Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(010)-973/2025 28.01.2025 BAKI ŞƏHƏRİ SURAXANI RAYON MƏHKƏMƏSİ Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin hakimi Məmmədov Tural Nurulla oğlu İddiaçı "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin (bundan sonra mətndə "xxxx" ASC) cavabdeh və eyni zamanda digər Cavabdeh2 qanuni nümayəndəsi Cavabdeh1 qarşı “borc” tələbinə dair mülki işə yazılı icraat qaydasında baxaraq, məhkəmə aşağıdakı qərarı qəbul etdi. İddia tələbi
1. İddiaçı "xxxx" ASC cavabdeh və eyni zamanda digər Cavabdeh2 qanuni nümayəndəsi Cavabdeh1 qarşı “borc” tələbinə dair (kiçik iddialara dair işlər üzrə sadələşdirilmiş icraat qaydasında) iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 (qanuni nümayəndəsi Cavabdeh1 vasitəsilə) iddiaçı "xxxx" ASCnin xeyrinə hər birinin miras payı həcmində Nağd kredit ilə əlaqədar 858.23 manat əsas borc, vəfat etdiyi tarixə 132.67 manat faiz borcu olmaqla, cəmi 990.9 manat borcu tutulması, Tam kart krediti ilə əlaqədar isə əsas borc üzrə 133.31 manat əsas borc, vəfat etdiyi tarixə 6.38 manat faiz borcu olmaqla, cəmi 139.69 manat borcu tutulması, həmçinin iddia ərizəsi üçün cəmi ödənilmiş 31.31 manat dövlət rüsumu və 0.40 manat bank xidmət haqqının tutulması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
İddia tələbinin dəlilləri
2. İddiaçı iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, iddiaçı "xxxx" ASC-nin Nəsimi filialı ilə X6 arasında bağlanmış xx.xx.2020-ci il tarixli, BPM**********20 №-li kredit müqaviləsinə əsasən Bank tərəfindən X5 48 ay müddətinə, illik 24 faiz dərəcəsi ilə hesablanmaqla, 4700 manat məbləğində kredit, 36 ay müddətinə, illik 22 faiz hesablanmaqla, 1000 manat məbləğində isə kart krediti verilmişdir. X2 xx.xx.2023-cü il tarixdə vəfat etmişdir. 4 saylı Bakı “ASAN Xidmət” mərkəzində notariat ofisi tərəfindən verilən məlumata əsasən X4 vərəsələri Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilmişdir. Yuxarıda adı çəkilən xx.xx.2020-ci il tarixli, BPM**********20 №-li kredit müqaviləsinə əsasən cavabdehlərin xx.xx.2024-cü il tarixinə nağd kredit ilə əlaqədar olaraq əsas borc üzrə 858.23 manat əsas borc, vəfat etdiyi tarixə 132.67 manat faiz borcu olmaqla, cəmi 990.9 manat borcu mövcuddur. xx.xx.2024-cü il tarixinə Tam kart krediti ilə əlaqədar olaraq isə əsas borc üzrə 133.31 manat əsas borc, vəfat etdiyi tarixə 6.38 manat faiz borcu olmaqla, cəmi 139.69 manat borcu mövcuddur. Eyni zamanda iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmək üçün cəmi 31.31 AZN dövlət rüsumu və 0.40 AZN bank xidmət haqqı ödənilmişdir. Cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 vərəsə kimi müəyyən olunmasına baxmayaraq, "xxxx" ASC qarşısında olan öhdəliyini icra etməmişdir. Mübahisənin məhkəmədən kənar həlli üçün iddiaçı tərəf səy göstərsə də, cavabdeh tərəf öz öhdəliyini bu günədək tam şəkildə yerinə yetirməmişdir. İş materialları
3. xx.xx.2020-ci il tarixli BPM**********20 nömrəli Tam kart çərçivə müqaviləsindən və ödəniş cədvəlindən görünür ki, "xxxx" ASC tərəfindən X5 illik 24%-lə 48 ay müddətinə 4700 manat məbləğində nağd kredit və 36 ay müddətinə illik 22 faizlə 1000 manat məbləğində tam kart krediti verilmişdir.
4. xx.xx.2020-ci il tarixli Məxaric orderindən görünür ki, 4653 manat məbləğində pul vəsaiti X6 tərəfindən qəbul edilmişdir.
5. AZ-İİ seriyalı, 387679 nömrəli Ölüm haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, X6 xx.xx.2023-cü il tarixdə vəfat etmişdir.
6. “Elektron notariat” X1 üzrə Çıxarışdan görünür ki, xx.xx.2023-cü il tarixdə vəfat etmiş X4 qanun üzrə vərəsələri Cavabdeh1 və Cavabdeh2dur. Şəhadətnamə verilən miras əmlak – ƏMDK-nin yanında DƏDRX-nin Bakı şəhər ərazi idarəsi tərəfindən xx.xx.2016-cı il tarixdə X5 verilmiş **********75-05101-093019 reyestr nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən ünvan 1 ünvanında yerləşən ümumi sahəsi 73.54 kv.m olan mənzildən ibarətdir.
7. xx.xx.2024-cü il tarixli bildirişdən görünür ki, cavabdehlərə 3 gün müddətində borc məbləğinin ödənilməsi barədə xəbərdarlıq edilmişdir.
8. xx.xx.2024-cü il tarixli maliyyə arayışdan görünür ki, X4 xx.xx.2020-ci il tarixli kredit müqaviləsi üzrə (36 ay müddətinə illik 22 faizlə 1000 manat məbləğində tam kart krediti) 133.31 manat əsas, 6.38 manat faiz borcu olmaqla, cəmi 139.69 manat borcu qalmışdır.
9. İş materiallarında olan maliyyə arayışdan görünür ki, X4 xx.xx.2020-ci il tarixli kredit müqaviləsi üzrə (illik 24%-lə 48 ay müddətinə 4700 manat məbləğində nağd kredit) 858.23 manat əsas, 132.67 manat faiz borcu olmaqla, cəmi 990.9 manat borcu qalmışdır.
İşin faktiki halları
10. İddiaçı "xxxx" ASC tərəfindən X5 xx.xx.2020-ci il tarixli BPM**********20 nömrəli Tam kart çərçivə müqaviləsi əsasında illik 24%-lə 48 ay müddətinə 4700 manat məbləğində nağd kredit və 36 ay müddətinə illik 22 faizlə 1000 manat məbləğində tam kart krediti verilməsi, X4 xx.xx.2023-cü il tarixdə vəfat etməsi, ondan miras qalan əmlakın vərəsələri – hazırkı iş üzrə cavabdehlər Cavabdeh1 və onun qanuni nümayəndə olaraq təmsil etdiyi Cavabdeh2 tərəfindən qəbul edilməsi, eyni zamanda mərhumun bank qarşısında ödənilməmiş borcunun qalması işin hallarını təşkil edir.
Tətbiq edilən hüquq
11. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsi
Maddə 284-1. Kiçik iddialara dair işlər üzrə sadələşdirilmiş icraat Mülki işlər üzrə iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə iddianın qiyməti on min manatdan az olan iddialar (kiçik iddialar) üzrə işlərə bu fəslə uyğun olaraq sadələşdirilmiş qaydada baxılmasına yol verilir. 284-5.3. Ərizə məhkəməyə daxil olduğu gündən 30 (otuz) iş günü ərzində işə tərəflərin təqdim etdiyi sənədlər əsasında, məhkəmə baxışı keçirilmədən və tərəflər izahatları dinlənilmək üçün çağırılmadan baxılmalı və həmin işin həllinə dair qətnamə çıxarılmalıdır. 284-6.1. İşə mahiyyəti üzrə baxan hakim tərəfindən iddianın tam və ya qismən təmin və ya rədd edilməsi haqqında qətnamə qəbul edilir. Maddə 49. Mülki prosessual fəaliyyət qabiliyyəti 49.4. On dörd yaşınadək yetkinlik yaşına çatmayanların, habelə fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilən şəxslərin hüquq, azadlıq və qanunla qorunan mənafelərini məhkəmədə onların qanuni nümayəndələri qoruyurlar. Maddə 217. Qətnamənin qanuniliyi və əsaslılığı 217.1. Məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. 217.2. Qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır.
12. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi
Maddə 739. Borc müqaviləsi. 739.1. Borc müqaviləsinə görə iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Maddə 743. Borcun dərhal qaytarılmasını tələb etmək hüququ.
743. Əgər borc alanın əmlak vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə pisləşərsə, bu isə borcun qaytarılması tələbi üçün təhlükə yaradarsa, borc verən borcun dərhal qaytarılmasını tələb edə bilər. Bu hüquq həmçinin borc alanın əmlak vəziyyəti müqavilə bağlanmazdan əvvəl pisləşdikdə, borc verənə isə bu yalnız borc müqaviləsi bağlandıqdan sonra məlum olduqda da qüvvədədir. Maddə 385. Öhdəlik anlayışı 385.1 Öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Maddə 442. Öhdəliyin icra edilməməsi anlayışı.
442. Öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Maddə 448. Öhdəliklərin icra edilməməsi üçün borclunun məsuliyyəti. 448.1. Əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Maddə 1306. Vərəsələrin kreditorlar qarşısında məsuliyyəti 1306.1. Vərəsələr miras qoyanın mövcud olan və onun ölümü ilə xitam olunmayan bütün öhdəlikləri üzrə qəbul etdikləri miras əmlakdakı paylarına mütənasib surətdə birgə borclu kimi məsuliyyət daşıyırlar. Maddə 1243. Mirasın qəbul edilməsi 1243.2. Vərəsə mirasın açıldığı yer üzrə notariat ofisinə mirası qəbul etdiyi barədə ərizə verdikdə və ya əmlaka sahiblik etməyə və ya əmlakı idarə etməyə faktik başladıqda və bununla da mirası qəbul etdiyini şəksiz nümayiş etdirdikdə miras vərəsə tərəfindən qəbul edilmiş sayılır. 1243.3. Vərəsə mirasın bir hissəsinə sahiblik etməyə faktik başladıqda hesab edilir ki, mirasın nədə ifadə edilməsindən və harada olmasından asılı olmayaraq, o, mirası tamamilə qəbul etmişdir.
13. Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun G.Qəhrəmanovanın şikayəti üzrə 2014-cü il 18 iyul tarixli Qərarı.
Miras əmlakın faktiki qəbulu vərəsənin konkret hərəkətləri və rəftarı ilə onun mirası qəbul etmək niyyətinin açıq-aşkar təsdiqlənməsi və sübut edilməsi kimi qəbul edilir və belə hərəkətlərin məzmunu vərəsə tərəfindən məhz mirası qəbul etmək məqsədi daşıyır. Mirasın faktiki qəbulu üsulu iki cür olur: miras əmlaka faktiki sahiblik etmək üsulu və miras əmlakı faktiki idarə etmək üsulu. Faktiki sahiblik etmək üsulu ondan ibarətdir ki, onun əsasında vərəsə miras qoyan şəxsin əmlakını faktiki cəhətdən ələ keçirir və ona sahib durur. Miras əmlakı faktiki idarə etmək isə vərəsə tərəfindən elə hərəkətləri nəzərdə tutur ki, bu hərəkətləri adətən mülkiyyətçi öz mənafeyi üçün əmlakın saxlanması və normal təsərrüfatın aparılması üçün etmiş olsun.
14. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1193 və 1200-cü maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 8 yanvar 2021-ci il tarixli Qərarı. Vərəsəlik hüququnun özəyini təşkil edən miras əmlak şəxsin ölümündən sonra hüquq varisliyi qaydasında vərəsələrə keçən əmlak və şəxsi qeyri-əmlak hüquqlarını ehtiva edir. Mülki Məcəllənin 1151.1-ci maddəsinə əsasən, mirasa (miras əmlaka) miras qoyanın öldüyü məqamadək malik olduğu əmlak hüquqlarının (miras aktivi) və vəzifələrin (miras passivi) toplusu daxildir. Miras qoyana sağlığında məxsus olan bütün hüquq və vəzifələr deyil, yalnız hüquqi təbiətinə görə başqasına verilə bilən hüquq və vəzifələr vərəsəlik qaydasında keçmək qabiliyyətinə malikdir.
15. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 269.1, 269.5, 460.1 və 1306.1-ci maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 19 aprel 2023-cü il tarixli Qərarı. Mülki Məcəllənin 1151.1-ci maddəsinə əsasən, mirasa (miras əmlaka) miras qoyanın öldüyü məqamadək malik olduğu əmlak hüquqlarının (miras aktivi) və vəzifələrin (miras passivi) toplusu daxildir. Yəni mirası qəbul etmiş vərəsələr universal hüquq varisliyi qaydasında miras qoyanın öhdəliklərini də qəbul etmiş olurlar. Mülki Məcəllənin 1306-cı maddəsinə uyğun olaraq, vərəsələr miras qoyanın mövcud olan və onun ölümü ilə xitam olunmayan bütün öhdəlikləri üzrə qəbul etdikləri miras əmlakdakı paylarına mütənasib surətdə birgə borclu kimi məsuliyyət daşıyırlar. Həmin Məcəllənin 1146-cı maddəsi miras qoyanın öldüyü günün və ya fiziki şəxsin ölmüş elan edilməsi barədə məhkəmə qərarının qüvvəyə mindiyi günün mirasın açıldığı vaxt sayıldığını müəyyən edir. Mülki Məcəllənin 1255-ci maddəsinə əsasən isə qəbul edilmiş miras onun açıldığı gündən vərəsənin mülkiyyəti sayılır. Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 472.1 və 1306-cı maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair” 2018-ci il 4 iyun tarixli Qərarında qeyd edilmişdir ki, borclunun kredit müqaviləsindən irəli gələn vəzifələri şəxsə bağlı olmayan və şəxsən icranı tələb etməyən, üçüncü şəxslər tərəfindən icrası mümkün olan əmlak xarakterli öhdəliklərdir. Bu səbəbdən də kredit müqaviləsi üzrə borclunun ölümü ilə onun öhdəliklərinə xitam verilmir və bu öhdəliklər miras qoyanın vərəsələri tərəfindən icra edilməlidir. Beləliklə, göstərilən normaların məzmunundan çıxış edərək Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu qeyd edir ki, mirası qəbul etmiş vərəsələr miras açıldığı gündən miras qoyanın əmlak xarakterli öhdəlikləri üzrə borcluya çevrildiyindən, onlar miras qoyanın kreditorları qarşısında öhdəliyin icrasına görə birgə məsuliyyət daşıyırlar.
Məhkəmənin mövqeyi
16. Məhkəmə iş materiallarını hərtərəfli araşdıraraq hesab edir ki, aşağıda qeyd olunan əsaslara görə iddia təmin edilməlidir. Məhkəmə əvvəla onu qeyd edir ki, hazırki iş üzrə Cavabdeh1 eyni zamanda Cavabdeh2 qanuni nümayəndəsi olaraq çıxış edir. Çünki Cavabdeh2 tam fəaliyyət qabiliyyətli olmadığından və miras əmlaka dair payı onun qanuni nümayəndəsi Cavabdeh1 tərəfindən qəbul edildiyindən hazırki iş üzrə onu Cavabdeh1 təmsil edir.
17. Daha sonra məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçı - kreditor "xxxx" ASC müqavilə üzrə üzərinə düşən öhdəliyi lazımi qaydada yerinə yetirmiş, yəni X2na müqavilədə nəzərdə tutulan qaydada kredit təqdim etmişdir. X2 isə kreditor qarşısındakı öhdəliyini tam icra etməmiş xx.xx.2023-cü il tarixdə vəfat etmişdir. Hazırda bank mərhum borclunun vərəsələrindən – Cavabdeh1 və onun qanuni nümayəndə olaraq təmsil etdiyi Cavabdeh2 borcun ödənilməsini tələb edir. İş materiallarından müəyyən edilir ki, mərhum X3 miras qalmış daşınmaz əmlak onun vərəsələri Cavabdeh1 və onun qanuni nümayəndə olaraq təmsil etdiyi Cavabdeh2 tərəfindən qəbul edilmişdir. Belə olan halda, məhkəmə qeyd edir ki, cavabdehlər borcludan qalmış miras əmlakı miras aktivi kimi qəbul etməklə hüquq varisliyi qaydasında miras qoyanın öhdəliklərini də qəbul etmişdir. Belə ki, kredit borcu üzrə öhdəlik şəxsi xarakterli deyil və miras passivi kimi vərəsələrə onların hər birinin aldığı miras əmlak həddində keçir. Ona görə də, məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı hazırki tələbi irəli sürməkdə haqlı olmuşdur.
Məhkəmə xərcləri
18. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 107-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir.
19. Həmin Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə görə, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir.
20. İddia təmin edildiyi üçün ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 31.31 manat və 0.40 manat xidmət haqqı məbləğində pul Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə əsasən cavabdehlərdən iddiaçının xeyrinə tutulmalıdır.
Məhkəmənin gəldiyi nəticə
21. Beləliklə, məhkəmə iş materiallarını araşdırıb, sübutlara məcmu halda, tam, hərtərəfli və obyektiv hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilməli, cavabdeh və eyni zamanda digər Cavabdeh2 qanuni nümayəndəsi Cavabdeh1 iddiaçı "xxxx" ASC-nin xeyrinə hər birinin miras payı həcmində Nağd kredit ilə əlaqədar 858.23 manat əsas borc, 132.67 manat faiz borcu olmaqla cəmi 990.9 manat borc, Tam kart krediti ilə əlaqədar əsas borc üzrə 133.31 manat əsas borc, 6.38 manat faiz borcu olmaqla cəmi 139.69 manat borc, həmçinin iddia ərizəsi üçün ödənilmiş 31.31 manat dövlət rüsumu və 0.40 manat bank xidmət haqqı tutulmalıdır.
22. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220-ci və 284-6-cı maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə,
qət etdi:
İddia təmin edilsin. Cavabdeh və eyni zamanda digər Cavabdeh2 qanuni nümayəndəsi Cavabdeh1 iddiaçı "xxxx" ASC-nin xeyrinə hər birinin miras payı həcmində Nağd kredit ilə əlaqədar 858.23 manat əsas borc, 132.67 manat faiz borcu olmaqla cəmi 990.9 manat borc, Tam kart krediti ilə əlaqədar əsas borc üzrə 133.31 manat əsas borc, 6.38 manat faiz borcu olmaqla cəmi 139.69 manat borc pul tutularaq ödənilsin. İş üzrə ödənilmiş 31.31 manat dövlət rüsumu və 0.40 manat bank xidmət haqqı cavabdeh və eyni zamanda digər Cavabdeh2 qanuni nümyəndəsi Cavabdeh1 tutularaq iddiaçı "xxxx" ASC-nin xeyrinə ödənilsin. Qətnamədən, məhkəmə qətnaməsi işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinetlə Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilməmişdirsə, işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.