Xaçmaz Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(067)-252/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Xaçmaz şəhəri İş № 2(067)-252/2021 05.03.2021 XAÇMAZ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Sadıqov Anar Böyükkişi oğlunun sədrliyi, məhkəmə iclas katibi Həsənli Rövşən Xudat oğlunun, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin nümayəndəsi X4, Cavabdeh4 iştirakı ilə, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin Cavabdeh2 və qeyrilərinə qarşı kredit müqaviləsi üzrə borcun və bu borcun əvəzinin ipoteka predmetinə yönəldilməsi və sair tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə mülki işə Xaçmaz şəhərində xx xxxx 2021-ci il tarixdə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti məhkəməyə iddia ərizəsi ilə müraciət edərək, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin Xaçmaz filialı ilə X3 arasında bağlanmış xx.xx.2014-cü il tarixli 103/SKMF-14 nömrəli kredit müqaviləsinə əsasən Cavabdeh2, Cavabdeh4, Cavabdeh3, Cavabdeh1 müştərək qaydada borclu X1 Banka olan 13160,50 manat əsas, 261 cərimə borcu olmaqla cəmi 13421,50 manat borcun və iddia ərizəsi üçün dövlət büdcəsinə köçürülmüş 30 manat dövlət rüsumunun tutulması, iddia üzrə ümumi məbləğ ipoteka qoyulmuş X2 məxsus (DƏDRX-nin Xaçmaz rayon ərazi idarəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2009-cu il tarixdə qeydiyyata alınmış seriya MH ******* nömrəli, **********02-10301, qeydiyyat nömrəsi ********** olan çıxarışa əsasən) Xaçmaz şəhəri Ömər Xəyyam küçəsində mülkiyyətində olan 0,10 ha torpaq sahəsində yerləşən 1 mərtəbəli 2 otaqlı, 44.1 kv.metr yaşayış, 27,10 kv.metr köməkçi sahədən ibarət 39 nömrəli fərdi yaşayış evinə yönəldilərək həmin əmlakların satılmasınrdan əldə edilən məbləğ hesabına İddiaçı ASC-yə ödənilməsi, ipoteka predmetinin hərracda satışından sonra əldə olunan məbləğ kifayət etmədikdə qalan məbləğin cavabdehlər Cavabdeh2, Cavabdeh4, Cavabdeh3, Cavabdeh1 İddiaçı ASC-yə ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, iddiaçı "İddiaçı” ASC tərəfindən X3 arasında bağlanmış xx.xx.2014-cü il tarixli kredit müqaviləsinə əsasən 60 ay müddətinə illik 18% kreditdən istifadəyə görə haqq ödəmək şərti ilə 15000 manat məbləğində kredit verilmişdir. Kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərin icrasının təmini kimi X3 arasında bağlanmış müqaviləyə görə cavabdeh X2 məxsus Xaçmaz şəhəri Ömər Xəyyam küçəsində mülkiyyətində olan 0,10 ha torpaq sahəsində yerləşən 1 mərtəbəli 2 otaqlı, 44.1 kv.metr yaşayış, 27,10 kv.metr köməkçi sahədən ibarət 39 nömrəli fərdi yaşayış evi ipoteka ilə yüklü edilmişdir. İpotpeka müqaviləsinə əsasən əmlakın ilkin satış qiyməti 24000 manat müəyyən edilmişdir. Cavabdeh X3 əsas borcdan 1839.50 manat, faiz borcundan isə 798.50 manat ödəniş etmişdir. X3 xx.xx.2015-ci il tarixdə vəfat etmişdir. Cavabdehin ailə üzvləri Cavabdeh2, Cavabdeh4, Cavabdeh3, Cavabdeh1 qeyd olunan mənzildə qeydiyyatdadırlar və həmin mənzildən istifadə edərək borcluya məxsus əmlakı faktiki olaraq miras kimi qəbul etmişlər. Məhkəmə iclasında iddiaçının nümayəndəsi iddianı müdafiə edərək təmin olunmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında Cavabdeh4 iddianı qismən qəbul edərək təmin olunmasına etiraz etməmişdir. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barəsində digər cavabdehlər lazımi qaydada xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq məhkəmə iclasına gəlməmişlər. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası MPM-nin 185-ci maddəsini rəhbər tutaraq işə onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün saymışdır. Məhkəmə tərəflərin izahatlarını dinləyib, məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlara məcmu halda qiymət verərək, belə nəticəyə gəlir ki, iddia qismən təmin edilməlidir. Belə ki, iş materiallarında olan cavabdeh X3 ilə İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti arasında bağlanılmış xx xxxxxx 2014-cü il tarixli,103/SKMF-14 nömrəli kredit müqaviləsindən müəyyən olunur ki, cavabdeh X2 60 ay müddətinə illik 18% kreditdən istifadəyə görə haqq ödəmək şərti ilə 15000 manat məbləğində kredit verilmişdir. İş materiallarında olan xx xxxxxx 2014-cü il tarixli ipoteka müqaviləsindən müəyyən olunur ki, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə cavabdeh X2 məxsus (DƏDRX-nin Xaçmaz rayon ərazi idarəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2009-cu il tarixdə qeydiyyata alınmış seriya MH ******* nömrəli, **********02-10301, qeydiyyat nömrəsi ********** olan çıxarışa əsasən) Xaçmaz şəhəri Ömər Xəyyam küçəsində mülkiyyətində olan 0,10 ha torpaq sahəsində yerləşən 1 mərtəbəli 2 otaqlı, 44.1 kv.metr yaşayış, 27,10 kv.metr köməkçi sahədən ibarət 39 nömrəli fərdi yaşayış evi ipoteka ilə yüklü edilmişdir. İş materiallarında olan xəbərdarlıq məktublarından müəyyən olunur ki, cavabdehə kredit borcunu ödəmələri barədə öhdəliyini icra etməsi, əks təqdirdə öhdəliyin icra edilməməsi ilə əlaqədar məhkəmədə iddia qaldırılacağı barədə iddiaçı tərəfindən rəsmi xəbərdarlıqlar edilmişdir. İş materiallarında olan ölüm haqqında şəhadətnamənin surətindən müəyyən olunur ki, X3 xx.xx.2015-ci ildə ölmüşdür. İş materiallarında olan xx.xx.2009-cu il tarixdə qeydiyyata alınmış seriya MH ******* nömrəli, **********02-10301, qeydiyyat nömrəsi ********** olan çıxarışdan görünür ki, X2 məxsus Xaçmaz şəhəri Ömər Xəyyam küçəsində mülkiyyətində olan 0,10 ha torpaq sahəsində yerləşən 1 mərtəbəli 2 otaqlı, 44.1 kv.metr yaşayış, 27,10 kv.metr köməkçi sahədən ibarət 39 nömrəli fərdi yaşayış evinin ipotekası dövlət qeydiyyatına alınmışdır. Daşınmaz əmlak üzərindəki hüquq daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində 11 nömrəli reyestr kitabının 40 nömrəli vərəqində qeydiyyata alınmışdır. İş materiallarında olan Xaçmaz şəhər İƏD üzrə nümayəndəsinin 72 nömrəli xx.xx.2020-ci il tarixli məktubundan müəyyən olunur ki, Cavabdeh2, Cavabdeh4, Cavabdeh3, Cavabdeh1 mərhum xx.xx.2015-ci ildə vəfat etmiş X1 vərəsələridir İş materiallarında olan mədaxil qəbzindən müəyyən edilir ki, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti məhkəmədə iddia ərizəsinə baxılması üçün 30 manat məbləğində dövlət rüsumu ödəmişdir. İş materiallarında olan «xxxx» MMC-nin xx xxxxxx 2020-ci il tarixli rəyindən müəyyən olunur ki, X2 məxsus Xaçmaz şəhəri Ömər Xəyyam küçəsində yerləşən 1 mərtəbəli 2 otaqlı fərdi yaşayış evinin xx.xx.2021-ci il tarixə olan bazar dəyəri 22000 manat, likvid dəyəri 18500 manat təşkil edir. İş materiallarında olan xx xxxx 2021-ci il tarixli 234 nömrəli maliyyə arayışından müəyyən olunur ki, X1 İddiaçı ASC-nin Xaçmaz filialına əsas borc üzrə 1921,50 manat, faiz borcu üzrə 0 manat 261 manat cərimə borcu vardır. X1 İddiaçı ASC-nin Xaçmaz filialına xx xxxx 2021-ci il tarixə ümumi borcu 2182.50 manat təşkil edir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 21.2-ci maddəsinə görə zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüququnu bərpa etmək üçün çəkdiyi və ya çəkməli olduğu xərclər, əmlakından məhrum olması və ya əmlakının zədələnməsi (real zərər), habelə hüququ pozulmasaydı, həmin şəxsin adi mülki dövriyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fayda) başa düşülür. Həmin Məcəllənin 307.1-ci maddəsinə əsasən ipoteka müqaviləsində tərəflərin adı və yaşayış yeri, ipotekanın predmeti, ipoteka ilə təmin edilən öhdəliyin mahiyyəti, ölçüsü və icra müddəti göstərilməlidir. Həmin Məcəllənin 307.2-ci maddəsinə əsasən ipotekanın predmeti müqavilədə onun adı, olduğu yer göstərilməklə və eyniləşdirilməsi üçün yetərli olan təsviri verməklə müəyyənləşdirilir. Həmin Məcəllənin 307.3-cü maddəsinə əsasən ipoteka müqaviləsində ipotekanın predmeti olan əşyanın hansı hüquqa əsasən ipoteka verənə mənsub olduğu və ipoteka verənin bu hüququnu qeydə almış dövlət orqanı göstərilmişdir. Həmin Məcəllənin 309.1-ci maddəsinə əsasən daşınmaz əmlakın ipotekası haqqında müqavilə daşınmaz əmlakın dövlət reystrində qeydə alınmalıdır. Həmin Məcəllənin 317.1-ci maddəsinə əsasən borclu təminat vasitəsi ipoteka olan əsas öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, ipoteka saxlayan daşınmaz əşyanın satılmasını tələb edə bilər. Həmin Məcəllənin 319.1-ci maddəsinə əsasən əgər borclu icrasını təmin etmək üçün əşyanın ipotekaya verildiyi öhdəliklərin yerinə yetiriliməsini gecikdirmişsə, ipoteka saxlayan ipoteka ilə yüklü edilmiş obyekti açıq hərracdan satmaq hüququna malikdir. Həmin Məcəllənin 385.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkət etməlidir, məsələn, pul ödəməli, xidmətlər göstərməli, əmlak verməli, iş göstərməli və i.a ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasının tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 425.1-ci maddəsinə əsasən öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə, lazımi şəkildə öhdəliyin şərtlərinə və bu məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər, olmadıqda isə işguzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir. Həmin Məcəllənin 443.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyini icra etməyən borclu kreditora dəymiş zərərin əvəzini ödəməyə borcludur. Həmin Məcəllənin 448.1-ci maddəsinə əsasən əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin bütün hallar üçün cavabdehdir. Həmin Məcəllənin 449.1-ci maddəsinə əsasən özgəsinin pul vəsaitini qanunsuz saxlamaqla, onu qaytarmaqdan boyun qaçırmaqla, onun ödənilməsini digər şəkildə gecikdirməklə və ya başqa şəxsin hesabına pul vəsaitini əsassız əldə etməklə və ya toplamaqla ondan faydalanmağa görə həmin vəsaitin məbləğindən faizlər ödənilməlidir. Həmin Məcəllənin 465.2-ci maddəsinə görə, əgər borclu öhdəliyin lazımınca icra edilməməsi, o cümlədən müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi üçün cərimə ödəyəcəyini vəd etmişdirsə, kreditor cərimənin ödənilməsini və öhdəliyin icrasını tələb edə bilər. Həmin Məcəllənin 460.1-ci maddəsinə görə öhdəliklərin icrası girov, dəbbə pulu və bu Məcəllədə nəzərdə tutulan digər üsullarla təmin edilə bilər. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 739.1.-ci maddəsinə uyğun olaraq borc müqaviləsinə görə, iştirakçılardan biri (borc verən) pulu və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni kefiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəkilində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Həmin Məcəllənin 740.1-ci maddəsinə əsasən borc müqaviləsi tərəflərin razılaşması ilə şifahi və ya yazılı formada bağlanır. “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 34.1.1-ci maddəsinə əsasən əsas öhdəliyin, yaxud onun bir hissəsinin vaxtında icra olunmaması və eyni zamanda, həmin Qanunun 34.1.2-ci maddəsinə əsasən əsas öhdəlik üzrə faizlərin ödənilməsi müddtlərinin ardıcıl olaraq iki dəfə pozulması nəticəsində ipoteka saxlayan ipoteka predmetinə tutmanı yönəltməklə, onun satılmasını, əldə edilmiş puldan kredit borcunun, hesablanmış faizlərin və cərimələrin, həmçinin, bununla bağlı çəkilmiş bütün xərclərin ipotekaya qoyulmuş əmlak hesabına ödənilməsinin tələb edə bilər. Həmin Qanunun 36-cı maddəsinə əsasən, ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi haqqında bildiriş ipotekanın dövlət qeydiyyatı orqanında ipoteka saxlayanın ərizəsi əsasında qeydiyyata alınmalıdır. Azərbaycan Respublikasının İpoteka haqqında qanununun 39.3.3-cü maddəsinə görə, işə baxan məhkəmə ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi haqqında qərar qəbul edərkən ipoteka predmetinin ilkin satış qiymətini çıxardığı qərarda göstərməlidir. Həmin Qanunun 41.2-ci maddəsinə görə, məhkəmənin qərarı əsasında ipoteka predmetinə tutma yönəldilməsi proseduru məhkəmə icraçısı tərəfindən həyata keçirilir və ipoteka predmeti hərracda satılır. Həmin Qanunun 47.5-ci maddəsinə əsasən, ipoteka predmetinin satışından götürülən məbləğ ipoteka saxlayanın tələbinin ödənilməsi üçün yetərli deyildirsə, o çatışmayan məbləği, əgər ipoteka müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, borclunun başqa əmlakından almaq hüququna malikdir. Həmin qanunun 59.3-cü maddəsinə görə, ipotekaya qoyulmuş yaşayış evinə və ya mənzilə tutma yönəldikdə və o satıldıqda ipoteka qoyan və onunla birlikdə yaşayan ailə üzvləri və digər şəxslər tutduqları yaşayış sahəsini ən geci bir ay ərzində tərk etməlidirlər İpoteka haqqında qanunun 59.4-cü maddəsinə əsasən, ipoteka qoyan və onunla birlikdə yaşayan üzvləri və digər şəxslər ipotekaya qoyulmuş yaşayış sahəsindən çıxmadıqda həmin şəxslər məhkəmənin qərarı əsasında məcburi qaydada çıxarılırlar. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 458.1.-ci maddəsinə əsasən əcər öhdəliyin icra edilməməsi və ya lazımınca icra edilməməsi hər iki tərəfin təqsiri üzündən baş vermişsə, məhkəmə borclunun məsuliyyətinin ölçüsünü müvafiq surətdə azaldır. Kreditor icra etməmək və ya lazımınca icra etməmək nəticəsində dəyən zərərin miqdarının artmasına qəsdən və ya ehtiyatsızlıq üzündən kömək göstərdikdə və ya zərəri azaltmaq üçün ağlabatan tədbirlər görmədikdə də məhkəmə borclunun məsuliyyətinin ölçüsünü azalda bilər. Həmin Məcəllənin 467-ci maddəsinə əsasən məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasub müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Dəbbə pulu ödənildikdən sonra onun miqdarının azaldılması istisna edilir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2.-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Azərbaycan Respublikasınınnın Mülki Prosessual Məcəlləsinin 77.1.-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 217.4.-cü madəsinə əsasən məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən olundu ki, kredit və ipoteka müqavilələri bağlanmış və hazırda kredit müqaviləsi üzrə icra edilməmiş öhdəlik qalmaqdadır. Beləliklə, işin yuxarıda sadalanan faktiki hallarından görünür ki, iddia tələbi qismən əsaslıdır. Qeyd olunanlara əsasən məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi qismən təmin edilməlidir. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 238, 241-242, 252-253-cü maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh2, Cavabdeh4, Cavabdeh3, Cavabdeh1 müştərək qaydada "İddiaçı" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin xeyrinə 1921,50 manat məbləğində əsas borc, 100 manat cərimə borcu, ödənilmiş 25 manat dövlət rüsumu tutulsun. 5 manat isə iddiaçıya aid edilsin. Tutma ünvan 1 ünvanında yerləşən, X2 oğluna məxsus 0,10 ha torpaq sahəsi və üzərində yerləşən 1 mərtəbəli 2 otaqlı fərdi yaşayış evinə yönəldilsin. İpoteka predmetinin ilkin satış qiyməti 18500 manat məbləğində müəyyən edilsin. İş üzrə məhkəmə xərci 300 manat məbləğində pul Cavabdeh2, Cavabdeh4, Cavabdeh3, Cavabdeh1 müştərək qaydada alınaraq, 50 manat isə İddiaçı ASC-dən tutularaq VÖEN **********, «xxxx» ASC-nin Azadlıq filialı, Müxbir hesab AZ80NABZ********************, h/h AZ49BRES********************, kod 507547, VOEN **********, SWİFT BRESAZ22 hesaba keçirilsin. İddia qalan hissədə təmin edilməsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 ay müddətində Xaçmaz rayon məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Anar Sadıqov