Bakı Şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(004)-808/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(004)-808/2022 19.01.2022 BAKI ŞƏHƏRİ YASAMAL RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Xudayev Kərim Bahəddin oğlu İddiaçı "xxxx" MMC-nin Cavabdeh qarşı “pul” tələbinə dair iddia ərizəsinə kiçik iddialara dair işlər üzrə sadələşdirilmiş icraat qaydasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı "xxxx" MMC məhkəməyə iddia ərizəsi ilə müraciət edərək, 13.09.2019-cu il tarixli müqavilə üzrə Transformer-qonaq-jurnal masa üçün 164 (yüz altmış dörd) manat ödənilməmiş hissə, 16 (on altı) manat cərimə; 08.11.2019-cu il tarixli müqaviləsinə əsasən, LG LED markalı televizor üçün 504 (beş yüz dörd) manat ödənilməmiş hissə, 50 (əlli) manat cərimə, 14.04.2020-ci il tarixli müqaviləsinə əsasən, Samsung markalı paltaryuyan üçün 366 (üç yüz altmış altı) manat ödənilməmiş hissə, 36 (otuz altı) manat cərimə olmaqla, ümumilikdə 1136 manat borc, 31,36 manat dövlət rüsumu olmaqla, Cavabdeh alınaraq "xxxx" MMC-yə ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. İddiaçı tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, cavabdeh "xxxx" MMC ilə 13.09.2019-cu il tarixli, 08.11.2019-cu il tarixli və 14.04.2020-ci il tarixli müqavilələrinə əsasən, Transformerqonaq-jurnal masa, LG LED markalı televizor, Samsung markalı paltaryuyan almış və nəticədə 1136 (bir min yüz otuz altı) manat borc yaranmışdır. Cavabdeh müqavilənin şərtlərini pozmuş və nəticədə 13.09.2019-cu il tarixli müqaviləsinə əsasən, alqı-satqı qiyməti 300 (üç yüz) manat (20 ay x 15 manat + 0 manat ilkin ödəniş) Transformer-qonaq-jurnal masa üçün ümumilikdə, 180 (yüz səksən) manat olmaqla ondan, 164 (yüz altmış dörd) manat ödənilməmiş hissə, müştəriyə güzəşt olunaraq 16 (on altı) manat cərimə miqdarında borc yaranmışdır. Cavabdeh müqavilənin şərtlərini pozmuş və nəticədə 08.11.2019-cu il tarixli müqaviləsinə əsasən, alqı-satqı qiyməti 774 (yeddi yüz yetmiş dörd) manat (18 ay x 43 manat + 0 manat ilkin ödəniş) LG LED markalı televizor üçün ümumilikdə, 554 (beş yüz əlli dörd) manat olmaqla ondan, 504 (beş yüz dörd) manat ödənilməmiş hissə, müştəriyə güzəşt olunaraq 50 (əlli) manat cərimə miqdarında borc yaranmışdır. Cavabdeh müqavilənin şərtlərini pozmuş və nəticədə 14.04.2020-ci il tarixli müqaviləsinə əsasən, alqı-satqı qiyməti 762 (yeddi yüz altmış iki) manat (6 ay x 122 manat + 30 manat ilkin ödəniş) Samsung markalı paltaryuyan üçün ümumilikdə, 402 (dörd yüz iki) manat olmaqla ondan, 366 (üç yüz altmış altı) manat ödənilməmiş hissə, müştəriyə güzəşt olunaraq 36 (otuz altı) manat cərimə miqdarında borc yaranmışdır. Cavabdehin cəmi ödədiyi məbləğ 802 manat təşkil edir. Ödəniş cədvəlinin 2-ci bəndinə əsasən ödənişlərdə gecikmələr aşkarlanıbsa, müddəti keçmiş məbləğin hər növbəti təqvim gününə hesablanmış 1%-i həcmində mübahisəsiz olaraq penya ödəyir. Göstərilənlərə əsasən iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə çıxarılması məhkəmədən xahiş edilmişdir. Məhkəmə ərizəyə dair mülki işə Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 284-1-ci maddəsinə əsasən kiçik iddialara dair işlər üzrə sadələşdirilmiş icraat qaydasında baxılmasını mümkün hesab etmiş və mülki-prosessual qanunvericiliyin tələblərinə əsasən cavabdehə bu barədə rəsmi qaydada bildiriş göndərilmişdir. Müvafiq bildiriş cavabdehə rəsmi qaydada göndərilsə də o, iddiaçının tələbinə dair əsaslandırılmış etirazını, öz dəlillərini və onları təsdiq edən sənədləri məhkəməyə təqdim etməmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra – MPM) 284-1ci maddəsinə əsasən mülki işlər üzrə iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə iddianın qiyməti on min manatdan az olan iddialar (kiçik iddialar) üzrə işlərə bu fəslə uyğun olaraq sadələşdirilmiş qaydada baxılmasına yol verilir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 284-5.1-ci maddəsinə əsasən ərizənin qəbulundan imtina olunmamışdırsa, onun məhkəməyə daxil olduğu vaxtdan 5 (beş) iş günü ərzində işə baxan hakim cavabdehə rəsmi qaydada bildiriş göndərir. Bildirişdə iddiaçının tələbinə dair cavabdehin əsaslandırılmış etirazının olduğu halda öz dəlillərini və onları təsdiq edən sənədləri təqdim etməli olduğu qeyd edilir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 284-5.2-ci maddəsinin tələblərinə görə cavabdeh bildirişi rəsmi qaydada aldığı gündən 10 (on) iş günü müddətində iddiaya qarşı əsaslandırılmış etirazını və ona əlavə olunmuş sənədləri, elektron qaydada verildikdə isə elektron imza ilə təsdiq edilmiş etirazını və ona əlavə olunmuş, “Elektron imza və elektron sənəd haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda nəzərdə tutulmuş qaydada elektron sənəd formasında tərtib edilmiş sənədləri məhkəməyə göndərə bilər. Məhkəmə təqdim olunmuş sübutları araşdıraraq hesab edir ki, iddia təmin olunmalıdır. İşin məhkəmə tərəfindən müəyyən edilən hallarından görünür ki, tərəflər arasında kredit müqaviləsindən irəli gələn öhdəlik hüquq münasibətləri yaranmışdır. Müqavilə isə öhdəliyin əmələ gəlmə əsaslarından biridir. Belə ki, iddiaçı ilə Cavabdeh arasında 13.09.2019-cu il tarixdə ümumilikdə dəyəri 300 manat təşkil edən Transformer-qonaq-jurnal masanın, 08.11.2019-cu il tarixdə ümumilikdə dəyəri 774 manat təşkil edən LG LED markalı televizorun, 14.04.2020-ci il tarixdə ümumilikdə dəyəri 762 manat təşkil edən Samsung markalı paltaryuyanın alqı-satqısına dair müqavilələr bağlanılmışdır. Tərəflər arasında bağlanmış 13.09.2019-cu il tarixli, 00909625 nömrəli, 08.11.2019-cu il tarixli 01034924 nömrəli, 14.04.2020-ci il tarixli 20222348 nömrəli əlavə ödəniş cədvəllərinin 2 bəndinə əsasən “Ödəniş cədvəli” üzrə ödənişlərdə gecikmələr aşkarlanıbsa, müddəti keçmiş məbləğin hər növbəti təqvim gününə hesablanmış 1%-dək həcmində “Müştəri” mübahisəsiz olaraq penya ödəyir. İddiaçının cərimə borcu üzrə tələb etdiyi məbləğ 13.09.2019-cu il tarixli, 00909625 saylı müqavilə üzrə 16 manat, 08.11.2019cu il tarixli, 01034924 saylı müqavilə üzrə 50 manat, 14.04.2020-ci il tarixli 20222348 saylı müqavilə üzrə 36 manat təşkil edir. 13.09.2019-cu il tarixli təhvil-təslim aktına əsasən 00909625 nömrəli alqı-satqı müqaviləsi üzrə X1 8 markalı telefon tam qüsursuz halda təhvil verilmişdir. 08.11.2019-cu il tarixli təhvil-təslim aktına əsasən 01034924 nömrəli alqı-satqı müqaviləsi üzrə Dect Panasonic tam qüsursuz halda təhvil verilmişdir. 14.04.2020-ci il tarixli təhvil-təslim aktına əsasən 20222348 nömrəli alqı-satqı müqaviləsi üzrə qəhvəbişirən Braun tam qüsursuz halda təhvil verilmişdir. 01.12.2021-ci il tarixli xəbərdarlıq məktubundan görünür ki, Cavabdeh borcunu ödəmədiyi təqdirdə məhkəməyə müraciət ediləcəyi barədə xəbərdar edilmişdir. Ödəniş qəbzindən (№8********) görünür ki, iddiaçı tərəfindən məhkəmədə iddia qaldırmaq üçün 31,36 manat məbləğində dövlət rüsumu ödənilmişdir. Beləliklə, yuxarıda qeyd edilən malın alqı-satqısına dair müqavilələrə əsasən satıcı (iddiaçı) müqavilə predmetini alıcıya (cavabdehə) verməyi, cavabdeh isə müqavilədə müəyyən edilən ödəmə cədvəli üzrə malın qiymətini ödəməyi öz öhdəsinə götürmüşdür. Satıcı malı alıcıya vermək vəzifəsini icra etsə də, alıcı həmin malı ödəmək üzrə vəzifəsini icra etməmiş və 15.12.2021-ci il tarixli maliyyə və ödəniş cədvəlinə əsasən onun tərəf olduğu 13.09.2019-cu il tarixli, 00909625 nömrəli müqavilə üzrə cavabdehə 164 manat əsas borc, 16 manat cərimə borcu, cəmi 180 manat; 08.11.2019-cu il tarixli, 01034924 nömrəli müqavilə üzrə cavabdehə 504 manat əsas borc, 50 manat cərimə borcu, cəmi 554 manat; 14.04.2020-ci il tarixli, 20222348 nömrəli müqavilə üzrə cavabdehə 366 manat əsas borc, 36 manat cərimə borcu, cəmi 402 manat olmaqla ümumilikdə 1136 manat borcu yaranmışdır. Mülki Məcəllənin (bundan sonra - MM) 567-ci, 568.1-ci və 597.1-ci maddələrinə əsasən satıcı alqı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan əşyanı alıcıya verməyə, alıcı isə əşyanı alqısatqı müqaviləsində nəzərdə tutulmuş qiymətlə ödəməyə borcludur. MM-nin 601.1-ci və 600.4-cü maddələrinə görə əşyanın nisyə satılması haqqında müqavilədə onun hissə-hissə ödənilməsi nəzərdə tutula bilər. Hissə-hissə ödəmə şərti ilə əşyanın nisyə satılması haqqında müqavilə o halda bağlanmış sayılır ki, alqı-satqı müqaviləsinin digər mühüm şərtləri ilə yanaşı əşyanın qiyməti, ödənişlərin qaydası, müddətləri və məbləğləri nəzərdə tutulmuş olsun. Əşyanı təhvil almış alıcı onu alqı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan müddətdə ödəmək vəzifəsini icra etmədikdə satıcı verilmiş əşyanın ödənilməsini və ya ödənilməmiş malın qaytarılmasını tələb edə bilər. Cavabdeh müəyyən olunmuş qrafik əsasında ödənişləri vaxtında həyata keçirməməklə, MM-nin 425.1-ci maddəsinin tələblərini pozaraq, müqavilə üzrə öhdəliyini lazımınca icra etməmişdir. Yəni vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə - şərtləşdirilmiş vaxtda lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə müvafiq surətdə hərəkət etməyərək, öhdəliyi vaxtında icra etməmişdir (MM, maddə 442). Halbuki tərəflər müəyyən nəticələrə nail olmaq üçün öhdəlik hüquq münasibətlərinə daxil olurlar və öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır (MM, maddə 385.1). Beləliklə, qeyd edilən müqavilələr üzrə iddiaçı cavabdehdən əşyaların ödənilməsini tələb etmək üzrə subyektiv hüquqa malikdir. Cavabdeh isə müqavilələr üzrə üzərinə düşən öhdəliyi icra etməməklə, iddiaçının bu hüququnu pozmuşdur. Belə ki, alqı-satqı müqaviləsi müəyyən qiymət müqabilində əmlakın əvəzli özgəninkiləşdirilməsini nəzərdə tutur və satıcı tərəfindən əmlakın verilməsi, alıcı tərəfindən qarşılıqlı olaraq müqavilə qiymətinin ödənilməsini şərtləndirir. Cavabdeh öz müqavilə öhdəliyini icra etmədiyindən, MPM-nin 4.1-ci maddəsinə əsasən iddiaçının, qanunla qorunan hüququnun və marağının təmin edilməsi üçün məhkəmə müdafiəsindən istifadə etmək hüququ yaranmışdır. MM-nin 462.1-ci, 462.3-cü və 467-ci maddələrinə əsasən dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Müqavilənin tərəfləri dəbbə pulunun miqdarını sərbəst müəyyənləşdirə bilərlər və bu, mümkün zərərdən çox ola bilər. Məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı dəbbə pulunun ödənilməsini tələb etmək hüququna malikdir və əsas borc və dəbbə pulunun nisbəti nəzərə alınmaqla, 13.09.2019-cu il tarixli, 00909625 nömrəli müqavilə üzrə 16 manat, 08.11.2019-cu il tarixli, 01034924 nömrəli müqavilə üzrə 50 manat, və 14.04.2020-ci il tarixli, 20222348 nömrəli müqavilə üzrə 36 manat məbləğində dəbbə pulunun tutulması ağlabatan və ədalətlidir. Mülki Prosessual Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Məhkəmə toplanmış sübutlara məcmu halda hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia təmin edilməli, Cavabdeh 13.09.2019-cu il tarixli, 00909625 nömrəli müqavilə əsasında əsas borc üzrə 164 manat, cərimə borcu üzrə 16 manat, 08.11.2019-cu il tarixli, 01034924 nömrəli müqavilə əsasında əsas borc üzrə 504 manat, cərimə borcu üzrə 50 manat, 14.04.2020-ci il tarixli, 20222348 nömrəli müqavilə əsasında əsas borc üzrə 366 manat, cərimə borcu üzrə 36 manat, ümumilikdə hər üç müqavilə üzrə 1136 manat borc və dövlət rüsumu kimi ödənilmiş 31,36 manat məbləğində pul tutularaq iddiaçı "xxxx" MMC-yə ödənilməlidir. Mülki Prosessual Məcəllənin 284-5.3-cü maddəsinə əsasən, ərizə məhkəməyə daxil olduğu gündən 30 (otuz) iş günü ərzində işə tərəflərin təqdim etdiyi sənədlər əsasında, məhkəmə baxışı keçirilmədən və tərəflər izahatları dinlənilmək üçün çağırılmadan baxılmalı və həmin işin həllinə dair qətnamə çıxarılmalıdır. Həmin Məcəllənin 284-6.1-ci maddəsinə əsasən, işə mahiyyəti üzrə baxan hakim tərəfindən iddianın tam və ya qismən təmin və ya rədd edilməsi haqqında qətnamə qəbul edilir. Şərh olunanlara əsaslanaraq və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 119.1, 284-5, 284-6, 216-220-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddia təmin edilsin. Cavabdeh 13.09.2019-cu il tarixli, 00909625 nömrəli müqaviləyə əsasən əsas borc üzrə 164 (bir yüz altmış dörd) manat, cərimə borcu üzrə 16 (on altı) manat, 08.11.2019-cu il tarixli, 01034924 nömrəli müqaviləyə əsasən əsas borc üzrə 504 (beş yüz dörd) manat, cərimə borcu üzrə 50 (əlli) manat, 14.04.2020-ci il tarixli, 20222348 nömrəli müqaviləyə əsasən əsas borc üzrə 366 (üç yüz altmış altı) manat, cərimə borcu üzrə 36 (otuz altı) manat olmaqla, cəmi 1136 (bir min yüz otuz altı) manat məbləğində pul və ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi kimi 31.36 (otuz bir manat otuz altı qəpik) manat pul tutularaq "xxxx" MMC-yə ödənilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Bakı şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Kərim Xudayev