Ali Məhkəmə Qərar — İş №1(102)-93/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 1(102)-93/2020 29.01.2020 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının QƏRARİ Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimləri Seyfəliyev Əli Səlim oğlu (sədrlik edən), Nəsibov Hafiz Qənbər oğlu və Kazımov Tahir Lələkişi oğlundan ibarət tərkibdə, Vəliyev Veysəl İsaxan oğlunun katibliyi ilə, Dövlət ittihamçısı – Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun Dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə idarəsinin Apellyasiya və Kassasiya instansiyalarında dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə şöbəsinin prokuroru, ədliyyə müşaviri Əliyev Müstəcəb Süleyman oğlunun iştirakları ilə Azərbaycan Respublikası CM-nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələri ilə təqsirli bilinib məhkum olunmuş Məhkum barə sində Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət kollegiyasının 24 yanvar 2019-cu il tarixli hökmündən Məhkum müdafiəçisi İbadov İlham İbad oğlu tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinə əsasən işə baxaraq MÜƏYYƏN ETDİ: Xocavənd rayon Məhkəməsinin 14 noyabr 2017-ci il tarixli hökmü ilə (sədrlik edən hakim Ş.Ç.Ələsgərov) xx xxxxxx 1976-cı ildə Ağcabədi şəhərində anadan olmuş, Azərbaycan Respublikası vətəndaşı, ali təhsilli, subay, bir azyaşlı uşaq anası, fərdi əməklə məşğul olan, əvvəllər məhkum olunmamış, ünvan 1 ünvanda yaşamış Məhkum Azərbaycan Respublikası CM-nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələri ilə bəraət verilmişdir. İŞİN HALLARİ: İbtidai istintaq orqanı tərəfindən Məhkum ittiham irəli sürülmüşdür, ona görə ki, o, tamah niyyəti ilə özgə əmlakını qanunsuz və əvəzsiz olaraq ələ keçirmək məqs ədilə 20 mart 2014-cü il tarixdə gündüz saatlarında götürdüyü öhdəliyiniyerinə yetirmək niyyətinin əvvəlcədən olmadığını bildiyi halda, Ağcabədi şəhər, ünvan 2 ünvanında yaşayan X20 4 000 manat pulunu sonuncunun yaşadığı evində alaraq, Türkiyə Respublikasından daha ucuz qiymətə qızıl-zinət əşyalarını bir həftə müddətində gətirəcəyi barədə öhdəlik götürmüş, lakin verdiyi vədinə əməl etməyərək etibardan sui-istifadə edib aldatma yolu ilə həmin pul vəsaitini ələ keçirərək X28 cəmi 4.000 manat məbləğində xeyli miqdarda maddi ziyan vurmaqla dələduzluq etmişdir. Bundan başqa, o, təkrarən, tamah niyyəti ilə özgə əmlakını qanunsuz və əvəzsiz olaraq ələ keçirmək məqsədilə 05 aprel 2014-cü il tarixdə gündüz saatlarında öhdəliyini yerinə yetirmək niyyətinin əvvəlcədən olmadığını bildiyi halda, Ağca bədi rayonu Avşar kənd sakini X38 3.500 manat pulunu sonuncunun Ağcabədi rayonu, Avşar kəndində yerləşən evində alaraq Türkiyə Respublikasından daha ucuz qiymətə qızıl-zinət əşyalarını bir həftə müddətində gətirəcəyi barədə öhdəlik götürmüş, lakin verdiyi vədinə əməl etməyərək etibardan sui-istifadə edib aldatma yolu ilə həmin pul vəsaitini ələ keçirərək X48 cəmi 3.500 manat məbləğində xeyli miqdarda maddi ziyan vurmaqla dələduzluq etmişdir. Bundan başqa, o, təkrarən, tamah niyyəti ilə özgə əmlakını qanunsuz və əvəzsiz olaraq ələ keçirmək məqsədilə 2014-cü ilin aprel ayının əvvəllərində gündüz saatlarında götürdüyü öhdəliyini yerinə yetirmək niyyətinin əvvəlcədən olmadığını bildiyi halda, Ağcabədi rayonu Avşar kənd sakini X10 5.000 manat pulunu sonuncunun Ağcabədi rayonu, Avşar kəndində ye rləşən evində alaraq, Türkiyə Respublikasından daha ucuz qiymətə qızıl-zinət əşyalarını 10 gün müddətində gətirəcəyi barədə öhdəlik götürmüş, lakin verdiyi vədinə əməl etməyərək etibardan sui-istifadə edib aldatma yolu ilə həmin pul vəsaitini ələ keçirərək X13 cəmi 5000 manat məbləğində xeyli miqdarda maddi ziyan vurmaqla dələduzluq etmişdir. Bundan başqa, o, təkrarən, tamah niyyəti ilə özgə əmlakını qanunsuz və əvəzsiz olaraq ələ keçirmək məqsədilə 2014-cü ilin aprel ayının əvvəllərində gündüz saatlarında götürdüyü öhdəliyini yerinə yetirmək niyyətinin əvvəlcədən olmadığını bildiyi halda, Ağcabədi rayonu Avşar kənd sakini X10 4.000 manat pulunu Ağcabədi şəhərində alaraq, Türkiyə Respublikasından daha ucuz qiymətə qızıl- zinət əşyalarını 10 gün müddətində gətirəcəyi barədə öhdəlik götürmüş, lakin verdiyi vədinə əməl etməyərək etibardan suiistifadə edib aldatma yolu ilə həmin pul vəsaitini ələ keçirərək X13 cəmi 4.000 manat məbləğində xeyli miqdarda maddi ziyan vurmaqla dələduzluq etmişdir. Bundan başqa, o, tamah niyyəti ilə özgə əmlakını qanunsuz və əvəzsiz olaraq ələ keçirmək məqsədilə 2014-cü ilin iyun ayının əvvəllərində gündüz saatlarında götürdüyü öhdəliyini yerinə yetirmək niyyətinin əvvəlcədən olmadığını bildiyi halda, Ağcabədi şəhəri, ünvan 3 ünvanında yaşayan X14 2700 manat pulunu Ağcabədi şəhəri, ünvan 2 ünvanında yaşayan X20 evində alaraq, Türkiyə Respublikasından daha ucuz qiymətə qızıl-zinət əşyalarını bir həftə müddətində gətirəcəyi barədə öhdəlik götürmüş, lakin verdiyi vədinə əməl etməyərək etibardan sui-istifadə edib aldatma yolu ilə həmin pu! vəsaitini ələ keçirərək X21 cəmi 2.700 manat məbləğində maddi ziyan vurmaqla dələduzluq etmişdir. Bundan başqa, o, təkrarən, tamah niyyəti ilə özgə əmlakını qanunsuz və əvəzsiz olaraq ələ keçirmək məqsədilə 15 avqust 2014-cü il tarixdə gündüz saatlarında götürdüyü öhdəliyini yerinə yetirmək niyyətinin əvvəlcədən olmadığını bildiyi halda, Ağcabədi rayonu, Avşar kənd sakini X15 7.500 manat pulunu Ağcabədi şəhəri, H.Hacıyev küçəsində yerləşən mərkəzi bazarda alaraq, Türkiyə Respublikasından daha ucuz qiymətə qızıl-zinət əşyalarını 20 gün müddətində gətirəcəyi barədə öhdəlik götürmüş, lakin verdiyi vədinə əməl etməyərək etibardan sui-istifadə edib aldatma yolu ilə həmin pul vəsaitini ələ keçirərək X27 cəmi 7.500 manat məbləğində xeyli miqdarda maddi ziyan vurmaqla dələduzluq etmişdir. Bundan başqa, o, təkr arən, tamah niyyəti ilə özgə əmlakını qanunsuz və əvəzsiz olaraq ələ keçirmək məqsədilə 16 sentyabr 2014-cü il tarixdə gündüz saatlarında götürdüyü öhdəliyini yerinə yetirmək niyyətinin əvvəlcədən olmadığını bildiyi halda, Ağcabədi şəhəri, Nəsimi küçəsi, ev 142-də yaşayan X29 5000 manat pulunu Ağcabədi şəhəri, ünvan 2 ünvanında yaşayan X20 evində alaraq, Türkiyə Respublikasından daha ucuz qiymətə qızıl-zinət əşyalarını 10 gün müddətində gətirəcəyi barədə öhdəlik götürmüş, lakin verdiyi vədinə əməl etməyərək etibardan sui-istifadə edib aldatma yolu ilə həmin pul vəsaitini ələ keçirərək X39 cəmi 5.000 manat məbləğində xeyli miqdarda maddi ziyan vurmaqla dələduzluq etmişdir. Bundan başqa, o, təkrarən, tamah niyyəti ilə özgə əmlakını qanunsuz və əvəzsiz olaraq ələ keçirmək məqsədilə 19 may 2 014-cü il tarixdə gündüz saatlarında götürdüyü öhdəliyini yerinə yetirmək niyyətinin əvvəlcədən olmadığını bildiyi halda, Bakı şəhəri ünvan 4 ünvanında kirayədə yaşayan X40 3.137,6 manat (4.000 ABŞ dolları) pulunu “xxxx” vasitəsilə Bərdə şəhərinə köçürülməsinə nail olaraq, Türkiyə Respublikasından daha ucuz qiymətə qızıl- zinət əşyalarını 10 gün müddətində gətirəcəyi barədə öhdəlik götürmüş, lakin verdiyi vədinə əməl etməyərək etibardan sui-istifadə edib aldatma yolu ilə həmin pul vəsaitini ələ keçirərək X49 cəmi 3.137,6 manat (4.000 ABŞ dolları) məbləğində maddi ziyan vurmaqla dələduzluq etmişdir. Hökmdən dövlət ittihamçısı tərəfindən verilmiş apellyasiya protesti və zərərçəkmiş şəxslər tərəfindən birgə verilmiş apellyasiya şikayətlərinə əsasən işə baxan Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Ci nayət kollegiyasının (sədrlik edən hakim Camalov Etibar Əli oğlu, hakimlər Novruzov Ələsgər Əli İskəndər oğlu və Cəfərov Rafiq Musa oğlundan ibarət tərkibdə) 24 yanvar 2019-cu il tarixli hökmü ilə Xocavənd Rayon Məhkəməsinin 14 noyabr 2017-ci il tarixli hökmü apelyasiya protesti və apelyasiya şikayətlərinə əsasən ləğv olunmuş və iş üzrə yeni hökm çıxarılmışdır: Məhkum CM-nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələri ilə təqsirli bilinərək 02 il müddətə azadlığın məhdudlaşdırılması cəzasına məhkum olunmuşdur. Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət kollegiyasının 24 yanvar 2019-cu il tarixli hökmündən Məhkum müdafiəçisi İbadov İlham İbad oğlu kassasiya şikayəti verərək, apellyasiya məhkəməsinin hökmünü ləğv etməklə Məhkum əməlində qeyd olunan cinayətin tərkib əlamətlərinin olmaması əsasları ilə ona b əraət verilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. KASSASİYA ŞİKAYƏTİNİN DƏLİLLƏRİ: Müdafiəçi İbadov İlham İbad oğlu kassasiya şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, Məhkum qarşı irəli sürülmüş ittiham saxtalaşdırılmış sübutlar əsasında tərtib edilmişdir. Məhkum heç bir dələduzluq cinayəti törətməmiş və «zərərçəkmiş» kimi tanınmış şəxslərin heç birinin pulunu ələ keçirməmişdir. X17 və onunla qeyri-rəsmi yaşayan X29 xeyli müddətdir ki, müxtəlif vətəndaşlara faizlə pul verməklə məşqul olurlar, öz pullarından başqa onlar digər qohum və tanışlarının (həmin iş yzrə «zərərçəkənlərin») pullarını da bu qanunsuz pul dövriyyəsinə cəlb edirlər. Bu yolla X29un və X17 başçılıq etdikləri bir qrup Ağcabədi rayonunda xeyli insanlara yüksək faizlə borc verərək onları öz təsirləri altına salaraq müflis etmiş, özləri isə bu qanunsuz yolla vətəndaşların külli miqdarda pullarını, əmlaklarını ələ keçirmişlər. Həmin «qurbanlardan» biri də cinayət işi üzrə təqsirləndirilən şəxs qismində cəlb edilmiş Məhkum olmuşdur, iş üzrə «zərərçəkmiş» kimi tanınmış X17 və X29 öz pullarını Məhkum yüksək faizlə borc vermiş, verilən borcun təminatı kimi onlar Məhkum girov qismində ümumilikdə 1 (bir) kq çox miqdarda qızıl-zinyət əşyaları götürmüşlər, illər ərzində Məhkum aldığı borc puldan xeyli çox miqdarda faizlər verərək müflisləşmiş, ailəsi ağır duruma düşmüş və tələb olunan faizləri daha ödəmək qabiliyyəti olmadığından X17 və X29 digər borclulara «dərs» vermək, Məhkum «cəzalandırmaq» və sonuncunun girov kimi qoyduğu qızıl-zinyət əşyalarını hədə-qorxu yolu ilə ələ keçirmək qərarına gələrərək saxta it tiham irəli sürərək işin məhkəməyə göndərilməsinə nail olmuşlar. Hətta, X17 və X29 həmin çirkin niyyətlərini həyata keçirmək məqsədi iiə Məhkum azyaşlı qızını da bir gün oğurlayıb girov saxlamış, sonuncudan 2000 manat pul aldıqdan sonra qızını azad etmişlər. Adı gedən cinayət işi üzrə «zərərçəkən» olan X17, X29 dəfələrlə yüksək fazlə pul verdiyi vətəndaşları müflis etdikdən sonra onlara qarşı Ağcabədi rayon məhkəməsində «pul tələbinə dair» iddialar qaldırmış və hər dəfə məhkəmə baxışlarının nəticəsi onların xeyrinə həil olunmuşdur. Həmçinin, «zərərçəkmiş şəxslər» şəhidlərə təzyiq göstərərək hədə-qorxu yolu ilə yalan ifadələr verməyə də təhrik etmişlər. Belə ki, iş üzrə şahid qismində dindrilmiş X7 ərizə ilə müraciət edərək «zərər çəkən» X29, X27 ona qarşı hədə-qorxu gələrək Məhkum qarşı ya lan ifadələr verməyə vadar etdiklərini bildirmişdir. Məhkəmə istintaqı zamanı da dindirilmiş X7 ərizəsində göstərdiyi faktları təsdiq edərək X29, X27 ona hədə-qorxu gələrək yalan ifadələr verməyə vadar etdirdiklərini təstiq etmişdir. Hətta, məhkəmə iclas zalında ifadə verdikdən sonra «zərərçkənlər» X27 və X17 elə məhkəmə binasında X7 üstünə hücum edərək onu döymüş, bununla da məhkəməyə hörmətsizlik etmişlər. Cinayət işinin materiallarından görünür ki, zərərçəkənlər X70, X30, X42, X60 və X22 həmkəndli olmaqla onların arasında qohumluq münasibətləri vardır. Belə ki, X60 ilə X70 doğma qardaşdır. X42 isə X38 yeznəsi, yəni X35 əridir. Bundan başqa, X86i iiə X30 arasında dostluq münasibətləri vardır. Eyni zamanda X1 bacısının yeznəsidir. Həmçinin, X50 ilə X71 arasında yaxın münasibət vardır, a iləvi olaraq qeyrirəsmi yaşayırlar, iş üzrə zərərçəkən Türkmənistan Respublikasının vətəndaşı, Azərbaycan Respublikası, Ağcabədi şəh, ünvan 3 ünvanında evdə müvəqqəti olaraq yaşayan X72 ilə X50 30 ildən artıq müddət ərzində rəfiqədirlər. Onlar bir-birləri ilə Türkmənistan Respublikasında yaşadıqları müddət tanış olmuşlar. X95 Türkmənistan Respublikasında olan evini satdıqdan sonra Azərbaycan Respubiikasına gəlmiş və Ağcabədi şəhərində yerləşən X7 məxsus evə müvəqqəti qeydiyyata düşərək orada yaşayır. Göstərilənlərlə yanaşı, zərərçəkən X16 əri X61 usta kimi X50 və X48 məxsus evlərdə işləmiş və onların arasında dostluq münasibələri yaranmışdır. Beləliklə, göründüyü kimi, Məhkum təqsirləndirildiyi cinayət işi ilə əlaqədar dindirilmiş həm «zərərçəkənlər», həmçinin də «şahidlər» bir-birləri ilə yaxıq qohumluq əlaqəsindədirlər, cinayət işi üzrə heç bir məlumatları yoxdur və bu səbəbdən onlar şahid sayıla və dindirilə bilməzlər. İş materiallarından göründüyü kimi, Şirvan Apellyasiya Məhkəməsi iş üzrə verilmiş mülki iddianı təmin edərkən qanunun tələblərini kobud surətdə pozmuşdur. Odur ki, göstərilənlərə əsasən, apellyasiya məhkəməsinin hökmünü ləğv etməklə Məhkum əməlində qeyd olunan cinayətin tərkib əlamətlərinin olmaması əsasları ilə ona bəraət verilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Cinayət kollegiyası cinayət işinin materiallarını araşdırıb kassasiya şikayətinin dəlillərini müzakirə edərək, dövlət ittihamçısının apellyasiya məhkəməsinin hökmünün dəyişdirilmədən saxlanılması barədə çıxışını dinləyərək (digər proses iştir akçıları qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada məlumatlandırılmalarına baxmayaraq məhkəmə iclasına gəlməmişlər) hesab edir ki, aşağıdakı əsaslara görə kassasiya şikayəti təmin edilmədən, Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət kollegiyasının 24 yanvar 2019-cu il tarixli hökmü isə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. HÜQUQİ MƏSƏLƏLƏR: Azərbaycan Respublikası CPM-nin 419.1-ci maddəsinin tələblərinə görə kassasiya instansiyası məhkəməsi kassasiya şikayətinə və ya kassasiya protestinə mahiyyəti üzrə baxaraq yalnız hüquq məsələləri üzrə cinayət qanununun və bu Məcəllənin normalarının tətbiqinin düzgünlüyünü yoxlayır. Məhkəmə kollegiyası həmin normanın tələblərinə uyğun olaraq apellyasiya məhkəməsinin hökmünün qanuniliyini kassasiya şikayətinin dəlillərini də nəzərə almaqla yoxlayaraq, aşağıdakıları qeyd edir: Apellyasiya məhkəməsinin hökmündən görünür ki, Məhkum təqsirli bilindiyi cinayət əməli apellyasiya instansiya məhkəməsində işə baxılarkən məhkəmə iclasında dindirilmiş zərərçəkmiş şəxslərin, şahidlərin ifadələri və digər iş materialları ilə tam sübuta yetirilmiş, işin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün sübutlar Azərbaycan Respublikası CPM-nin 143-146 maddələrində göstərilən qaydada tədqiq edilmiş, sübutların hansına əsaslanılması hökmdə göstərilmişdir. Apellyasiya məhkəməsi də haqlı olaraq birinci instansiya məhkəməsinin bunlara dair nəticəsi ilə razılaşmışdır. Apellyasiya məhkəməsinin hökmündən görünür ki, həmin məhkəmə yuxarıda göstərilən halları müəyyən edərkən konkret sübutlara əsaslanmışdır. İş materiallarından isə görünür ki, həmin sübutların mötəbərliyini şübhə altın a almağa heç bir əsas yoxdur. Bundan başqa, iş materiallarından görünür ki, apellyasiya məhkəməsi işin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün sübutları Azərbaycan Respublikası CPM-nin 143146-cı maddələrində göstərilən qaydada tədqiq etmiş, sübutların hansına üstünlük verilməsi, bunun səbəbləri şərh olunmaqla hökmdə göstərilmişdir. Məhkum törətdiyi əməllərə hüquqi qiymət verilməsi məsələsinə gəldikdə məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, həmin əməllər Azərbaycan Respublikası CM-nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələri ilə nəzərdə tutulmuş cinayətlərin tərkibini yaratdığı, bu cinayətlərin tərkibi ilə tam əhatə olunduğu üçün tamamilə düzgün olaraq həmin maddələr ilə tövsif edilmişdir. Odur ki, apellyasiya məhkəməsinin bu məsələlərlə bağlı mövqeyinin qanuniliyini şübhə altına almağa əsas yoxdur, kassasiya şikayətinin dəlilləri də buna əsas vermir. Kassasiya şikayətində Məhkum barəsində cinayət təqibinə bəraətverici əsaslarla xitam verilməsi xahiş olunur və bir sıra dəlillərə istinad edilir. Şikayətin bu dəlilləri ilə əlaqədar ilk növbədə qeyd olunmalıdır ki, apellyasiya məhkəməsi iş üzrə mövqeyini, yəni Məhkum yuxarıda göstərilən maddələri ilə nəzərdə tutulmuş cinayətləri törətməsinə dair nəticəni işin hallarına və qanunun tələblərinə istinad edərək şərh etməklə əsaslandırmışdır. Apellyasiya məhkəməsinin hökmündə bununla əlaqədar aşağıdakılar göstərilmişdir: “...Məhkəmə kollegiyası qismən məhkəmə istintaqı aparmaqla cinayət işinin materiallarını, apelyasiya protesti və apelyasiya şikayətinin dəlillərini araşdırıb, dövlət ittihamçısının, zərərçəkmiş şəxslər X70 və X20 və müdafiəç inin çıxışlarını, baraət almış şəxs, zərərçəkmiş şəxs və şahid ifadələrini dinləyib hesab edir ki, apelyasiya protesti və apelyasiya şikayəti təmin olunmalı, birinci instansiya məhkəməsinin hökmü ləğv edilməli və Məhkum CM-nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələri ilə təqsirli bilinərək cəzalandırılmasına dair yeni hökm çıxarılmalıdır. Belə ki, birinci instansiya məhkəməsinin mübahisə olunan hökmündən görünür ki, məhkəmə ittiham tərəfindən təqdim olunmuş sübutlarla təqsirləndirilən Məhkumun niyyətinin aldatma yolu ilə zərərçəkmiş şəxslərə məxsus əmlakın əvəzsiz olaraq əldə etməsinin sübuta yetirilməməsi, istintaq orqanın sələmə pul verməklə qazanc əldə etməyə çalışan və işin nəticəsiylə bilavasitə maraqlı olan şəxslərin inandırıcı olmayan, doğruluğu təsdiq olunmayan və ziddiyyətli olan şübhəli i fadələrini əsassız olaraq ittihamı təsdiq edən sübut kimi qəbul etməsi, Məhkumun uğursuz kommersiya fəaliyyəti və iflasa uğrama səbəbindən borclarını qaytara bilməməsi məsələlərinə qiymət verməməsi, bu cür hallarda kreditor və borclunun qarşılıqlı münasibətlərinin mülki qanunvericilik əsasında tənzim edilməli olması barədə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun qərarının tələblərini nəzərə almaması və həmin əsaslarla da Məhkum əməlində CM- nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələri ilə müəyyən olunmuş cinayət tərkibinin olmaması və sonuncuya həmin maddələrlə bəraət verilməsinə dair yekun nəticəyə gəlmişdir. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin təqsirləndirilən şəxs Məhkum CM-nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələri ilə ilə bəraət verilməsinə dair gəldiyi qənaəti ilə razılaşmır və hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi sübutları CPM-nin 143-146-cı maddələrinin tələblərinə müvafiq olaraq tədqiq etməmiş, iş üzrə müəyyən olunmuş faktiki hallar düzgün qiymətləndirilməmiş və bunun da nəticəsində əsassız olaraq bəraət hökmü çıxarılmışdır. Belə ki, apelyasiya məhkəmə baxışında bəraət almış şəxs Məhkum ona qarşı CM-nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələri ilə irəli sürülmüş ittihamla özünü təqsirli bilməyərək birinci instansiya məhkəmə istintaqında verdiyi ifadəsinə uyğun ifadə vermişdir. Məhkəmə kollegiyası bəraət almış şəxsin birinci və apelyasiya məhkəmə baxışında verdiyi ifadələrinin lisenziya əsasında qızıl ziynət əşyalarının ticarətilə məşğul olması, X29, X7, X10, X27 və X4 2012-2014-cü illərdə qızıl əşyalarının ticarəti ilə əlaqədar pula ehtiyacı olduğu vaxtlarda ayı 10 faizlə sələmə borc aldığı şəxslər kimi tanıması, X15 və X14 isə heç vaxt tanımamış və onlardan ümumiyyətlə pul almaması, X29, X7, X10, X27 və X4 heç vaxt Türkiyədən qızıl əşyaları gətirmək adı ilə pul almaması və onları aldadaraq pullarını alıb ələ keçirməməsi, 20132014-cü illərdə X29, X7 və X10 aylıq 10 faiz sələmlə müxtəlif məbləğlərdə borc pul alması, onlara aldığından bir neçə dəfə artıq pul qaytarsa da, həmin şəxslərin ona əlavə faizlər hesablayaraq ondan 150 min manatdan artıq pul və qızıl əşyaları aıb onu iflasa uğratması, aldığı bütün pulları ehtiyacı olduğu üçün X7dən alması, zərərçəkmiş kimi tanınmış şəxslərə faizlə aldığı pulun bir qismini onlara qızıl-zinət əşyaları verməklə qaytarması və həmin əsaslarla da özünü CM-nin 178.2.2 və 178.2.4- cü maddələri ilə təqsirli bi lməməsinə dair dəlillərinə qiymət verərək hesab edir ki, həmin dəlillər aşğıda qeyd olunan sübutlarla təkzib olunur və həmin sübutlarla sonuncunun CM-nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələri ilə müəyyən olunmuş cinayət əməlini törətməsi tam sübuta yetilir. İş materiallarında olan 20 mart 2014-cü il tarixli qəbzdən görünür ki, Məhkum həmin tarixdə X17 Türkiyə Respublikasından ağ qızıldan olan kolye dəstinin alıb gətirəcəyinə görə 4000 manat pul aldığını, pulu alarkən X7 bacısı və gəlinləri X1 də orada olduğunu göstərmiş və ağ qızıldan olan kolye dəstini bir həftə müddətində alaraq Sahibəyə verəcəyi barədə öhdəlik götürmüşdür. İş materiallarında olan 05 aprel 2014-cü il tarixli qəbzdən görünür ki, Məhkum həmin tarixdə X31 Türkiyə Respublikasından qızıl-zinət əşyaları alıb gətirəcəyinə görə 3500 m anat pul aldığı pulu alarkən X29 yoldaşı və qonşusu X17 da orada olduğunu göstərmiş və qızıl-zinət əşyalarını bir həftə müddətində alaraq X29a verəcəyi barədə öhdəlik götürmüşdür. İş materiallarında olan “xxxx” ASC-nin Bərdə filialından alınmış orderdən görünür ki, X4 19 may 2014-cü il tarixdə “xxxx” ASC-nin Bərdə filialı vasitəsilə 4000(dörd min) ABŞ dolları məbləğində pul göndərmişdir. Məhkəmə kollegiyası şahid X7 birinci instansiya və apelyasiya məhkəmə baxışı zamanı verdiyi ifadələrində ibtidai istintaq zamanı, cinayət işinin materiallarının 1-ci cildinin 113-cü səhifəsində yazılmış ifadələri verməməsi, ibtidai istintaq orqanı tərəfindən ifadələri təhrif olunması, həmin ifadələrin sonunda adının qarşısında qeyd olunan imzanın ona məxsus olmaması, həmin ifadəni imzalamaması, X4 əleyhinə ifadə verməyini ona X29 və Sahibənin məcbur etməsi barədə göstərdiklərini aşağıda qeyd olunanlara görə əsassız sayır. Belə ki, şahid X7 yuxarıda göstərdiklərinin müəyyən edilməsi üçün dövlət ittihamçısının vəsatəti təmin olunaraq 26 iyul 2018-ci il tarixli qərarla cinayət işi üzrə məhkəmə xətşünaslıq ekspertizası təyin edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Ekspertiza Mərkəzindən daxil olmuş 20423 nömrəli 20 avqust 2018-ci il tarixli ekspertiza rəyi ilə müəyyən olunmuşdur ki, “Cinayət işinin materiallarının 1-ci cildinin 113-cü səhifəsində olan 22 fevral 2015-cı il tarixli Şahidi dindirmə protokolunun üz tərəfində olan “imza” qrafasındakı imza və arxa tərəfində “X7” ad və soyadından əvvəl yerləşən imza - X23 tərəfindən icra olunmuşdur”. Məhkəmə kollegiyası yuxarıda qeyd olu nanlara əsasən şahid X7 apelyasiya məhkəmə baxışı zamanı verdiyi ifadəsini iş üzrə obyektiv həqiqəti özündə əks etdirməyən qeyri səmimi ifadə kimi və eyni zamanda onun ibtidai istintaq zamanı verdiyi ifadəsini iş üzrə mötəbər sübut kimi qəbul etmişdir. Məhkəmə kollegiyası yuxarıda qeyd olunan sübutlara qiymət verərək hesab edir ki, Məhkum CM-nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələri ilə müəyyən edilmiş cinayət əməlini, yəni tamah niyyəti ilə özgə əmlakını qanunsuz və əvəzsiz olaraq ələ keçirmək məqsədilə 20 mart 2014-cü il tarixdə gündüz saatlarında götürdüyü öhdəliyini yerinə yetirmək niyyətinin əvvəlcədən olmadığını bildiyi halda, Ağcabədi şəhəri, Ş.Qurbanov küçəsi ev 7-də yaşayan X20 4.000 manat pulunu sonuncunun yaşadığı evində alaraq, Türkiyə Respublikasından daha ucuz qiymətə qızıl-zinət ə şyalarını bir həftə müddətində gətirəcəyi barədə öhdəlik götürməsi, lakin verdiyi vədinəəməl etməyərək etibardan sui-istifadə edib aldatma yolu ilə həmin pul vəsaitini ələ keçirərək X28 cəmi 4.000 manat məbləğində maddi ziyan vurmaqla, təkrarən, tamah niyyəti ilə özgə əmlakını qanunsuz və əvəzsiz olaraq ələ keçirmək məqsədilə 05 aprel 2014-cü il tarixdə gündüz saatlarında götürdüyü öhdəliyini yerinə yetirmək niyyətinin əvvəlcədən olmadığını bildiyi halda, Ağcabədi rayonu Avşar kənd sakini X38 3.500 manat pulunu sonuncunun Ağcabədi rayonu, Avşar kəndində yerləşən evində alaraq, Türkiyə Respublikasından daha ucuz qiymətə qızıl-zinət əşyalarını bir həftə müddətində gətirəcəyi barədə öhdəlik götürməsi, lakin verdiyi vədinə əmə! etməyərək etibardan sun istifadə edib aldatma yolu ilə həmin pul v əsaitini ələ keçirərək X48 cəmi 3.500 manat məbləğində maddi ziyan vurmaqla, təkrarən, tamah niyyəti ilə özgə əmlakını qanunsuz və əvəzsiz olaraq ələ keçirmək məqsədilə 2014cü ilin aprel ayının əvvəllərində gündüz saatlarında götürdüyü öhdəliyini yerinə yetirmək niyyətinin əvvəlcədən olmadığını bildiyi halda, Ağcabədi rayonu Avşar kənd sakini X10 5.000 manat pulunu sonuncunun Ağcabədi rayonu,, Avşar kəndində yerləşən evində alaraq, Türkiyə Respublikasından daha ucuz qiymətə qızıl- zinət əşyalarını 10 gün müddətində gətirəcəyi barədə öhdəlik götürməsi, lakin verdiyi vədinə əməl etməyərək etibardan sui-istifadə edib aldatma yolu ilə həmin pul vəsaitini ələ keçirərək X13 cəmi 5000 manat məbləğində maddi ziyan vurmaqla, təkrarən, tamah nivvəti ilə özaə əmlak'mı qanunsuz və əvəzsiz olaraq ələ keçirmək məqsədilə 2014-cü ilin aprel ayının əvvəllərində gündüz saatların götürdüyü öhdəliyini yerinə yetirmək niyyətinin əvvəlcədən olmadığını bildiyi halda Ağcabədi rayonu Avşar kənd sakini X10 4.000 manat pulunu Ağcabədi şəhərində alaraq, Türkiyə Respublikasından daha ucuz qiymətə qızıl- zinət əşyalarını 10 gün müddətində gətirəcəyi barədə öhdəlik götürməsi, lakin verdiyi vədinə əməl etməyərək etibardan sui-istifadə edib aldatma yolu ilə həmin pul vəsaitini ələ keçirərək X13 cəmi 4.000 manat məbləğində maddi ziyan vurmaqla, bundan başqa, onun tamah niyyəti ilə özgə əmlakını qanunsuz və əvəzsiz olaraq ələ keçirmək məqsədilə 2014-cü ilin iyun ayının əvvəllərində gündüz saatlarında götürdüyü öhdəliyini yerinə yetirmək niyyətinin əvvəlcədən olmadığını bildiyi halda, Ağcabədi şəhəri, ünvan 2 ünvanında yaşayan X16 2700 manat pulunu Ağcabədi şəhəri, ünvan 3 ünvanında yaşayan X20 evində alaraq, Türkiyə Respublikasından daha ucuz qiymətə qızıl-zinət əşyalarını bir həftə müddətində gətirəcəyi barədə öhdəlik götürməsi, lakin verdiyi vədinə əməl etməyərək etibardan suiistifadə edib aldatma yolu ilə həmin pul vəsaitini ələ keçirərək X21 cəmi 2.700 manat məbləğində maddi ziyan vurmaqla, təkrarən, tamah niyyəti ilə özgə əmlakını qanunsuz və əvəzsiz olaraq ələ keçirmək məqsədilə 15 avqust 2014-cü ıl tarixdə gündüz saatlarında götürdüyü öhdəliyini yerinə yetirmək niyyətinin əvvəlcədən olmadığını bildiyi halda, Ağcabədi rayonu, Avşar kənd sakini X15 7.500 manat pulunu Ağcabədi şəhəri, H.Hacıyev küçəsində yerləşən mərkəzi bazarda alaraq, Türkiyə Respublikasından daha ucuz qiymətə qızıl-z inət əşyalarını 20 gün müddətində gətirəcəyi barədə öhdəlik götürməsi, lakin verdiyi vədinə əməl etməyərək etibardan sui-istifadə edib aldatma yolu ilə həmin pul vəsaitini ələ keçirərək X24 cəmi 7.500 manat məbləğində xeyli miqdarda maddi ziyan vurmaqla, təkrarən, tamah niyyəti ilə özgə əmlakını qanunsuz və əvəzsiz olaraq ələ keçirmək məqsədilə 16 sentyabr 2014-cü il tarixdə gündüz saatlarında götürdüyü öhdəliyini yerinə yetirmək niyyətinin əvvəlcədən olmadığını bildiyi halda, Ağcabədi şəhəri, ünvan 2 ünvanında X29 5.000 manat pulunu Ağcabədi şəhəri, ünvan 3 ünvanında yaşayan X20 evində alaraq, Türkiyə Respublikasından daha ucuz qiymətə qızıl-zinət əşyalarını 10 gün müddətində gətirəcəyi barədə öhdəlik götürməsi, lakin verdiyi vədinə əməl etməyərək etibardan sui-istifadə edib aldatma yolu ilə həmin pul vəsaitini ələ keçirərək X39 cəmi 5.000 manat məbləğində maddi ziyan vurmaqla və təkrarənən tamah niyyəti ilə özgə əmlakını qanunsuz və əvəzsiz olaraq ələ keçirmək məqsədilə 19 may 2014-cü il tarixdə gündüz saatlarında götürdüyü öhdəliyini yerinə yetirmək niyyətinin əvvəlcədən olmadığını bildiyi halda, Bakı şəhəri ünvan 4 ünvanında kirayədə yaşayan X40 3.137,6 manat (4.000 ABŞ dolları) pulunu “xxxx” vasitəsilə Bərdə şəhərinə köçürülməsinə nail olaraq, Türkiyə Respublikasından daha ucuz qiymətə qızıl- zinət əşyalarını 10 gün müddətində gətirəcəyi barədə öhdəlik götürməsi, lakin verdiyi vədinə əməl etməyərək etibardan sui-istifadə edib aldatma yolu ilə həmin pul vəsaitini ələ keçirərək X49 cəmi 3.137,6 manat (4.000 ABŞ dolları) məbləğində maddi ziyan vurmaqla dələduzluq etməsi s übuta yetirilir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi bəraət hökmü çıxararkən Məhkum yuxarıda qeyd olunan ziddiyyətli ifadəsini əsas götürsə də, elə həmin hökmdə olan çoxsaylı, hökmün qanuniliyinə və əsaslılığına təsir göstərə biləcək xüsusatları araşdırmadan, baş vermiş hadisədə cinayət hadisəsi olmaması, habelə Məhkum əməlində cinayət tərkibi jnüəyyən edilməməsi qənaətinə gəlmiş, şübhəli sübutlara əsaslanmaqla bəraət hökmü çıxartmışdır. Belə ki, birinci instansiya məhkəməsinin hökmündən görünür ki, məhkəmə baraət hökmü çıxarırkən iş üzrə ibtidai istintaq dövründəki ifadələrində təqsirləndirilən şəxs Məhkum ifadəsində göstərdiyi halları tam təkzib edən ittiham orqanın təqdim etdiyi 7 nəfər zərərçəkmiş şəxs və onların ifadələrini təsdiq etmiş şahidlər X43, X32, X 62, X74, X51, X52, X33, X44, X18, X53, X11, X8, X60 və X63 məhkəmə baxışında dindirilməmiş, habelə həmin sübutlar məhkəmə baxışında tədqiq olunmamışdır. Halbuki iş materiallarından görünür ki, iş üzrə cinayət-prosessual qanunvericilikdə müəyyən edilmiş əsaslarla və qaydada tanınmış və dindirilmiş yeddi nəfər zərərçəkmiş şəxslər ibtidai istintaqda və məhkəmə baxışında təqsirləndirilən şəxs Məhkum dələduzluq əməlləri barədə ardıcıl və ətraflı ifadələr vermiş, ifadələrində göstərdiklərinin təsdiqi kimi yuxarıda qeyd olunan şahidlərə istinad olunsada, məhkəmə həmin sübutların tədqiqindən nəyə görə imtina etdiyini və yaxud həmin sübutların qeyri mötəbərliliyini əsaslandırmamışdır. İş materiallarından isə görünür ki, təqsirləndirilən şəxs Məhkum özü X31 Türkiyə Respublikasından qızıl-zinət əşy aları alıb gətirəcəyinə görə 3500 manat pul alarkən X29 yoldaşı və qonşusu X19, X17 Türkiyə Respublikasından ağ qızıldan olan kolye dəstinin alıb gətirəcəyinə görə 4000 manat pul alarkən Sahibənin bacısı və gəlinləri X21 də orada olduqlarını etiraf etmişdir ki, bu halda qeyd olunan şahidlərin hadisəni bilavasitə görən və qavrayan şəxslər kimi dindirilmələrini və yaxud onların ibtidai istintaq zamanı vermiş olduqları ifadələrinin tədqiq olunmasını zəruri etdiyi halda, birinci instansiya məhkəməsi həmin sübutları tədqiq etməmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin hökmündən görünür ki, məhkəmə Məhkum CM-nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələri ilə bəraət verilməsi barədə qənətə gələrkən ona istinad etmişdir ki, Ağcabədi rayon istintaq şöbəsinin baş müstəntiqi Y.İsgəndərovun iş üzrə icraata xitam v erilməsi barədə 30 dekabr 2015-ci il tarixli qərarında iş üzrə toplanmış sübutlar müqayisəli şəkildə tam, hərtərəfli və obyektiv təhlil olunmuş, təqsirləndirilən şəxsin yuxarıda sadalanan şəxsləri aldadaraq pullarını ələ keçirməsi faktı öz təsdiqini tapmamış, tərəflər arasında olan mübahisənin borcvə faiz pulları ilə əlaqədar olması və mülki xarakter daşıması qeyd olunmuş, Məhkum barəsində iş üzrə icraata xitam verilməklə, onun barəsində bilə-bilə yalan xəbərçilik etmiş həmin zərərçəkmiş şəxslər barəsində, azyaşlı x30 girov götürərək qanunsuz şəkildə azadlıqdan məhrum etmiş X4 barəsində, habelə, təqsirləndirilən Məhkum iştirakı olmadan onun pul alması bardə qəbzdə imzasını təsdiq etməklə vəzifə saxtakarlığına yol vermiş notarius X42 barəsində cinayət işi ayrılaraq aidiyyəti üzrə göndərilmi şdir. Məhkəmə kollegiyası aşağıda qeyd olunanlara görə birinci instansiya məhkəməsinin yuxarıda qeyd olunan qərara istinad etməklə Məhkum CM- nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələri ilə müəyyən olunmuş cinayət əməlini törətməməsi, onun niyyətinin zərərçəkmiş şəxsləri aldadaraq əmlaklarını ələ keçirmək olmaması barədə qənaətini əsassız sayır. Belə ki, iş materiallarından görünür ki, cinayət işi Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğu tərəfindən öyrənilərkən müstəntiq Yaşar İsgəndərov tərəfindən qəbul edilmiş 30 dekabr 2015-ci il tarixli qərar əsassız olduğu üçün Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun birinci müavini Rüstəm Usubovun 15 fevral 2015-ci il tarixli qərarı ilə ləğv edilmiş və iş üzrə əlavə istintaq aparılması üçün Ağcabədi rayon PŞ-nə göndərilmişdir ki, bu isə birinci instansiya m əhkəməsinin ləğv olunmuş qərarla müəyyən olunmuş halları hazırkı iş üzrə preyudisial qüvvəyə malik hallar kimi qəbul etməsinin əsassızlığını təsdiq etmiş olur. Belə ki, CPM-nin 142.1 -ci maddəsinə əsasən cinayət təqibi üzrə məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmü cinayət təqibi üzrə icraatda həm müəyyən olunmuş hallara, həm də onların hüquqi qiymətinə görə təhqiqatçı, müstəntiq, prokuror və ya məhkəmə üçün məcburidir. Məhkəmə kollegiyası aşağıda qeyd olunanlara görə birinci instansiya məhkəməsinin iş materiallarında olan qətnamələrlə zərərçəkmiş şəxs kimi tanınmış X4 və X29 faizlə pul verməklə qanunsuz sahibkarlıq fəaliyyətilə məşğul olmalarını təsdiq olunması, qətnamələrlə X4 və X29 sələmlə pul vermək kimi qanunsuz sahibkarlıq fəaliyyətilə məşğul olmaları, borc verdikləri şəxslər sələmi öd əmədikləri üçün mülki mühakimə icraatı qaydasında məhkəmədə iddia qaldıraraq pulun məhkəmə qaydasında alınmasına nail olmaları, analoji halın Məhkum qarşı da baş verməsi, Məhkummn zərərçəkmiş şəxslərlə irəlicədən razılaşaraq sahibkarlıq fəaliyyətində istifadə etmək üçün onlardan müxtəlif məbləğlərdə borc pul götürməsi və ayı 10 faiz sələm ödəməyi öhdəsinə götürməsi, aldığı borcları qaytarması, lakin sələm faizlərinin çoxluğu və uğursuz kommersiya fəaliyyəti nəticəsində iflasa uğrayaraq sahibkarlıq fəaliyyətini dayandırmağa məcbur olması və həmin əsaslarla da təqsirləndirilən şəxs S.Məmmədovanın niyyətinin vətəndaşların əmlakının əvəzsiz və qanunsuz olaraq öz mülkiyyətinə keçirilməsinə deyil, müəyyən pul ödəməklə (faiz pulu) borc üzrə müqavilə öhdəliyinin yerinə yetirilməsinə yönəlməsi, yən in sonuncunun əməlində CM-nin 178.2.2 və 178.2.4-cü mddələri ilə müəyyən olunmuş cinayət əməlnin tərkib əlamətlərinin olmaması barədə qənaəti ilə razılaşmır. Belə ki, iş materiallarında olan məhkəmə qətnamələrindən görünür ki, həmin qətnamələr zərərçəkmiş şəxslər X4 və X29 borc verdikləri pula dair mübahisələr üzrə çıxarılmış, həmin qətnamələrdə sonuncuların faizlə kiməsə pul vermələrinə dair hər hansı bir qeyd öz əkisini tapmamışdır. Digər tərəfdən birinci instansiya məhkəməsinin yuxarıda qeyd olunan hökmündən görünür ki, məhkəmə təqsirləndirilən şəxs Məhkummn zərərçəkmiş şəxslərdən pul almasını qəbul etsə də, həmin pulun fazilə alınması və Məhkum tərəfindən qaytarılmasına istina edərək, sonuncunun niyyətinin zərərçəkmiş şəxslərin əmlakının əvəzsiz və qanunsuz olaraq öz mülkiyyətinə keç irilməsinə deyil, müəyyən pul ödəməklə (faiz pulu) borc üzrə müqavilə öhdəliyinin yerinə yetirilməsinə yönəlməsi kimi qiymətləndirmişdir. Məhkəmə kollegiyası iş materiallarında zərərçəkmiş şəxslərlə Məhkum arasında yazılı və yaxud şifahi borc müqaviləsi olmasını təsdiq edən hər hansı bır mötəbər sənədin olmamasına, əksinə iş materiallarında olan qəbzlər, bank məxaric orderi və şahid ifadələri ilə Məhkummn zərərçəkmiş şəxslərdən qızıl-zinət əşyaları alınması üçün pul almasının, yəni pulu onlara qızıl-zinət əşyaları almasına görə üzərində götürdüyü öhdəliyə görə almasının təsdiq olunmasına, habelə təqsirləndirilən şəxsin zərərçəkmiş şəxlərdən aldığı pulları qaytarması və yaxud aldığı pulun müqabilində üzərinə götürdüyü öhdəliyi yerinə yetirərək qızıl-zinət əşyaların zərərçəkmiş şəxslərə təhv il verməsini təsdiq edən hər hansı bir rəsmi sənədə istinad edə bilməməsinə görə hesab edir ki, təqsirləndirilən şəxsin niyyəti müəyyən pul ödəməklə (faiz pulu) borc üzrə müqavilə öhdəliyinin yerinə yetirilməsinə yönəlməsi kımı deyil, zərərçəkmiş şəxslərin əmlakının əvəzsiz və qanunsuz olaraq öz mülkiyyətinə keçirilməsi kimi qiymətləndirilməlidir. Birinci instansiya məhkəməsinin hökmündən görünür ki, məhkəmənin təqsirləndirilən şəxs Məhkum bəraət verilməsinin əsası kimi qəbul etdiyi sübutlardan biri də məhkəmə-fonoskopik ekspertizasının 02 iyul 2015-ci il tarixli 7425 nömrəli rəyi olmuş və məhkəmə hesab etmişdir ki, həmin rəylə zərərçəkmiş şəxslərin təqsirləndirilən şəxs Məhkum faizlə pul veməsi və zərərçəkmiş şəxslərin qanunsuz sahibkarlıqla məşğul olması təsdiq olunmuşdur və ona gərə də təqsirləndirilən şəxsin niyyəti zərərçəkmiş şəxslərin əmlakının əvəzsiz və qanunsuz olaraq öz mülkiyyətinə keçirilməsinə deyil, müəyyən pul ödəməklə (faiz pulu) borc üzrə müqavilə öhdəliyinin yerinə yetirilməsinə yönəlmişdir. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin yuxarıda qeyd olunan qənaəti ilə razılaşmır və hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi yuxarıda qeyd olunan hallara CM-nin 178-ci maddəsinin dispozisiyasının əlamətlərinə uyğun qiymət verməmiş, təqsirləndirilən şəxsin fazilə zərərçəkmiş şəxslərdən pul alması qəbul ediləsə belə (halbuki birinci instansiya məhkəməsinin istinad etdiyi təqsirləndirilən şəxsin özünün, sonuncunun anası X25, atası X34, qızı - azyaşlı X54, bacıları X9, X12, X2, qonşuları X45 və X5 ifadələri istisna olmaqla, iş materiallarında Məhkum zərə rçəkmiş şəxlərdən faizlə borc alması və aldığı pulu qaytarmasını təsdiq edən hər gansı bir sübut müəyyən edilməmişdr), Məhkum aldığı pulları qaytarmaq niyyətinin olması istiqamətində hər hansı bir araşdırma aparmamış, iş materiallarında Məhkum zərərçəkmiş şəxslərə hər hansı bir məbləğdə pulu qaytarmasını təsdiq edən hər hansı bir mötəbər məlumatın olmamasını nəzərə almamışdır. Məhkəmə kolegiyası bu qənaətə gələrkən həm də onu əsas tutur ki, Məhkum zərərçəkmiş şəxslərə aldığı pulu qaytardığı halda onlardan bu barədə yazılı sənəd tələb edə bilərdi və yaxud zərərçəkmiş şəxslər X4 və X29 aldığı pula dair verdiyi qəbzlər geri tələb edərdi ki, iş materiallarında belə bır məlumat müəyyən olunmamışdır. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin yuxarıda qeyd olunan nəticəsi iş üzrə müəyyən olunmuş faktiki hallara uyğun olmamış, birinci instansiya məhkəməsinin hökmündə şərh edilmiş hallarla gəldiyi nəticələr arasında əhəmiyyətli ziddiyyətlər olmuşdur. Belə ki, CM-nin 178-ci maddəsinin dispozisiyasına görə etibardan sui-istifadə və ya aldatma yolu ilə özgə əmlakını ələ keçirmə və ya əmlak hüquqlarını əldə etmə dələduzluq cinayətinin tərkibini yaradır. “Dələduzluq cinayətlərinə dair işlər üzrə məhkəmə təcrübəsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 11 iyun 2015-cı il tarixli 7 nömrəli qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin İX bölməsinin iyirmi üçüncü fəslində nəzərdə tutulmuş başqa talama cinayətlərindən fərqli olaraq dələduzluq cinayəti aldatma və ya etibardan sui-istifadə etmə yolu ilə törədilir və əml ak sahibi öz əmlakını və ya ona olan hüququnu başqa şəxslərə yalan vədlərin təsiri altında könüllü surətdə verir. Törədilmiş əməl o halda CM-nin 178-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş dələduzluq, yəni etibardan sui-istifadə və ya aldatma yolu ilə özgə əmlakını ələ keçirmə və ya əmlak hüquqlarını əldə etmə hesab edilir ki, şəxsin niyyəti əmlakı ələ keçirərkən və ya əmlak hüquqları əldə edərkən hər hansı öhdəliyin yerinə yetirilməsinə deyil, özgənin əmlakının əvəzsiz və qanunsuz olaraq öz mülkiyyətinə keçirilməsinə, yaxud da əmlak hüquqlarının əldə edilməsinə yönəlmiş olsun. Dələduzluq cinayəti CM-nin 2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş vəzifələrdən biri olan mülkiyyəti cinayətkar qəsddən qorumaq məqsədilə qanunverici orqan tərəfindən kriminallaşdınlaraq CM-nin "mülkiyyət əleyhinə olan cinayətlər" fəslində yerləşdirilmişdir Dələduzluq cinayəti talama cinayətləri kateqoriyasına daxil olmaqla təqsirkar tərəfindən özgə əmlakını tamah məqsədilə, hüquqazidd formada, əvəzsiz və qanunsuz olaraq aldatma və ya etibardan sui-istifadə etməklə özünün və başqa şəxsin xeyrinə götürülməsindən və ələ keçirilməsindən ibarətdir. CM nin 3-cü maddəsinə əsasən, yalnız bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş cinayət tərkibinin bütün əlamətlərinin mövcud olduğu əməlin (hərəkət və ya hərəkətsizliyin) törədilməsi cinayət məsuliyyəti yaradır Cinayət hüququ nəzəriyəsinə görə cinayət tərkibi ictimai təhlükəli əməli cinayət kimi xarakterizə edən cinayət qanununda göstərilən obyektiv(obyekt və obyektiv tərəf) və subyektiv(subyekt və subyektiv tərəf) elementlərin məcmusudur... və bu əlamətlər Cinayət Məcəlləsinin Xüsusi hissəsinin maddələrinin dispozisiyasında və ya həmin Məcəllənin ümumi hissəsinin normalarında öz əksini tapır, jfinayət Məcəlləsinin 178-cı maddəsinin mənasına görə, dələduzluq cinayətinin obyektiv " cəhəti mülkiyyət münasibətlərinə qəsddən ibarətdir. Belə ki, təqsirkar özgənin əmlakını ələ keçirir və ya əmlak hüquqlarını əldə edir. Yəni qanunverici bu cinayətin obyektiv cəhətini iki aktivhərəkətlə əlaqələndirmişdir: özgənin əmlakını ələ keçirmə və özgənin əmlak hüquqlar əldə etmə. Dələduzluq iki üsulla törədilir: etibardan sui-istifadə etmə və ya aldatma. Həmin qərarda məhkəmələrə tövsiyyə olunmuşdur ki, “Dələduzluq cinayətinin üsulu kimi aldatma dedikdə, özgə əmlakını (əmlak hüququnu) ələ keçirmək niyyətində olan şəxs tərəfindən bilə-bilə yalan, həqiqətə uyğun olmayan məlumatların veril məsi və ya həqiqi məlumatların gizlədilməsi, yaxud da əmlakın ələ keçirilməsinə yönəlmiş qəsdən törədilən başqa hərəkətlərin edilməsi (məsələn, əqdin predmeti olan saxta əşyaların və ya saxta sənədlərin təqdim edilməsi, onların əldə edilməsi, malların alınması zamanı aldadıcı üsullardan istifadə edilməsi və ya hesablaşma görüntüsünün yaradılması və sair) başa düşülür. Məhkəmələrə izah edilsin ki, şəxs əmlakı (əmlaka olan hüququ) əldə edərək onların verilməsinin şərtləri ilə bağlı öhdəlikləri yerinə yetirmək niyyətində olmadıqda və nəticədə zərər çəkmiş şəxsə maddi zərər vurulduqda onun əməli o halda dələduzluq kimi qiymətləndirilir ki, təqsirkarın özgə əmlakının talanmasına və ya əmlaka olan hüquqa yiyələnməsinə yönəlmiş niyyəti həmin əmlakı və ya əmlaka olan hüququ əldə edənədək yaranmış olsun. Şəxsin əmlakın ona verilməsi ilə bağlı öhdəlikləri yerinə yetirmək üçün əvvəlcədən real maliyyə imkanlarının, yaxud əmlakın idarə edilməsi üçün onun icazəsinin olmaması, əmlakı (əmlaka olan hüququ) əldə edərkən saxta sənədlərdən istifadə etməsi, başqa şəxslərə və ya kredit təşkilatlarına borcunun və ya girovda əmlakının olması haqda məlumatları gizlətməsi, əqdin bağlanması zamanı tərəflərdən biri kimi çıxış edən yalançı müəssisələr yaratması onun özgə əmlakının talanmasına yönəlmiş niyyətinin olmasına dəlalət edən hallar kimi çıxış edə bilər. Lakin bu halların da mövcud olması birmənalı olaraq şəxsin dələduzluq cinayətini törətməsi barədə nəticəyə gəlmək üçün əsas vermir və hər bir konkret işin hallarına əsaslanaraq təqsirkarın üzərinə götürdüyü öhdəlilkləri yerinə yetirmək niyyətin də olmaması müəyyən edilməlidir. Məhkəmələrin diqqəti dələduzluq cinayətinin həm mülkiyyət əleyhinə olan, həm də müəyyən əlamətlərinə görə dələduzluğa oxşar digər cinayətlərdən, habelə mülki münasibətlərdən irəli gələn mübahisələrdən fərqləndirilməsinin zəruriliyinə yönəlsin. İzah edilsin ki, oğurluqdan, soyğunçuluqdan və quldurluqdan fərqli olaraq dələduzluğun törədilməsi zamanı təqsirkar zərərçəkmişin əmlakını onun iradəsinə zidd olaraq hər hansı yolla (gizli şəkildə, zor tətbiq etməklə və zor tətbiq etmə hədəsi ilə) ələ keçirmir, həmin əmlak aldadılması və ya etibarından sui- istifadə edilməsi nəticəsində zərər çəkmiş şəxsin özü tərəfindən könüllü olaraq təqsirkara verilir. Dələduzluğun üsulu kimi etibardan sui-istifadə etmə dedikdə, əmlakı ələ keçirmək və ya əmlaka olan hüququ əldə e tmək məqsədi güdən şəxs tərəfindən əmlakın mülkiyyətçisi, bu əmlaka sahiblik edən və ya sərəncam vermək hüququ olan şəxslə yaranmış etibarlı münasibətlərdən istifadə olunması başa düşülür. Etibardan sui- istifadə etmə, həmçinin, təqsirkar şəxsin qulluq səlahiyyətlərinin həyata keçirilməsi, zərər çəkmiş şəxslə yaxın şəxsi və ya qohumluq münasibətlərinin olması ilə də əlaqədar ola bilər. Etibardan sui-istifadə etmə həm də təqsirkarın əvəzsiz olaraq özünün və ya üçüncü şəxslərin xeyrinə əmlakı və ya ona olan hüququ ələ keçirmək məqsədi ilə üzərinə götürdüyü hər hansı öhdəliyi yerinə yetirmək niyyətində olmadığı halda, məsələn, kredit müəssisələrindən müəyyən məbləğdə kredit və ya zərər çəkmiş şəxsdən borc alaraq bunları qaytarmaq məqsədi güdmədiyi, hər hansı işin görülməsi, xidmətlərin göstər ilməsi öhdəliyini üzərinə götürüb bunun üçün əvvəlcədən avans kimi müəyyən məbləğdə pul alaraq həmin işi görmədiyi (xidməti göstərmədiyi) və görmək (xidmət göstərmək) niyyətində olmadığı hallarda da baş verir”. Məhkəmə kollegiyası yuxarıda qeyd olunanlara görə apelyasiya protesti və zərərçəkmiş şəxslərin apelyasiya şikayətinin birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən təqsirləndirilən şəxs Məhkum əsassız bəraət verilməsinə dair dəlilləri ilə razılaşır və hesab edir ki, iş üzrə mövcud sübutlarla sonuncunun CM-nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələri ilə müəyyən edilmiş cinayət əməlini törətməsi və həmin əmələ görə təqsirli olması sübuta yetirilir və ona görə də o, həmin maddələrlə təqsirli bilinərək cəzalandırılmalıdır. Məhkəmə kollegiyası aşağıda qeyd olunanlara görə hesab edir ki, Məhkum qarşı i rəli sürülmüş ittihamdan zərərçəkmiş şəxslər X50, X70, X30, X39 xeyli miqdarda ziyan vurmaqla dələduzluq etməsi epizodu üzrə «xeyli miqdarda ziyan vurmaqla» müddəası xaric edilməlidir. Belə ki, CM-in 3-cü mədəsinə əsasən yalnız bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş cinayət tərkibinin bütün əlamətlərinin mövcud olduğu əməlin (hərəkət və ya hərəkətsizliyin) törədilməsi cinayət məsuliyyəti yaradır. Həmin Məcəllənin 5.1-ci maddəsinə əsasən əməlin (hərəkət və ya hərəkətsizliyin) cinayət sayılması və həmin əmələ görə cəza və digər cinayət-hüquqi xarakterli tədbirlər yalnız bu Məcəllə ilə müəyyən edilir. Həmin Məcəllənin 10.1-ci maddəsinə əsasən əməlin (hərəkət və ya hərəkətsizliyin) cinayət sayılması və həmin əmələ görə cəza, bu əməlin (hərəkət və ya hərəkətsizliyin) törədildiyi zaman qüvvədə olan cin ayət qanunu ilə müəyyən edilir. Törədildiyi zaman cinayət sayılmayan əmələ görə heç kəs cinayət məsuliyyətinə cəlb oluna və cəzalandırıla bilməz. İş materiallarından görünür ki, Məhkum qarşı CM-nin 178.2.4-cü maddəsi ilə irəli sürülmüş ittiham həmçinin ondan ibarət olmuşdur ki, o, X28 4.000 manat məbləğində xeyli miqdarda maddi ziyan vurmaqla, X48 3.500 manat məbləğində xeyli miqdarda maddi ziyan vurmaqla, X13 5000 manat və 4000 manat məbləğində xeyli miqdarda maddi ziyan vurmaqla və X39 5.000 manat məbləğində xeyli miqdarda maddi ziyan vurmaqla dələduzluq etmişdir. «Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinə dəyişikliklər edilməsi haqqında» 20 oktyabr 2017-il tarixli Qanununa əsasən CM-nin 177-ci mədəsinin Qeyd hissəsinin 1-ci bəndində bu Məcəllənin 177-182-ci,185-187-ci və 189-1cimad dələrində “xeyli miqdar” dedikdə, beş min manatdan yuxarı, lakin əlli min manatdan artıq olmayan məbləğ müəyyən edilmiş və həmin Qanunun 01 dekabr 2017-ci il tarixdən qüvvəyə minmişdir. CM-in 10.3-cü maddəsinə əsasən əməlin (hərəkət və ya hərəkətsizliyin) cinayət sayılmasını və bu əmələ görə cəzanı aradan qaldıran, cəzanı yüngülləşdirən, yaxud cinayət etmiş şəxsin vəziyyətini başqa cür yaxşılaşdıran cinayət qanununun geriyə qüvvəsi vardır, yəni həmin qanunun qüvvəyə minməsindən əvvəl müvafiq əməli (hərəkət və ya hərəkətsizliyi) törətmiş şəxslərə, habelə cəza çəkən, yaxud cəzasını çəkmiş, lakin məhkumluğu üstündən götürülməmiş və ya ödənilməmiş şəxslərə şamil edilir. Məhkəmə kollegiaysı həmçinin hesab edir ki, mülki iddialar təmin olunaraq Məhkum 4000 (dörd min) manat alınaraq X64ma, 3500 ( üç min beş yüz) manat alınaraq X48, 3137, 60 (üç min yüz otuz yeddi manat, 60 qəpik) manat alınaraq X55, 7500 (yeddi min beş yüz) manat alınaraq X24, 5000 (beş min) manat alınaraq X39 və 2700 (iki min yeddi yüz) manat alınaraq X26 verilməlidir….Məhkəmə kollegiyası təqsirləndirilən şəxs Məhkum cəza təyini məsələsini müzakirə edərək onun himayəsində bir yetkinlik yaşına çatmayan uşağının olmasını, yaşayış yeri üzrə müsbət xarakterizə olunmasını, “Hər iki süd vəzinin fibroz- kistos mastopatiyası” diaqnozu ilə mütəmadi müalicə qəbul etməsini CM-nin 59.2-ci maddəsinə əsasən cəzasını yüngülləşdirən hallar kimi və cəzasını ağırlaşdıran halların müəyyən edilməməsini nəzərə alır. Məhkəmə kollegiyası yuxarıda qeyd olunan cəzanı yüngülləşdirən halları, törədilmiş cinayətin xarakteri və ictimai təhl ükəlilik dərəcəsini, təyin olunan cəzanın təqsirləndirilən şəxsin islah olunmasına və ailəsinin həyat şəraitinə təsirini, habelə sosial ədalətin bərpası kimi halları nəzərə alaraq Məhkum CM-nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələri ilə 2 (iki) il müddətinə azadlğın məhdudlaşdırılması cəzasının təyin olunmasını məqsədə müvafiq sayır. Belə ki, CM-nin 8.1-ci maddəsinə əsasən cinayəti törətmiş şəxs haqqında tətbiq edilən cəza və ya cinayəthüquqi xarakterli tədbirlər ədalətli olmalıdır, yəni cinayətin xarakterinə və ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə, onun törədilməsi hallarına və cinayəti törətməkdə təqsirli bilinən şəxsin şəxsiyyətinə uyğun olmalıdır. Həmin Məcəllənin 41.2-ci maddəsinin məzmununa görə, cəza sosial ədalətin bərpası, məhkumun islah edilməsi və həm məhkumlar, həm də başqa şəxslər tərəfin dən yeni cinayətlərin törədilməsinin qarşısını almaq məqsədi ilə tətbiq edilir. Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə görə cinayət törətməkdə təqsirli bilinən şəxsə, bu Məcəllənin Ümumi hissəsinin müddəaları nəzərə alınmaqla Xüsusi hissəsinin müvafiq maddələrində nəzərdə tutulmuş hədlərdə ədalətli cəza təyin edilir. Həmin Məcəllənin 58.3-cü maddəsinə əsasən cəza təyin edilərkən cinayətin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsi, təqsirkarın şəxsiyyəti, o cümlədən cəzanı yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallar, habelə təyin olunmuş cəzanın şəxsin islah olunmasına və onun ailəsinin həyat şəraitinə təsiri nəzərə alınır....”. Göründüyü kimi, apellyasiya məhkəməsi Məhkum ibtidai istintaq orqanı tərəfindən verilmiş ittihamın təsdiq olunduğuna, onun təqsirli bilinməli olduğuna və əməlin tövsifinə dair gəldiyi nəticəni işin hallarına və qanunun tələblərinə, o cümlədən Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenum Qərarına istinad edərək şərh etməklə əsaslandırmışdır. Apellyasiya məhkəməsinin gəldiyi bu nəticə işin faktiki hallarına, qanunun tələblərinə uyğun olduğu üçün məhkəmə kollegiyası da onunla razılaşır və qeyd edir ki, kassasiya şikayətinin heç bir dəlili yuxarıda göstərilən nəticənin qanuniliyini şübhə altına almağa əsas vermir. Yuxarıda göstərildiyi kimi, kassasiya şikayətində Məhkum bəraət verilməli olduğu iddia edilir. Azərbaycan Respublikası CPM-nin 42.1-ci maddəsinə görə məhkəmə baxışı nəticəsində təqsirləndirilən şəxsə qarşı irəli sürülmüş cinayətin törədilməsində onun təqsirsizliyini təsdiq edən bəraət hökmü cinayət hadisəsi olmadıqda; ə məldə cinayət tərkibi olmadıqda; cinayətin törədilməsinə aidiyyəti olmadıqda; təqsirliliyi sübuta yetirilmədikdə çıxarılır. İş materiallarında olan, məhkəmədə qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada tədqiq edilmiş sübutların təhlili birmənalı olaraq göstərir ki, iş üzrə yuxarıda göstərilən normada sadalanmış hallar mövcud deyildir, şikayətdə də belə bir hala istinad edilməmişdir ki, həmin normada göstərilən (bəraət verilməsi üçün əsas ola bilən) hər hansı bir halın mövcud olması barədə fikir söyləməyə əsas versin. Şikayətdə sübutların tam həcmdə tədqiq olunmadığı və qiymətləndirilmədiyi iddia edilsə də, iş materiallarının təhlili göstərir ki, sübutlar ətraflı tədqiq edilmiş, onlarda olan məlumatlar təhlil olunmuş, apellyasiya məhkəməsi tərəfindən hansı sübutlara və hansı səbəblərdən üstünlük verd ikləri hökmdə göstərilmiş, bununla bağlı gəlinmiş nəticə ətraflı şərh edilməklə əsaslandırılmışdır. İş materiallarından həm də görünür ki, ittihamın sübut edilməsində aradan qaldırılmayan şübhə qalmamışdır, ittiham tam şəkildə sübuta yetirilmişdir. Məhkəmə kollegiyası belə qənaətə gələrkən Azərbaycan Respublikası CPM-nin 146.1-ci maddəsinin tələbinə əsaslanır. Həmin normada göstərilmişdir ki, cinayət təqibi üzrə toplanmış sübutların kifayət etməsi dedikdə, müəyyən edilməli hallar üzrə mümkün sübutların elə bir həcmi nəzərdə tutulur ki, onlar sübut etmə predmetinin müəyyən edilməsi üçün mötəbər və yekun nəticəyə gəlməyə imkan versin. Məhkəmə kollegiyası işdə olan sübutları bir daha təhlil edərək hesab edir ki, onlar Məhkum təqsirinin təsdiq edildiyi barədə yekun nəticəyə gəlməyə imkan ver ir. Cəza təyini məsələsi ilə əlaqədar məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, Məhkum cəza təyin edilərkən bu məsələnin həllinə təsir edə biləcək bütün hallar o, cümlədən onun törətdiyi cinayətin xarakteri və ictimai təhlükəlilik dərəcəsi, şəxsiyyəti, cəzanı yüngülləşdirən hallar, habelə təyin olunmuş cəzanın onun ailəsinə, həyat şəraitinə təsiri nəzərə alınmışdır. Məhkəmə kollegiyasının qənaətinə görə Məhkum islah olunması məqsədini və Azərbaycan Respublikası CPM-nin 41.2-ci maddəsində göstərilən digər məqsədləri təmin edə bilən ədalətli cəza təyin edilmişdir. Məhkəmə kollegiyası bunlara əsaslanaraq hesab edir ki, apellyasiya məhkəməsinin hökmünün ləğv edilməsinə və ya dəyişdirilməsinə əsas ola biləcək hallar (Azərbaycan Respublikası CPM-nin 416-cı maddəsində nəzərdə tutulan əsaslar) iş üzrə mö vcud deyildir, kassasiya şikayətinin dəlilləri isə əsassızdır. Odur ki, apellyasiya məhkəməsinin hökmü əsaslı olduğundan dəyişdirilmədən saxlanılmalı, kassasiya şikayəti isə təmin edilməməlidir. Şərh edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası CPM-nin 419.10.1-ci maddəsini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası QƏRARA ALDİ: Azərbaycan Respublikası CM-nin 178.2.2 və 178.2.4-cü maddələri ilə təqsirli bilinib məhkum olunmuş Məhkum barəsində Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət kollegiyasının 24 yanvar 2019-cu il tarixli hökmü dəyişdirilmədən saxlanılsın. Kassasiya şikayəti təmin edilməsin.