saylı nömrədən Zərərçəkmiş şəxs13 istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrəyə zəng edərək özünü Hərbi Prokurorluğu n əməkdaşı mayor X26 adı ilə təqdim edib özünün güya Zərərçəkmiş şəxs13 barəsində digər şəxsin şikayəti üzrə, həmçinin onun xidməti nizamnamə tələblərinə zidd hərbi geyim formasında qadınlarla video ünsiyyət qurması faktı əsasında araşdırma apardığına, həmin araşdırma əsasında cinayət məsuliyyətinə cəlb ediləcəyinə dair Zərərçəkmiş şəxs13 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra Zərərçəkmiş şəxs13 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fikir formalaşdıracaqlarına dair hədə-qorxu gələrək bu kimi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayılmaması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs13 900 manat pul təl əb etmişlər, nəticədə onlar tərəfindən göndərilən və törədilən cinayət əməli barədə məlumatı olmayan Şahid10 adına rəsmiləşdirilmiş 4098 5844 6515 6410 saylı bank kartına Zərərçəkmiş şəxs13 xx.xx.2022-ci il tarixdə «e-Manat» ödəmə terminalı vasitəsi ilə göndərdiyi 900 manat məbləğində pulunu hədə-qorxu ilə tələb etməklə ələ keçirmişlər. Bundan başqa o, təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqsədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmaya əsasən Təqsirləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla internet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qoşularaq Müdafiə Nazirliyinin N nömrəli hərbi hissəsinin müddətdə n artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu əsgər vəzifəsində xidmət edən X1 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətməklə video ünsiyyət qurub danışıq prosesi zamanı X1in hərbi geyim formasında fotoşəkillərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs xx.xx.2022-ci il tarixdə istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrədən X1in dayısı Zərərçəkmiş şəxs16 Əbdurahman oğlunun istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrəyə zəng edərək özünü Hərbi Prokurorluğun əməkdaşı mayor X26 adı ilə təqdim edib özünün güya bacısı oğlu X1in barəsində digər şəxsin şikayəti üzrə, həmçinin onun xidməti nizamnamə tələblərinə zidd hərbi geyim formasında qadınlarla videoünsiyyət qurması faktı əsasında araşdırma apardığına, həmin araşdırma nəticəsində bacısı oğlunun cinayət məsuliyyət inə cəlb ediləcəyinə dair Zərərçəkmiş şəxs16 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra bacısı oğlu X1in hərbi geyim formasında fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fikir formalaşdıracaqlarına dair hədə-qorxu gələrək bu kimi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayılmaması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs16 xeyli miqdarda 15000 manat pul tələb etmişlər. Bundan başqa o, təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqsədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmay a əsasən Təqsirləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla internet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qoşularaq Müdafiə Nazirliyinin N nömrəli hərbi hissəsinin müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu əsgər vəzifəsində xidmət edən Zərərçəkmiş şəxs12 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətməklə video ünsiyyət qurub danışıq prosesi zamanı Zərərçəkmiş şəxs12 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs 2022-ci ilin avqust ayının ortalarında istifadəsində olan ***-*****-** saylı nömrədən Zərərçəkmiş şəxs12 istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrəyə zəng edərək özünü Hərbi Prokurorluğun əməkdaşı mayor X26 adı ilə təqdim edib özünün güya Zərərçəkmiş şəxs12 barəsində digər şəxsin şikayəti üz rə, həmçinin onun xidməti nizamnamə tələblərinə zidd hərbi geyim formasında qadınlarla video ünsiyyət qurması faktı əsasında araşdırma apardığına, həmin araşdırma əsasında cinayət məsuliyyətinə cəlb ediləcəyinə dair Zərərçəkmiş şəxs12 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra Zərərçəkmiş şəxs12 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fikir formalaşdıracaqlarına dair hədə-qorxu gələrək bu kimi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayılmaması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs12 500 manat pul tələb etmişlər. Bundan başqa o, təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqsədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmaya əsasən Təqsirləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla internet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qoşularaq Müdafiə Nazirliyinin N nömrəli hərbi hissəsinin taqım komandiri müavini vəzifəsində xidmət edən Zərərçəkmiş şəxs8 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətməklə video ünsiyyət qurub danışıq prosesi zamanı Zərərçəkmiş şəxs8 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs xx.xx.2022-ci il tarixdə istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrədən Zərərçəkmiş şəxs8 istifadəsində olan ***-*****-** saylı nömrəyə zəng edərək özünü Hərbi Prokurorluğun əməkdaşı mayor X26 adı ilə təqdim edib özünün güya Zərərçəkmiş şəxs8 barəsində digər şəxsin şikayəti üzrə, həmçinin onun xidməti nizamnamə tələblərinə zidd hərbi geyim formasında qadınlarla video ünsiyyət qurması faktı əsasında araşdırma apardığına, həmin araşdırma əsasında cinayət məsuliyyətinə cəlb ediləcəyinə dair Zərərçəkmiş şəxs8 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra Zərərçəkmiş şəxs8 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fikir formalaşdıracaqlarına dair hədə-qorxu gələrək bu kimi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayılmaması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs8 50 00 manat pul tələb etmişlər, xx.xx.2022-ci il tarixdə Zərərçəkmiş şəxs8 cinayətkar qrupun digər üzvü X4 adına rəsmiləşdirilmiş "xxxx" ASC-ə məxsus 4169 7413 0413 5674 saylı bank kartına «e-Manat» ödəmə terminalı vasitəsi ilə göndərdiyi 400 manat məbləğində pulunu hədə-qorxu ilə tələb etməklə ələ keçirmişlər. Bundan başqa o, təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqsədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmaya əsasən Təqsirləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla internet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qoşularaq Müdafiə Nazirliyinin N nömrəli hərbi hissəsinin taqım komandiri müavini vəzifəsində x idmət edən Zərərçəkmiş şəxs8 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətməklə video ünsiyyət qurub danışıq prosesi zamanı Zərərçəkmiş şəxs8 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs xx.xx.2022-ci il tarixdə istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrədən Zərərçəkmiş şəxs8 atası Zərərçəkmiş şəxs9 istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrəyə zəng edərək özünü Hərbi Prokurorluğun əməkdaşı mayor X26 adı ilə təqdim edib özünün güya övladı Zərərçəkmiş şəxs8 barəsində digər şəxsin şikayəti üzrə, həmçinin onun xidməti nizamnamə tələblərinə zidd hərbi geyim formasında qadınlarla video ünsiyyət qurması faktı əsasında araşdırma apardığına, həmin araşdırma əsasında övladının cinayət məsuliyyətinə cəlb ediləcəyinə dair Zərərçəkmiş şəxs9 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra övladı Zərərçəkmiş şəxs8 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fikir formalaşdıracaqlarına dair hədə-qorxu gələrək bu kimi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayılmaması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs9 5000 manat məbləğində pul tələb etmişlər, həmin tarixdə onlar tərəfindən göndərilən və törədilən cinayət əməli barədə məlumatı olmayan Şahid12 adına rəsmiləşdirilmiş "xxxx" ASC-ə məxsus 5103 0714 5361 6217 saylı bank kartına Zərərçəkmiş şəxs9 «e-Manat» ödəmə terminalı vasitəsi ilə göndərdiyi 600 manat məbləğində pulunu hədə-qorxu ilə tələb etməklə ələ keçirmişlər. Bundan başqa o, təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqsədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmaya əsasən Təqsirləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla internet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qoşularaq Dövlət Sərhəd Xidmətinin N saylı hərbi hissəsinin müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu əsgər vəzifəsində xidmət edən X20 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətməklə video ünsiyyət qurub danışıq prosesi zamanı X20un hərbi geyim formasında fotoşəkillərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs xx.xx.2022-ci il tarixdə istifadəsi ndə olan 055-741-4176 saylı nömrədən X20nin atası Zərərçəkmiş şəxs17 istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrəyə zəng edərək özünü Hərbi Prokurorluğun əməkdaşı mayor X26 adı ilə təqdim edib övladı X20un barəsində digər şəxsin şikayəti üzrə, həmçinin onun xidməti nizamnamə tələblərinə zidd hərbi geyim formasında qadınlarla video ünsiyyət qurması faktı əsasında araşdırma apardığına, həmin araşdırma əsasında övladının cinayət məsuliyyətinə cəlb ediləcəyinə dair Zərərçəkmiş şəxs17 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra övladı X20un hərbi geyim formasında fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fikir formalaşdıracaqları na dair hədə-qorxu gələrək bu kimi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayılmaması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs17 xeyli miqdarda 35.000 manat pul tələb etmişlər, xx.xx.2022-ci il tarixdə Zərərçəkmiş şəxs17 cinayətkar qrupun digər üzvü X4 adına rəsmiləşdirilmiş "xxxx" ASC-ə məxsus 4169 7413 0413 5674 saylı bank kartına «Milliön» ödəmə terminalı vasitəsi ilə göndərdiyi 1300 manat məbləğində pulunu hədə- qorxu ilə tələb etməklə ələ keçirmişlər. Bundan başqa o, təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqsədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmaya əsasən Təqsirləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla inte rnet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qoşularaq Dövlət Sərhəd Xidmətinin N saylı hərbi hissəsinin müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu əsgər vəzifəsində xidmət edən Zərərçəkmiş şəxs10 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətməklə video ünsiyyət qurub danışıq prosesi zamanı Zərərçəkmiş şəxs10 hərbi geyim formasında, o cümlədən üst və alt paltarlarını çıxarıb cinsiyyət orqanını nümayiş etdirən fotoşəkillərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs 27 sentyabr 2022-ci il tarixdə istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrədən Zərərçəkmiş şəxs10 istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrəyə zəng ecərək özünü Hərbi Prokurorluğun əməkdaşı mayor X26 adı ilə təqdim edib özünün güya Zərərçəkmiş şəxs10 barəsində digər şəxsin şikayəti üzrə, h əmçinin onun xidməti nizamnamə tələblərinə zidd hərbi geyim formasında qadınlarla video ünsiyyət qurması və cinsiyyət orqanını nümayiş etdirməsi faktı əsasında araşdırma apardığına, həmin araşdırma əsasında cinayət məsuliyyətinə cəlb ediləcəyinə dair Zərərçəkmiş şəxs10 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra Zərərçəkmiş şəxs10 hərbi geyim formasında cinsiyyət orqanını nümayiş etdirməsi zamanı çəkilən fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fikir formalaşdıracaqlarına dair hədə-qorxu gələrək bu kimi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayılmaması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs10 5000 manat pul tələb etmişlər. Bunda n başqa o, təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqsədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmaya əsasən Təqsirləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla internet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qoşularaq Dövlət Sərhəd Xidmətinin N saylı hərbi hissəsinin müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu əsgər vəzifəsində xidmət edən Zərərçəkmiş şəxs10 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətməklə video ünsiyyət qurub danışıq prosesi zamanı Zərərçəkmiş şəxs10 hərbi geyim formasında, o cümlədən üst və alt paltarlarını çıxarıb cinsiyyət orqanını nümayiş etdirən fotoşə killərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs 27 sentyabr 2022-ci il tarixdə istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrədən Zərərçəkmiş şəxs10 qardaşı Zərərçəkmiş şəxs11 ilə Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Zaqatala Rayon Şöbəsində səfərlik bölməsinin müfəttişi Şahid7 istifadəsində olan ***-***-**-** saylı mobil telefon vasitəsi ilə danışaraq özünü Hərbi Prokurorluğun əməkdaşı mayor X26 adı ilə təqdim edib özünün güya onun qardaşı Zərərçəkmiş şəxs10 barəsində digər şəxsin şikayəti üzrə, həmçinin onun xidməti nizamnamə tələblərinə zidd hərbi geyim formasında qadınlarla video ünsiyyət qurması və cinsiyyət orqanını nümayiş etdirməsi faktı əsasında araşdırma apardığına, güya həmin araşdırma əsasında qardaşının cinayət məsuliyyətinə cəlb ediləcəyinə dair Zərərç əkmiş şəxs11 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra qardaşı Zərərçəkmiş şəxs10 hərbi geyim formasında cinsiyyət orqanını nümayiş etdirməsi zamanı çəkilən fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fikir formalaşdıracaqlarına dair hədə-qorxu gələrək bu kimi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayılmaması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs11 1500 manat pul tələb etmişlər, xx.xx.2022-ci il tarixdə Zərərçəkmiş şəxs11 cinayətkar qrupun digər üzvü X4 adına rəsmiləşdirilmiş "xxxx" ASC-ə məxsus 5243 7544 4039 6966 saylı bank kartına «e-Manat» ödəmə terminalı vasitəsi ilə göndərdiyi 1200 manat məbləğində pulunu hədə-qorxu ilə tə ləb etməklə ələ keçirmişlər. Bundan başqa o, təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqsədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmaya əsasən Təqsirləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla internet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qoşularaq Müdafiə Nazirliyinin N nömrəli hərbi hissəsinin taqım komandiri vəzifəsində xidmət edən Zərərçəkmiş şəxs3 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətməklə video ünsiyyət qurub danışıq prosesi zamanı Zərərçəkmiş şəxs3 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs xx.xx.2022-ci il tarixdə istifadəsində ola n ***-***-**-** saylı nömrədən Zərərçəkmiş şəxs3 istifadəsində olan ***-*****-** saylı nömrəyə zəng edərək özünü Hərbi Prokurorluğun əməkdaşı Tural müəllim adı ilə təqdim edib özünün güya Zərərçəkmiş şəxs3 barəsində digər şəxsin şikayəti üzrə, həmçinin onun xidməti nizamnamə tələblərinə zidd hərbi geyim formasında qadınlarla video ünsiyyət qurması faktı əsasında araşdırma apardığına, güya həmin araşdırma əsasında cinayət məsuliyyətinə cəlb ediləcəyinə dair Zərərçəkmiş şəxs3 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra Zərərçəkmiş şəxs3 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fikir formalaşdıracaqların a dair hədə-qorxu gələrək bu kimi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayılmaması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs3 1500 manat pul tələb etmişlər. Bundan başqa o, təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqsədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmaya əsasən Təqsirləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla internet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qoşularaq Müdafiə Nazirliyinin N nömrəli hərbi hissəsinin taqım komandiri vəzifəsində xidmət edən Zərərçəkmiş şəxs3 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətməklə video ünsiyyət qurub danışıq prosesi zamanı Zərərçəkmiş şəxs3 hə rbi geyim formasında fotoşəkillərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs xx.xx.2022-ci il tarixdə istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrədən Zərərçəkmiş şəxs3 atası Zərərçəkmiş şəxs4 istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrəyə zəng edərək özünü Hərbi Prokurorluğun əməkdaşı X adı ilə təqdim edib özünü güya onun övladı Zərərçəkmiş şəxs3 barəsində digər şəxsin şikayəti üzrə, həmçinin onun övladının xidməti nizamnamə tələblərinə zidd hərbi geyim formasında qadınlarla video ünsiyyət qurması faktı asında araşdırma apardığına, güya həmin araşdırma əsasında Zərərçəkmiş şəxs3 cinayət məsuliyyətinə cəlb ediləcəyinə dair Zərərçəkmiş şəxs4 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra övladı Zərərçəkmiş şəxs3 hərbi geyim forma sında fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fikir formalaşdıracaqlarına dair hədə-qorxu gələrək bu kimi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayılmaması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs4 1500 manat məbləğində pul tələb etmişlər. Bundan başqa o, təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqsədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmaya əsasən Təqsirləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla internet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qoşularaq Müdafiə Nazirliyinin ehtiyyatda olan giziri Zərərçəkmi ş şəxs7 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətməklə video ünsiyyət qurub danışıq prosesi zamanı Zərərçəkmiş şəxs7 hərbi geyim formasında, o cümlədən, üst və alt paltarlarını çıxarıb cinsiyyət orqanını nümayiş etdirən fotoşəkillərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs 2022-ci ilin sentyabr ayının sonlarında istintaqa məlum olmayan nömrədən Zərərçəkmiş şəxs7 ilə ***-***-**-** saylı nömrə ilə əlaqə yaradıb özünü Hərbi Prokurorluğun əməkdaşı mayor X26 adı ilə təqdim edib özünün güya Zərərçəkmiş şəxs7 barəsində digər şəxsin şikayəti üzrə, həmçinin onun xidməti nizamnamə tələblərinə zidd hərbi geyim formasında qadınlarla video ünsiyyət qurması və cinsiyyət orqanını nümayiş etdirməsi faktı əsasında araşdırma apardığına, həmin araşdırma əsasında cinayət məsuli yyətinə cəlb ediləcəyinə dair Zərərçəkmiş şəxs7 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra Zərərçəkmiş şəxs7 hərbi geyim formasında cinsiyyət orqanını nümayiş etdirməsi zamanı çəkilən fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fikir formalaşdıracaqlarına dair hədə-qorxu gələrək bu kimi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayılmaması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs7 2000 manat pul tələb etmişlər. Bundan başqa o, təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqs ədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmaya əsasən Təqsirləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla internet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qqşularaq Müdafiə Nazirliyinin N nömrəli hərbi hissəsinin müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu əsgər vəzifəsində xidmət edən Zərərçəkmiş şəxs1 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətməklə video ünsiyyət qurub, danışıq prosesi zamanı Zərərçəkmiş şəxs1 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs xx.xx.2022-ci il tarixdə istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrədən Zərərçəkmiş şəxs1 istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrəyə zəng edərək özünü Hərbi Prokurorluğun əməkdaşı kimi təqdim edib özünün güya Zərərçəkmiş şəxs1 barəsində digər şəxsin ş ikayəti üzrə, həmçinin onun xidməti nizamnamə tələblərinə zidd hərbi geyim formasında qadınlarla video ünsiyyət qurması faktı əsasında araşdırma apardığına, həmin araşdırma əşasında cinayət məsuliyyətinə cəlb ediləcəyinə dair Zərərçəkmiş şəxs1 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra Zərərçəkmiş şəxs1 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fikir formalaşdıracaqlarına dair hədə-qorxu gələrək bu kimi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayılmaması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs1 2000 manat pul tələb etmişlər. Bundan başqa o, təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ k eçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxs ilə razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, bu məqsədlə aralarındakı cinayətkar razılaşmaya əsasən Təqsirləndirilən şəxs və X10 istifadələrində olan mobil telefonla internet üzərindən «Azar» video ünsiyyət proqramına qoşularaq Müdafiə Nazirliyinin N nömrəli hərbi hissəsinin müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu əsgər vəzifəsində xidmət edən Zərərçəkmiş şəxs1 ilə X10, eləcə də Təqsirləndirilən şəxs öz səsini qadın səsinə bənzətməklə video ünsiyyət qurub danışıq prosesi zamanı Zərərçəkmiş şəxs1 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini əldə etdikdən sonra Təqsirləndirilən şəxs xx.xx.2022-ci il tarixdə istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrədən Zərərçəkmiş şəxs1 atası Zərərçəkmiş şə xs2 istifadəsində olan ***-***-**-** saylı nömrəyə zəng edərək özünü Hərbi Prokurorluğun əməkdaşı kimi təqdim edib özünün güya onun övladı Zərərçəkmiş şəxs1 barəsində digər şəxsin şikayəti üzrə, mçinin onun xidməti nizamnamə tələblərinə zidd hərbi geyim formasında qadınlarla video ünsiyyət qurması faktı əsasında araşdırma apardığına, həmin araşdırma əsasında Zərərçəkmiş şəxs1 cinayət məsuliyyətinə cəlb ediləcəyinə dair Zərərçəkmiş şəxs2 həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verib onu inandırmağa və narahatlıq hissi yaratmağa nail olduqdan sonra övladı Zərərçəkmiş şəxs1 hərbi geyim formasında fotoşəkillərini internet üzərindən xəbər saytlarında yayıb ictimailəşdirəcəklərinə, haqqında ictimaiyyət və hərbi qulluqçular arasında mənfi rəy və fikir formalaşdıracaqlarına dair hədə-qorxu gələrək bu ki mi rüsvayedici məlumatların özləri tərəfindən yayılmaması müqabilində Zərərçəkmiş şəxs2 1500 manat pul tələb etmişlər. Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin 4 iyul 2024-cü il tarixli hökmündən məhkum X10 və onun müdafiəçisi Əliyev Musa İsa oğlu tərəfindən ayrı-ayrılıqda verilmiş apellyasiya şikayətlərinə əsasən işə baxan Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının (hakimlər Allahverdiyev Elbəy Hidayət oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Hüseyn Cavid Vaqif oğlu və Məmmədov Habil Çingiz oğlundan ibarət tərkibdə) 25 sentyabr 2024-cü il tarixli qərarı ilə apellyasiya şikayətləri təmin edilməmiş, hökm isə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 25 sentyabr 2024-cü il tarixli qərarından məhkum X10nın müdafiəçisi F.Z.Ələkbər-zadə kassasiya şikayəti v erərək, həmin qərarın ləğv edilməsini və cinayət işinin yeni apellyasiya baxışına təyin edilməsinə dair qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Kassasiya şikayətinin dəlilləri: Kassasiya şikayətində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 63 və 71-ci maddələrinə, Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra mətndə CPM-in) bir sıra maddələrinə, “İnsan Hüquqları haqqında” Ümumi bəyannamənin 8-ci maddəsinə, iş üzrə toplanmış sübutlara və hüquqlarını müdafiə etdiyi şəxsin barəsindəki yekun məhkəmə aktlarına istinad edərək işin müəyyən edilmiş faktiki hallarını mübahisələndirən müdafiəçi F.Z.Ələkbər-zadə həmin şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, ibtidai istintaq zamanı işin ədalətli həlli üçün əhəmiyyətli olan bəzi məqamlar aydınlaşdırılmamış, bunun da nəticəsind ə X10ya və digər məhkum Təqsirləndirilən şəxs qarşı eyni məzmunda ittihamlar irəli sürülmüş və onlar həmin ittihamlar üzrə təqsirli bilinərək məhkum olunmuşlar. Halbuki, iş üzrə toplanmış sübutlarla müəyyən edilmişdir ki, X10 Təqsirləndirilən şəxs təhriki ilə zərər çəkmiş şəxslərdən yalnız ikisi ilə danışıq aparmış, qalan hallarda isə Təqsirləndirilən şəxs özü səsini dəyişərək digər zərər çəkmiş şəxslərlə qadın səsi ilə danışıb onlardan hədə-qorxu ilə pul tələb etmiş, lakin nə ibtidai araşdırma orqanı, nə də ki məhkəmələr fonoskopik ekspertiza təyin etməməklə məhkumların səslərinin tembrlərinin eyni olub-olmamasını aydınlaşdırmamış və qeyd olunan məsələyə düzgün qiymət verməmişlər. Bunun nəticəsində X10 əsassız olaraq elan olunmuş ittihamın bütün epizodları üzrə təqsirli bilinərək məhkum o lunmuş, bu haqda yekun məhkəmə aktları qəbul edərkən məhkəmələr onunla cinayətinin əsas iştirakçısı olan Təqsirləndirilən şəxs arasında heç bir fərq qoymamış, mühüm halların araşdırılması üçün lazımi tədbirlər görməmiş və ibtidai araşdırma orqanı tərəfindən tərtib edilmiş ittiham aktını təkrarlamaqla kifayətlənmişlər. Müdafiəçinin fikrincə, iş üzrə düzgün nəticəyə gəlmək üçün hökmdən verilmiş apellyasiya şikayətlərinə məhkəmə istintaqı aparılmaqla baxmaq zəruri olsa da, apellyasiya instansiyası məhkəməsi heç bir səbəb olmadan bundan imtina etmiş və iş üzrə çıxarılmış hökmün qüvvədə saxlanılması barədə düzgün olmayan qərar qəbul etmişdir. Bununla yanaşı məhkəmələr X10nun barəsində cəza tədbirinin seçilməsi məsələsinə də ədalətsiz yanaşmış, bu məsələni həll edərkən iş üzrə müəyyən edilmiş cəzanı yüngülləşdirən yalları kifayət qədər nəzərə almamış, nəticə də o, törətdiyi əməllərə uyğun olmayan ağır cəzaya məruz qalmışdır. Qeyd olunan dəlillərə əsaslanaraq müdafiəçi F.Z.Ələkbər-zadə onun kassasiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş edir. Kassasiya şikayətinə baxılması Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 22 aprel 2025-ci il tarixli iclasına təyin edilmiş və bu haqda cinayət prosesinin iştirakçıları qanuna müvafiq qaydada və müddətdə məlumatlandırılmış, lakin zərər çəkmiş şəxslər Zərərçəkmiş şəxs1, Zərərçəkmiş şəxs2, Zərərçəkmiş şəxs3, Zərərçəkmiş şəxs4, Zərərçəkmiş şəxs9, Zərərçəkmiş şəxs10, Zərərçəkmiş şəxs11, Zərərçəkmiş şəxs12, Zərərçəkmiş şəxs5, Zərərçəkmiş şəxs6, Zərərçəkmiş şəxs7, Zərərçəkmiş şəxs8, Zərərçəkmiş şəxs13, Zərərçəkmiş şəxs14, Zərə rçəkmiş şəxs15, X və Zərərçəkmiş şəxs17 naməlum səbəblərdən məhkəməyə gəlməmişlər. Məhkəmə kollegiyası bununla bağlı proses iştirakçılarının rəylərini dinləyib CPM-in 419.4-cü maddəsininin tələblərinə əsaslanaraq kassasiya şikayətinə adları sadalanan zərər çəkmiş şəxslərin iştirakları olmadan baxılmasını mümkün bilmişdir. Belə ki, CPM-in 419.4-cü maddəsinə əsasən, kassasiya instansiyası məhkəməsinin iclası hansı məhkəmə qərarına və hansı əsaslarla baxılması, kimlərin məhkəmə tərkibinə daxil olması və məhkəmənin iclas zalında cinayət prosesi iştirakçılarından kimlərin iştirak etməsi barədə məhkəmə iclasında sədrlik edənin elanı ilə açılır. Şikayət vermiş və lazımi qaydada məlumatlandırılmış şəxsin olmaması kassasiya instansiyası məhkəməsi iclasının davam etdirilməsini istisna etmir. Hüquqi məsələlər: Müdafiəçi F.Z.Ələkbər-zadənin kassasiya şikayətinin məzmunundan göründüyü kimi, həmin şikayətin əsas dəlilləri ondan ibarətdir ki, məhkəmələr tərəfindən iş üzrə toplanmış sübutlara düzgün qiymət verilməmiş və X10 əsassız və qanunsuz olaraq ona qarşı irəli sürülmüş ittiham üzrə təqsirli bilinərək məhkum olunmuş, eyni zamanda ona ağır cəza təyin edilmişdir. Bununla da, müdafiəçi F.Z.Ələkbər-zadə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən qəbul edilmiş qərarın ləğv edilməli olması haqqında tələbini CPM-in 416.1.2, 416.1.11 və 416.1.21-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarla əlaqələndirmişdir. CPM-in 416.1.2, 416.1.11 və 416.1.21-ci maddələrinə əsasən isə, məhkəmə bu Məcəllənin 143-146-cı maddələrinin tələblərinə müvafiq olaraq sübutları tədqiq etmədikdə, cinayət təqibini istis na edən halların mövcudluğuna baxmayaraq ittiham hökmü çıxardıqda, habelə məsuliyyəti ağırlaşdıran və ya yüngülləşdirən halları nəzərə almadan cəza təyin etdikdə kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hökm və ya qərarını kassasiya qaydasında ləğv etmək və ya dəyişdirmək hüququna malikdir. Odur ki, məhkəmə kollegiyası müdafiəçi F.Z.Ələkbər-zadənin kassasiya şikayətini kassasiya qaydasında baxılmalı olan müraciət kimi görür və həmin şikayətlə bağlı X10nın barəsindəki cinayət işinin materiallarını, o cümlədən mübahisələndirilən Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 25 sentyabr 2024-cü il tarixli qərarının qanuniliyini və əsaslığını yoxlayıb aşağıdakıları qeyd edir. Əvvəla məhkəmə kollegiyası xatırladır ki, kassasiya instansiyası məhkəməsinin ka ssasiya müraciətlərinə baxılması üzrə səlahiyyətlərinin hüdudlarını CPM-in 419-cu maddəsi müəyyən edir. Ümumi şəkildə kassasiya instansiyası məhkəməsinin kassasiya müraciətlərinə baxılması üzrə səlahiyyətlərini müəyyən edən CPM-in 419.1-ci maddəsinə əsasən, kassasiya instansiyası məhkəməsi kassasiya şikayətinə və ya kassasiya protestinə mahiyyəti üzrə baxaraq müraciətin dəlillərindən asılı olmayaraq yalnız hüquq məsələləri üzrə cinayət qanununun və bu Məcəllənin normalarının tətbiqinin düzgünlüyünü yoxlayır. Qeyd olunan maddədən göründüyü kimi, sübutların mahiyyəti üzrə araşdırılması, mötəbərliliyi, kifayətliliyi, cinayət faktının müəyyən edilməsi, habelə birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələri tərəfindən çıxarılmış hökm və qərarların icrası və buna nəzarətin həyata keçirilməsi kim i məsələlərin həlli qanunla kassasiya instansiyası məhkəməsinin deyil, birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələrinin səlahiyyətinə aid edilmişdir. CPM-in 419.11-ci maddəsinin tələblərinə görə, kassasiya instansiyası məhkəməsi birinci və ya apellyasiya instansiyası məhkəməsində məhkəmə baxışının predmeti olmayan faktları müəyyən edə və ya onları sübuta yetirilmiş hesab edə bilməz. Məhkəmə kollegiyası qanunvericiliyin tələblərinə əsaslanaraq onu da qeyd edir ki, kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hökm və ya qərarından verilmiş kassasiya şikayətinə və ya kassasiya protestinə əsasən işə baxaraq və bu baxışın nəticəsi olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən qəbul edilmiş məhkəmə aktına münasibətini bildirməklə CPM-in 419.10-cu maddəsində sad alanan qərarlardan birini, yəni apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hökm və ya qərarını dəyişiklik edilmədən saxlanılması, həmin hökm və ya qərarın ləğv edilməsi və işin yeni apellyasiya baxışına təyin edilməsi və ya cinayət işinin icraatına xitam verilməsi, yaxud da onların dəyişdirilməsi haqqında qərar, habelə hökmün və ya məhkəmənin digər qərarının icrası qaydasında icraat üzrə məhkəmə qərarını ləğv edərək, birinci və ya apellyasiya instansiyası məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və sübutlar əsasında yeni qərar qəbul edir (o şərtlə ki, həmin qərar məhkum edilmiş şəxsin vəziyyətinin ağırlaşdırılması ilə nəticələnməsin). Ümumiyyətlə, kassasiya instansiyası məhkəməsinin kassasiya müraciətlərinə baxılması üzrə səlahiyyətlərinin hüdudlarını CPM-in 419 və 416-cı maddələri müəyyən edir. Bu baxışın nəticəsində kassasiya kollegiyası tərəfindən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarlarının ləğv edilməsi və dəyişdirilməsi əsasları isə CPM-in 416-cı maddəsində müəyyən edilmişdir. Məhz həmin maddədə təsbit edilən əsaslar (ən azından həmin əsaslardan biri) olduqda Ali Məhkəmənin Cinayət Kollegiyası apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarını kassasiya qaydasında ləğv etməyə və yaxud dəyişdirməyə haqlıdır. Bundan başqa, kassasiya instansiya məhkəməsində məhkəmə baxışının predmetini qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktları təşkil etdiyindən, bu instansiyada işin halları araşdırılmır, yeni sübutlar təqdim edilmir və mövcud sübutlara hüquqi qiymət verilmir. Kassasiya qaydasında hökm və ya qərarın qanuniliyi, başqa sözlə birinci və ya apellyasiya instansiya məhkəməsində işə baxılar kən və mübahisə edilən hökm və ya qərar qəbul edilərkən maddi və ya prosessual hüquq normalarının, yəni cinayət qanununun və CPM-in normalarının tələblərinə əməl edilib-edilməməsi yoxlanılır. Beləliklə, şərh edilənlərdən belə nəticə hasil olur ki, cinayət-prosessual qanunvericiliyinin tələblərinə görə, sübutların araşdırılması və qiymətləndirilməsi birinci və apellyasiya instansiya məhkəməsinin səlahiyyətlərinə aiddir, sübutların araşdırılması dedikdə isə təkcə məhkəmə iclasında prosessual statusa malik olan şəxslərin dindirilmələri, ekspertizaların təyin edilib keçirilməsi, sübut əhəmiyyətli sənədlərin tələb olunub alınması və tədqiq edilməsi və digər istintaq hərəkətlərinin aparılması deyil, həm də ibtidai araşdırma zamanı toplanmış sübutların elan olunması, onların qanuna müvafiq qaydad a tədqiq edilməsi və qiymətləndirilməsi, bir sübutun digərinə münasibətdə üstünlüyünün müəyyən edilməsi və onların şəxsin hər hansı cinayətin törədilməsində təqsirli bilinməsi üçün kifayət edib-etməməsi başa düşülür. Daha sonra məhkəmə kollegiyası vurğulayır ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının (bundan sonra mətndə Konstitusiyanın) 12-ci maddəsinin İ hissəsi insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsini dövlətin ali məqsədi olduğunu təsbit edir. Konstitusiyanın 26-cı maddəsinin İİ hissəsində göstərilmişdir ki, dövlət hər kəsin hüquqlarının və azadlıqlarının müdafiəsinə təminat verir. Konstitusiyanın 71-ci maddəsinin İ hissəsinə görə, Konstitusiyada təsbit edilmiş insan və vətəndaş hüquqlarını və azadlıqlarını gözləmək və qorumaq qanunvericilik, icra və məhkəm ə hakimiyyəti orqanlarının borcudur. İnsan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi məqsədi ilə dövlət səmərəli hüquqi mexanizmlər yaratmaqla, ədalət mühakiməsinin həyata keçirilmə prosesində hüquq və azadlıqların bərpasına nail olur. Hər kəsin hüquq və azadlıqlarının dövlət tərəfindən müdafiəsinə təminat verən Konstitusiyanın müddəaları, cinayət törətməkdə təqsiri olmayan şəxslərin cinayət prosesini həyata keçirən orqanların vəzifəli şəxslərinin və ya hakimlərin özbaşına hərəkətləri ilə qanunsuz şübhə altına alınmasının, ittiham və ya məhkum edilməsinin yol verilməz olduğunu ehtiva edir. Bununla yanaşı Konstitusiyanın təsvir edilən müddəaları həmçinin hər bir insanın və ümumilikdə dövlətin və cəmiyyətin cinayətkar qəsdlərdən qorunmasını və müdafiə olunmasını, hər hansı ci nayətin törədilməsi nəticəsində bu və ya digər şəkildə zərər çəkmiş şəxslərin də pozulmuş hüquqlarının bərpa edilməsini, onların vurulmuş zərərin ödənilməsini və ya aradan qaldırılmasını tələb etmək hüququnun cinayət mühakmə icraatını həyata keçirən orqanlar, o cümlədən məhkəmələr tərəfindən təmin edilməsini, digər tərəfdən isə hər hansı cinayətin və ya cinayətlərin törədilməsində təqsirli bilinmiş şəxslərin qanuna müvafiq qaydada və əsaslarla cinayət məsuliyyətinə cəlb edilmələrini və onların barəsində bu və ya digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirin tətbiq edilməsini, cəzanın məqsədlərinə nail olunmasını, cinayətkarlığın qarşısının alınması üçün lazımi tədbirlərin görülməsini də nəzərdə tutur. Konstitusiyanın 125-ci maddəsinin Vİİ hissəsində deyilir ki, məhkəmə icraatı həqiqətin müəyyən edilməsini təmin etməlidir. Konstitusiyanın bu norması çəkişmə prinsipinə əsasən işə baxan məhkəmənin üzərinə özü tərəfindən cinayət məsuliyyətinə cəlb edilmiş şəxsin təqsirliliyinə və ya təqsirsiz olmasına dair sübutları axtarılmasını və belə sübutların araşdırılmasını deyil, cinayət prosesinin iştirakçılarına işin düzgün həlli, yəni həqiqətin müəyyən edilməsi məqsədilə öz sübutlarını məhkəməyə təqdim etmək üçün bərabər şərait yaratmaq, təqdim olunmuş bütün sübutları tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırmaq, bu zaman qaldırılmış vəsatətlər üzrə əsaslandırılmış qərarlar qəbul etmək, araşdırılmış sübutlara qanuna müvafiq qaydada qiymət vermək və həmin sübutlara əsasən müəyyən etdiyi faktlara əsasən bu və ya digər nəticəyə gəlmək vəzifəsini qoyur. Məhkəmə icraatı zamanı qeyd olunan vəzifənin yerinə yetirilməsi zamanı sübutların təqdim olunması üçün istər ittiham, istərsə də müdafiə tərəfinə əlverişsiz şəraitin yaradılması, qaldırılmış vəsatətlərin əsassız olaraq təmin edilməməsi, faktiki isə təqdim olunmuş sübutların tədqiqindən imtina edilməsi hallarında məhkəmənin təhlil edilən konstitusiyon tələbə əməl etməsindən, ədalətli məhkəmə araşdırılması hüququnun təmin olunmasından söhbət gedə bilməz. “İnsan Hüquqlarının və Əsas Azadlıqların Müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsinin 1-ci hissəsinə əsasən, hər kəs, onun mülki hüquq və vəzifələri müəyyən edilərkən və ya ona qarşı hər hansı cinayət ittihamı irəli sürülərkən, qanun əsasında yaradılmış müstəqil və qərəzsiz məhkəmə vasitəsilə, ağlabatan müddətdə işinin ədalətli və açıq araşdırılması hüququna malikdir. Məh kəmə qərarı açıq elan edilir, lakin demokratik cəmiyyətdə əxlaq, ictimai qayda və ya milli təhlükəsizlik maraqları naminə, həmçinin yetkinlik yaşına çatmayanların maraqları və ya tərəflərin şəxsi həyatının müdafiəsi bunu tələb etdikdə, yaxud məhkəmənin fikrincə, aşkarlığın ədalət mühakiməsinin maraqlarını poza biləcəyi xüsusi hallar zamanı ciddi zərurət olduqda mətbuat və ictimaiyyət bütün proses boyu və ya onun bir hissəsində məhkəmə iclasına buraxılmaya bilər. CM-in 2.1 və 2.2-ci maddələrinin tələblərindən görünür ki, Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin vəzifələri sülhü və bəşəriyyətin təhlükəsizliyini təmin etməkdən, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını, mülkiyyəti, iqtisadi fəaliyyəti, ictimai qaydanı və ictimai təhlükəsizliyi, ətraf mühiti, Azərbaycan Respublikasının konstitusiya quruluşunu cinayətkar qəsdlərdən qorumaqdan, habelə cinayətlərin qarşısını almaqdan ibarətdir. Bu vəzifələri həyata keçirmək üçün Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsi cinayət məsuliyyətinin əsaslarını və prinsiplərini, şəxsiyyət, cəmiyyət və dövlət üçün təhlükəli olduğuna görə cinayət sayılan əməllərin dairəsini və həmin cinayətlərin törədilməsinə görə tətbiq edilən cəzaların növlərini, həddini və həcmini, habelə digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirləri müəyyən edir. CM-in 3-cü maddəsində təsbit edilmişdir ki, yalnız bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş cinayət tərkibinin bütün əlamətlərinin mövcud olduğu əməlin (hərəkət və ya hərəkətsizliyin) törədilməsi cinayət məsuliyyəti yaradır. Qanunun bu normasının mənasına görə, şəxsin əməlində cinayət tərkibinin cəhətlərini təşk il edən zəruri əlamətlərin mövcud olub-olmaması barədə nəticəyə gəlmək üçün şəxsə istinad edilən əməlin Cinayət Məcəlləsinin Ümumi hissəsinin tələbləri nəzərə alınmaqla Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsinin dispozisiyası ilə müqayisə edilməsi tələb olunur. CM-in 7-ci maddəsində isə müəyyən edilmişdir ki, yalnız törətdiyi ictimai təhlükəli əmələ (hərəkət və ya hərəkətsizliyə) və onun nəticələrinə görə təqsiri müəyyən olunmuş şəxs cinayət məsuliyyətinə cəlb edilə və cəzalandırıla bilər. Şəxs təqsirsiz olaraq vurduğu zərərə görə cinayət məsuliyyətinə cəlb oluna bilməz. Qanunvericiliyin bu tələblərinə əsaslanaraq məhkəmə kollegiyası qeyd etməyi zəruri bilir ki, hər bir cinayət əməli araşdırılarkən onun tərkibinin düzgün müəyyən edilməsi və düzgün tövsif edilməsi cinayət əlamətlərini əks etdirən əməllərin cinayət olubolmamasını, cinayət törətməkdə təqsirləndirilən şəxsin təqsiri olub-olmamasını müəyyənləşdirməyə, habelə həmin cinayətə görə təqsirləndirilən şəxsə ədalətli cəza təyin edilməsinə yönəlmişdir. Əks hal təqsiri olmayan şəxsin məsuliyyətə alınması, yaxud da cinayət törətməkdə təqsirli olan şəxsin məsuliyyətdən kənarda qalması, cəzanın düzgün olmayan tətbiqi, bunlar da öz növbəsində CM-də müəyyən edilmiş qanunçuluq, qanun qarşısında bərabərlik, təqsirə görə məsuliyyət, ədalət və humanizm prinsiplərinin pozulması ilə nəticələnə bilər. Belə hüquqi mövqe Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun aşağıdakı Qərarlarında da əksini tapmışdır. Belə ki, “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 244.1-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası K onstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 17 mart 2011-ci il tarixli Qərarına görə, cinayətin tövsifi törədilən konkret cinayət əməlinin cəhətləri ilə cinayət-hüquq normasının dispozisiyasında nəzərdə tutulan tərkib əlamətləri arasında uyğunluğu müəyyən etməklə, müvafiq prosessual sənəddə öz əksini tapan və cinayəthüquqi nəticələrə səbəb olan əmələ verilən cinayət hüquqi qiymətdir. Cinayətin tövsifi mühüm sosial və hüquqi əhəmiyyətə malikdir. Tövsif Cinayət Məcəlləsində müəyyən edilmiş vəzifələrin yerinə yetirilməsi baxımından, cinayət qanununu tətbiq etməyə səlahiyyəti olan vəzifəli şəxslər tərəfindən həyata keçirilən mühüm məntiqi proses olub, onun yekununda konkret sosial hadisəyə, cəmiyyət üçün təhlükəli olan insan davranışına hüquqi qiymət verilir. Bu isə ilk növbədə işin faktiki hallarının hə rtərəfli öyrənilməsini, cinayət hüquq normasının seçilməsini və onun məzmununun izah edilməsini tələb edir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu həmçinin qeyd etməyi zəruri hesab etmişdir ki, hər bir cinayət əməli araşdırılarkən onun tərkibinin düzgün müəyyən edilməsi və düzgün tövsif edilməsi cinayət əlamətlərini əks etdirən əməllərin cinayət olub-olmamasını, cinayət törətməkdə təqsirləndirilən şəxsin təqsiri olub-olmamasını müəyyənləşdirməyə, habelə həmin cinayətə görə təqsirləndirilən şəxsə ədalətli cəza təyin edilməsinə yönəlmişdir. Əks halda təqsiri olmayan şəxsin məsuliyyətə alınmasına, yaxud da cinayət törətməkdə təqsirli olan şəxsin məsuliyyətdən kənarda qalmasına, cəzanın düzgün olmayan tətbiqinə səbəb ola bilər. Bu isə öz növbəsində Cinayət Məcəlləsinin əsaslandığı qanunçuluq, qan un qarşısında bərabərlik, təqsirə görə məsuliyyət, ədalət və humanizm prinsiplərinin pozulmasına gətirib çıxara bilər. “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 221.3-cü maddəsinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 20 may 2011-ci il tarixli Qərarında göstərilir ki, törədilən hər hansı bir ictimai təhlükəli əmələ görə şəxsin azadlıq hüququnun məhdudlaşdırılmasına səbəb olan cinayət hüquq norması tətbiq edilərkən həmin cinayətin tərkibi, onun xüsusiyyətləri və bu cinayət əməlinin tövsifi məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Cinayət əməlinin tərkibinin düzgün müəyyən olunmaması və düzgün tövsif edilməməsi şəxsin azadlıq hüququnun pozulmasına gətirib çıxara bilər. Həmin Qərarda eləcə də qeyd olunmuşdur ki, törədilən hər hansı bir ictimai təhlükəli əmələ görə şəxsin azadlıq hüququnun məhdudlaşdırılmasına səbəb olan cinayət hüquq norması tətbiq edilərkən həmin cinayətin tərkibi, onun xüsusiyyətləri və bu cinayət əməlinin tövsifi məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Hər hansı cinayətin əlamətlərini əks etdirən əməllərin cinayət olub-olmaması, cinayəti törətməkdə təqsirləndirilən şəxsin təqsirli olub-olmaması, habelə cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş əməlləri törətməkdə şübhəli və ya təqsirləndirilən şəxsin cinayət təqibinin və ya müdafiəsinin hüquqi prosedurlarını Azərbaycan Respublikasının cinayətprosessual qanunvericiliyi müəyyən edir (CPM-in 1.1-ci maddəsi). Qanunçuluq prinsipi təsbit edilmiş CPM-in 10.1-ci maddəsinin tələblərinə görə, məhkəmələr və cinayət prosesinin iştirakçıları Azərbaycan Respublikası Konstitus iyasının, bu Məcəllənin, Azərbaycan Respublikasının digər qanunlarının, habelə Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrin müddəalarına ciddi əməl etməlidirlər. CPM-in 12.1 və 12.3-cü maddələrinə görə, cinayət prosesini həyata keçirən orqanlar cinayət prosesində iştirak edən bütün şəxslərin Konstitusiya ilə təsbit edilmiş insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarına riayət olunmasını təmin etməlidirlər. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 12-ci maddəsinin, “İnsan Hüquqlarının və Əsas Azadlıqların müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsinin və cinayət-prosessual qanunvericiliyinin tələblərindən çıxış edərək məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, hazırki iş üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarından verilmiş kassasiya şikayətinə baxan kassasiya kollegiyasının üzərinə, qanunvericiliyin tələb etdiyi kimi, hökmün və apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının əsasını təşkil etmiş sübutların yenidən araşdırılması deyil, törədilmiş ictimai təhlükəli əməlin bütün hallarının müəyyən edilməsinə əsasən bu əmələ maddi hüquq normalarının düzgün tətbiq edilibedilməməsini yoxlamaq vəzifəsi düşür X10nın barəsindəki cinayət işinin materiallarından göründüyü kimi, birinci instansiya məhkəməsi iş üzrə bütün sübutları araşdırmaqla və onları qanuna müvafiq qaydada qiymətləndirməklə adı çəkilən məhkumun hökmün təsviri-əsaslandırıcı və hazırki qərarın “İşin halları” hissələrində təsvir edilən cinayət əməllərini törətməsi barədə nəticəyə gəlmiş, apellyasiya instansiyası məhkəməsi isə hökmdən verilmiş apellyasiya şikayətlərinə əlavə sübutlar tələb edilmədən və məhkəmə istintaqı aparılmadan baxaraq həmin məhkəmənin gəldiyi nəticə ilə haqlı olaraq razılaşmışdır. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, hər iki məhkəmənin gəldikləri nəticə düzgündür, qanunidir və bu baxımdan həmin nəticənin şübhə altına alınması üçün heç bir əsas yoxdur. Odur ki, məhkum X10nın müdafiəçisi F.Z.Ələkbər-zadənin kassasiya şikayətində irəli sürdüyü apellyasiya instansiyası məhkəməsinin artıq araşdırılmış sübutların qiymətləndirilməsi zamanı qanun pozuntularına, yol verməsi, məhkumun ona istinad olunan əməli törətməsinin sübuta yetirilməməsi haqqında dəlillərini və bu dəlillərə əsasən məhkəmənin qəbul etdiyi qərarın ləğv edilməsinə dair tələbinin əsaslılığını yoxlayarkən məhkəmə kollegiyası işin faktiki hallarının kassasiya şikayətində əksini tapmış təsvirini d eyil, iş üzrə məhkəmələr tərəfindən müəyyən olunmuş faktiki halları nəzərə alaraq məhz həmin halları rəhbər tutur. Məhkəmələrin ibtidai araşdırma zamanı heç bir qanun pozuntusuna yol verilmədən toplanmış və birinci instansiya məhkəməsinin məhkəmə iclasında tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırılmış sübutlara əsasən müəyyən etdikləri faktiki hallar isə ondan ibarətdir ki, X10 qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında zərər çəkmiş şəxslərin və onların yaxın qohumlarının haqqında rüsvayedici məlumatları yayma hədəsi ilə təkrarən özgənin həm xeyli miqdarda, həm də bu miqdarda olmayan əmlaklarını – pul vəsaitlərini hədəqorxu ilə tələb etmişdir. Cinayət işinin materiallarından göründüyü kimi, birinci instansiya məhkəməsinin məhkəmə iclasında X10 özünü ona qarşı irəli sürülmüş ittiham üzrə təqsir li bilmədiyini, zərər çəkmiş şəxslərdən hədə-qorxu ilə pul tələb etmədiyini göstərsə də, onun bu ifadələri ilk növbədə özünün ibtidai araşdırma zamanı verdiyi qismən etirafedici ifadələri, daha sonra hazırki iş üzrə məhkum olunmuş Təqsirləndirilən şəxs, çoxsaylı zərər çəkmiş şəxslərin, şahidlərin ifadələri ilə, bir sıra istintaq hərəkətlərinin aparılması haqqında protokollarla, sübut əhəmiyyətli sənədlərlə, o cümlədən bank sənədləri ilə, telefon danışıqlarının aparılması barədə məlumatlarla və həmin danışıqların məzmunu ilə təsdiq edilmişdir (bu sübutların hamısı birinci instansiya məhkəməsinin hökmündə və apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarında ətraflı şərh edildiyindən məhkəmə kollegiyası onların təkrarən hazırki qərarda təsvirinə ehtiyac görmür). İş materiallarından görünür ki, istər ibtidai araşdırma zamanı, istərsə də məhkəmə iclasında kassasiya şikayətində göstərilən dəlillərin əksinə olaraq, sübutların toplanması və araşdırılması, o cümlədən istər zərər çəkmiş şəxslərin, istərsə də şahidlərin dindirilmələri zamanı hər hansı bir qanun pozuntusuna yol verilməmiş, aparılmış istintaq hərəkətlərinin hamısı tərtib edilmiş müvafiq protokollarda əks etdirilmiş və bu sübutların məcmusuna əsasən işin təkzib olunmayan faktiki halları müəyyən edilmişdir. Eyni zamanda məhkəmələr qəbul etdikləri yekun məhkəmə aktlarında sübutları təsvir etməklə kifayətlənməyib həmin sübutlara mənsubiyyəti, mötəbərliyi və mümkünlüyü üzrə qiymət verərək onları X10nın təqsirliliyinin müəyyən edilməsi üçün kifayət edən hesab etmiş və sonuncunun törətdiyi əməllərinin CM-in 182.2.1, 182.2.2 və 1 82.2.4-cü maddələri ilə tövsif edilməsi barədə ibtidai araşdırma orqanının mövqeyi ilə razılaşaraq onun bu maddələr ilə təqsirli bilinərək cəzalandırmalı olması barədə mötəbər yekun nəticəyə gəlmişlər. Məhkəmə kollegiyası məhkəmələrin bu nəticəsini qanuni və əsaslı hesab edərək onu da vurğulamağı lazım bilir ki, məhkəmələr iş üzrə qəbul etdikləri yekun məhkəmə aktlarını əsaslandırarkən qanun pozuntusu ilə, yəni CPM-in 125.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş pozuntulara yol verilməklə əldə olunmuş heç bir sübuta istinad etməmiş, çünki belə sübutların olması ümumiyyətlə müəyyən edilməmişdir. Bundan başqa, apellyasiya instansiyası məhkəməsi işə baxılması zamanı natamamlığa, qeyri-obyektivliyə, cinayət prosesi iştirakçılarının hüquqlarının pozulmasına da yol verməmiş, iş üzrə X10nın təqsirliliyin in müəyyən edilməsi üçün əlavə araşdırmalarını aparılmasına ehtiyac olmamış və məhkəmə iclasları ağlabatan müddətlərdə cinayət mühakimə icraatının prinsiplərinə uyğun olaraq keçirilmişdir. İş materiallarından göründüyü kimi, məhkəmə baxışları zamanı həmçinin “İnsan Hüquqlarının və Əsas Azadlıqların Müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsində nəzərdə tutulmuş ədalətli və qərəzsiz məhkəmə baxışına malik olmaq, müdafiə, təqsirləndirilən şəxsin lehinə və əleyhinə ifadələr vermiş şahidləri dindirmək və başqa hüquqların pozulmasına da yol verilməmişdir. Eyni zamanda həm birinci, həm də apellyasiya instansiyası məhkəmələri X10nın məhz ona qarşı irəli sürülmüş ittiham üzrə cinayət əməllərini törətməsi barədə nəticəyə gələrkən iş üzrə qəbul etdikləri yekun məhkəmə aktlarında mülahizə lərə və ehtimallara deyil, araşdırılmış mötəbər və qanuni yolla əldə edilmiş, biri-birini tamamlayan sübutlara əsaslanmış və istər işə mahiyyəti üzrə baxarkən, istərsə də yekun məhkəmə aktları qəbul edərkən həm maddi, həm də prosessual hüquq normalarının aşağıdakı tələblərinə də tam əməl etmiş, həmçinin bunlarla bağlı Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun hüquqi mövqeyini və Ali Məhkəmənin Plenumunun izah və tövsiyələrini də nəzərə almışlar. Belə ki, hədə-qorxu ilə tələb etmə, yəni zərər çəkmiş şəxsin və ya onun yaxın qohumlarının şəxsiyyəti üzərində zor göstərmə, onların haqqında rüsvayedici məlumatlar yayma və ya onların əmlakını tələf etmə hədəsi ilə özgənin əmlakını və ya əmlaka olan hüququnu və ya əmlak xarakteri daşıyan digər hərəkətlər etməsini tələb etmə əməll ərinin törədilməsinə görə cinayət məsuliyyəti CM-in 182.1-ci maddəsində, bu əməllərin qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən xeyli miqdarda əmlak əldə etmək məqsədi ilə təkrar törədilməsinə görə isə belə məsuliyyət CM-in 182.2.1, 182.2.2 və 182.2.4-cü maddələrində nəzərdə tutulmuşdur. Cinayət qanununun bu normasının tələblərinə əsaslanan məhkəmə kollegiyasının hüquqi mövqeyi ondan ibarətdir ki, əvvəla həmin normada “rüsvayedici məlumatlar” dedikdə hədə-qorxuya məruz qalmış şəxsin yayılmasını istəməyən istənilən məlumat, o cümlədən onun həm hər hansı şəkildə təsdiq olunan, həm də təsdiq olunmayan qanunsuz, o cümlədən cinayət xarakterli əməlləri törətməsi, habelə ailə sirrini və ya işguzar fəaliyyətinə aid sirri təşkil edən hər hansı və bu kimi digər məlumatlar başa düşülür. Burada ö nəmli məsələ odur ki, zərər çəkmiş şəxs özü belə məlumatların yayılması nəticəsində rüsvay edilə biləcəyini dərk etsin, belə məlumatların yayılması ilə bağlı hədəqorxuya məruz qalsın, göstərilən məlumatların yayılmaması üçün içə təqsirkar tərəfindən onun əmlakı ya əmlak xarakteri daşıyan digər hərəkətlər edilməsi ondan tələb olunsun. Məhkəmə Kollegiyası vurğulamağı lazım bilir ki, yuxarıda şərh edilən hüquqi mövqedən həmçinin Azrbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu də “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 182.2.4-cü maddəsinin şərh edilməsinə dair” 21 oktyabr 2011-ci il tarixli Qərarında çıxış etmişdir. Həmin Qərarda göstərilmişdir ki, Cinayət Məcəlləsinin 182.1-ci maddəsində hədəqorxu ilə tələb etmənin bir neçə növü: 1) güc tətbiqi ilə hədələmə; 2) özgənin əmlakın ın tələf edilməsi ilə hədələmə; 3) zərər çəkmiş şəxs və ya onun yaxın qohumları haqqında rüsvayedici məlumatlar, yaxud zərər çəkmiş şəxsin və onun yaxın qohumlarının hüquqlarına və qanuni maraqlarına əhəmiyyətli ziyan vura bilən məlumatları yayma ilə hədələmə nəzərdə tutulmuşdur. Qeyd olunmalıdır ki, istənilən hədə-qorxu real olmalı və zərər çəkmiş şəxs tərəfindən həyata keçirilə bilən hədə kimi qəbul edilməlidir. Hədə-qorxu ilə tələb etmə zamanı hədə-qorxu əmlak və digər əmlak mənfəəti əldə etmək üçün vasitə qismində çıxış edir. Hədə-qorxu zərər çəkmiş şəxsin və ya onun yaxın qohumlarının şəxsiyyəti üzərində zor göstərmə, onların haqqında rüsvayedici məlumatları yayma və ya onların əmlakını tələf etmə formalarında ifadə oluna bilər. Hədə-qorxu şifahi və ya yazılı, açıq və ya gizli, şəxsən və ya vasitəçi ilə ifadə oluna bilər. Zor tətbiq etmə hədəsi dedikdə isə, sağlamlığa yüngül, az ağır və ağır zərər vurulması hədəsi başa düşülür. Rüsvayedici məlumatları yayma zərər çəkmiş və onun yaxın qohumları üçün yayılması arzuolunmaz məlumatların üçüncü şəxslərə verilməsidir. Rüsvayedici məlumatlar həqiqət olub-olmamasından asılı olmayaraq zərər çəkmiş şəxs tərəfindən onun şərəf və ləyaqətini alçaldan məlumatlar hesab edilən istənilən məlumatlardır. Məlumatların rüsvayedici kimi qiymətləndirilməsi tamamilə zərər çəkmiş şəxsin həmin məlumatları necə qəbul etməsindən asılıdır. Zərər çəkmiş şəxs həmin məlumatları gizli saxlamağa çalışır, onları yayma hədəsi isə təqsirkar tərəfindən zərər çəkmiş şəxsdən müəyyən əmlak əldə etmək məqsədilə istifadə olunur. Hədə-qorxu ilə tələb etmə təqsir karda birbaşa niyyət və tamah məqsədi olmasını ehtiva edir. Təqsirkar qanunsuz tələb irəli sürdüyünü anlayır və bu yolla əmlak əldə etmək istəyir. Belə olan halda həmin cinayət subyektiv cəhətdən birbaşa qəsdlə törədilir. Eyni zamanda, cinayət əməlinin tərkibi üçün təqsirkarın hədəni həqiqətən həyata keçirmək niyyətinin olub-olmaması əhəmiyyət kəsb etmir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu hədə-qorxu ilə tələb etmə cinayətinin tərkibini, predmetini, obyektini, obyektiv və subyektiv cəhətlərini araşdıraraq qeyd etmişdir ki, hədə-qorxu ilə tələb etmə cinayəti özgənin əmlakını və ya əmlaka olan hüququnu, yaxud əmlak xarakterli digər hərəkətlərin edilməsini tələb etmə anından bitmiş hesab edilir. Bununla yanaşı, cinayət qanunvericiliyində hədə-qorxu ilə tələb etmə cinayətinin bir neçə tövsife dici əlamətləri nəzərdə tutulmuşdur. Belə tövsifedici əlamətlərdən biri də bu əməlin zərərçəkmiş şəxsə xeyli miqdarda ziyan vurmaqla törədilməsidir (Cinayət Məcəlləsinin 182.2.4-cü maddəsi). Cinayət Məcəlləsinin 182.1-ci maddəsinin dispozisiyasına görə bu cinayət əməlinin törədilməsi əmlakın ələ keçirilməsinə deyil, əmlakın hədə-qorxu ilə tələb edilməsinə yönəlmişdir. Bununla belə, əmlakın ələ keçirilməsi hədə-qorxu ilə tələb etmə cinayətinin tərkibinin yaranması üçün əhəmiyyət kəsb etmir. Yəni bu cür cinayətlərdə nəticənin baş verməsi zəruri əlamət kimi çıxış etmir, çünki hədə-qorxu ilə tələb etmə cinayəti formal tərkibli cinayətdir. Daha sonra Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu qeyd etmişdir ki, Cinayət Məcəlləsinin 182.2.4-cü maddəsi bilavasitə həmin Məcəllənin 182.1-ci maddəsində göstər ilən dispozisiya ilə bağlıdır. Belə ki, hədə-qorxu ilə tələb etmənin ağırlaşdırıcı hallarının hər birinin (Cinayət Məcəlləsinin 182.2.1- 182.2.5-ci maddələri) əsasını həmin maddənin dispozisiyasında verilmiş hədə-qorxu ilə tələb etmənin tərkibi təşkil edir. Hədəqorxu ilə tələb etmə cinayətinin tərkibinin yaranması üçün Cinayət Məcəlləsinin 182.1-ci maddəsində qeyd olunan əsasların mövcud olması mütləq şərtdir. Belə olan halda Cinayət Məcəlləsinin 182.2.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş zərər çəkmiş şəxsə xeyli miqdarda ziyan vurmaqla hədə-qorxu ilə tələb etmə cinayətinin tərkibinin yaranmasının ziyanın real mövcud olması ilə şərtləndirilməsi, həmin Məcəllənin 182.1-ci maddəsinin dispozisiyasına uyğun gəlmir. Göstərilənlərə əsasən Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu belə nəticəyə gəlmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 182-ci maddəsinə əsasən hədə-qorxu ilə tələb etmə cinayət əməli özgənin əmlakını və ya əmlaka olan hüququnu və ya əmlak xarakteri daşıyan digər hərəkətlər etməsini tələb etmə anından başa çatmış hesab edilir. Eyni hüquq mövqe həmçinin “Hədə-qorxu ilə tələb etmə işləri üzrə məhkəmə təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 25 dekabr 1998-ci il tarixli Qərarında da (“Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 30 aprel 2021-ci il tarixli Qərarı ilə edilmiş əlavələr və dəyişikliklərlə birlikdə) məhkəmələrə ünvanlanmış izah və tövsiyələrdə də əksini tapmışdır. Belə ki, həmin Qərarın 3-cü bəndinin 2-ci abzasında izah olunmuşdur ki, rüsvayedici məlumatları yaymaq hədəsi ilə əmlakı və ya ona olan hüquqları və ya əmlak x arakterli digər hərəkətlərin edilməsini tələb etmə dedikdə, zərər çəkmiş şəxsin və ya onun yaxın qohumlarının şərəf və ləyaqətinə xələl gətirə biləcək rüsvayedici məlumatların yayılması hədəsi ilə əmlakı və ya ona olan hüquqları və ya əmlak xarakterli digər hərəkətlərin yerinə yetirilməsini tələb etmə başa düşülür. Nəzərə almaq lazımdır ki, hədə-qorxu ilə tələb etmə zamanı gələcəkdə yayılması ilə hədələnilən rüsvayedici məlumatların həqiqətə uyğun olub-olmaması əhəmiyyət kəsb etmir. Qərarın 3-1-ci bəndinə görə, hədə-qorxu ilə tələb etmə cinayəti əmlakın, ona olan hüququn real olaraq ələ keçirilməsindən, əmlak xarakteri daşıyan digər hərəkətlərin edilməsindən asılı olmayaraq Cinayət Məcəlləsinin 182.1-ci maddəsində göstərilən məzmunda hədələri işlətməklə əmlakın (əmlaka olan hüququn) verilm əsi, əmlak xarakteri daşıyan digər hərəkətin edilməsi barədə tələbinin zərər çəkmiş şəxsə çatdırıldığı andan başa çatmış hesab edilir. Bu səbəbdən təqsirkarın məqsədi ilə ehtiva olunan əmlakın bir hissəsinin real olaraq ələ keçirilməsi, digər hissəsinin əldə edilməsinin isə onun iradəsindən asılı olmayan səbəblərdən mümkün olmaması, əməlin ələ keçirilmiş əmlakın dəyərinə görə tövsif edilməsini, o cümlədən başa çatmayan cinayət (cinayətə cəhd) kimi qiymətləndirilməsini istisna edir. Bu halda əməl təqsirkarın məqsədinin hansı miqdarda əmlakın əldə edilməsinə yönəlməsindən asılı olaraq, yəni “xeyli miqdarda” əmlakın əldə edilməsinə yönəldildikdə Cinayət Məcəlləsinin 182.2.4-cü maddəsi, “külli miqdarda” əmlakın əldə edilməsinə yönəldikdə Cinayət Məcəlləsinin 182.3.2-ci maddəsi, “xüsusilə kül li miqdarda” əmlakın əldə edilməsinə yönəldikdə isə Cinayət Məcəlləsinin 182.4-cü maddəsi ilə tövsif olunmalıdır. Həmçinin, adı çəkilən Qərarın 7-ci bəndində izah edilmişdir ki, hədə-qorxu ilə tələb etmə, istər xeyli miqdarda əmlak əldə etmək (CM-in 182.2.4-cü maddəsi), istər külli miqdarda əmlak əldə etmək (CM-in 182.3.2-ci maddəsi), istərsə də xüsusilə külli miqdarda əmlak əldə etmək (CM-in 182.4-cü maddəsi) məqsədi ilə törədilmiş olsun, formal tərkibli cinayətlər olduğundan müvafiq məqsədin müəyyən edilməsi Cinayət Məcəlləsinin həmin maddələri ilə məsuliyyətin yaranması üçün kifayət edir və ziyanın real olaraq vurulması tələb olunmur. Hədə-qorxu ilə tələb etmə işləri üzrə məhkəmə təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 25 dekabr 1998-ci il tarixli Qərarının 5-ci bəndinə əsasən, qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxsin özgənin əmlakını və ya əmlaka olan hüququnu və ya əmlak xarakteri daşıyan digər hərəkətlərin yerinə yetirilməsini hədə-qorxu ilə tələb etməsi dedikdə (Cinayət Məcəlləsinin 182.2.1-ci maddəsi), cinayətin obyektiv cəhətini təşkil edən hərəkətlərin icrasına başlanılana qədər bu cinayəti törətmək barədə razılığa gəlmiş iki və daha çox şəxs tərəfindən cinayətin birgə törədilməsi, yəni razılığa uyğun olaraq qrupun hər bir üzvü tərəfindən cinayətin obyektiv cəhətinə aid hərəkətlərin (ən azından onların bir hissəsinin) icra edilməsi başa düşülür. Həmin Qərarın 7-ci bəndinə əsasən, isə təqsirkarın əməli cinayətlərin təkrar törədilməsi əlaməti üzrə tövsif edildikdə təkrarlığı təşkil edən hər bir hədə-qorxu ilə tələb etmə cinayəti üzrə təqsir karın məqsədinin yönəldiyi əmlakların miqdarları toplanılmayaraq əməllərin hər biri üzrə ayrı-ayrılıqda müəyyən olunmalıdır. Bu zaman təkrarlıq yalnız Cinayət Məcəlləsinin 182.1-ci maddəsində göstərilən cinayətlərdən təşkil olunduqda, bütövlükdə bu cinayətlərin çoxluğu Cinayət Məcəlləsinin 182.2.2-ci maddəsi ilə, cinayətlərin təkrar törədilməsi ilə yanaşı təqsirkarın əməllərində CM-in 182.2-ci maddəsində göstərilən digər tövsifedici əlamətlər olduqda isə CM-in 182.2.2-ci, habelə həmin tövsifedici əlamətləri nəzərdə tutan CM-in 182.2-ci maddəsinin digər normaları ilə tövsif edilməlidir. Hazırki işin müəyyən edilmiş hallarından görünür ki, X10 təkrarən, hədə-qorxu ilə tələb etmə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmək barədə tanışı Təqsirləndirilən şəxsla razılaşıb cinayət əlaqəsinə girərək z ərər çəkmiş şəxslərə xeyli miqdarda və belə miqdarda olmayan miqdarlarda ziyan vurmaq məqsədi ilə qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında birləşmiş, zərər çəkmiş şəxslərdən onların barəsində rüsvayedici məlumatların yayılmaması müqabilində pul tələb edildiyi andan onun törətdiyi cinayət əməlləri başa çatmış və bütün bu hallara görə ibtidai araşdırma orqanı ilə yanaşı, məhkəmələr də X10nun ona qarşı irəli sürülmüş ittiham üzrə cinayət əməllərini törətməsi barədə düzgün nəticəyə gəlmişlər. Məhkəmə kollegiyası yuxarıda təsvir edilənlərdən çıxış edərək bu nəticə ilə razılaşır, X10nun əməllərinin isə başqa cür qiymətləndirilməsi, habelə iş üzrə başqa nəticəyə gəlmək, o cümlədən kassasiya şikayətinin təmin edilərək apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mübahisələndirilən 25 sentyabr 2024-cü il tarixli qərarının ləğv edilməsi və cinayət işinin yeni apellyasiya baxışına qaytarılması üçün əsaslar görmür və bunu mümkün bilmir. Məhkəmə kollegiyası həmçinin onu da qeyd edir ki, işə mahiyyəti üzrə baxan birinci və apellyasiya instansiyası ınatnsiyası məhkəmələri iş üzrə yuxarıda göstərilən nəticəyə gələrkən həmçinin prosessual qanunvericiliyin də aşağıdakı tələblərinə əməl etmişlər. Belə ki, CPM-in 28.5-ci maddəsinə əsasən şəxsin cinayət törətməkdə təqsirli olmasına dair məhkəmə qərarı mülahizələrə əsaslana bilməz və işə aid biri digərinə kifayət qədər uyğun gələn mötəbər sübutların məcmusu ilə təsdiq olunmalıdır. CPM-in 33.1-33.4-cü maddələrinin tələblərindən görünür ki, hakimlər cinayət mühakimə icraatının həyata keçirilməsində cinayət işi üzrə toplanmış sübutları bu Məcəllənin tələblərinə əsasən qiymətləndirirlər. Cinayət mühakimə icraatı həyata keçirilərkən bu Məcəllənin 125, 144-146-cı maddələrinin müddəalarının pozulması yolverilməzdir. Cinayət prosesində heç bir sübutun və digər materialın qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Hakimlərin sübutlara və sair materiallara qərəzli münasibət bəsləməsi, mövcud hüquqi prosedur daxilində tədqiq edilənədək sübut və digər materiallardan birinə digərinə nisbətdə çox və ya az əhəmiyyət verilməsi yolverilməzdir. CPM-in 138.1-ci maddəsində təsbit edilmişdir ki, sübutetmə ittihamın qanuni, əsaslı və ədalətli həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən halların müəyyən edilməsi məqsədi ilə sübutların əldə edilməsindən, yoxlanılmasından və qiymətləndirilməsindən ibarətdir. CPM-in 139-cu maddəsi bu normada göstərilən digər hallarla ya naşı cinayət hadisəsinin baş vermə faktının və hallarının, cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş əməldə cinayətin əlamətlərinin və şəxsin təqsirliliyinin sübutlara əsasən müəyyən edilməsini tələb edir. CPM-in 145.1-ci maddəsinə görə, hər bir sübut mənsubiyyəti, mümkünlüyü, mötəbərliyi üzrə qiymətləndirilməlidir. CPM-in 145.3-cü maddəsi isə cinayət təqibi üzrə toplanılmış bütün sübutların məcmusuna ittihamın həlli üçün onların kifayət etməsinə əsasən qiymət verilməsini tələb edir. CPM-in 145.2-ci maddəsinə əsasən, təhqiqatçı, müstəntiq, prokuror, hakim qanunu və vicdanını rəhbər tutaraq sübutların məcmusunun hərtərəfli, tam və obyektiv baxılmasına əsaslanmaqla öz daxili inamına görə sübutları qiymətləndirirlər. CPM-in 146.1-ci maddəsinin müddəalarından görünür ki, cinayət təqibi üzrə toplanmı ş sübutların kifayət etməsi dedikdə, müəyyən edilməli hallar üzrə mümkün sübutların elə bir həcmi nəzərdə tutulur ki, onlar sübut etmə predmetinin müəyyən edilməsi üçün mötəbər və yekun nəticəyə gəlməyə imkan versin. CPM-in 125.1-ci maddəsinə əsasən, məlumatların, sənədlərin və digər əşyaların həqiqiliyinə, yaranma mənbəyinə və əldə edilməsi hallarına şübhələr olmadıqda onlar sübut kimi qəbul edilə bilərlər. CPM-in 349.5-ci maddəsinin tələblərindən görə aşağıdakı hallarda məhkəmənin hökmü əsaslı hesab edilir: 349.5.1. məhkəmənin gəldiyi nəticələr yalnız məhkəmə istintaqında tədqiq edilmiş sübutlara əsaslandıqda; 349.5.2. bu sübutlar ittihamın qiymətləndirilməsi üçün kifayət etdikdə; 349.5.3. məhkəmənin müəyyən etdiyi hallar onun tədqiq etdiyi sübutlara uyğun gəldikdə. Göründüyü kimi, cinay ət mühakimə icraatının obyektivliyi, qərəzsizliyi və ədalətliyi, cinayət mühakimə icraatında sübutların qiymətləndirilməsi prinsipləri, sübutlar və sübutetməyə dair normalar, o cümlədən CPM-in 125, 143-146-cı maddələri, hökmün əsaslılığına dair müddəalar (CPM-in 349.5-ci maddəsi) tələb edir ki, məhkəmə cinayət işlərinə faktlar əsasında baxsın, faktların müəyyən edilmiş sayılması üzrə qənaətini isə belə nəticəyə gəlmək üçün kifayət edən, həqiqiliyinə, yaranma mənbəyinə, əldə edilməsi hallarına şübhə olmayan (tam, hərtərəfli və obyektiv yoxlanılmış), mənsubiyyəti, mümkünlüyü, mötəbərliyi üzrə lazımınca qiymətləndirilmiş sübutların məcmusu ilə əsaslandırsın. Yalnız belə olduqda, CPM-in 21 və 349.5-ci maddələri tələb etdiyi kimi, məhkəmənin yekun qərarı, o cümlədən şəxsin ona istinad edilən ci nayətin törədilməsində təqsirli olması və ya onun təqsirsiz olması (təqsiri sübuta yetirilməməsi) barədə nəticə əsaslı sayıla bilər. Məhkəmə kollegiyası CPM-in 349.5-ci maddəsinin tələblərindən çıxış edərək onu da vurğulayır ki, “məhkəmənin gəldiyi nəticələr yalnız məhkəmə istintaqında tədqiq edilmiş sübutlara əsaslandıqda” müddəası təqsirləndirilən şəxsin, zərər çəkmişin və ya şahidin təkcə onların məhkəmədə verdiyi ifadələrini deyil, həmçinin həmin şəxslərin ibtidai araşdırma zamanı verdikləri, məhkəmə iclasında isə tədqiq edilmiş ifadələrini də nəzərdə tutur o şərtlə ki, həmin ifadələrin qanunsuz yolla (CPM-in 125.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş pozuntulara yol verilməklə) alınması müəyyən edilməmiş olsun, buna görə belə ifadələr məhkəmə tərəfindən sübutlar siyahısından çıxarılmasın, bu ifadələr digər sübutlarla təsdiq edilsin və və qanuni yolla alınmış ifadələr kimi məhkəmə iclasında tədqiq edilərək onlara yekun məhkəmə aktlarında məcmu qaydasında qiymət verilsin. Qanunvericiliyin yuxarıda göstərilən tələblərinə uyğun olan eyni hüquqi mövqe Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun aşağıdakı Qərarlarında da əksini tapmışdır. Belə ki, “Azərbaycan Respublikası CPM-in 397.1 və 397.2-ci maddələrinin şərh edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 12 may 2009-cu il tarixli Qərarında qeyd edilir ki, həqiqətin müəyyənləşdirilməsi ədalət mühakiməsinin mütləq şərtidir və hər zaman cəmiyyət məhkəmədən həqiqəti əks etdirən ədalət mühakiməsini tələb edəcəkdir. Hər bir hakim bu vəzifəsini icra etmək üçün ilk əvvəl prosessual tələb lərə hökmən riayət olunmasını təmin etməlidir, çünki bu hal cinayət işi üzrə həqiqətin müəyyənləşdirilməsinin və düzgün məhkəmə qərarının qəbul olunmasının mühüm şərtidir. Eynilə də cinayət işi üzrə araşdırmanın predmetini təşkil edən hadisənin əhəmiyyətli halları müəyyənləşdirilməmişdirsə və (və ya) bu hallara münasibətdə cinayət qanununun müddəaları düzgün tətbiq olunmamışdırsa, həmin qərara həqiqi ədalət mühakiməsi aktı kimi baxıla bilməz. Həmin akt ədalətsizliyinə səbəb olmuş hakimin qanunsuz hərəkətləri, məhkəmə səhvləri və ya qanuniliyinə və əsaslılığına təsir etmiş digər hallardan asılı olmayaraq düzəldilməlidir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu eyni zamanda vurğulamışdır ki, hökm çıxarıldığı zaman məhkəmə onun qanunçuluq və əsaslılıq tələblərinə cavab verə biləcəyinin təmin edilmə si üçün öz aktını bu amillərin üzərində qərarlaşdırmalıdır. Belə tələblərə cavab verməyən məhkəmə qərarlarına yenidən baxılması imkanının məhdudlaşdırılması ədalət və hüquqi müəyyənlik kimi dəyərlərin müdafiəsində tarazlığın pozulması və Konstitusiya ilə təminat verilən insan hüquq və azadlıqlarına zərər yetirilməsi ilə nəticələnə bilər. “V.Bayramov və qeyrilərinin şikayətləri üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət işləri və inzibati hüquqpozmalara dair işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının 23 mart 2004-cü il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 9 sentyabr 2005-ci il tarixli Qərarında göstərilmişdir ki, məhkəmə hökmü şəxsin təqsirli olub-olmaması kimi həyati əh əmiyyəti olan məsələni həll edir. Bu səbəbdən prosessual qanunvericiliyin tələbinə görə məhkəmənin hökmü qanuni və əsaslı olmalıdır. (CPM-in 349.3-cü maddəsi). Məhkəmə hökmünün əsaslılığının şərtlərindən biri də hökmdə müəyyən edilmiş halların məhkəmə istintaqında tədqiq edilmiş sübutlara uyğun gəlməsidir. Bu o deməkdir ki, şəxsin cinayət törətməkdə təqsirli olmasına dair məhkəmə qərarı mülahizələrə əsaslana bilməz və işə aid biri digərinə uyğun gələn mötəbər sübutların məcmusu ilə təsdiq olunmalıdır (CPM-in 28.5-ci maddəsi). Məhkəmə kollegiyası hazırki işin materiallarına əsaslanaraq onu da qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsi mahiyyəti üzrə işə baxarkən iş üçün əhəmiyyət kəsb edən sübutların tədqiqindən əsassız olaraq imtina etməmiş, X10nın ibtidai araşdırma zamanı fiziki və ya psi xi təsirlər altında həqiqətə uğun olmayan ifadələr verməsini, onun dindirilməsi zamanı hüquqlarının pozulmasını müəyyən etməmiş, qeyd olunan məhkumun ifadələri iş üzrə araşdırılmış və hökmdə və apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarında əksini tapmış başqa sübutlara uyğun olmuş və məhkəmələr haqlı olaraq qəbul etdikləri yekun məhkəmə aktlarının əsasına məhz araşdırılmış və qiymət verilmiş sübutları qoymuş, bu sübutların əsasında da X10nın CM-in 182.2.1, 182.2.2 və 182.2.4-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş cinayətləri törətməkdə təqsirli bilinməsinə dair qanuni və əsaslı yekun məhkəmə aktları qəbul edilmişdir. Bununla da məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, müdafiəçi F.Z.Ələkbər-zadənin kassasiya şikayətində göstərdiyi dəlillər heç bir sübutla təsdiq olunmur və bu dəlillər X10nın cinayə t məsuliyyətindən yayındırılmasına xidmət edən dəlillər kimi qiymətləndirilməlidir. Müdafiəçi F.Z.Ələkbər-zadənin kassasiya şikayətinin X10ya təyin olunmuş cəzanın qeyri-obyektiv olması ilə bağlı dəlilinə münasibət bildirən məhkəmə kollegiyası əvvəla qeyd etməyi zəruri bilir ki, CM-in 2.1 və 2.2-ci maddələrinin tələblərinə görə, Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin vəzifələri sülhü və bəşəriyyətin təhlükəsizliyini təmin etməkdən, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını, mülkiyyəti, iqtisadi fəaliyyəti, ictimai qaydanı və ictimai təhlükəsizliyi, ətraf mühiti, Azərbaycan Respublikasının konstitusiya quruluşunu cinayətkar qəsdlərdən qorumaqdan, habelə cinayətlərin qarşısını almaqdan ibarətdir. Bu vəzifələri həyata keçirmək üçün Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsi cinayət məsuliyyətinin əsaslarını və prinsiplərini, şəxsiyyət, cəmiyyət və dövlət üçün təhlükəli olduğuna görə cinayət sayılan əməllərin dairəsini və həmin cinayətlərin törədilməsinə görə tətbiq edilən cəzaların növlərini, həddini və həcmini, habelə digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirləri müəyyən edir. Daha sonra məhkəmə kollegiyası vurğulayır ki, məhkəmə hər hansı şəxsin haqqında ittiham hökmü çıxarmaqla onun barəsində bu və ya digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbir tətbiq edərkən cinayət mühakimə icraatının vəzifələrindən biri olan cinayət törətməkdə ittiham olunan şəxslərin təqsirini müəyyən edərək onları cəzalandırmaq, yəni onlara qanuni və ədalətli cəza təyin etmək vəzifəsini yerinə yetirməlidir (CPM-in 8.0.5-ci maddəsi). Cinayət mühakimə icraatının ədalətlilik prinsipinə görə, cinayət məs uliyyətinin differensiasiyası cinayətlərin xarakterinə uyğun olaraq dəyərləndirilməlidir. Bu prinsip onu tələb edir ki, təyin edilən hər bir cəza törədilmiş cinayətin ağırlığına, cəmiyyətdə doğurduğu təsirə, digər tərəfdən isə cinayət törətmiş şəxsin şəxsiyyətini səciyyələndirən hallara uyğun olmalıdır. Cəza təyini zamanı belə tarazlıq pozulduqda ədalət prinsipinə əməl olunmasından söhbət gedə bilməz. Təyin edilmiş cəzanın ədalətli olması dedikdə isə, həmin cəzanın törədilmiş cinayətin xarakterinə və ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə, onun törədilməsi hallarına və cinayət törətməkdə təqsirli bilinən şəxsin şəxsiyyətinə uyğun olması başa düşülür. Törədilmiş cinayətin ictimai təhlükəlilik dərəcəsi haqda müəyyən nəticəyə gələrkən məhkəmə konkret cinayət əməlinin törədilmə vəziyyətini tam, hərtə rəfli və obyektiv araşdırmalı, bu zaman təqsirin forması, motiv, üsul, cinayətin törədilmə şəraitini və mərhələsini, ağır nəticəyə səbəb olub-olmamasını, cinayətin iştirakçılarından hər birinin iştirakçılıq dərəcəsini və xarakterini kompleks halda qiymətləndirməlidir. Belə tələblər isə cinayət qanunvericiliyinin aşağıdakı normalarının müddəalarından, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun hüquqi mövqeyindən və Ali Məhkəmənin Plenum Qərarlarında məhkəmələrə ünvanlanmış izah və tövsiyələrdən irəli gəlir. Belə ki, CM-in 8.1-ci maddəsinə əsasən, cinayət törətmiş şəxs haqqında tətbiq edilmiş cəza və ya digər cinayət hüquqi xarakterli tədbirlər ədalətli olmalıdır, yəni cinayətin xarakterinə və ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə, onun törədilməsi hallarına və cinayət törətməkdə tə qsirli bilinən şəxsin şəxsiyyətinə uyğun olmalıdır. CM-in 9.2-ci maddəsində təsbit edilmişdir ki, cinayət törətmiş şəxsə tətbiq edilən cəza və digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirlər işgəncə və ya digər qəddar, qeyri-insani, yaxud ləyaqəti alçaldan xarakter və ya məqsəd daşıya bilməz. Qanunun bu normasının təhlili məhkəmə kollegiyasına belə nəticəyə gəlmək üçün əsas verir ki, məhkəmələr təqsirləndirilən şəxs barəsində istənilən cəza tədbirini seçərkən və ya onun haqqıqda digər cinayət hüquqi xarakterli tədbir tətbiq edərkən bu məsələlərə fərdi yanaşma prinsipinə əsaslanmalı, bunlarla bağlı bütün halları nəzərdən keçirməli, təyin olunan cəza isə törədilmiş cinayətin ağırlığına, ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə, xarakterinə, təqsirləndirilən şəxsin şəxsiyyətini səciyələndirən, habelə onun c əzasını yüngülləşdirən və ya ağırlaşdıran hallara mütənasib olmalıdır. Bu tələblər nəzərə alınmadan qeyd olunan hallara uyğun olmayan sərt cəzanın təyin edilməsi həmin cəzanın işgəncə və ya digər qəddar, qeyri-insani, yaxud ləyaqəti alçaldan xarakter və ya məqsəd daşıyan cəza kim qiymətləndirilməsinə əsas ola bilər. CM-in 41.1-ci maddəsinin müddəalarından göründüyü kimi, cəza məhkəmə hökmü ilə təyin edilən cinayət-hüquqi xarakterli tədbirdir. Cəza cinayət törətməkdə təqsirli hesab edilən şəxsə tətbiq olunur və həmin şəxs barəsində bu Məcəllə ilə müəyyən edilən məhrumiyyətlər yaradılmasından və ya onun hüquq və azadlıqlarının məhdudlaşdırılmasından ibarətdir. CM-in 41.2-ci maddəsinin tələblərinə görə, cəza sosial ədalətin bərpası, məhkumun islah edilməsi və həm məhkumlar, həm də başqa şəx slər tərəfindən yeni cinayətlərin törədilməsinin qarşısını almaq məqsədi ilə tətbiq edilir. CM-in 58.1-ci maddəsində göstərilir ki, cinayət törətməkdə təqsirli bilinən şəxsə, bu Məcəllənin Ümumi hissəsinin müddəaları nəzərə alınmaqla Xüsusi hissəsinin müvafiq maddələrində nəzərdə tutulmuş hədlərdə ədalətli cəza təyin edilir. CM-in 58.3-cü maddəsinə əsasən, cəza təyin edilərkən törədilmiş cinayətin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsi, təqsirkarın şəxsiyyəti, o cümlədən cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallar, habelə təyin olunmuş cəzanın şəxsin islah olunmasına və onun ailəsinin həyat şəraitinə təsiri nəzərə alınır. Cinayət qanunvericiliyində cəzanı yüngülləşdirən hallar CM-in 59.1.1-59.1.14-cü maddələrində, cəzanın ağırlaşdıran hallar isə CM-in 61.1.1-61.1.13-cü maddələrində nə zərdə tutulmuşdur. Bununla yanaşı, məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, CM-in 59.2-ci maddəsinə əsasən cəza təyin edilərkən bu Məcəllənin 59.1.1-59.1.14-cü maddələrində göstərilməmiş başqa hallar da cəzanı yüngülləşdirən hal qismində nəzərə alına bilər. CM-in 60.1-ci maddəsinin tələblərindən görünür ki, bu Məcəllənin 59.1.8, 59.1.1059.1.13-cü maddələrinin hər hansı birində nəzərdə tutulmuş bütün hallar (cinayətin zərərçəkmiş şəxsin qanunsuz və ya əxlaqsız hərəkətlərinin təsiri altında və ya bu hərəkətlər nəticəsində qəflətən baş vermiş güclü ruhi həyəcan (affekt) vəziyyətində törədilməsi, şəxsin könüllü gəlib təqsirini boynuna alması, cinayətin açılmasına, onun digər iştirakçılarının ifşa edilməsinə, cinayət nəticəsində əldə edilmiş əmlakın axtarışına və tapılmasına fəal kömək etməsi, cinayət in törədilməsindən bilavasitə sonra zərər çəkmiş şəxsə tibbi və ya digər yardım göstərilməklə onun həyat və sağlamlığına dəyə biləcək zərərin azaldılması, zərər çəkmiş şəxslə və ya onun yaxın qohumu olan hüquqi varisi ilə barışıq əldə edilməsi, cinayət nəticəsində dəymiş ziyanın könüllü olaraq tamamilə ödənilməsi və ya aradan qaldırılması) mövcud olduqda və əgər cəzanı ağırlaşdıran hallar yoxdursa, təyin olunan cəzanın müddəti və ya həcmi bu Məcəllənin Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsində nəzərdə tutulmuş daha ciddi cəza növünün son həddinin dörddə üçündən artıq ola bilməz. Eyni zamanda CM-in 61.2-ci maddəsində göstərilmişdir ki, cəza təyin edilərkən bu Məcəllənin 61.1.1-61.1.13-cü maddələrində göstərilməmiş hallar cəzanı ağırlaşdıran hal qismində nəzərə alına bilməz. CPM-in 139.0.5-ci mad dəsinə əsasən, cinayət təqibi üzrə icraat zamanı digər məsələlərlə yanaşı həmçinin cinayət qanunu ilə nəzərdə tutulmuş cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallar da yalnız sübutlara əsasən müəyyən edilir. Bu o deməkdir ki, məhkəmə qərarlarında cəzanı yüngülləşdirən (o cümlədən müstəsna hesab edilən) və ağırlaşdıran halların mövcudluğu barədə nəticələr də müvafiq sübutlar vasitəsi ilə əsaslandırılmalı, əsası olmayan mülahizə xarakteri daşımamalıdır. CPM-in 144-cü maddəsi cinayət-mühakimə icraatını aparan orqanlardan, o cümlədən məhkəmədən cinayət təqibi üzrə toplanılmış sübutları tam, hərtərəfli və obyektiv yoxlamağı tələb edir. Yoxlama zamanı toplanmış sübutlar təhlil olunur və bir-biri ilə müqayisə edilir, yeni sübutlar toplanır, əldə olunmuş sübutların mənbəyinin mötəbərliyi müəyyənləş dirilir. Yuxarıda da istinad olunan CPM-in 145.1 və 349.5-ci maddələrinin tələblərinə və mənasına görə hökmün məhkəmə iclasında tədqiq edilmiş sübutlara əsaslanmalı olması tələbi dedikdə, təkcə şəxsin təqsirli olub-olmamasına dəlalət edən sübutlar deyil, həmçinin onun barəsində cəza tədbirinin seçilməsinə bu və ya digər şəkildə təsir edə biləcək sübutlar da başa düşülür və bu məsələnin həlli zamanı məhkəmələr tərəfindən həmin sübutlar da mənsubiyyəti, mümkünlüyü və mötəbərliyi üzrə qiymətləndirilməklə təqsirkarın haqqında ədalətli olan bu və ya digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirin seçilməsi barədə yekun məhkəmə aktı qəbul edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun bir sıra Qərarlarında göstərilmişdir ki, hər bir cinayət ilə onun törədilməsinə görə tətbiq o lunduğu cəza arasında məqsədyönlü və əsaslı bağlılıq olmalıdır. (“Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 48-ci maddəsinin şərh edilməsi haqqında” və “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 53.4-cü maddəsinin və Azərbaycan Respublikası Cəzaların İcrası Məcəlləsinin 112.1-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun müvafiq olaraq 23 iyul 2004-cü il və 17 mart 2011-ci il tarixli Qərarları). “Azərbaycan Respublikası CM-in 32-ci maddəsinin Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 29-cu maddəsinin İV hissəsinə uyğunluğu haqqında” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 12 yanvar 1999-cu il tarixli Qərarında qeyd olunmuşdur ki, cinayət qanunvericiliyinə görə cəza törədilmiş cinayət üçün yalnız sitəm olmayıb, eyni zamanda məhkumları islah et mək, tərbiyələndirmək, habelə yeni cinayət edilməsinin qarşısını almaq məqsədi daşıyır. “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 59.1.9 və 60-cı maddələrinin bəzi müddəalarının şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 2 aprel 2012-ci il tarixli Qərarına görə, cinayət qanunvericiliyində cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halların müəyyən edilməsi məhkəmə tərəfindən cəza hüdudları daxilində cəzanın ədalətli təyin edilməsinə və təyin edilmiş cəzanın hər bir konkret halda fərdiləşdirilməsinə xidmət edir. Belə ki, məhkəmə cinayət mühakimə icraatı zamanı ittiham hökmü ilə cəza təyin edərkən törədilmiş cinayətin xarakterini və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, təqsirkarın şəxsiyyətini, o cümlədən cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halları, habelə t əyin olunmuş cəzanın şəxsin islah olunmasına və onun ailəsinin həyat şəraitinə təsirini nəzərə almalıdır. Bu baxımdan cəzanı yüngülləşdirən halların düzgün müəyyən olunması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun sözügedən Qərarına əsasən, cəzanı yüngülləşdirən hal təqsirkarın şəxsiyyətinə, törədilmiş cinayətə aid olan və müvafiq olaraq cinayət törədənin özünün və cinayət əməlinin təhlükəliliyini azaldan hallardır. Həmçinin, “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 53.4-cü maddəsinin və Azərbaycan Respublikası Cəzaların İcrası Məcəlləsinin 112.1-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 17 mart 2011-ci il tarixli Qərarında cəzanın mahiyyəti və məqsədləri ilə bağlı qeyd edilmişdir ki, cinayət qanunvericiliyinin q uruluşu və məzmunu CM-in vəzifələrinin təminatına xidmət edir. Cinayət qanunvericiliyinə əsasən hər bir cinayət xarakterli ictimai təhlükəli əməl törədən şəxs cəzalandırılmalıdır. Cəza bir tərəfdən, törədilən cinayətə görə dövlətin reaksiyasıdır, digər tərəfdən isə cinayət əməlini törədən üçün onun törətdiyi cinayətin cinayət-hüquqi nəticəsidir. “Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 512.2 və 519.0.4-cü maddələrinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 10 fevral 2012-ci il tarixli Qərarında göstərilir ki, CM-in 9-cu maddəsinin mənasına görə, cinayət hüququ şəxsiyyəti, zərər çəkənin hüquqlarını, cəmiyyətin mənafeyini qorumaqla yanaşı, öz əməli ilə sadalanan dəyərlərə qəsd edən təqsirkar şəxs barəsində də humanist mövqedə durmalıdı r. Humanizmin anlamı əməlin kriminallaşdırılmasında və məsuliyyətin differensiasiyasında ədalət prinsipinin tələblərinin gözlənilməsini, cinayət tərkibinin məsuliyyətin yeganə hüquqi əsası hesab edilməsini, məsuliyyətin təqsir dərəcəsindən asılı olaraq fərdiləşdirilməsini, cinayət hüquqi təsir tədbirlərinə qənaət edilməsini, böyük ictimai təhlükə törətməyən əməlləri edən şəxslərin qanunla müəyyən edilmiş əsaslar olduqda məsuliyyətdən və cəzadan azad edilməsini nəzərdə tutur. Cinayət hüququnda humanizm - cinayət törədən şəxslərə cəza təyini zamanı, eləcə də müxtəlif növ cəzadan şərti və şərtsiz azad etmə institutlarının tətbiqində xeyirxahlıq münasibətini ifadə edir. Azərbaycan Respublikasının cinayət qanununun bir sıra institutları məhz bu prinsipə əsaslanır. Cəza təyini sahəsində vahid məhkəmə təcrübəsinin formalaşdırılması məqsədilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumu tərəfindən 25 iyun 2003-cü il tarixdə qəbul edilmiş “Məhkəmələr tərəfindən cinayət cəzalarının təyin edilməsi təcrübəsi haqqında” Qərarın 1-ci bəndinin 2 və 3-cü abzasında məhkəmələrə tövsiyə edilmişdir ki, cinayət qanununun ədalət prinsipindən bəhs edən CM-in 8-ci maddəsinə görə cinayət törətmiş şəxs haqqında tətbiq edilən cəza cinayətin xarakterinə və ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə, onun törədilmə şəraitinə, təqsirkarın şəxsiyyətinə uyğun olmalıdır. Habelə, cinayətin ictimai təhlükəliliyinin xarakteri qəsdin obyektindən, təqsirin formasından və əməlin Cinayət Məcəlləsinin 15-ci maddəsi ilə hansı cinayətlər kateqoriyasına aid edilməsindən asılıdır. Cinayətin ictimai təhlükəlilik dərəcəsi isə onun törədilmə hallarına (məsələn, cinayətkar niyyətin həyata keçirilmə dərəcəsi, üsulu, vurulmuş zərərin həcmi və baş vermiş nəticələrin ağırlığı, iştirakçılıqla törədilmiş cinayətlərdə təqsirli şəxslərin rolu və s.) əsasən müəyyən edilir. “Məhkəmə hökmü haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 24 dekabr 2021-ci il tarixli 15 saylı Qərarının 45-ci bəndində məhkəmələrin cəza təyini zamanı təqsirkara həm yüngüllük, həm də ağırlıq baxımından açıq-aşkar ədalətsiz cəza təyin edilməsi hallarına yol verməmələri, CM-in 58.3-cü maddəsinə əsasən törədilmiş cinayətin xarakterini və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, təqsirkarın şəxsiyyətini, cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halları, habelə cəzanın onun islah olunmasına və ailəsinin həyat şəraitinə təsirini nəzərə almaları tövsi yə edilmişdir. Qərarın göstərilən bəndində həmçinin qeyd olunmuşdur ki, bu zaman hökmdə cinayətin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, habelə təqsirkarın şəxsiyyətini göstərən hansı konkret halların nəzərə alındığı göstərilməli, seçilən cəzanın və ya digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirin təqsirləndirilən şəxsin islah olunması, ailəsinin həyat şəraitinə təsiri baxımından məqsədəuyğun olması izah edilməlidir. Qərarın 46-cı bəndində məhkəmələrə o, da izah edilmişdir ki, məhkəmələr cəza təyini məsələsinin həlli ilə əlaqədar təqsirləndirilən şəxsin istər cəzasını yüngülləşdirən, istərsə də cəzasını ağırlaşdıran halları müəyyən edərkən, onların ittiham aktında bu qisimdə göstərilib-göstərilməməsindən asılı deyillər. Təhlil edilən Qərarın 47, 48, 53, 56-cı bəndlərinə görə, məhkəmələr CPM-in 346.1.11- 346.1.14-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş cəzanın təyini üzrə məsələlərin həlli zamanı hökmdə məhkəmənin gəldiyi nəticələrin motivlərinin göstərilməsini tələb edən CPM-in 353.2.7-ci maddəsinə ciddi əməl etməlidirlər. Hazırki cinayət işi üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin də razılaşdığı Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin 4 iyul 2024-cü il tarixli hökmündən görünür ki, həmin məhkəmə X10ya təqsirli bilindiyi CM-in 182.2.1, 182.2.2 və 182.2.4-cü maddələrinin sanksiyasında nəzərdə tutulmuş ən aşağı həddə (həmin maddələrin sanksiyasında beş ildən on ilədək azadlıqdan məhrum etmə cəzası nəzərdə tutulmuşdur) – 5 (beş) il müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzası təyin edərkən onun törətdiyi cinayət əməllərinin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsi ilə yanaşı, CM-in 59.1.4, 59.1.12 və 59.1.13-cü maddələrinə əsasən məhkumun himayəsində azyaşlı uşaqlarının olmalarını, zərər çəkmiş şəxslərin bir hissəsi ilə barışıq əldə etməsini və həmin şəxslərin bir qisminə vurulmuş ziyanın ödənilməsini cəzanı yüngülləşdirən hallar kimi, habelə CM-in 61.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş cəzanı ağırlaşdıran halların müəyyən edilməməsini kifayət qədər nəzərə almış, bu cinayət-hüquqi xarakterli tədbirin cəzanın məqsədlərinə xidmət edəcəyini hesab etmiş və məhkəmə kollegiyasının qənaətinə görə, bu zaman ədalətsizliyə, qeyri-obyektivliyə və qanusuzluğa yol verməmişdir. Bu qənaətinə əsaslanan məhkəmə kollegiyası X10ya təyin olunmuş cəzanın hər hansı şəkildə yüngülləşdirilməsi üçün əsaslar görmür və hesab edir ki, bunun üçün törədilmiş əməlin ictimai təhlükəliliyini azaldan, yaxud da cinayət törətmiş şəxsin özünün ictimai təhlükəli olmayan şəxs hesab edilməsinə əsas verən və müstəsna xarakter daşıyan cəzanı yüngülləşdirən hallar müəyyən edilməldir. Belə qənaət isə CM-in 62-ci maddəsinin tələblərindən və “Məhkəmələr tərəfindən cinayət cəzalarının təyin edilməsi təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun 25 iyun 2003-cü il tarixli Qərarında məhkəmələrə ünvanlanmış izah və tövsiyələrdən irəli gəlir. Belə ki, CM-in 62.1-ci maddəsinə görə, cinayətin məqsədi və motivi, təqsirkarın cinayətin törədilməsində rolu, cinayətin törədilməsi zamanı və bundan sonra onun davranışı ilə bağlı müstəsna hallar, habelə cinayətin ictimai təhlükəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan başqa hallar olduqda, eləcə də iştirakçılıqla törədilmiş cinayətin iştirakçısı həmin cinayətin açılmasına fəal kömək etdikdə, bu Məcəllənin Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsində müəyyən edilmiş aşağı həddən də az cəza təyin edilə bilər və ya məhkəmə həmin maddədə müəyyən ediləndən daha yüngül cəza növü təyin edə bilər, yaxud təyin edilməsi məcburi olan əlavə cəzanı təyin etməyə bilər. CM-in 62.2-ci maddəsinə əsasən, cəzanı yüngülləşdirən həm ayrı-ayrı hallar, həm də bu cür halların məcmusu müstəsna hal hesab edilə bilər. Göründüyü kimi, qanunverici cinayətə görə müəyyən edilmiş cəzadan daha yüngül cəzanın təyin edilməsini mümkün edən əsaslar olaraq aşağıdakıları göstərir: - cinayətin məqsədi və motivi, təqsirkarın cinayətin törədilməsində rolu, cinayətin törədilməsi zamanı və bundan sonra onun davranışı ilə bağlı müstəsna hallar; - cinayətin ictimai təhlükəliliyini əh əmiyyətli dərəcədə azaldan başqa hallar; - iştirakçılıqla törədilmiş cinayətin iştirakçısının həmin cinayətin açılmasına fəal kömək etməsi. Birinci iki qrupu birləşdirən ümumi cəhət odur ki, həmin hallar törədilmiş cinayətin ictimai təhlükəliliyi ilə bağlı olub onu əhəmiyyətli dərəcədə azaltmalıdır. Üçüncünü ilk iki qrupdan fərləndirən cəhət isə odur ki, həmin hal cinayətin ictimai təhlükəliliyinə təsir göstərən əsas kimi deyil, təqsirkarı səciyyələndirən (cinayətin digər iştirakçılarından müsbət mənada fərqləndirməklə onun ictimai-təhlükəliliyini azaldan) hal kimi çıxış edir. CM-in 62.2-ci maddəsində təsbit olunmuş müddəaya gəldikdə isə, həmin norma CM-in 62.1-ci maddəsinə münasibətdə köməkçi (izahedici) xarakter daşıyır. Sözügedən normanın köməkçi xarakteri ondan irəli gəlir ki, CM-in 62.2-ci maddəsi cinayətə görə müəyyən edilmiş cəzadan daha yüngül cəzanın təyin edilməsi institutunun tətbiq edilməsini mümkün edən müstəqil əsasları təsbit etmir. CM-in 62.1-ci maddəsi isə, əksinə, hansı halların CM-in 62-ci maddəsinin tətbiqini şərtləndirən əsaslar kimi çıxış etdiyini göstərir, onların təxmini dairəsini müəyyənləşdirir. Həmçinin məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, CM-in 62.1 və 62.2-ci maddələrinin mənasına görə, cəzanı yüngülləşdirən ayrı-ayrı hallar və yaxud onların məcmusu özüözlüyündə deyil, yalnız cinayətin ictimai təhlükəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan əsaslar kimi çıxış etdikdə (CM-in 62.1-ci maddəsində sadalanan əsaslar çoxluğuna aid olduqda) şəxsin barəsində CM-in 62-ci maddəsinin tətbiqini mümkün edən əsaslar kimi nəzərdən keçirilə bilər. Buna görə, məhkəmə C M-in 62-ci maddəsinin tətbiqi üzrə məsələni həll edərkən cəzanı yüngülləşdirən hala və yaxud bu cür halların məcmusuna əsaslandıqda, sadəcə istinadla kifayətlənməməli, əvvəla həmin halların hansı sübutlarla təsdiq edilməsini göstərməli, digər tərəfdən isə belə halların törədilmiş cinayətlə əlaqəsini, onun ictimai təhlükəliliyinə təsirini, bu təsirin kifayət qədər olduğunu, yəni törədilmiş cinayətin ictimai təhlükəliliyini məhz əhəmiyyətli dərəcədə azaltdığını, əgər cəzanı yüngülləşdirən həmin hallar cinayətin məqsədi və motivi, təqsirkarın cinayətin törədilməsində rolu, cinayətin törədilməsi zamanı və bundan sonra davranışı ilə bağlıdırsa, onların müstəsna xarakterə malik olduğunu əsaslandırmalıdır. Yuxarıda təsvir edilən cinayət-hüquqi normalardan belə nəticə hasil olunur ki, cəza təyini məsələsinin ədalətlə həll edilməsi üçün formal olaraq CM-in 62.1-ci maddəsində təsbit edilmiş əsasların dairəsinə düşən halların CM-in 8, 58-ci maddələrində sadalanan hallarla birlikdə, həmin, eləcə də CM-in 41.2-ci maddəsinin tələbləri gözlənilməklə təhlil edilməsi və məcmu halında nəzərə alınması tələb olunur. O cümlədən, təqsirkarın şəxsiyyəti, cəzanı yüngülləşdirən hallar da elə nəzərə alınmalıdır ki, təyin olunmuş cəza ilə cinayətin xarakteri, ictimai-təhlükəlilik dərəcəsi, törədilmə halları arasında uyğunsuzluq yaranmasın, cəzanın məqsədləri təmin edilmiş olsun. Başqa sözlə, CM-in 8 və 58-ci maddələrinin nəzərdə tutduğu müəyyən (məsələn, cəzanı yüngülləşdirən) hallara həddindən artıq önəm verilib, onların CM-in 62-ci maddəsinin tətbiqini mümkün edən müstəsna hallar kimi qiymətləndi rilməsi, digər (məsələn, cinayətin xarakteri, törədilmə halları, meydana gətirdiyi nəticələr kimi) halların isə lazımınca dəyərləndirilməməsi təqsirkara təyin edilmiş cəzanın ədalət prinsipinə cavab verən cinayət-hüquqi xarakterli tədbir kimi qəbul edilməsinə yol vermir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun adı çəkilən 25 iyun 2003-cü il tarixli Qərarının 8-ci bəndində qeyd olunmuşdur ki, CM-in 62-ci maddəsinə görə, Cinayət Məcəlləsinin Xüsusi hissəsinin müvafiq maddəsində müəyyən edilmiş aşağı həddən də az cəza təyin edilməsi şəxs tərəfindən törədilmiş cinayətin ictimai təhlükəlilik dərəcəsini əhəmiyyətli surətdə azaldan müstəsna hallar mövcud olduqda, yaxud qrup halında törədilmiş cinayətin açılmasına fəal kömək göstərdikdə mümkündür. Bu zaman nəinki cinayətin məqsədi və moti vi, habelə təqsirkarın cinayətin törədilməsində rolu, cinayəti törədərkən və ondan sonrakı davranışı nəzərə alınmalıdır. Cinayətin ictimai təhlükəlilik dərəcəsini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan bütün müstəsna hallar qanunda birbaşa nəzərdə tutulmadığından məhkəmə müstəsna hal kimi həm ayrı-ayrı yüngülləşdirici halları, həm də onların məcmusunu tanımağa haqlıdır. Bu zaman məhkəmə bu məsələ barədə qəbul etdiyi qərarı hökmdə əsaslandırmalıdır. Məhkəmə kollegiyası yuxarıda təsvir edilənlərdən çıxış edərək X10nın barəsində CM-in 62-ci maddəsinin tətbiq edilməsini, bununla da apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mübahisələndirilən qərarının təhlil edilən məsələyə dair hissədə də dəyişdirilməsini mümkün bilmir. Beləliklə, təsvir olunanlardan görünür ki, müdafiəçi F.Z.Ələkbər-zadənin kassasiya şika yətində irəli sürülmüş dəlillər tamamilə əsassız olmaqla baxılan işdə CPM-in 42.1.1, 42.1.2, 42.1.3 və 42.1.4-cü maddələrində təsbit edilmiş bəraətin əsasları (o cümlədən məhkumun əməllərində cinayət tərkibinin olmaması kimi hal), eləcə də apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsini və ya dəyişdirilməsini tələb edən CPM-in 416.1-ci maddəsində göstərilən pozuntulardan hər hansı biri müəyyən edilmir. Buna görə, məhkəmə kollegiyası cinayət işinin materiallarını yuxarıda təsvir olunan qaydada təhlil edib apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının dəyişdirilməsini və ya ləğv edilməsini şərtləndirən CPM-in 416.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hər hansı halı müəyyən etməyərək və kassasiya şikayətinin təmin edilməsi haqda məhkum X10nun və onun müdafiəçisi F.Z.Ələkbər-zadən in, həmin şikayətin təmin edilməməsi barədə isə dövlət ittihamçısı H.B.İmranovun çıxışlarını dinləyərək belə nəticəyə gəlir ki, kassasiya şikayəti təmin edilməməli və X4 CM-in 182.2.1, 182.2.2 və 182.2.4-cü maddələri ilə təqsirli bilinib məhkum olunmasına dair cinayət işi üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 25 sentyabr 2024-cü il tarixli qərarı kassasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Şərh edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 419.10.1-ci maddəsini rəhbər tutaraq Azərbaycan Respublikası Ali Məhəməsinin Cinayət Kollegiyası Q Ə R A R A A L D İ: Məhkum X14ün müdafiəçisi F.Z.Ələkbər-zadənin kassasiya şikayəti təmin edilməsin. X4 Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 182.2.1, 182.2.2 və 182.2.4-cü maddə ləri ilə təqsirli bilinib məhkum olunmasına dair cinayət işi üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 25 sentyabr 2024-cü il tarixli qərarı kassasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılsın.