Mingəçevir Şəhər Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(051)-435/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Mingəçevir şəhəri İş № 2(051)-435/2023 03.04.2023 MİNGƏÇEVİR ŞƏHƏR MƏHKƏMƏSİ Hakim Paşayev Nemət Şirkət oğlunun sədrliyi Abbasova Gülşən Elxan qızının katibliyi İddiaçı: "xxxx" ASC–nin nümayəndəsi Nümayəndə Cavabdeh: Cavabdeh1 iştirakı ilə İddiaçı "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qarşı kredit müqaviləsi üzrə yaranmış borcun qaytarılması tələbinə dair ərizəsi üzrə işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq MÜƏYYƏNETDİ: İddiaçı "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qarşı kredit müqaviləsi üzrə yaranmış borcun qaytarılması tələbinə dair Mingəçevir Şəhər Məhkəməsində iddia qaldıraraq, cavabdehlərdən müştərək qaydada 4144 manat əsas, 2202 manat faiz, 210 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 6556 manat pulun və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun alınıb iddiaçı banka verilməsi haqda qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixi qərardadı ilə həmin məhkəmənin xx.xx.2017-ci il tarixli, 2(051)-4549/2017 saylı məhkəmə əmri borclu Cavabdeh1 xx.xx.2022-ci il tarixli etiraz ərizəsinə əsasən ləğv edilmiş və iş iddia icraatına keçirilmişdir. İddiaçı "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin nümayəndəsi məhkəmə iclası zamanı iddianı müdafiə edərək, əsasən, iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat verdi və əlavə olaraq göstərdi ki, İddiaçı ASC-nin «Mingəçevir» filialı ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2015-ci il tarixli, MF-UN/25 saylı kredit müqaviləsinə əsasən, cavabdehə şəxsi məqsədlər üçün 48 ay müddətinə 4200 manat məbləğində kredit verilmişdir. Həmin kredit müqaviləsinin icrasının təmin edilməsi məqsədi ilə xx.xx.2015-ci il tarixdə iddiaçı "xxxx" ASC ilə digər Cavabdeh2 arasında zaminlik müqaviləsi bağlanmışdır. Lakin, cavabdehlər kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyini vaxtında və lazımınca icra etməmişlər, ödəməli olduqları krediti və hesablanmış faizləri ödəməkdən yayınmışlar. Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin xx.xx.2017-ci il tarixli, 2(051)-4549/2017 saylı məhkəmə əmri ilə cavabdehlərdən müştərək qaydada 4144 manat əsas, 2202 manat faiz, 210 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 6556 manat pulun və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun alınıb iddiaçı banka verilməsi əmr edilmişdir. Bundan sonra bank tərəfindən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xx.xx.2019-cu il tarixli 551 nömrəli Fərmanına əsasən cavabdehin xx.xx.2019-cu il tarixinə əsas kredit borcu 4143.49 manat olmaqla ondan 780.15 manat kompensasiya məbləği çıxılmış və yerdə qalan 3363.34 manat əsas kredit borcu illik 1 faiz olmaqla 5 (1 illik güzəşt müddəti ilə) müddətinə cavabdehə restruktrizasiya olunması təklif edilməsi üçün müəyyən hərəkətlər edilsə də, lakin cavabdeh ölkə ərazisində olmadığından ona həmin təklifi etmək mümkün olmamışdır. Hazırda cavabdehin banka 3363.34 əsas kredit borcu, 2202 faiz, 210 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 5775.34 manat borcunun olduğunu nəzərə alınmasını bildirdi. Dəfələrlə xəbərdarlıq edilməsinə və bildiriş göndərilməsinə baxmayaraq, cavabdehlər banka olan borclarını ödəməmişlər. Bu səbəbdən təmsil etdiyi bank məhkəməyə müraciət etmək məcburiyyətində qalmışdır. Odur ki, məhkəmədən qanunamüvafiq qətnamə çıxarılmasını xahiş edir. Cavabdeh1 məhkəmə iclası zamanı ona qarşı irəli sürülmüş iddianı qismən qəbul etdi və əlavə olaraq göstərdi ki, həqiqətən İddiaçı ASC-nin «Mingəçevir» filialı ilə onun arasında bağlanmış xx.xx.2015-ci il tarixli, MF-UN/25 saylı kredit müqaviləsinə əsasən, ona şəxsi məqsədlər üçün 48 ay müddətinə 4200 manat məbləğində kredit verilmişdir. Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin xx.xx.2017-ci il tarixli, 2(051)-4549/2017 saylı məhkəmə əmri ilə ondan və digər Cavabdeh2 müştərək qaydada 4144 manat əsas, 2202 manat faiz, 210 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 6556 manat pulun və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun alınıb iddiaçı banka verilməsi əmr edilmişdir. Onun bu məhkəmə əmrindən xəbəri olmamışdır. İddiaçı Ata Bank tərəfindən tələb edilən kredit məbləği ilə razı deyildir. Belə ki, ona təqdim edilmiş problemli kreditlərin kompensasiyası barədə çıxarışdan da aydın görünür ki, AtaBank ASC-yə olan 4143.49 manat əsas kredit borcunun restruktruzasiya olunması təklif olunan kreditlərinin məbləği 3363.34 manat olmuşdur. Hesab edir ki, həmin məbləğdə pul ondan alınaraq iddiaçı banka verilməlidir. Odur ki, məhkəmədən iddianın qismən təmin edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş edir. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə Cavabdeh2 lazımı qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq, məhkəmə iclasına gəlməmiş, gəlməməsinin səbəbləri barədə isə məhkəməyə hər hansı məlumat verməmişdir. Məhkəmə işə Cavabdeh2 iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə işdə olan sənədləri və digər iş materiallarını tam və hərtərəfli nəzərdən keçirərək və işin məhkəmə tərəfindən müəyyən olunmuş hallarını qiymətləndirərək hesab edir ki, iddia tələbi qismən əsaslı olduğundan qismən təmin edilməlidir. Belə ki, işdə olan "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2015-ci il tarixli, MF-UN/25 saylı kredit müqaviləsinə əsasən, bank tərəfindən cavabdehə şəxsi məqsədlər üçün 48 ay müddətinə 4200 manat məbləğində kredit verilmişdir. İşdə olan "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə Cavabdeh2 arasında bağlanmış xx.xx.2015-ci il tarixli zaminlik müqaviləsindən görünür ki, Rəsulova X1 Aidə Əli qızının kreditor qarşısında öz öhdəliyini tamamilə və ya hissə-hissə icra etməsi üçün məsuliyyəti öz üzərinə götürmüşdür. İşdə olan Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin xx.xx.2017-ci il tarixli, 2(051)- 4549/2017 saylı məhkəmə əmrindən görünür ki, cavabdehlərdən müştərək qaydada 4144 manat əsas, 2202 manat faiz, 210 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 6556 manat pulun və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun alınıb iddiaçı banka verilməsi əmr edilmişdir. İşdə olan Problemli kreditlərin kompensasiyası barədə xx.xx.2023-cü il tarixli çıxarışdan görünür ki, Cavabdeh1 kredit borcuna 780.15 manat kompensasiya hesablanmış və onun xx.xx.2019-cu il tarixinə AtaBank ASC-yə olan 4143.49 manat əsas kredit borcunun (manat ekvivavalentində) restruktruzasiya olunması təklif olunan kreditlərinin məbləği 3363.34 manat olmuşdur. Beləliklə, məhkəmə təqdim edilmiş sübutların məhkəmə iclası zamanı tədqiqi nəticəsində müəyyən etdi ki, iddiaçı bankla Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2015-ci il tarixli, MF-UN/25 saylı kredit müqaviləsinə əsasən, cavabdehə şəxsi məqsədlər üçün 48 ay müddətinə 4200 manat məbləğində kredit verilmişdir. Həmin kredit müqaviləsinin icrasının təmin edilməsi məqsədi ilə xx.xx.2015-ci il tarixdə iddiaçı "xxxx" ASC ilə digər Cavabdeh2 arasında zaminlik müqaviləsi bağlanmışdır. Lakin cavabdehlər kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərini vaxtında və lazımınca icra etməmişlər, ödəməli olduqları əsas kredit məbləğini və hesablanmış faizləri ödəməkdən yayınmışlar. Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin xx.xx.2017-ci il tarixli, 2(051)-4549/2017 saylı məhkəmə əmri ilə cavabdehlərdən müştərək qaydada 4144 manat əsas, 2202 manat faiz, 210 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 6556 manat pulun və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun alınıb iddiaçı banka verilməsi əmr edilmişdir. Bundan sonra bank tərəfindən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xx.xx.2019-cu il tarixli 551 nömrəli Fərmanına əsasən cavabdehin xx.xx.2019-cu il tarixinə əsas kredit borcu 4143.49 manat olmaqla ondan 780.15 manat kompensasiya məbləği çıxılmış və yerdə qalan 3363.34 manat əsas kredit borcu illik 1 faiz olmaqla 5 (1 illik güzəşt müddəti ilə) müddətinə Cavabdeh1 kredit məbləğinin restruktrizasiya olunması təklif edilməsi üçün müəyyən hərəkətlər edilsə də, lakin cavabdeh ölkə ərazisində olmadığından, ona həmin təklifi etmək mümkün olmamışdır. Hazırda cavabdehlərin əsas kredit borcuna hesablanmış faiz və cərimə məbləğləri qalmış və əsas kredit borcu isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xx.xx.2019-cu il tarixli 551 nömrəli Fərmanına əsasən xx.xx.2019-cu il tarixinə 3363.34 manat olaraq hesablanmışdır. Cavabdeh tərəf məhkəmə əmrindən etiraz verərək hüququnun bərpa olunmasını tələb edir. Azərbaycan Respublikası MPM-in 88-ci maddəsinin tələbinə əsasən məhkəmə təqdim olunmuş sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq olunmalı hüquq normalarına müvafiq qiymət verməlidir. Həmin Məcəllənin 218.1–ci maddəsinin tələbinə görə qətnamə çıxarıldıqda hakim sübutları qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olan nə kimi halların müəyyən edildiyini, nə kimi halların müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hansı hüquqi münasibətdə olmalarını, həmin iş üzrə hansı qanunun tətbiq edilməli olduğunu və iddianın təmin olunub–olunmadığını müəyyən edir. Məhkəmə, işin müəyyən edilmiş hallarına qiymət verərək, belə qənaətə gəlir ki, tərəflər arasında mülki hüquq və vəzifələrin əmələ gəlməsinə müqavilədən irəli gələn öhdəlik hüquq münasibətləri əsas olmuşdur. Ona görə də hazırkı mübahisənin düzgün həll edilməsi üçün müqavilədən irəli gələn öhdəlik hüquq münasibətlərini tənzimləyən mülki hüquq normaları əsasında əqdlər və müqavilələr haqqında mövcud olan ümumi və xüsusi mülki hüquq normaları əlaqəli şəkildə tətbiq edilməlidir. İşin müəyyən olunmuş hallarından görünür ki, iddiaçı bankla Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2015-ci il tarixli, MF-UN/25 saylı kredit müqaviləsinə əsasən, cavabdehə şəxsi məqsədlər üçün 48 ay müddətinə 4200 manat məbləğində kredit verilmişdir. Həmin kredit müqaviləsinin icrasının təmin edilməsi məqsədi ilə xx.xx.2015-ci il tarixdə iddiaçı "xxxx" ASC ilə digər Cavabdeh2 arasında zaminlik müqaviləsi bağlanmışdır. Lakin cavabdehlər öhdəliklərini lazımi şəkildə icra etməmişlər. Ona görə də iddiaçı bankın cavabdehə qarşı borcun ödənilməsini tələb etmək hüququ yaranmışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 739.1–ci maddəsinə əsasən borc müqaviləsinə görə, iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Həmin Məcəllənin 739.2–ci maddəsinə əsasən borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlandırılır. Müstəqil peşə fəaliyyəti şəklində pul borc verməklə məşğul olan şəxslər əlavə olaraq peşəkarlıq qaydasında kreditlər verilməsi haqqında müddəaları gözləməlidirlər. Həmin Məcəllənin 741–ci maddəsinə əsasən əgər müqavilənin iştirakçıları borcun faizlər ilə verilməsini şərtləşdirirlərsə, faizlər müvafiq surətdə bir ilin sonunda ödənilməli, borc bir il başa çatanadək qaytarılmalıdırsa, borcun qaytarılması ilə bir vaxtda ödənilməlidir. Həmin Məcəllənin 385.1–ci maddəsində göstərilmişdir ki, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkətlər etməlidir, məsələn pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və s. və ya müəyyən hərəkətlərdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 427.3–cü maddəsinə əsasən öhdəlik onun icrası gününü nəzərdə tutursa, həmin gün icra edilməlidir. Həmin Məcəllənin 442.1–ci maddəsində göstərilmişdir ki, öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımi şəkildə icra edilməməsi başa düşülür. Həmin Məcəllənin 448.2–ci maddəsində göstərilmişdir ki, borclu öz öhdəliklərinin hər bir təqsirli pozuntusu üçün məsuliyyət daşıyır. Məhkəmə tətbiq edilən maddi hüquq normalarının tələbləri baxımından hesab edir ki, iddia tələbi əsas kredit borcunun ödənilməsi hissəsində əsaslı olsa da, əsas kredit borcuna hesablanmış faiz və cərimə məbləği hissəsi işin müəyyən edilmiş həqiqi hallarına uyğun deyildir Belə ki, işin müəyyən olunmuş hallarından görünür ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xx.xx.2019-cu il tarixli 551 nömrəli Fərmanına əsasən cavabdehin xx.xx.2019-cu il tarixinə milli valyutada əsas kredit borcu (manat ekvivalentində) 4143.49 manat müəyyən edilmiş və ondan 780.15 manat kompensasiya məbləği çıxılmaqla 3363.34 manat məbləğində əsas kredit borcu qalmışdır. Həmin kredit borcunun illik 1 faiz olmaqla 5 (1 illik güzəşt müddəti ilə) müddətinə cavabdehə restruktrizasiya olunması təklif edilə bilməmişdir. Məhkəmə hesab edir ki, xx.xx.2015-ci il tarixli, MF-UN/25 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə iddiaçının cavabdehdən silinmiş faiz və cərimə borcunu tələb etməsi, Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik sisteminə daxil olan Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xx.xx.2019-cu il tarixli 551 nömrəli Fərmanında qarşıya qoyulan məqsədə zidddir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xx.xx.2019-cu il tarixli Fərmanının məqsədi Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq, dünya bazarında neftin qiymətinin 3-4 dəfə azalması ilə bağlı baş vermiş devalvasiya nəticəsində fiziki şəxslərin xarici valyutada olan kreditləri üzrə onların üzləşdiyi maliyyə itkisini qarşılamaq, o cümlədən problemli kreditlər məsələsinin həllinə dövlət dəstəyini təmin etməkdən ibarət olmuşdur. Həmin Fərmanın xx.xx.2019-cu il tarixli Fərmanının 7.1-ci bəndinə əsasən Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasına, banklarla birlikdə bir ay müddətində fiziki şəxslərin xarici valyutada əsas məbləği 10 000 (on min) ABŞ dollarınadək, milli valyutada isə 17 000 (on yeddi min) manatadək olan kreditləri üzrə vaxtı keçmiş və bu Fərmana əsasən hər bir bank üzrə restrukturizasiya olunmalı kredit borclarının məbləğini və borcluların siyahısını müəyyən edərək, bu barədə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə, Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyinə və Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankına məlumat verməsi tapşırılmışdır. Həmin Fərmanın 6.1-ci bəndinə əsasən Banklara bu Fərmanın 7.1-ci bəndində nəzərdə tutulan siyahı üzrə vaxtı keçmiş kredit borcu olan fiziki şəxslərə yeni güzəştli kredit müqaviləsi bağlanmasını təklif etmələri tövsiyyə edilmişdir. Həmin Fərmanın 6.2-ci bəndində əsasən fiziki şəxslərin vaxtı keçmiş kredit borclarının restrukturizasiya olunacağını nəzərə alaraq, banklara bir ay müddətində həmin kreditlərə hesablanmış faizlərin silinməsini və məhkəmədə olan işlərin geri çağırılmasını təmin edən tədbirlər görmələri tövsiyyə edilmişdir. Həmin Fərmanın 8.9-cu bəndinə qeyd edilmişdir ki, faizlərin silinməsi dedikdə vaxtı keçmiş kredit borcları üzrə hesablanmış faizlərin və dəbbə pulunun (cərimə, penya) silinməsi nəzərdə tutulur. Ona görə də məhkəmə hesab edir ki, cavabdehlərin əsas kredit borcuna hesablanmış faiz və cərimə borcu əsaslı deyildir. Məhkəmə, həmçinin iddianın Cavabdeh2 aid hissəsi ilə bağlı qeyd edir ki, Cavabdeh2 da zamin olaraq bank qarşısında Cavabdeh1 ilə birgə məsuliyyət daşıyır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 470.1–ci maddəsinə əsasən zaminlik müqaviləsi üzrə zamin başqa şəxsin kreditoru qarşısında həmin şəxsin öz öhdəliyini tamamilə və ya hissə–hissə icra etməsi üçün məsuliyyəti öz üzərinə götürür. Həmin Məcəllənin 470.2–ci maddəsinə əsasən zaminlik müqaviləsi gələcəkdə yaranacaq öhdəliyin təmin edilməsi üçün də bağlana bilər. Həmin Məcəllənin 472.1–ci maddəsində göstərilmişdir ki, borclu zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, əgər bu Məcəllədə və ya zaminlik müqaviləsində zaminin subsidiar məsuliyyəti nəzərdə tutulmayıbsa, zamin və borclu kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. Həmin Məcəllənin 472.2–ci maddəsində göstərilmişdir ki, əgər zaminlik müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, faizlərin, borc tutulması üzrə məhkəmə xərclərinin və borclunun öhdəliyi icra etməməsi və ya lazımınca icra etməməsi nəticəsində kreditora dəyən digər zərərin əvəzinin ödənilməsi də daxil olmaqla, zamin kreditor qarşısında borclu ilə birgə məsuliyyət daşıyır. Odur ki, Məhkəmə işin müəyyən olunmuş hallarına qiymət verərək hesab edir ki, iddiaçı bankın tələbi qismən əsaslı olduğundan, qismən təmin edilməli, xx.xx.2015-ci il tarixli, MF-UN/25 nömrəli kredit müqaviləsinə əsasən cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 müştərək qaydada cəmi 3363.34 manat əsas borc alınıb iddiaçı banka ödənilməlidir. İddia tələbi qalan hissədə əsassız olduğundan təmin edilməməlidir. İddia ərizəsinin verilməsi üçün ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olan 30 manat məbləğində pul cavabdehlərdən müştərək qaydada alınaraq iddiaçı banka verilməlidir. Məhkəmə yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPMnin 216-220, 357 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq QƏTETDİ: İddia tələbi qismən təmin edilsin. Cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 müştərək qaydada 3363.34 (üç min üç yüz altmış üç manat otuz dörd qəpik) manat əsas kredit borcu alınıb iddiaçı LPO İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə verilsin. Ödənilmiş dövlət rüsumu cavabdehlərə aid edilsin. Cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 müştərək qaydada ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olan 30 (otuz) manat pul alınıb iddiaçı "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə ödənilsin. İddia qalan hissədə təmin edilməsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Mingəçevir Şəhər Məhkəməsi vasitəsi ilə (Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemində yaradılan elektron kabinetdən istifadə edilməklə) Şəki Apelyasiya Məhkəməsinə apelyasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən: Nemət Paşayev