Şirvan Apellyasiya Məhkəməsi Qərar — İş №1(3-9)-262/2026

Azərbaycan Respublikası adından Qərar Şirvan şəhəri İş № 1(3-9)-262/2026 01.06.2026 ŞIRVAN APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Hakimlər Əliyev Əli Abdulla oğlunun sədrliyi, Bəhmənov Habil Xanoğlan oğlu və Həşimov Yaşar Xanoğlan oğlundan ibarət tərkibdə, Zeynallı Aslan Ismayıl oğlunun katibliyi, dövlət ittihamçısı - Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun Dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə idarəsinin Apellyasiya instansiyası məhkəmələrində dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə Şöbəsinin prokuroru X1, məhkum edilmiş şəxs təqsirləndirilən şəxs3 iştirakları ilə, MÜƏYYƏN E T D İ: Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin ## ###### 2020-ci il tarixli hökmü ilə təqsirləndirilən şəxs3 Azərbaycan Respublikası CM-in 32.5, 206.2, 228.4, 234.4.1, 234.4.3 və 32.3, 318.2-ci maddələri ilə nəzərdə tutulmuş cinayətlərin törədilməsində təqsirli bilinməklə ona CM-in 66.3-cü maddəsinə əsasən təyin olunan cəzaları qismən toplamaq yolu ilə cinayətlərin məcmusu üzrə qəti olaraq 09 (doqquz) il müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzası təyin edilmişdir. Mübahisələndirilən hökmdən məhkum edilmiş şəxs təqsirləndirilən şəxs3 apellyasiya şikayəti vermiş, eyni zamanda apellyasiya şikayətinin verilməsi müddətinin bərpasına dair vəsatətlə məhkəməyə müraciət etmişdir. Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, *(***)-***/**** saylı qərarı ilə Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin ## ###### 2020-ci il tarixli, *(***)-***/**** saylı hökmündən iş üzrə məhkum edilmiş şəxs təqsirləndirilən şəxs3 vermiş olduğu apellyasiya şikayətinin verilməsi müddətinin bərpasına dair vəsatəti təmin edilməmişdir. Həmin qərardan narazı qalan məhkum edilmiş şəxs apellyasiya şikayəti verərək, buraxılmış prosessual müddətin bərpa edilməsini xahiş etmişdir. Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, məhkum edilmiş şəxs səhhətində olan problemlər və hüquqi savadsızlığı səbəbindən hökm üzrə apellyasiya şikayəti vermədiyini, buna görə də prosessual müddətin üzrlü səbəbdən buraxılmış sayılmalı olduğunu bildirmişdir. Məhkəmə iclasında dövlət ittihamçısı Ilqar Əsədov apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini, Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin müvafiq qərarının dəyişdirilmədən saxlanılmasını bildirmiş, məhkum edilmiş şəxs təqsirləndirilən şəxs3 isə apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş etmişdir. Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası məhkum edilmiş şəxs təqsirləndirilən şəxs3 şikayətinin dəlillərini iş materialları əsasında yoxlayaraq hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən müddətin bərpasından imtina edilməsi barədə gəlinmiş nəticə işin faktiki hallarına və cinayət-prosessual qanunun tələblərinə uyğundur, aşağıdakılara əsasən şikayət təmin edilməməli, iş üzrə Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, *(***)-***/**** nömrəli qərarı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikası CPM-nin 384.2-ci maddəsinə görə, həbsdə saxlanılan məhkum tərəfindən ittiham hökmündən apellyasiya şikayəti hökmün və ya müvafiq qərarın surətinin ona verildiyi andan 20 (iyirmi) gün müddətində verilir. Həmin normanın məqsədi məhkumun hökmün məzmunu ilə faktiki tanış olduğu andan etibarən şikayət hüququndan real istifadə imkanını təmin etməkdir. CPM-nin 386-cı maddəsinin məzmununa görə, buraxılmış prosessual müddətin bərpası birmənalı xarakter daşımır; belə bərpa yalnız müddətin buraxılmasının şəxsin iradəsindən asılı olmayan, obyektiv və sübut olunmuş üzrlü səbəblərlə bağlı olduğu hallarda mümkündür. Buna görə də müddətin bərpasını tələb edən şəxs sadəcə müddəti buraxdığını göstərməklə kifayətlənməməli, həmin müddətdə şikayət verməsinə real maneə yaradan halları konkret sübutlarla əsaslandırmalıdır. Apellyasiya Məhkəməsində icraat zamanı müəyyən edildi ki, sözügedən hökmün surəti məhkum edilmiş şəxs təqsirləndirilən şəxs3 təqdim edilməsindən ötrü məhkəmə tərəfindən ##.##.2020-ci ildə saxlanıldığı istintaq təcridxanasına göndərilmiş, hökmün surəti isə təqsirləndirilən şəxs3 ##.##.2020-ci ildə çatdırılmışdır (bax: iş vərəqi, III cild, vərəq 158). Beləliklə, apellyasiya şikayətinin verilməsi üçün qanunla müəyyən edilmiş 20 günlük müddət ən geci ##.##.2020-ci il tarixdə başa çatmışdır. Buna baxmayaraq, məhkum edilmiş şəxs mübahisələndirilən hökmdən apellyasiya şikayətini yalnız ##.##.2026-cı ildə vermişdir. Başqa sözlə, şikayət qanunla müəyyən edilmiş müddətin başa çatmasından beş ildən artıq müddət keçdikdən sonra təqdim edilmişdir ki, bu da müddətin bərpası məsələsinin xüsusilə ciddi və sübuta əsaslanan yanaşma ilə qiymətləndirilməsini tələb edir. Kollegiya qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, CPM apellyasiya şikayətinin verilməsi üçün 20 günlük müddət müəyyən etməklə prosessual intizamı qorumağı, həmçinin işin səmərəli icraatını təmin etməyi hədəfləyir. Lakin bu müddət formal xarakter daşımır və şəxsin müdafiə və şikayət hüququnun reallaşdırılmasını məhdudlaşdırmaq üçün tətbiq oluna bilməz. Bu müddətin tətbiqində əsas prinsip ondan ibarətdir ki, tərəf öz şikayət hüququndan real və effektiv istifadə imkanı əldə etməlidir. Prosessual müddətlər məhkəmə müdafiəsi hüququnun həyata keçirilməsinin mühüm elementlərindən biri olmaqla yanaşı, hüquqi müəyyənlik və hüquqi sabitlik prinsiplərinin təmin edilməsinə xidmət edir. Prosessual qanunvericilikdə şikayət vermə müddətlərinin müəyyən edilməsində məqsəd məhkəmə aktlarının qeyri-müəyyən müddət ərzində mübahisələndirilməsinin qarşısını almaq, hüquq münasibətlərində sabitliyi təmin etmək və məhkəmə qərarlarının yekunluğunu qorumaqdan ibarətdir. Buna görə də ötürülmüş prosessual müddətin bərpası yalnız obyektiv, qarşısıalınmaz və şəxsin iradəsindən asılı olmayan səbəblər mövcud olduqda mümkün hesab edilə bilər. Hazırkı işdə isə hökmün surəti məhkuma rəsmi qaydada vaxtında çatdırılmış, onun həmin vaxtdan etibarən apellyasiya hüququnun mövcud olduğu aydın olmuşdur. Şikayətçi bu hüququn həyata keçirilməsinə 2020ci ilin noyabr-dekabr aylarında, yaxud sonrakı illər ərzində mane olan konkret və davamlı halı sübut edən hər hansı mötəbər sənəd təqdim etməmişdir. Bu nöqteyi-nəzərdən hazırkı işdə məhkum edilmiş şəxs hökmdən savadsızlığı və səhhətində yaranan narahatlıqla bağlı şikayət verməməsini əsas gətirsə də, onun şikayət vermək hüququndan istifadə etməsinə obyektiv maneə yaranması təsdiq olunmur. Belə ki, şəxsin səhhətində müəyyən narahatlığın mövcud olması yalnız o halda müddətin bərpası üçün əsas sayıla bilər ki, həmin halın şəxsi prosessual hərəkətləri həyata keçirmək imkanından faktiki olaraq məhrum etdiyi mötəbər sübutlarla təsdiq olunsun. Xəstəlik və ya səhhət problemi müddətin bərpası üçün müstəqil və birbaşa əsas deyil; bu hal şikayət vermə müddəti ilə birbaşa əlaqədə olmalı və məhz həmin dövrdə şəxsin ərizə, şikayət və ya nümayəndə vasitəsilə müraciət etmək imkanını aradan qaldırmalıdır. Təqdim edilmiş izahatlardan və iş materiallarından isə şikayət vermə müddəti ərzində ərizəçinin tam fəaliyyət qabiliyyətsiz vəziyyətdə olması, hüquqlarını şəxsən və ya nümayəndə vasitəsilə həyata keçirmək imkanından məhrum qalması müəyyən edilmir. Müddətin ötürülməsi ilə göstərilən sağlamlıq vəziyyəti arasında birbaşa səbəbli əlaqə sübuta yetirilməmişdir. Kollegiya əlavə olaraq qeyd edir ki, məhkum edilmiş şəxsin cəzaçəkmə müəssisəsində və ya istintaq təcridxanasında saxlanılması özü-özlüyündə onun apellyasiya şikayəti vermək imkanını aradan qaldıran hal kimi qəbul edilə bilməz. Belə şəxslər müraciətlərini saxlanıldıqları müəssisənin müdiriyyəti vasitəsilə göndərə, hüquqi yardım almaq üçün müdafiəçiyə və ya digər səlahiyyətli subyektlərə müraciət edə bilərlər. Iş materiallarında təqsirləndirilən şəxs3 bu imkanlardan istifadə etməsinə maneə yaradılması, onun müraciətlərinin qəbul edilməməsi və ya göndərilməməsi barədə hər hansı obyektiv məlumat yoxdur. Digər tərəfdən, hüquqi savadsızlıq və ya qanunvericiliyin tələblərinin bilinməməsi də prosessual müddətin bərpası üçün üzrlü səbəb kimi qiymətləndirilə bilməz. Hüququn ümumi prinsiplərinə görə qanunun bilinməməsi şəxsi onun hüquqi nəticələrindən azad etmir. Xüsusilə məhkəmə hökmünün surətinin məhkuma təqdim edildiyi və apellyasiya qaydasında mübahisələndirmə imkanının mövcud olduğu halda, şəxsin uzun müddət ərzində heç bir prosessual təşəbbüs göstərməməsi yalnız savadsızlıqla izah oluna bilməz. Əks yanaşma prosessual müddətlər institutunun mahiyyətini aradan qaldırar və hüquqi müəyyənlik prinsipinin pozulmasına səbəb olardı. Məhkəmə kollegiyası nəzərə alır ki, məhkəməyə çıxış hüququ mütləq hüquq deyildir və bu hüquq prosessual qaydalarla tənzimlənə bilər. Prosessual müddətlərin müəyyən edilməsi və həmin müddətlərə riayət olunmasının tələb edilməsi ədalət mühakiməsinin səmərəli həyata keçirilməsi məqsədinə xidmət edir. Prosessual müddətlərin tətbiqi o halda hüquqa uyğun sayılır ki, şəxs şikayət hüququndan istifadə etmək üçün real imkana malik olsun və müddətin ötürülməsi onun iradəsindən kənar, qarşısıalınmaz maneə ilə bağlı olmasın. Şəxsin prosessual hüquqlarını həyata keçirmək üçün kifayət qədər imkanı olduğu halda həmin hüquqlardan vaxtında istifadə etməməsi sonradan müddətin bərpası üçün əsas hesab oluna bilməz. Avropa Insan Hüquqları Məhkəməsinin hüquqi mövqeyinə görə də hüquqi müəyyənlik prinsipi məhkəmə qərarlarının yekunluğuna hörmət edilməsini tələb edir və tərəflər yalnız müstəsna hallarda prosessual müddətlərin bərpasını tələb edə bilərlər. Müddətin bərpası institutunun tətbiqi adi qaydaya çevrilməməli, yalnız həqiqətən üzrlü və sübut olunmuş hallar mövcud olduqda istifadə edilməlidir. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya şikayəti vermə müddəti üzrsüz səbəbdən buraxılmaqla verilmişdir. Hökmün surəti məhkuma ##.##.2020-ci ildə təqdim edildiyi halda, onun yalnız ##.##.2026-cı ildə apellyasiya şikayəti verməsi, bu uzun müddət ərzində şikayət verməsinə obyektiv maneə yaradan hallar barədə mötəbər sübut təqdim etməməsi müddətin bərpası üçün qanuni əsasların olmadığını göstərir. Iş materialları ilə müddətin üzrlü səbəbdən buraxılması müəyyən edilməmişdir. Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 391.3.3-cü maddəsinə görə, apellyasiya şikayətinə və ya apellyasiya protestinə ilkin baxılması zamanı apellyasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya şikayətinin və ya apellyasiya protestinin verilməsi üçün müəyyən edilmiş müddətin bərpa edilməsi və ya bərpanın rədd edilməsi haqqında qərar qəbul edir. Hazırkı halda birinci instansiya məhkəməsinin müddətin bərpasından imtina barədə qərarı faktiki hallara uyğun olduğundan, həmin qərarın ləğvi və ya dəyişdirilməsi üçün əsas yoxdur. Odur ki, məhkum edilmiş şəxs təqsirləndirilən şəxs3 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, *(***)-***/**** nömrəli qərarı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Şərh edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası CPM-nin 384-386, 391.3.3, 398.1.1 və 407-ci maddələrini rəhbər tutaraq, Şirvan Apelyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası, QƏRARA ALDİ: Apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, *(***)-***/**** nömrəli qərarı məhkum edilmiş şəxs təqsirləndirilən şəxs3 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar elan olunduğu andan dərhal sonra qanuni qüvvəyə minir. Qərardan 01 (bir) ay müddətində Şirvan Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinə kassasiya şikayəti və kassasiya protesti verilə bilər.