Bakı Şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(010)-503/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(010)-503/2021 07.05.2021 BAKI ŞƏHƏRİ SURAXANI RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Mahmudova Təranə Nəriman qızının sədrliyi, məhkəmə iclas katibi X4 qızının katibliyi, iddiaçının nümayəndəsi X1, Cavabdeh1 iştirakları ilə, iddiaçı ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin Ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qarşı “kredit müqaviləsi üzrə yaranmış borcun ödənilməsi” tələbinə dair mülki işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı ləğv prosesində olan İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin Ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondu (bundan sonrakı mətndə ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin Ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondu) cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qarşı “pul” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 1028,82 manat əsas, 1302.54 manat cərimə, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinin 24.12.2014-cü il tarixli Plenum qərarına əsasən hesablanmış 135,80 faiz borcu olmaqla, cəmi 2467,16 manat məbləğində kredit borcunun və mübahisənin məhkəmə vasitəsi ilə həll edilməsi üçün tərəflərindən ödənilmiş 30,40 manat dövlət rüsumunun müştərək qaydada tutularaq ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin xeyrinə ödənilməsi barədə məhkəmə qətnaməsinin çıxarılmasını xahiş etmişdir. Cavabdeh2 məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq, məhkəmə iclasına gəlməmiş, gəlməmə səbəbi barədə məhkəməyə məlumat verməmişdir. Məhkəmə, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 185.5-ci maddəsini rəhbər tutaraq işə cavabdehlərin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün saymışdır. Məhkəmə iclasında iddiaçının nümayəndəsi X2 iddia tələbini müdafiə edərək və iddia ərizəsində yazılanlara uyğun izahat verərək hesabdan çıxarış təqdim etdi və bildirdi ki, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış 06.02.2015-ci il tarixli, 125.LN.2102.060215.00003 saylı kredit müqaviləsinə əsasən, borcalana 18 ay müddətinə, illik 27% ödənilmək şərtilə 10000 manat məbləğində təmir-tikinti işləri üçün kredit vəsaiti verilmişdir. 23.11.2015-ci il tarixli 1 saylı razılaşmaya əsasən Kreditorla Borcalan arasında bağlanmış 06.02.2015-ci il tarixli, 125.LN.2102.060215.00003 saylı kredit müqaviləsinə üzrə ödənişlər 2 saylı əlavəyə uyğun olaraq aparılır və birinci ödəniş 06 dekabr 2015-ci il, sonuncu ödəniş isə 06 avqust 2016-cı il tarixdən gec olmayaraq həyata keçirilir, eyni zamanda Kreditor Borcalana 5931,22 manat məbləğində krediti restrukturizasiya edir və 8,64 manat məbləğində kapitallaşdırılmış faizləri kreditin qalıq məbləğinə əlavə edərək kreditin ümumi məbləği 5939,86 manat təşkil edir. 20.07.2016-ci il tarixli 2 saylı əlavə razılaşmaya əsasən Kreditorla Borcalan arasında bağlanmış 06.02.2015-ci il tarixli, 125.LN.2102.060215.00003 saylı kredit müqaviləsi üzrə ödənişlər 3 saylı əlavəyə uyğun olaraq aparılır və birinci ödəniş 08 avqust 2016-cı il, sonuncu ödəniş isə 06 yanvar 2018-ci il tarixdən gec olmayaraq həyata keçirilir, eyni zamanda Kreditor Borcalana 1050,14 manat məbləğində əlavə kredit ayırır və bununla da kreditin ümumi məbləği 5735,43 manat təşkil edir. Kredit müqaviləsinin 3.4.2-ci bəndinə əsasən, borcalan bankdan aldığı krediti və ona hesablanmış faiz borcunu ödəməyi öz üzərinə götürmüşdür. Həmin kredit müqaviləsinin təminatı olaraq digər Cavabdeh2 ilə 06.02.2015-ci il tarixdə 125.CL.060215.00003/b saylı, 20.07.2016-cı il tarixdə 125.CL.060215.00003/d saylı zaminlik müqaviləsi bağlanmışdır. Zaminlik müqaviləsinin 2.1ci bəndinə müvafiq olaraq zamin Cavabdeh2 borclunun bank qarşısında öhdəliklərini tamamilə icra etməsi üçün borclu ilə birlikdə eyni məsuliyyəti dayışırlar. Lakin buna baxmayaraq Cavabdeh1 kredit müqaviləsinin şərtlərini pozmuş, dəfələrlə olunmuş şifahi və yazılı xəbərdarlıqlara baxmayaraq üzərinə düşən öhdəlikləri lazımınca yerinə yetirməmiş, kredit və faizləri vaxtında ödəməmişdir. Hazırda cavabdehlərin Banka 16.09.2020-ci il tarixə ödənilməmiş 1028,82 manat əsas, 1302,54 manat cərimə, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinin 24.12.2014-cü il tarixli Plenum qərarına əsasən hesablanmış 135,80 faiz borcu olmaqla, cəmi 2467,16 manat məbləğində borcu mövcuddur. Təqdim olunan hesabdan çıxarışdan da göründüyü kimi iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət olunandan sonra cavabdeh tərəfindən heç bir ödəniş olunmamışdır. Əgər cavabdeh bunun əksini sübut edə bilirsə, həmin ödəniş çeklərini məhkəməyə təqdim etməlidir. Ödəniş çekləri olmadan isə iş üzrə ekspertiza keçirilməsi əsassızdır. Buna görə də qeyd olunanların nəzərə alınaraq iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. Məhkəmə iclasında Cavabdeh1 iddia tələbini qismən qəbul edərək bildirdi ki, o, 06.02.2015-ci il tarixdə kredit müqaviləsi əsasında bankdan pul götürmüşdür. İlk əvvəllər kredit məbləğini ödəmiş, lakin daha sonra maddi vəziyyəti pisləşmişdir. Bu səbəbdən müqaviləni yeniləmək üçün banka müraciət etmiş, lakin ona 1200 manat məbləğində əsas borcunun qaldığı bildirilmişdir. Bundan sonra o, ödəniş etmiş, lakin hazırda ödəniş çekləri olmadığı üçün məhkəməyə təqdim edə bilmir. Belə ki, həmin çeklər mövcud olacağı təqdirdə məhkəmədən iş üzrə ekspertiza keçirilməsini və borc məbləğinin yenidən hesablanmasını istəyərdi, lakin milliön aparatından həmin çeklər çıxmadığı üçün saxlaya bilməmişdir. Buna görə də qeyd olunanların nəzərə alınaraq, iddia tələbinin qismən təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsinə etiraz etmədiyini bildirdi. Məhkəmə iş materiallarını və işin faktiki hallarını araşdıraraq, tərəflərin izahatını dinləyərək, işdə olan sənədləri tədqiq edərək və sübutları qiymətləndirərək hesab edir ki, aşağıda göstərilənlərə əsasən iddia qismən təmin edilməlidir. İş materiallarında olan İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış 06.02.2015-ci il tarixli, 125.LN.2102.060215.00003 saylı kredit müqaviləsinə əsasən, borcalana 18 ay müddətinə, illik 27% ödənilmək şərtilə 10000 manat məbləğində təmir-tikinti işləri üçün kredit vəsaiti verilmişdir. Hesabdan çıxarışdan görünür ki, İddiaçı ASC tərəfindən Cavabdeh1 hesabına 10000 manat məbləğində pul köçürülmüşdür. 23.11.2015-ci il tarixli 1 saylı razılaşmaya əsasən Kreditorla Borcalan arasında bağlanmış 06.02.2015-ci il tarixli, 125.LN.2102.060215.00003 saylı kredit müqaviləsinə üzrə ödənişlər 2 saylı əlavəyə uyğun olaraq aparılır və birinci ödəniş 06 dekabr 2015-ci il, sonuncu ödəniş isə 06 avqust 2016-cı il tarixdən gec olmayaraq həyata keçirilir, eyni zamanda Kreditor Borcalana 5931,22 manat məbləğində krediti restrukturizasiya edir və 8,64 manat məbləğində kapitallaşdırılmış faizləri kreditin qalıq məbləğinə əlavə edərək kreditin ümumi məbləği 5939,86 manat təşkil edir. 20.07.2016-ci il tarixli 2 saylı əlavə razılaşmaya əsasən Kreditorla Borcalan arasında bağlanmış 06.02.2015-ci il tarixli, 125.LN.2102.060215.00003 saylı kredit müqaviləsi üzrə ödənişlər 3 saylı əlavəyə uyğun olaraq aparılır və birinci ödəniş 08 avqust 2016-cı il, sonuncu ödəniş isə 06 yanvar 2018-ci il tarixdən gec olmayaraq həyata keçirilir, eyni zamanda Kreditor Borcalana 1050,14 manat məbləğində əlavə kredit ayırır və bununla da kreditin ümumi məbləği 5735,43 manat təşkil edir. Kredit müqaviləsinin təminatı olaraq Cavabdeh2 ilə 06.02.2015-ci il tarixdə bağlanmış 125.CL.060215.00003/b saylı və 20.07.2016-cı il tarixdə bağlanmış 125.CL.060215.00003/d saylı zaminlik müqaviləsinin 2.1-ci bəndinə müvafiq olaraq zamin Cavabdeh2 borclunun bank qarşısında öhdəliklərini tamamilə icra etməsi üçün borclu ilə birlikdə eyni məsuliyyəti dayışırlar. 17.09.2020-ci il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, Cavabdeh1 06.02.2015-ci il tarixli, 125.LN.2102.060215.00003 saylı kredit müqaviləsi üzrə 16.09.2020-ci il tarixinə Banka 1028,82 manat əsas, 1302,54 manat cərimə, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinin 24.12.2014-cü il tarixli Plenum qərarına əsasən hesablanmış 135,80 faiz borcu olmaqla, cəmi 2467,16 manat məbləğində borcu vardır. 22.09.2020-ci il tarixli bildirişdən görünür ki, Cavabdeh1 və Cavabdeh2 3 gün müddətində banka olan borcun ödənilməsi barədə xəbərdarlıq olunmuşdur. 19.10.2020-ci il tarixli ********* №-li mədaxil qəbzindən görünür ki, İddiaçı ASC tərəfindən məhkəməyə iddia ərizəsi verilərkən 30 manat məbləğində dövlət rüsumu ödənilmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 739.1-ci maddəsinə əsasən borc müqaviləsinə görə iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Məhkəmə iclasında müəyyən edildi ki, iddiaçı kredit müqaviləsi üzrə üzərinə düşən öhdəliyi icra etmiş, yəni müqavilədə nəzərdə tutulan pul vəsaitini cavabdehə vermiş, cavabdeh isə kredit və hesablanmış faizləri hər ay ödəməli olduğu halda müqavilə üzrə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməmiş və onun banka ödənilməmiş borcu qalmışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 743-cü maddəsinə əsasən əgər borc alanın əmlak vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə pisləşərsə, bu isə borcun qaytarılması tələbi üçün təhlükə yaradarsa, borc verən borcun dərhal qaytarılmasını tələb edə bilər. Bu hüquq həmçinin borc alanın əmlak vəziyyəti müqavilə bağlanmazdan əvvəl pisləşdikdə, borc verənə isə bu yalnız borc müqaviləsi bağlandıqdan sonra məlum olduqda da qüvvədədir. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Həmin Məcəllənin 445.2.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır. Qeyd olunan Məcəllənin 448.1-ci maddəsinə əsasən, əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Göründüyü kimi tərəflər arasında qanunla müəyyən edilmiş qaydada kredit müqaviləsi bağlanılmış, həmin müqaviləyə əsasən tərəflər arasında öhdəliklər yaranmış, iddiaçı tərəfindən öhdəliklər yerinə yetirilmiş, cavabdehlər isə üzərinə düşən öhdəlikləri lazımınca yerinə yetirməmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 472.1-ci maddəsinə əsasən borclu zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, əgər bu Məcəllədə və ya zaminlik müqaviləsində zaminin subsidiar məsuliyyəti nəzərdə tutulmayıbsa, zamin və borclu kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyır. Həmin Məcəllənin 472.2-ci maddəsində göstərilir ki, əgər zaminlik müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, faizlərin, borc tutulması üzrə məhkəmə xərclərinin və borclunun öhdəliyi icra etməməsi və ya lazımınca icra etməməsi nəticəsində kreditora dəyən digər zərərin əvəzinin ödənilməsi də daxil olmaqla, zamin kreditor qarşısında borclu ilə eyni həcmdə məsuliyyət daşıyır. Həmin Məcəllənin 445.7-ci maddəsinə əsasən borclu pul məbləğinin ödənilməsini gecikdirdikdə, əgər kreditor digər əsaslardan çıxış edərək daha böyük məbləğ tələb edə bilmirsə, gecikdirilmiş vaxt üçün illik beş faiz ödəməyə borcludur. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin 24 dekabr 2014-cü il tarixli Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 399.3, 399.4, 445 və 449-cu maddələrinin bəzi müddəalarının şərh edilməsinə dair Plenumunun Qərarına əsasən kredit müqaviləsində nəzərdə tutulmuş müddət ərzində öhdəlik icra edilmədikdə və ya icra müddəti çatanadək kreditorun etdiyi xəbərdarlıqdan sonra da borclu pul məbləğinin ödənilməsini gecikdirdikdə, habelə kreditor digər əsaslardan çıxış edərək daha böyük məbləğ tələb edə bilmədikdə, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 445.7-ci maddəsinə görə kreditor gecikdirilmiş vaxt üçün illik beş faiz ödənilməsini tələb etmək hüququna malikdir. Qeyd olunanlara əsasən məhkəmə hesab edir ki, iddiaçının irəli sürdüyü, cavabdehlərdən müqavilə üzrə 1028,82 manat məbləğində əsas borc, 135,80 manat məbləğində gecikdirilmiş vaxt üçün hesablanmış faiz borcun tutulması barədə tələb əsaslıdır, lakin cərimə pulu yüksəkdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 467-ci maddəsinə əsasən məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Məhkəmə cavabdehin üzərində əsas borc olaraq icra ödənilməmiş pul öhdəliyinin olmasını, əlavə olaraq tətbiq edilən dəbbə pulunun isə onun vəziyyətini daha da ağırlaşdırdığını, habelə iddiaçının əmlak mənafelərini nəzərə alaraq hesab edir ki, 1302,54 manat məbləğində dəbbə pulu (penya) tənasübsüz surətdə yüksəkdir, odur ki, dəbbə pulu (penya) azaldılaraq 10 manat müəyyən edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 107-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. Həmin Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə görə, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Beləliklə, məhkəmə iş materiallarını araşdırıb, sübutlara məcmu halda, tam, hərtərəfli və obyektiv hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi qismən təmin edilməli, cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 müştərək qaydada 1028,82 manat məbləğində əsas borc, 10 manat məbləğində cərimə, 135,80 manat məbləğində gecikdirilmiş vaxt üçün hesablanmış faiz borcu, borcu olmaqla, ümumilikdə cəmi 1174,62 manat borc pul tutularaq, ləğv prosesində olan İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin hesabına ödənilməli, iddia tələbi qalan hissədə təmin edilməməlidir. İddia qismən təmin edildiyi üçün ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 14 manat məbləğində pul Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə əsasən cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 müştərək qaydada iddiaçının xeyrinə tutulmalı, ödənilmiş dövlət rüsumunun qalan 16 manat hissəsi isə iddiaçının özünə aid edilməlidir. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216- 220-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 müştərək qaydada 1028,82 manat məbləğində əsas borc, 10 manat məbləğində cərimə, 135,80 manat məbləğində gecikdirilmiş vaxt üçün hesablanmış faiz borcu, borcu olmaqla, ümumilikdə cəmi 1174,62 (bir min bir yüz yetmiş dörd manat altmış iki qəpik) manat məbləğində pul tutularaq iddiaçı ləğv prosesində olan İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin hesabına ödənilsin. İddia tələbi qalan hissədə təmin edilməsin. İddia qismən təmin edildiyi üçün ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 14 (on dörd) manat məbləğində pul cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 müştərək qaydada iddiaçı ləğv prosesində olan İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin xeyrinə tutulsun. Ödənilmiş dövlət rüsumunun qalan 16 (on altı) manat hissəsi iddiaçı ləğv prosesində olan İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin özünə aid edilsin. Qətnamə məhkəmə qətnaməsi rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə qəbul edildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Sədrlik edən Təranə Mahmudova