Goranboy Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(045)-58/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Goranboy rayonu İş № 2(045)-58/2023 06.01.2023 GORANBOY RAYON MƏHKƏMƏSİ Hаkim Mustafayev Taleh Məhəmmədəli oğlunun sədrliyi, X6 kаtibliyi, İddiaçı АSC-nin cаvаbdеh Cavabdeh qаrşı “dəymiş zərərin ödənilməsi” tələbinə dаir iddia ərizəsi üzrə mülki işə məhkəmənin inzibati binаsındа, аçıq məhkəmə iclаsındа bахаrаq, məhkəmə M Ü Ə Y Y Ə N Е T D İ: İddiaçı АSC cаvаbdеh Cavabdeh qаrşı “dəymiş zərərin ödənilməsi” tələbinə dаir iddia ərizəsi ilə məhkəməyə mürаciət еdərək, Cavabdeh İddiaçı ASC-yə vurduğu real zərər kimi 13987,50 manat, həmin vəsaitin məbləğindən ödənildiyi günə qədər bank uçot dərəcəsi üzrə hesablanacaq fazilərin və iddia ərizəsinin verilməsinə görə ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun əvəzi Cavabdeh tutularaq İddiaçı АSC-nin xeyrinə ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini хаhiş еtmişdir. İddiaçı ASC iddia ərizəsini onunla əsaslandırmışdır ki, İddiaçı АSC-nin Naftalan filialının keçmiş işçisi Cavabdeh həmin filialda işlədiyi dövrdə öz qulluq mövqeyindən istifadə edərək qabaqcadan əlbir olduğu bir qrup şəxslə vahid niyyətlə aldatma və etibardan sui-istifadə etmə yolu ilə külli miqdar özgə əmlakını ələ keçirmiş, qabaqcadan əlbir olduğu bir qrup şəxslə qulluq mövqeyindən istifadə edib xeyli miqdarda özgə əmlakını mənimsəməklə təkrarən talamış və xidməti vəzifələrinin icrası ilə əlaqədar özü və üçüncü şəxslər üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə öz qulluq səlahiyyətlərindən qulluq mənafeyinə qəsdən zidd olaraq istifadə edib fiziki və hüquqi şəxslərin hüquqlarına və qanuni mənafelərinə ağır nəticələrə səbəb olan zərər vuraraq vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etmişdir. Cavabdeh qeyd olunan əməlləri törətməsinə görə Gəncə Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin xx.xx.2018-ci il tarixli, 1(088)-181/2018 saylı hökmü ilə məhkum edilmişdir. Həmin iş üzrə zərərçəkmiş şəxslər-X7 və X1 işçisi Cavabdeh tərəfindən onlara vurulmuş zərərin ödənilməsi tələbi ilə banka qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişlər. Nəsimi Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2018-ci il tarixli, 2(006)-2217/2018 saylı və xx.xx.2018-ci il tarixli, 2(006)-4622/2018 saylı qətnamələri ilə qeyd olunan şəxslərin iddia tələbləri qismən təmin edilərək bankdan 7030 manat və 4075 ABŞ dolları vəsaitin tutularaq X7 və X9 ödənilməsi qət edilmiş və qətnamələr bank tərəfindən müafiq olaraq xx.xx.2018-ci il və xx.xx.2018-ci tarixlərində icra olunmuşdur. Qeyd olunanlar nəzərə alınaraq cavabdehin əməlləri nəticəsində zərərçəkmiş şəxslərə dəymiş ziyan üzrə bank tərəfindən zərərçəkmişlərə ödənilmiş vəsait hazırda cavabdeh tərəfindən banka qaytarılmalı və real zərər 13987,50 manat vəsaitlə yanaşı,həmin vəsaitlərə müvafiq olaraq xx.xx.2018-ci il və xx.xx.2018-ci il tarixlərdən banka ödəniləcəyi günə qədər bank uçot dərəcəsi ilə faizlər hesablanmalıdır. Odur ki, iddiaçı qeyd olunanların nəzərə alınmasını və tələblərinin təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkədən xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə qanunla müəyyən edilmiş qaydada xəbərdar olunmasına baxmayaraq, İddiaçı ASC-nin nümayəndəsi və Cavabdeh məhkəməyə gəlməmişlər. İddiaçı ASC ərizə ilə məhkəməyə mürаciət еdərək, iddianı müdаfiə еtdiklərini, iddia ərizəsi ilə mürаciət оlunаn zаmаn iddia ilə bаğlı bütün zəruri hesab edilən sənədləri məhkəməyə təqdim еtdiklərini qеyd еdərək işə iddiaçı tərəfin iştirаkı оlmаdаn bахılmаsını və iddianın təmin еdilməsi bаrədə qətnаmə çıхаrılmаsını хаhiş еtmişdir. Cavabdeh məhkəmə iclaslarında iştirak etməməyinin səbəbləri barədə məhkəməyə hər hansı məlumat verməmişdir. Məhkəmə, Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra - MPM) 185.5-ci maddəsinə əsasən işə cavabdehin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün saymışdır. Məhkəmə, iş materiallarını araşdırıb, sübutlara məcmu halda obyektiv, qərəzsiz, hər tərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına əsasən hesab edir ki, iddiа təmin еdilməlidir. Belə ki, iş materiallarında olan və məhkəmə baxışında tədqiq edilmiş: Bakı şəhəri Nəsimi rayon Məhkəməsinin 2(006)-4622/2018 saylı, xx.xx.2018-ci il tarixli qətnaməsinə əsasən cavabdeh İddiaçı ASC-dən 4075 ABŞ dolları məbləğində pul vəsaiti ödəniş gününə valyutanın cari kursu ilə Azərbaycan manatı ifadəsində və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumu tutularaq iddiaçı X8 xeyrinə ödənilməsi qət edilmişdir; Bakı şəhəri Nəsimi rayon Məhkəməsinin 2(006)-2217/2018 saylı, xx.xx.2018-ci il tarixli qətnaməsinə cavabdeh İddiaçı ASC-dən 7000 manat məbləğində pul vəsaiti və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumu tutularaq iddiaçı X4 xeyrinə ödənilməsi qət edilmişdir; xx.xx.2018-ci il tarixli TT seriyalı, **********8436957.5 nömrəli, kassa məxaric orderindən görünür ki, İddiaçı tərəfindən X9 6957,50 manat məbləğində vəsait köçürülmüşdür; xx.xx.2018-ci il tarixli TT seriyalı, **********4317030 nömrəli, kassa məxaric orderindən görünür ki, İddiaçı tərəfindən X5 7030 manat məbləğində vəsait köçürülmüşdür; Hökumət Ödəniş Pоrtаlının ********* sаylı xx.xx.2021-ci il tаriхli mədахil qəbzindən görünür ki, iddiaçı hаzırkı tələb üzrə 30 mаnаt dövlət rüsumu ödəmişdir. Məhkəmə ilk öncə qeyd edilməsini zəruri hesab edir ki, hər hansı iddia tələbi üzrə hüquqi dəyərləndirmə prosesi ilk addım kimi iddiaçının tələbinə uyğun gələn iddia tələbinin qanuni əsasının tapılmasından və məhkəməyə bildirdiyi faktiki halların həmin iddia tələbinin qanuni əsasının dispozisiya şərtlərinə uyğun olmasının yoxlanılmasından ibarətdir. Belə ki, məhkəmə qətnaməsi hüquqla bağlı mübahisəyə baxıldıqdan sonra məhkəmə iclasında müəyyən edilmiş işin faktiki halları və hüquq normaları əsasında çıxarılır. İddiaçının hüququnun pozulması təsdiqlənərsə, məhkəmə öz qətnaməsilə bu hüququ müdafiə etməlidir. Əgər iddiaçının hüququnun pozulması təsdiqlənməzsə, məhkəmə onun iddiasını rədd etməli və bununla da, cavabdehin iddiaçının əsassız hərəkətləri və ya fikirləri ilə pozula biləcək hüquqlarını müdafiə etməlidir. Hər bir halda məhkəmənin qətnaməsi, ilk növbədə, məhz mübahisə tərəflərinin fərdi hüquqlarını və qanuni mənafelərini müdafiə edən akt kimi çıxış etməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin: 21.1-ci maddəsinə əsasən zərərin əvəzinin ödənilməsini tələb etmək hüququna malik olan şəxs ona vurulmuş zərərin əvəzinin tam ödənilməsini tələb edə bilər, bu şərtlə ki, qanunda və ya müqavilədə zərərin əvəzinin daha az miqdarda ödənilməsi nəzərdə tutulmasın; 21.2-ci maddəsinə əsasən zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüququnu bərpa etmək üçün çəkdiyi və ya çəkməli olduğu xərclər, əmlakından məhrum olması və ya əmlakının zədələnməsi (real zərər), habelə hüququ pozulmasaydı, həmin şəxsin adi mülki dövriyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fayda) başa düşülür; 1096.1-ci maddəsinə əsasən mülki hüquq pozuntusu (delikt) hüquqla və ya qanunla müdafiə edilən başqa şəxsə (zərərçəkənə) birbaşa ziyan və ya zərər vurulmasına gətirib çıxaran təqsirli, hüquqa zidd (mülki qanunvericiliyin normalarını pozan) əməldir (hərəkət və ya hərəkətsizlikdir); 1096.2-ci maddəsinə əsasən delikt törətmiş şəxs mülki hüquq məsuliyyəti daşıyır; 1097.1-ci maddəsinə əsasən mülki hüquq pozuntusu (delikt) nəticəsində fiziki şəxsin şəxsiyyətinə və ya əmlakına vurulmuş zərərin, habelə hüquqi şəxsin əmlakına və işgüzar nüfuzuna vurulmuş zərərin əvəzi zərərvuran tərəfindən tam həcmdə ödənilməlidir. 1099.1-ci maddəsinə əsasən hüquqi və ya fiziki şəxs öz işçisinin törətdiyi mülki hüquq pozuntusu (delikt) üçün məsuliyyət daşıyır və əmək (qulluq, mənsəb) vəzifələrinin icrası zamanı işçisinin vurduğu zərərin əvəzini ödəməlidir. 1114.1-ci maddəsinə əsasən başqa şəxsin (qulluq, mənsəb və ya əmək vəzifələrinin icrası zamanı işçinin, nəqliyyat vasitəsini idarə edən şəxsin və i.a.) vurduğu zərərin əvəzini ödəmiş şəxsin həmin şəxsə, əgər qanunla ayrı miqdar müəyyənləşdirilməyibsə, ödənilmiş əvəz miqdarında geriyə tələb (reqres) hüququ vardır. 1115-ci maddəsinə əsasən zərərin əvəzinin ödənilməsi tələbini təmin edərkən məhkəmə zərərin vurulması üçün məsuliyyət daşıyan şəxsin üzərinə işin hallarına uyğun olaraq zərərin əvəzini naturada ödəmək (eyni növlü və keyfiyyətli əmlak vermək, zədələnmiş əmlakı düzəltmək və i.a.) və ya vurulmuş zərərin əvəzini ödəmək öhdəliyi qoyur. 449.1-ci maddəsinə əsasən özgəsinin pul vəsaitini qanunsuz saxlamaqla, onu qaytarmaqdan boyun qaçırmaqla, onun ödənilməsini digər şəkildə gecikdirməklə və ya başqa şəxsin hesabına pul vəsaitini əsassız əldə etməklə və ya toplamaqla ondan faydalanmağa görə həmin vəsaitin məbləğindən faizlər ödənilməlidir. Faizlərin miqdarı pul öhdəliyinin və ya onun müvafiq hissəsinin icra edildiyi gün üçün bank uçot dərəcəsi ilə müəyyənləşdirilir. Borc məhkəmə qaydasında tutulduqda məhkəmə kreditorun tələbini qərarın çıxarıldığı gün üçün bank uçot dərəcəsini əsas götürməklə ödəyə bilər. 449.2-ci maddəsinə əsasən bank uçot dərəcəsini Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı müəyyənləşdirir. 449.4-cü maddəsinə əsasən özgə vəsaitindən istifadə üçün faizlər, əgər müqavilədə faizlərin hesablanması üçün daha qısa müddəti müəyyənləşdirilməyibsə, həmin vəsait məbləğinin kreditora ödənildiyi günə qədər tutulur. Göründüyü kimi mülki qanunvericilik mülki hüquq pozuntusunu (delikt) hüquqla və ya qanunla müdafiə edilən başqa şəxsə (zərərçəkənə) birbaşa ziyan və ya zərər vurulmasına gətirib çıxaran təqsirli, hüquqa zidd (mülki qanunvericiliyin normalarını pozan) əməli (hərərəti və ya hərəkətsizliyi) tanıyır. Başqa sözlə, hüquqazidd hərəkətin edilməsində şəxsin yalnız təqsirli olduqda həmin hərəkəti hüquq pozuntusu sayılır. Bundan əlavə, hüquq pozuntusu hüquqi məsuliyyətə səbəb olmalıdır. Hüquqi məsuliyyətə səbəb olmayan hüquqazidd davranış, hüquqazidd əməl hüquqla qadağan edilmiş hərəkət və hərəkətsizlik formasında ola bilər. Vacib amillərdən biri sayılan hüquq pozuntusunun obyektiv cəhəti hüquqla tənzimlənən və mühafizə olunan ictimai münasibətlərə ziyan vuran, hüquqa zidd əməl (hərəkət və ya hərəkətsizlik), habelə zidd əməllə onun ictimai təhlükəli nəticəsinin müəyyən edilməsi səbəbli əlaqə təşkil edir. Beləliklə Mülki Məcəllənin qeyd edilən maddələrinin məzmunundan o nəticəyə gəlmək olar ki, zərərin ödənilməsi üçün aşağıdakı hüquqi əsaslar müəyyən edilməlidir: “zərərin mövcud olması, zərərin qanunsuz hərəkət və yaxud hərəkətsizlik nəticəsində vurulması, zərərlə qanunsuz hərəkət və yaxud hərəkətsizlik arasında səbəbli əlaqənin olması, zərər vuran şəxsin təqsirli olması”. Məhkəmə baxışında müəyyən edilmişdir ki, Cavabdeh tərəfindən öz qulluq mövqeyindən istifadə edərək qabaqcadan əlbir olduğu bur qrup şəxslə vahid niyyətlə aldatma və etibardan sui-istifadə etmə yolu ilə külli miqdarda özgə əmlakını ələ keçirərək özü və üçüncü şəxslər üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə qəsdən zidd olaraq zərər vurmuşdur. Cavabdeh əməlləri nəticəsində zərərçəkmiş şəxslərə 13987,50 manat məbləğində ziyan dəymiş və həmin ziyan Bank tərəfindn zərərçəkmişlərə ödənilmişdir. Bununla da, iddiaçının cavabdehə qarşı zərərin əvəzini geriyə tələb (reqres) hüququ yaranmışdır. MPM-in: 14.2-ci maddəsinə görə məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. 77.1-ci maddəsinə görə isə hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. 217.4-cü maddəsinə əsasən, məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Beləliklə, iddia əsaslı olduğundan təmin edilməli, Cavabdeh 13987,50 manat, həmin vəsaitin məbləğindən ödənildiyi günə qədər bank uçot dərəcəsi üzrə hesablanacaq fazilər və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun əvəzi tutularaq İddiaçı ASC-nin xeyrinə ödənilməlidir. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən MPM-in 216-220-ci, 227, 233 və 360-cı i maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə Q Ə T Е T D İ: İddia təmin еdilsin. Cavabdeh 13987,50 manat məbləğində real zərər, həmin vəsaitin məbləğindən ödənildiyi günə qədər bank uçot dərəcəsi üzrə hesablanacaq fazilər və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun əvəzi tutularaq İddiaçı ASC-nin xeyrinə ödənilsin. Qətnamədən onun rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Goranboy Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hаkim Taleh Mustafayev