Quba Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(027)-84/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Quba şəhəri İş № 2(027)-84/2020 03.07.2020 QUBA RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Həsənov Rahim Təşəkkül oğlunun sədrliyi, Xudaverdiyev Elşad Mütəllim oğlunun katibliyi ilə, Cavabdeh iştirakı ilə İddiaçı Ləğv prosesində olan «xxxxxxxxxxxx» ASC-nın cavabdehlər; Cavabdeh və Zamin qarşı “kredit müqaviləsi üzrə borcun qaytarılması” tələbi barədə iddiasına dair mülki işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq; MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı Ləğv prosesində olan «xxxxxxxxxxxx» ASC ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdehlər Cavabdeh və Zamin «xxxxxxxxxxxx» ASC-nın xeyrinə 1836.17 ABŞ dolları əsas borc, 1508.12 ABŞ dolları faiz borcu, 98.18 ABŞ dolları cərimə borcu olmaqla, cəmi 3442.47 ABŞ dolları və ödənilmiş 30 (otuz) manat məbləğində vəsaitin tutulması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Mülki Prosesual Məcəllənin 53- cü maddəsini əsas tutaraq, İddiaçı “Ləğv prosesində olan «xxxxxxxxxxxx» ASC-nın ləğvedicisi X1 ərizə ilə məhkəməyə müraciət etmiş, cavabdehlər Cavabdeh və Zamin «xxxxxxxxxxxx» ASC-nın xeyrinə 893.99 ABŞ dollar əsas borc, 919.07 ABŞ dollar faiz borcu, 1106.19 ABŞ dollar cərimə borcu, 131.64 ABŞ dollar müqavilənin bitdiyi tarixdən xx.xx.2020- ci il kimi gecikdirilmiş vaxt üşün hesablanan faiz məbləği olmaqla, cəmi 3050.89 ABŞ dolları borcun olduğunu iddia edərək, həmin borc məbləğinin və dövlət rüsumu kimi ödənilmiş 30 (otuz) manat məbləğində vəsaitin iddiaçı Ləğv prosesində olan «xxxxxxxxxxxx» ASC-nın xeyrinə tutulması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı Ləğv prosesində olan «xxxxxxxxxxxx» ASC-nın Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2015-ci il tarixli, kredit müqaviləsinə əsasən bank tərəfindən ona illik 30% olmaqla 24 ay müddətinə 2000 (iki min) ABŞ dolları kredit verilmişdir. Kredit müqaviləsi üzrə ğhdəliklərin icrasını təmini üsulu kimi Zamin ilə xx.xx.2015- ci-cü il tarixli zaminlik müqaviləsi bağlanmışdır. Lakin borclu kredit müqaviləsinin tələblərini pozaraq, ödəməli olduğu məbləği ödəməkdən yayınmış və üzərinə düşən öhdəliyi yerinə yetirməmişdir. Nəticədə cavabdehlərin banka ödənilməmiş 893.99 ABŞ dollar əsas borc, 919.07 ABŞ dollar faiz borcu, 1106.19 ABŞ dollar cərimə borcu, 131.64 ABŞ dollar müqavilənin bitdiyi tarixdən xx.xx.2020-ci il kimi gecikdirilmiş vaxt üçün hesablanan faiz məbləği olmaqla, cəmi 3050.89 ABŞ dollar borc yaranmışdır. İddia ərizəsinin əsasında mülki iş başlanmışdır. Cavabdeh bank tərəfindən ona qarşı qaldırılan iddianı etiraf etmiş, məhkəmədən tələbin qismən təmin olunmasını xahiş etmişdi. İddiaçı məhkəmə prosesində iştirak etməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin (MPM) 185-ci maddəsinə əsasən işə iddiaçının iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə hesab edir ki, iddia qismən təmin olunmalıdır. Məhkəmə gəldiyi nəticəni aşağıda qeyd olunanlarla əsaslandırır. Belə ki, işin mübahisəsiz halları ondan ibarətdir ki, iddiaçı Ləğv prosesində olan «xxxxxxxxxxxx» ASC ilə borclu Cavabdeh arasında xx.xx.2015-ci il tarixli, 265CNNW150270002 saylı kredit müqaviləsi bağlanmış və həmin müqaviləyə əsasən bank tərəfindən Cavabdeh illik 30% olmaqla, 24 ay müddətinə 2000 (iki min ) ABŞ dolları məbləğində kredit ayrılmışdır. Həmin kreditin təminatı üsulu kimi Zamin ilə həmin tarixdə 265CNNW150270002/Z saylı zaminlik müqaviləsi bağlanmışdır. İşin araşdırılan hallarından müəyyən olunur ki, Ləğv prosesində olan «xxxxxxxxxxxx» ASC-nın Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2015-ci il tarixli, kredit müqaviləsinə əsasən iddiaçı tərəfin təqdim etdiyi maliyyə arayışına əsasəncavabdeh 265CNNW150270002 saylı kredit müqaviləsi ilə xx xxxxxx 2020- ci il tarixinə yaranmış tələb 893.99 ABŞ dollar əsas borc, 919.07 ABŞ dollar faiz borcu, 1106.19 ABŞ dollar cərimə borcu, 131.64 ABŞ dollar müqavilənin bitdiyi tarixdən xx xxxxxx 2020- ci il tarixə kimi gecikdirilmiş vaxt üşün hesablanan faiz məbləği olmaqla, cəmi 3050.89 ABŞ dollar məbləğində borc təşkil edir. Cavabdeh tərəf isə iddia tələbinə dair etirazını əsaslandıracaq hər hansı bir sübut məhkəməyə təqdim etməmişdir. Göründüyü kimi, cavabdeh tərəfindən öhdəliyin icra edilməməsi öz təsdiqini tapmışdır. Məhkəmə hesab edir ki, borc tələbinə dair iddianın hüquqi əsası aşağıdakı normalardır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 739.1-739.2-ci maddəsinə əsasən Borc müqaviləsinə görə, iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlandırılır. Müstəqil peşə fəaliyyəti şəklində pul borc verməklə məşğul olan şəxslər əlavə olaraq peşəkarlıq qaydasında kreditlər verilməsi haqqında müddəaları gözləməlidirlər. Həmin Məcəllənin 385.1-ci maddəsində göstərilmişdir ki, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə, onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Həmin Məcəllənin 445.2.1-445.2.2-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi və icra müddəti çatanadək kreditorun etdiyi xəbərdarlıqdan sonra da öhdəliyin icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 445.7-ci maddəsinə əsasən Borclu pul məbləğinin ödənilməsini gecikdirdikdə, əgər kreditor digər əsaslardan çıxış edərək daha böyük məbləğ tələb edə bilmirsə, gecikdirilmiş vaxt üçün illik beş faiz ödəməyə borcludur. Faizdən faiz ödənilməsi yolverilməzdir. Həmin Məcəllənin 449.1-ci maddəsinə əsasən özgənin pul vəsaitini qanunsuz saxlamaqla, onu qaytarmaqdan boyun qaçırmaqla, onun ödənilməsini digər şəkildə gecikdirməklə və ya başqa şəxsin hesabına pul vəsaitini əsassız əldə etməklə və ya toplamaqla ondan faydalanmağa görə həmin vəsaitin məbləğindən faizlər ödənilməlidir. Faizlərin miqdarı pul öhdəliyinin və ya onun müvafiq hissəsinin icra edildiyi gün üçün bank faizinin uçot dairəsi ilə müəyyənləşdirilir. Borc məhkəmə qaydasında tutulduqda məhkəmə kreditorun tələbini qərarın çıxarıldığı gün üçün bank faizinin uçot dərəcəsini əsas götürməklə ödəyə bilər. Həmin Məcəllənin 449.3 və 449.4-cü maddələrinə əsasən əgər kreditorun pul vəsaitindən qanunsuz istifadə nəticəsində ona dəyən zərər bu Məcəllənin 449.1-ci maddəsinə əsasən ona çatası faizlərin məbləğindən çoxdursa, kreditor borcludan həmin məbləğdən çox olan hissədə zərərin əvəzini ödəməyi tələb edə bilər. Özgə vəsaitindən istifadə üçün faizlər, əgər müqavilədə faizlərin hesablanması üçün daha qısa müddət müəyyənləşdirilməyibsə, həmin vəsait məbləğinin kreditora ödənildiyi günə qədər tutulur. Həmin Məcəllənin 472.1-ci maddəsinə əsasən borclu zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, əgər bu Məcəllədə və ya zaminlik müqaviləsində zaminin subsidiar məsuliyyəti nəzərdə tutulmayıbsa, zamin və borclu kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. Həmin Məcəllə ilə 472.2- ci Əgər zaminlik müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, faizlərin, borc tutulması üzrə məhkəmə xərclərinin və borclunun öhdəliyi icra etməməsi və ya lazımınca icra etməməsi nəticəsində kreditora dəyən digər zərərin əvəzinin ödənilməsi də daxil olmaqla, zamin kreditor qarşısında borclu ilə eyni həcmdə məsuliyyət daşıyır. Müəyyən edilmişdir ki, cavabdeh kredit müqaviləsi üzrə üzərlərinə düşən öhdəlikləri icra etməmiş və bunun nəticəsində onun bank qarşısında borcu yaranmışdır. Məhkəmə mülki qanunvericiliyin yuxarıda qeyd edilən müddəalarını əsas götürərək, hesab edir ki, cavabdehlər Cavabdeh və Zamin kredit müqaviləsi üzrə üzərinə düşən öhdəlikləri tam və lazımi qaydada icra etmədiklərindən, 893.99 ABŞ dolları əsas borc, 919.07 ABŞ dolları faiz borcu olmaqla, cəmi 1813.06 ABŞ dolları məbləğdə pul iddiaçının xeyrinə tutulmalıdır. Lakin faktiki olaraq ləğvetmədə olan və bank fəaliyyəti ilə məşğul olmayan iddiaçıya dəymiş zərərin nədən ibarət olmasını, həmin məbləğlərin hansı meyarlarla hesablanması əsaslandırılmamış və buna dair məhkəməyə hər hansı bir sübut təqdim edilməmişdir. Ona görə də, iddia tələbi müqavilənin bitdiyi tarixdən xx.xx.2020- ci il kimi gecikdirilmiş vaxt üşün hesablanan 131.64 ABŞ dolları faiz məbləği hissəsində təmin edilə bilməz. Məhkəmə tərəflərin əmlak mənafelərini nəzərə alaraq hesab edir ki, cərimənin məbləği yüksək həddə hesablandığından onun azaldılması tərəflərin mənafeyinə uyğundur və məhkəmə borcluya hesablanmış cəriməni 5 ABŞ dolları məbləğində, dəbbə pulu 5 ABŞ dolları məbləğində müəyyən edir. Belə ki, Mülki Məcəllənin 467-ci maddəsinə əsasən Məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. İddia ərizəsinin verilməsinə görə iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumu MPM-in 119.1-ci maddəsinə əsasən cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalıdır. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübüt etməlidir. Həmin Məcəllənin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və MPM-nin 216-220 və 222-ci maddələrinin göstərişini rəhbər tutaraq, Məhkəmə QƏT ETDİ: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh və Zamin kredit və zaminlik müqavilələri üzrə yaranmış əsas borc üzrə 893.99 ABŞ dollar, faiz borcu üzrə 919.07 ABŞ dollar, dəbbə pulu 5 ABŞ dolları olmaqla, ümumilikdə 1818.06 ABŞ dolları məbləğində (Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı tərəfindən müəyyən edilmiş ödəniş gününə uyğun məzənnə nəzərə alınmaqla) borc, habelə ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olan 30 (otuz) manat məbləğində pul ləğv prosesində olan «xxxxxxxxxxxx» ASC-nın xeyrinə tutulsun. Qətnamə rəsmi qaydada verildikdən sonra 1 ay müddətində Quba Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən: Rahim Həsənov