Şamaxı Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(074)-1066/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şamaxı rayonu İş № 2(074)-1066/2021 25.11.2021 ŞAMAXI RAYON MƏHKƏMƏSİ Şamaxı rayon Məhkəməsinin hakimi İsmayılov Natiq Əvəz oğlunun sədrliyi, Tamarova Züleyxa Kamil qızının katibliyi ilə, İddiaçı ASC-nin cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qarşı “borcun tutulması” tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə mülki işə Şamaxı şəhərində, Şamaxı Rayon Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı ASC cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdehlərdən müştərək qaydada İddiaçı ASC-nin xeyrinə 18 dekabr 2019-cu il tarixli 6-Z-1-0-1056-14 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə 581,84 manat əsas borc, 1,93 manat faiz, 1,81 manat cərimə borcu olmaqla ümumilikdə cəmi 585,58 manat kredit borcu, 18 dekabr 2019-cu il tarixli 6-Z1-2-0-853-15 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə 1914,18 manat əsas borc, 26,01 manat faiz borcu, 114,14 manat cərimə borcu olmaqla ümumilikdə cəmi 2054,33 manat kredit borcu və 30 manat ödənilmiş dövlət rüsumunun tutulması və “Yelo Bank“ ASC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış 18 dekabr 2019-cu il tarixli 6-Z-1-0-1056-14 nömrəli və 18 dekabr 2019-cu il tarixli 6-Z1-2-0-853-15 nömrəli kredit müqavilələrinin ləğv edilməsinə dair qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddiaçı tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, Cavabdeh1 18 dekabr 2019-cu il tarixli 6- Z-1-0-1056-14 nömrəli kredit müqaviləsinə əsasən İddiaçı ASC-dən illik 1 faizlə 60 ay müddətinə 618,68 manat məbləğində kredit götürmüşdür. Borcun təminatı olaraq Cavabdeh2 ilə 18 dekabr 2019-cu il tarixli 6-Z-1-0- 1056-14 saylı zaminlik müqaviləsi bağlanmışdır. Eyni zamanda Cavabdeh1 18 dekabr 2019-cu il tarixli 6-Z1-2-0-853-15 nömrəli kredit müqaviləsinə əsasən İddiaçı ASC-dən illik 1 faizlə 60 ay müddətinə 1914,98 manat məbləğində kredit götürmüşdür. Borcun təminatı olaraq Cavabdeh2 ilə 18 dekabr 2019-cu il tarixli 6-Z1-2-0-853-15 saylı zaminlik müqaviləsi bağlanmışdır. Lakin borclu qeyd edilən müqavilələrin şərtlərini pozaraq, borc öhdəliyini icra etməkdən boyun qaçırır. 2021-ci il avqustun 20-dək Cavabdeh1 banka 18 dekabr 2019-cu il tarixli 6-Z-l-0-1056-14 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə 581,84 manat əsas borc, 1,93 manat faiz, 1,81 manat cərimə borcu olmaqla ümumilikdə cəmi 585,58 manat kredit borcu, 18 dekabr 2019-cu il tarixli 6-Z1-2-0-853-15 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə 1914,18 manat əsas borc, 26,01 manat faiz borcu, 114,14 manat cərimə borcu olmaqla ümumilikdə cəmi 2054,33 manat kredit borcu vardır. Xəbərdarlıq edilməsinə baxmayaraq cavabdeh borclarını ödəməkdən boyun qaçırır. İddiaçı və cavabdehlər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımı qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq, cavabdehlər məhkəmə iclasında iştirak etməmişlər və iddiaçı isə nümayəndəsinin iştirakını təmin etməmişdir. Cavabdehlər gəlməmələrinin səbəbi barədə məhkəməyə məlumat verməsələr də, iddiaçının nümayəndəsi ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək bütün məhkəmə iclaslarının nümayəndələrinin iştirakı olmadan keçirilməsini və iddia tələbinin təmin edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 185-ci maddəsinə əsasən mülki işə iddiaçının nümayəndəsi və cavabdehlərin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə iş materiallarını araşdıraraq hesab edir ki, iddia qismən təmin edilməlidir. Belə ki, iş materiallarında olan 18.12.2019-cu il tarixli 6-Z1-2-0-853-15 saylı kredit müqaviləsindən görünür ki, İddiaçı ASC tərəfindən Cavabdeh1 illik 1 faizlə 5 il müddətinə 1914,98 manat məbləğində kredit verilmişdir. İş materiallarında olan 18.12.2019-cu il tarixli 6-Z1-2-0-853-15 saylı zaminlik müqaviləsindən görünür ki, Cavabdeh2 18.12.2019-cu il tarixli 6-Z1-2-0-853-15 saylı kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərin icrasının təminatı kimi öz üzərinə məsuliyyət götürmüş və zamin olmuşdur. İş materiallarında olan 18.12.2019-cu il tarixli 6-Z-1-0-1056-14 saylı kredit müqaviləsindən görünür ki, İddiaçı ASC tərəfindən Cavabdeh1 illik 1 faizlə 5 il müddətinə 618,68 manat məbləğində kredit verilmişdir. İş materiallarında olan 18.12.2019-cu il tarixli 6-Z-1-0-1056-14 saylı zaminlik müqaviləsindən görünür ki, Cavabdeh2 18.12.2019-cu il tarixli 6-Z-1-0- 1056-14 saylı kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərin icrasının təminatı kimi öz üzərinə məsuliyyət götürmüş və zamin olmuşdur. İş materiallarında olan maliyyə arayışından görünür ki, Cavabdeh1 18.12.2019-cu il tarixli 6-Z-1-0-1056-14 saylı kredit razılaşması üzrə İddiaçı ASC-yə 20.08.2021-cı il tarixə 581,84 manat əsas borc, 1,93 manat faiz, 1,81 manat cərimə borcu olmaqla ümumilikdə cəmi 585,58 manat borcu vardır. İş materiallarında olan maliyyə arayışından görünür ki, Cavabdeh1 18.12.2019-cu il tarixli 6-Z1-2-0-853-15 saylı kredit razılaşması üzrə İddiaçı ASC-yə 20.08.2021-cı il tarixə 1914,18 manat əsas borc, 26,01 manat faiz borcu, 114,14 manat cərimə borcu olmaqla ümumilikdə cəmi 2054,33 manat borcu vardır. İş materiallarında olan 05.08.2021-ci il tarixli xəbardarlıqdan görünür ki, iddiaçı tərəfindən cavabdehlərə banka olan borcun ödənilməsi, əks təqdirdə borcun tələb edilməsi üçün məhkəməyə müraciət ediləcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq məktubu göndərilmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin: 385.1-ci maddəsində göstərilir ki, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. 442-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə, onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. 445.1-ci maddəsinə görə, icranı gecikdirmiş borclu gecikdirmə nəticəsində kreditora vurduğu zərər üçün və gecikdirmə nəticəsində təsadüfən baş vermiş icra mümkünsüzlüyünün nəticələri üçün kreditor qarşısında məsuliyyət daşıyır. 445.2.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır. 448.1-ci maddəsinə əsasən, əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. 739.1-ci maddəsinə əsasən, borc müqaviləsinə görə, iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. 739.2-ci maddəsinə əsasən borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlandırılır. 743-cü maddəsinə əsasən əgər borc alanın əmlak vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə pisləşərsə, bu isə borcun qaytarılması tələbi üçün təhlükə yaradarsa, borc verən borcun dərhal qaytarılmasını tələb edə bilər. Bu hüquq həmçinin borc alanın əmlak vəziyyəti müqavilə bağlanmazdan əvvəl pisləşdikdə, borc verənə isə bu yalnız borc müqaviləsi bağlandıqdan sonra məlum olduqda da qüvvədədir. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edildi ki, iddiaçı ilə Cavabdeh1 arasında qanunvericiliyə uyğun olaraq kredit müqavilələri bağlanmışdır. Cavabdeh kredit müqaviləsi ilə üzərinə götürdüyü öhdəliyi lazimi qaydada icra etməmiş, ödəniş cədvəlini pozmuşdur. Bu hal cavabdehin əmlak vəziyyətinin pisləşməsinə və borcun qaytarılmasının təhlükə altında olmasına dəlalət edir.Göstərilən xüsusatlara əsasən məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı verdiyi kreditin və kreditə hesablanmış faizlərin ödənilməmiş hissəsini tələb etməkdə haqlıdır. Məhkəmə eyni zamanda iddianın cərimənin ödənilməsi hissəsini də araşdıraraq hesab edir ki, iddia həmin hissədə qismən təmin edilməlidir. Belə ki, Mülki Məcəllənin 462.1-ci maddəsinə əsasən dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Həmin Məcəllənin 467-ci maddəsinə əsasən isə məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Qanun normasının mənasına görə, məhkəmə dəbbə pulunun məbləğini cavabdehin belə vəsatət verməsindən asılı olmayaraq azalda bilər. Hər bir konkret iş üzrə dəbbə pulunun azaldılması meyarları kimi dəbbə pulunun qeyri-mütənasib olması, öhdəliyin pozulması nəticəsində yarana biləcək mümkün zərərin həcmindən əhəmiyyətli dərəcədə artıq olması, öhdəliklərin yerinə yetirilməsindən yayınma müddətləri və s. çıxış edə bilər. Məhkəmə nəzərə alır ki, dəbbə pulunun iddiada göstərilən həcmdə tutulması cavabdehin əmlak mənafelərinə ciddi xələl gətirə bilər. Dəbbə pulunun məbləğinin azaldılması kreditorun əmlak mənafelərinə əsaslı təsir etmir. Belə ki, kreditor borc verərkən dəbbə pulunu əldə edəcəyi gözlənilən qazanc kimi deyil, öhdəliyin icrasının təminatı üsulu kimi nəzərdə tutmuşdur. Məhkəmə cavabdehin üzərində əsas və faiz borcu olaraq icra edilməmiş pul öhdəliyinin olmasını, bununla yanaşı əlavə olaraq yüksək məbləğdə cərimənin tətbiq edilməsinin onların vəziyyətini daha da ağırlaşdırdığını nəzərə alaraq hesab edir ki, 114,14 manat məbləğində dəbbə pulu (cərimə) tənasübsüz surətdə yüksəkdir. Odur ki, dəbbə pulu azaldılaraq 20 manat məbləğində müəyyən edilməlidir. Məhkəmə, eyni zamanda digər Cavabdeh2 mülki məsuliyyətini araşdıraraq hesab edir ki, o, kredit müqaviləsi üzrə alınmış kreditə görə zamin olduğundan qeyd edilən kredit məbləğinin və həmin məbləğə hesablanmış faiz və cərimə borcunun ödənilməsi üçün məsuliyyət daşıyır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 470.1-ci maddəsinə əsasən, zaminlik müqaviləsi üzrə zamin başqa şəxsin kreditoru qarşısında həmin şəxsin öz öhdəliyini tamamilə və ya hissə-hissə icra etməsi üçün məsuliyyəti öz üzərinə götürür. Həmin Məcəllənin 472.2-ci maddəsinə əsasən, əgər zaminlik müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, faizlərin, borcun tutulması üzrə məhkəmə xərclərinin və borclunun öhdəliyi icra etməməsi və ya lazımınca icra etməməsi nəticəsində kreditora dəyən zərərin əvəzinin ödənilməsi də daxil olmaqla, zamin kreditor qarşısında borclu ilə eyni həcmdə məsuliyyət daşıyır. Bundan başqa, məhkəmə iddianın müqavilənin ləğv edilməsinə dair hissəsini araşdıraraq hesab edir ki, iddia göstərilən hissədə də əsaslıdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası MM-nin 421.2-ci maddəsinə əsasən, tərəflərdən birinin tələbi ilə müqavilə yalnız digər tərəf müqaviləni əhəmiyyətli dərəcədə pozduqda və ya bu Məcəllədə və ya müqavilədə nəzərdə tutulan digər hallarda dəyişdirilə və ya ləğv edilə bilər. Tərəflərdən birinin müqaviləni pozması o zaman əhəmiyyətli pozuntu sayılır ki, bunun digər tərəfə vurduğu zərər nəticəsində o, müqavilə bağlanarkən ümid etməyə haqqı çatanlardan xeyli dərəcədə məhrum olur. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı tərəflər arasında bağlanmış müqavilənin ləğv edilməsini tələb etməkdə haqlıdır. Buna görə də iddia tələbi həmin hissədə də təmin edilməlidir Azərbaycan Respublikasının MPM-in 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Məhkəmə hesab edir ki, məhkəmə xərcləri iddianın təmin edilmiş hissələrinə müvafiq olaraq tərəflərə aid edilməli olduğundan, məhkəmə xərcinə daxil olan dövlət rüsumu cavabdehlərə aid edilməli və buna görə də iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumu da cavabdehlərdən alınaraq iddiaçıya ödənilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin 14.2, 217.4 və 218.3-cü maddələrinə müvafiq olaraq məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdıraraq, onlardan istifadə edərək, yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlara əsaslanaraq, iddia tələbinin hədlərindən kənara çıxmadan işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Beləliklə, məhkəmə hesab edir ki, iddia qismən təmin olunmalı, cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 müştərək qaydada İddiaçı ASC-nin xeyrinə 18.12.2019-cu il tarixli 6-Z1-2-0-853-15 saylı kredit müqaviləsi üzrə 1914,18 manat əsas borc, 26,01 manat faiz borcu, 20 manat cərimə borcu olmaqlar, cəmi 1960,19 manat, 18.12.2019-cu il tarixli 6-Z-1-0-1056-14 saylı kredit müqaviləsi üzrə 581,84 manat əsas borc, 1,93 manat faiz, 1,81 manat cərimə, cəmi 585,58 manat olmaqla ümumilikdə 2545,77 manat borc və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumu tutulmalı, həmin kredit müqavilələri ləğv edilməli, iddia qalan hissədə təmin edilməməlidir. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikasının MPM-in 216-220 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddia qismən təmin olunsun. “Yelo Bank“ ASC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış 18 dekabr 2019-cu il tarixli 6-Z- 1-0-1056-14 nömrəli və 18 dekabr 2019-cu il tarixli 6-Z1-2-0-853-15 nömrəli kredit müqavilələri ləğv edilsin. Cavabdeh1 və Cavabdeh2 18.12.2019-cu il tarixli 6-Z1-2-0-853-15 saylı kredit müqaviləsi üzrə 1914,18 manat əsas borc, 26,01 manat faiz borcu, 20 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 1960,19 manat, 18.12.2019-cu il tarixli 6-Z-1-0-1056-14 saylı kredit müqaviləsi üzrə 581,84 manat əsas borc, 1,93 manat faiz, 1,81 manat cərimə, cəmi 585,58 manat olmaqla ümumilikdə 2545,77 manat pul və dövlət rüsumu ödənilmiş 30 manat pul müştərək qaydada alınaraq İddiaçı ASC-yə ödənilsin. İddianın qalan hissəsi rədd edilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən bir ay müddətində Şamaxı Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, qəbul edildiyi gündən bir ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim Natiq İsmayılov