Biləsuvar Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(022)-1127/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Biləsuvar rayonu İş № 2(022)-1127/2024 20.11.2024 BİLƏSUVAR RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Rəsulova Mədinə Camal qızı, Abdullayev Vüsal Ramiz oğlunun katibliyi, İddiaçı nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə, Cavabdeh iştirakı ilə, İddiaçı Cavabdeh qarşı "pul tələbi" barədə iddia ərizəsi üzrə mülki işə məhkəmənin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, M Ü Ə Y Y Ə N E T D İ: İşin iddia ərizəsində qeyd edilən halları: İddiaçı Əliyeva X2 rayonunda yaşadığını, əsasən məişət əşyalarının satışı olmaqla, qanunamüvafiq olaraq sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olduğunu bildirmiş və iddia ərizəsini onunla əsaslandırmışdır ki, 05 avqust 2023-cü il tarixli nisyə alqı-satqı müqaviləsinə əsasən Cavabdeh İddiaçı 700 manat dəyərində “REDMİ NOTE 12” markalı mobil telefonu nisyə almış və aralarında tərtib edilmiş ödəniş cədvəlinə əsasən Cavabdeh 50 manat ilkin ödəniş etmiş və 12 ay müddətinə aylıq 55 manat pulu ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Lakin Cavabdeh ilkin ödənişdən sonra ümumiyyətlə götürdüyü malın pulunu dəfələrlə xəbərdarlıqlar edilməsinə baxmayaraq ödəməmişdir. Aralarında olan müqaviləyə əsasən Cavabdeh hər gecikdirilən günə görə İddiaçı ödənilməyən məbləğin 0.1 faizi pul ödəməlidir. Hazırda Cavabdeh müqavilə üzrə 10 ay, yəni 300 gündür ki borcu gecikdirmiş və borcunu ödəməmişdir. Ödənilməyən məbləğ 650 manat, 0,1 faizi 65 qəpik etdiyinən, 10 aylıq 195 manat təşkil edir. İddiaçı, cavabdeh X1 ona əsas borca görə 650, faiz borca görə isə qismən, yəni 195 manat borcu qaldığını bildirmişdir. İddiaçının tələbi: İddiaçı Cavabdeh qarşı pul tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh 650, faiz borca görə isə qismən, yəni 195 manat faiz borcuna görə, cəmi 845 manat məbləğində pul vəsaitinin Cavabdeh alınaraq İddiaçı xeyrinə tutulması barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. Cavabdehin etirazı: Cavabdeh tərəfindən iddiaçının tələbinə qarşı yazılı etiraz təqdim edilməsə də, iddia tələbinin qismən əsassız olması ilə bağlı tərəflər arasında yazışmaları əks etdirən sübutlar məhkəməyə təqdim edilmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən şəxslərin izahatları: Məhkəmə iclasında iştirak edən İddiaçı nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə oğl iddia ərizəsinə uyğun izahat verərək iddianın təmin olunması barədə qətnamə qəbul olunmasını xahiş etmişdir. Cavabdeh iddia tələbini qismən qəbul etdiyini bildirərək qeyd etmişdir ki, 2024cü ilin fevral ayında 55 manat məbləğində sonuncu ödənişi etmişdir. Hazırda iddiaçıya olan borcu 275 manat təşkil edir. Ödəmədiyi məbləği isə maddi imkanı olduqca iddiaçıya ödəyəcəkdir. Göstərilənləri nəzərə alaraq Cavabdeh iddia ərizəsi ilə bağlı qəbul ediləcək qərarı məhkəmənin mülahizəsinə buraxdığını bildirmişdir. İş materiallarına əlavə edilmiş sənədlər: 05 avqust 2023-cü il tarixli alqı-satqı müqaviləsinə və ona əlavə edilmiş ödəniş cədvəlinə əsasən Cavabdeh İddiaçı “REDMİ NOTE 12” markalı mobil telefonu almışdır. Cavabdeh 12 ay müddətinə hər ay 55 manat pulu ödəməyi öz öhdəsinə götürmüşdür. Toplam məbləğ (ilkin ödəniş daxil olmaqla) 700 (min beş yüz) manat məbləğindədir. Cavadbeh Cavabdeh 05 avqust 2023-cü il tarixli müqavilənin bütün şərtləri qəbul edilmiş və müştəri öz imzası ilə təsdiq etmişdir. 05 avqust 2023-cü il tarixli alqı-satqı müqaviləsinə əlavə olunmuş əşyaların təhvil-təslim aktına əsasən Cavabdeh tərəfindən “REDMİ NOTE 12” markalı mobil telefon qüsursuz halda təhvil alınmışdır. Maliyyə arayışına əsasən Cavabdeh 05 avqust 2023-cü il tarixli alqı-satqı müqaviləsinə əsasən 650 manat ödənilməmiş hissə, 195 manat faiz olmaqla, ümumilikdə, 845 manat borcu vardır. İddiaçı tərəfindən imzalanmış 22 iyul 2024-cü il tarixli pretenziya məktubuna əsasən, Cavabdeh öhdəliklərin icrası ilə əlaqədar öhdəliyə riayət olunmasını, əks təqdirdə, müqavilənin 5.2-ci maddəsinə əsasən, aidiyyəti üzrə məhkəməyə müraciət olunacağı barədə xəbərdarlıq edilmişdir. Cavabdeh tərəfindən məhkəməyə təqdim edilmiş yaddaş kartının içində əks olunan və iş materiallarına əlavə edilmiş tərəflər arasında aparılan yazışmaların məzmunundan gprünür ki, iddiaçı tərəf mart ayına cavabdehin mövcud olan borcunu 275 manat məbləği kimi qeyd etmişdir. Cavabdeh tərəfindən məhkəməyə təqdim edilmiş **********8 nömrəli qəbzin surətindən görünür ki, cavabdeh tərəfindən iddiaçıya sonuncu dəfə 22 fevral 2024-cü il tarixdə 55 manat ödəniş olunuşdur. Tətbiq edilən hüquq: Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin: 21.1-ci maddəsinə əsasən hüququ pozulmuş şəxs ona vurulmuş zərərin əvəzinin tam ödənilməsini tələb edə bilər; 385.1-ci maddəsinə uyğun olaraq öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır; 427.3-cü maddəsinə əsasən əgər öhdəlik onun icrası gününü və ya icra edilməli olduğu vaxt dövrünü nəzərdə tutursa və ya müəyyənləşdirməyə imkan verirsə, öhdəlik həmin gün və ya bu cür dövr ərzində istənilən an icra edilməlidir; 442-ci maddəsinə görə öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunun ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür; 443.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyini icra etməyən borclu kreditora dəymiş zərərin əvəzini ödəməyə borcludur; 445.1-ci maddəsinə görə icranı gecikdirmiş borclu gecikdirmə nəticəsində vurduğu zərər üçün kreditor qarşısında məsuliyyət daşıyır; 445.2.1-ci maddəsinə görə öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır; 448.1-ci maddəsinə əsasən əgər Mülki Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir; 448.2-ci maddəsinə əsasən borclu öz öhdəliklərinin hər bir təqsirli pozuntusu (hərəkət və ya hərəkətsizlik) üçün məsuliyyət daşıyır; 462.1-ci maddəsinə əsasən dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Əgər öhdəliyin məzmununu hərəkətdən çəkinmək təşkil edirsə, dəbbə pulu hərəkətin edildiyi andan tutulmalıdır. Dəbbə pulunun ödənilməsi tələbi üzrə kreditor ona zərər vurulduğunu sübuta yetirməyə borclu deyildir; 467-ci maddəsinə əsasən məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq, tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. 600.1-ci maddəsinə əsasən alqı-satqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyanın nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müdətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 427-ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyata keçirməlidir; 600.4-cü maddəsinə əsasən əşyanı təhvil almış alıcı onu alğı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan müddətdə ödəmək vəzifəsini icra etmədikdə satıcı verilmiş əşyanın ödənilməsini və ya ödənilməmiş malın qaytarılmasını tələb edə bilər; 601.1-ci maddəsinə əsasən əşyanın nisyə satılması haqqında müqavilədə onun hissə-hissə ödənilməsi nəzərdə tutula bilər. Hissə-hissə ödəmə şərti ilə əşyanın nisyə satılması haqqında müqavilə o halda bağlanmış sayılır ki, alğı-satqı müqaviləsinin digər mühüm şərtləri ilə yanaşı əşyanın qiyməti, ödənişlərin qaydası, müddətləri və məbləğləri nəzərdə tutulmuş olsun; 601.2-ci maddəsinə uyğun olaraq, hissə-hissə ödəmə şərti ilə malın nisyə satılması haqqında müqaviləyə həmin Məcəllənin 600.2-600.5-ci maddələrində nəzərdə tutulan qaydalar tətbiq edilir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin: 9.1, 9.3, 14.2, 88, 217.1, 218.1, 218.3 və 220.4-cü maddələrinə görə hər hansı mübahisənin qanuni və əsaslı həlli üçün məhkəmə baxışı zamanı məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli olan hüquq normalarına müvafiq qiymət verməlidir. Məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Qətnamə çıxarıldıqda hakim sübutları qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olan nə kimi halların müəyyən edildiyini, nə kimi halların müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hansı hüquqi münasibətdə olmalarını, həmin iş üzrə hansı qanunun tətbiq edilməli olduğunu və iddianın təmin olunub-olunmadığını müəyyən etməlidir; 217.3-cü maddəsinə əsasən qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır; 217.4-cü maddəsinə əsasən, məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. İşə baxan məhkəmənin mövqeyi: Məhkəmə tərəflərin izahatını, iddia tələbinin dəlillərini, işdə olan sübutları işin bütün faktiki hallarının tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırılmasına əsaslanmaqla qiymətləndirərək belə hesab edir ki, iddia tələbi qismən əsaslı olduğuna görə qismən təmin edilməlidir. Məhkəmə ilk öncə qeyd edir ki, tərəflər arasında olan mübahisə üzrə iddia tələbinin qanuni əsasını Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 600.1-ci maddəsi təşkil edir və hazırkı işdə həmin maddənin dispozitiv şərtləri mövcuddur. İşin mübahisəsiz halları ondan ibarətdir ki, İddiaçı ilə Cavabdeh arasında 05 avqust 2023-cü il tarixli nisyə alqı-satqı müqaviləsi bağlanmışdır. Məhkəmə baxışında tədqiq olunmuş sübutlarla müəyyən edilmişdir ki, İddiaçı Cavabdeh nisyə alqı-satqı müqaviləsinə əsasən (ilkin ödəniş 50 manat olmaqla) 700 manat dəyərində “REDMİ NOTE 12” markalı mobil telefon vermiş, malın verilməsi borcalan Cavabdeh tərəfindən imzalanmış 05 avqust 2023-cü il tarixli nisyə alqı-satqı müqaviləsi ilə sübuta yetirilir. Cavabdeh tərəfindən həmin pulun qaytarılmasına dair sonuncu ödənişin 22 fevral 2024-cü il tarixdə 55 manat məbləğində olması məhkəməyə təqdim edilmiş **********8 nömrəli qəbzlə sübuta yetirilir. İddia tələbi üzrə faizin hesablanması hissəsində məhkəmə qeyd edir ki, 05 avqust 2023-cü il tarixli nisyə alqı-satqı müqaviləsinin 3.4-cü bəndinə əsasən alıcı müqavilədə göstərilən nisyə satılmış mobil cihazının pulunu ödəmədikdə, hər gecikdirilmiş gün üçün ödənilməmiş məbləğin 0,1 faizi miqdarında əlavə pul ödəməyi öhdəsinə götürür. Məhkəmə baxışı zamanı müəyyən edildi ki, cavabdeh tərəfindən sonuncu ödəniş 22 fevral 2024-cü il tarixdə olunub, iddiaçı tərəfindən cavabdehə pretenziya məktubu 22 iyul 2024-cü il tarixdə göndərilib. Belə olan halda cavabdehin əsas ödənişi gecikdirdiyi müddət 5 ay (mart,aprel,may,iyun,iyul), gün olaraq isə 150 gün müəyyən olunduğundan Cavabdeh tutulacaq faiz məbləği 97,50 (doxsan yeddi manat əlli qəpik) müəyyən olunmalıdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 399, 421.3, 423.2, 424.3 və 447-ci maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 29 mart 2023-cü il tarixli qərarında ifadə edilmiş hüquqi mövqeyə əsaslanaraq hesab edir ki, iddiaçının cavabdehə müqavilə üzrə yaranmış bütün borcun ödənilməsi ilə müqaviləyə xitam verilməsinin tələb olunması, yəni iddiaçının pretenziya edərək cavabdehə xəbərdarlıq müddəti verməsi və cavabdehin bu müddət ərzində hərəkətsiz qalmasından sonra müddətin bitməsi ilə onlar arasında olan müqavilə münasibətləri iddiaçı tərəfindən birtərəfli qaydada ləğv edilmişdir. Göstərilənləri nəzərə alaraq məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi qismən təmin edilməli, Cavabdeh 320 manat məbləğində əsas borc 97,50 (doxsan yeddi manat əlli qəpik) manat məbləğində faiz borcu olmaqla, cəmi 417,50 (dörd yüz on yeddi manat əlli qəpik) manat məbləğində pul tutularaq İddiaçı ödənilməlidir. Məhkəmə xərcləri: Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 107-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. Həmin Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə görə, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. İddia ərizəsində məhkəmə və digər xərclərlə bağlı tələb olmadığından çəkilmiş xərclər iddiaçının özünə aid edilməlidir. Qeyd olunanlara əsaslanaraq və Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 119, 216-220, 227, 233-cü maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə, QƏT E T D İ: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh 320 manat məbləğində əsas borc 97,50 (doxsan yeddi manat əlli qəpik) manat məbləğində faiz borcu olmaqla, cəmi 417,50 (dörd yüz on yeddi manat əlli qəpik) manat məbləğində pul vəsaiti tutularaq İddiaçı ödənilsin. İddia ərizəsinin verilməsinə görə ödənilmiş dövlət rüsumu iddiaçının özünə aid edilsin. Qətnamə təqdim olunan (alınan) gündən 1 (bir) ay müddətində, ondan Biləsuvar Rayon Məhkəməsi vasitəsilə və “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinetində yerləşdirməklə, Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən apellyasiya qaydasında şikayət verilmədikdə qətnamə həmin müddət başa çatdığı vaxtdan sonrakı gün qanuni qüvvəyə minir. HAKİM: Mədinə Rəsulova