Yevlax Rayon Məhkəməsi Qərardad — İş №2(039)-34/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Yevlax Rayou İş № 2(039)-34/2022 16.03.2022 YEVLAX RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Əlizadə Ruslan Əliyar oğlunun sədrliyi Məhkəmə iclasının katibi Cəlilov Ruslan Elmi oğlunun katibliyi Cavabdeh İmanova (Haqverdiyeva) Əntiqə Hüseyn qızının iştirakı ilə, İddiaçı Ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin Ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun cavabdehlər İmanova (Haqverdiyeva) Əntiqə Hüseyn qızına, Cavabdeh2, Cavabdeh3 və Cavabdeh4 qarşı «kredit borcunun qaytarılması» tələbinə dair işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq MÜƏYYƏN ETDİM : İddiaçı Ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin Ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondu cavabdehlər İmanova (Haqverdiyeva) Əntiqə Hüseyn qızına, Cavabdeh2, Cavabdeh3 və Cavabdeh4 qarşı «kredit borcunun qaytarılması» tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cəmi 8904.41 ABŞ dolları borc – bundan 2130.66 ABŞ dolları əsas, 2957.79 ABŞ dolları faiz, 3452.66 ABŞ dolları cərimə, kredit müqaviləsi bitəndən sonra Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinin 24 dekabr 2014-cü il tarixli Plenum qərarına əsasən hesablanmış 363.30 ABŞ dolları faiz borcu və iş üzrə ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun cavabdehlər İmanova (Haqverdiyeva) Əntiqə Hüseyn qızından, Cavabdeh2, Cavabdeh3 və Cavabdeh4 müştərək qaydada tutularaq Ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-yə ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddiaçı Ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin Ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondu iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, 27 yanvar 2015-ci il tarixli ********* saylı kredit müqaviləsi əsasında İmanova (Haqverdiyeva) Əntiqə Hüseyn qızına 31 faizlə 24 ay müddətinə 2500 ABŞ dolları məbləğində kredit verilmişdir. Kreditin təminatı kimi Cavabdeh2, Cavabdeh3 və Cavabdeh4 ilə bank arasında 27 yanvar 2015-ci il tarixli zaminlik müqavilələri bağlanmışdır. Zaminlər müqavilənin şərtləri ilə razılaşaraq müqaviləyə imza etmişlər. 30 mart 2015-ci il tarixli əlavə sazişə əsasən kreditorun borcalana verdiyi kreditin qalıq məbləği 2484.45 ABŞ dolları hesablanmışdır. Kreditin müddəti 29 dekabr 2017-ci ilədək müəyyənləşdirilmişdir. Lakin cavabdehlər müqavilə şərtlərinə əməl etməmişlər, müqavilənin şərtlərini pozmuşlar. Dəfələrlə edilmiş xəbərdarlıqlara baxmayaraq cavabdehlər borcu ödəməmişlər. Nəticədə, cavabdehlərin Ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nə 2130.66 ABŞ dolları əsas, 2957.79 ABŞ dolları faiz, 3452.66 ABŞ dolları cərimə və kredit müqaviləsi bitəndən sonra Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinin 24 dekabr 2014-cü il tarixli Plenum qərarına əsasən hesablanmış 363.30 ABŞ dolları faiz, cəmi 8904.41 ABŞ dolları borcları qalmışdır. İddiaçı Ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin nümayəndəsi Hikmət Həsənli məhkəməyə ərizə ünvanlayaraq, məhkəmə iclasının iştirakı olmadan keçirilməsini və iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Cavabdeh İmanova (Haqverdiyeva) Əntiqə Hüseyn qızı məhkəməyə ərizə ünvanlayaraq bildirmişdir ki, borcu var. Cərimə və faiz borcunda ona köməklik edilməsini xahiş edir. Qalan borcu hissə-hissə ödəyəcəkdir. İş materiallarına əlavə edilmiş və məhkəmə iclasında tədqiq edilən, 12 avqust 2020-ci il tarixli AZ-ll 099454 saylı ölüm haqqında şəhadətnamənin surətindən məlum olur ki, Cavabdeh3 12 iyul 2020-ci il tarixdə vəfat etmişdir. İş materiallarına əlavə edilmiş və məhkəmə iclasında tədqiq edilən, 04 senytyabr 2021-ci il tarixli **********64 saylı ölüm haqqında tibbi şəhadətnamənin surətindən məlum olur ki, Cavabdeh2 18 avqust 2021-ci il tarixdə vəfat etmişdir. İş materiallarına əlavə edilmiş və məhkəmə iclasında tədqiq edilən, 30 noyabr 2021-ci il tarixli AZ-ll 222645 saylı ölüm haqqında şəhadətnamənin surətindən məlum olur ki, Cavabdeh4 03 noyabr 2021-ci il tarixdə vəfat etmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 261.0 və 261.0.7-ci maddəsinə əsasən, iş üzrə tərəflərdən biri olan şəxs öldükdən sonra barəsində mübahisə edilən hüquq münasibəti hüquq varisliyinə yol verməzsə hakim iş üzrə icraata xitam verir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 262.1-ci maddəsinə əsasən, İş üzrə icraata xitam verilməsi barədə məhkəmə qərardad çıxarır. Belə ki, təqdim olunmuş mülki işin materialları məhkəmə tərəfindən tədqiq olunarkən müəyyən edildi ki, cavabdehlər Cavabdeh2, Cavabdeh3 və Cavabdeh4 iş üzrə digər cavabdeh İmanova (Haqverdiyeva) Əntiqə Hüseyn qızı adı çəkilən bankdan kredit götürərkən ona zamin durmuş və sonuncu ilə birgə bank qarşısında öhdəlik götürmüşdür. Lakin iş materiallarına əlavə edilmiş ölüm haqqında şəhadətnamələrin surətindən görünür ki, Cavabdeh2 04 sentyabr 2021-ci il tarixdə, Cavabdeh3 12 avqust 2020-ci il tarixdə və Cavabdeh4 30 noyabr 2020-ci il tarixdə vəfat etmişdir. Məhkəmə iş üzrə zamin Cavabdeh2, Cavabdeh3 və Cavabdeh4 ölməsi və onun ölümündən sonra şikayətin dəlillərində qeyd olunduğu kimi hüquq varisliyinə yol verilibverilməməsi ilə bağlı aşağıdakıları qeyd edir. Belə ki, əsas öhdəliyin icrasının təmin edilməsi üsullarından biri olan zaminlik MM-in 470-477-ci maddələri ilə tənzimlənir. Mülki dövriyyədə öhdəliklərin icrasının təmin edilməsinin daha çox istifadə olunan üsulu kimi zaminlik müqaviləsi üzrə zamin başqa şəxsin kreditoru qarşısında həmin şəxsin öz öhdəliyini tamamilə və ya hissə-hissə icra etməsi üçün məsuliyyəti öz üzərinə götürür (Mülki Məcəllənin 470.1-ci maddəsi). Maddənin dispozitiv şərtindən də göründüyü kimi zaminlik müqaviləsi kreditorla zamin arasında bağlanılır və zamin əsas borclunun öz öhdəliyini icra etməməsi və ya lazımınca icra etməməsi halında, həmin öhdəliyi icra edəcəyinə dair öz üzərinə vəzifə götürür. Bununla da gələcəkdə əsas borclu tərəfindən öhdəlik icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi halda kreditor zaminə qarşı həmin öhdəliyin icrası barədə tələb irəli sürmək hüququ əldə etmiş olur. Kreditor və borclu arasında bağlanan müqavilədən irəli gələn öhdəliklərin icrasını təmin edən zaminlik müqaviləsi aksessor xarakter daşıdığından zaminlik müqaviləsi icra edilməyən və ya lazımınca icra edilməyən əsas öhdəliyin icrasını təmin etmək məqsədi ilə borclunun öhdəliyinə əlavə kimi çıxış edir. Məhkəmə eyni zamanda qeyd edir ki, zaminlik birtərəfli, konsessual müqavilədir. Müqavilənin birtərəfli olması kreditorun zamindən borclunun məsuliyyətini öz üzərinə götürməsini tələb etməsində, zamin tərəfindən isə borclu əsas öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə həmin öhdəliyin təmin edilməsində öz əksini tapır. Borclunun ölümü ilə onun öhdəliklərinin aradan qalxmasının və bununla da bağlanmış müqavilələrin hüquqi təminatdan məhrum olmasının qarşısının alınmasına xidmət edən institutlardan biri vərəsəlik institutudur. Belə ki, Mülki Məcəllənin 1306-cı maddəsinə uyğun olaraq, vərəsələr miras qoyanın mövcud olan və onun ölümü ilə xitam olunmayan bütün öhdəlikləri üzrə qəbul etdikləri miras əmlakdakı paylarına mütənasib surətdə birgə borclu kimi məsuliyyət daşıyırlar. Mülki Məcəllənin 558-ci maddəsinə əsasən, əgər borclunun şəxsi iştirakı olmadan icra mümkün deyilsə, onun ölümü öhdəliyin xitamına səbəb olur. Həmin Məcəllənin 1153cü maddəsinə görə, şəxsi xarakter daşıyan və yalnız miras qoyana mənsub ola bilən əmlak hüquqları və vəzifələr, habelə qanunda və ya müqavilədə nəzərdə tutulan, yalnız kreditorun və borclunun sağlığında qüvvədə olan və onların ölümü ilə xitam verilən hüquq və vəzifələr mirasın tərkibinə daxil deyildir. Beləliklə, şəxsi xarakterli hüquq və vəzifələr vərəsəlik qaydasında ölmüş şəxsin vərəsələrinə keçmir. Məhkəmə qeyd edir ki, nə qədər ki, zamin kredit müqaviləsi rəsmiləşdirilən zaman kredit məbləğindən mənfəət (bəhər) götürməyib, onun öhdəlik daşıdığı müqavilə (zaminlik müqaviləsi) əmlak xarakterli deyil, məhz hüquqdaşıyıcı bir müqavilə olduğundan və o yalnız müqavilədə qeyd olunmuş qaydada əsas borclunun öz öhdəliyini icra etməməsi və ya lazımınca icra etməməsi ilə bağlı öhdəliyin təmin edilməsində vəzifə daşıdığından həmin hüquq vərəsəlik hüquq münasibəti çərçivəsində ötürülməsi kimi qiymətləndirilə bilməz. Ona görə də məhkəmə kollegiyası belə qənaətə gəlir ki, zaminin başqa şəxsin kreditoru qarşısında daşıdığı hər hansı bir vəzifə mirasın passivi qaydasında onun vərəsələrinə ötürülmür və bu öhdəliklər zaminin özünün iştirakı olmadan icrası mümkün olmaması səbəbindən onun ölümü ilə öhdəliyin xitamına səbəb olur və bu öhdəliklər miras qoyanın vərəsələri tərəfindən icra edilməməlidir Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 261-ci maddəsinə əsasən iş üzrə icraata xitam verilməsi hallarından biri də məhz iş üzrə tərəflərdən biri olan şəxs öldükdən sonra barəsində mübahisə edilən hüquq münasibəti hüquq varisliyinə yol verməməsidir. Həmin Məcəllənin 263-cü maddəsinə əsasən, iş mahiyyəti üzrə həll edilmədikdə, məhkəmə aktları qərardad formasında çıxarılır. Məhkəmə iş üzrə icraatı dayandırdıqda, icraata xitam verdikdə, iddianı baxılmamış saxladıqda, habelə bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş digər hallarda qərardad çıxarır. Həmin Məcəllənin 267-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə tərəfindən ayrıca akt şəklində qəbul edilmiş qərardaddan bu Məcəllədə göstərilmiş hallarda şikayət verilə bilər. İşdə iştirak edən şəxslər və qərardadın biləvasitə aid olduğu digər şəxslər şikayət vermək hüququna malikdirlər. Şikayət yazılı şəkildə qərardadı qəbul edən məhkəməyə verilir Mülki Prosessual Məcəllənin 261.0.7-ci maddəsinə əsasən iş üzrə tərəflərdən biri olan şəxs öldükdən sonra mübahisə edilən hüquq münasibəti hüquq varisliyinə yol verməzsə, hakim iş üzrə icraata xitam verir. Göründüyü kimi, iş üzrə tərəf olan cavabdehlər Cavabdeh2 04 sentyabr 2021-ci il tarixdə, Cavabdeh3 12 avqust 2020-ci il tarixdə və Cavabdeh4 30 noyabr 2020-ci il tarixdə vəfat etmişlər. Belə olan halda məhkəmə hesab edir ki, iş üzrə cavabdehlər Cavabdeh2, Cavabdeh3 və Cavabdeh4 dair hissəsində icraata xitam verilməlidir. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 263-264 və 266-269cu maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə QƏRARA ALDİM: İddiaçı Ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin Ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun cavabdehlər İmanova (Haqverdiyeva) Əntiqə Hüseyn qızına, Cavabdeh2, Cavabdeh3 və Cavabdeh4 qarşı «kredit borcunun qaytarılması» tələbinə dair 2(039)-34/2022 saylı mülki işin cavabdehlər Cavabdeh2, Cavabdeh3 və Cavabdeh4 münasibətdə icraatına xitam verilsin. Qərardaddan rəsmi qaydada alındığı vaxtdan 10 gün müddətində Yevlax Rayon Məhkəməsinə şikayət verilə bilər. Sədrlik edən Ruslan Əlizadə