AzərbaycanǝRespublikasıǝadından Qərar Bakıǝşəhəri İşǝ№ǝ2(1-8)-1521/2026 01.07.2026 ALIǝMƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının iddiaçılar iddiaçı2n, Quliyeva (Mərdanova) Könül Aydın qızın və iddiaçı3n cavabdehlər Şəmkir rayon * saylı Dövlət Notariat Ofisinə cavabdeh2 (müstəqil tələb irəli sürmüyən şəxs qismində Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs və Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs cəlb edilməklə) qarşı iddia ərizəsi barədə mülki iş üzrə QƏRARİ (Açar sözlər: “torpaq sahəsinin əvəzi olaraq pul”; Mülki mübahisənin kateqoriyası: Əşya hüquq münasibətlərindən, o cümlədən mənzil, torpaq münasibətlərindən, habelə əmlakdan istifadə, əmlaka sahiblik və mülkiyyət hüququnun müdafiəsindən irəli gələn mübahisələr.) Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki kollegiyası, hakimlər X3 (məruzəçi hakim),ǝHəsənovǝVüqarǝTəvəkgülǝoğluǝvəǝŞamayevǝElşadǝYaquboviçdənǝibarətǝtərkibdəǝ iddiaçılar iddiaçı2, iddiaçı3, Quliyeva (Mərdanova) Könül Aydın qızının cavabdehlər cavabdeh2 və Şəmkir rayon * saylı Dövlət Notariat Ofisinə (müstəqil tələb irəli sürməyən şəxs qismində Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs və Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs cəlb edilməklə) qarşı “torpaq sahəsinin əvəzi olaraq pul” tələbinə dair mülki iş üzrə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 2026-cı il ## ###### tarixli *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsindən iddiaçı iddiaçı3 tərəfindən kassasiya şikayətinə Ali Məhkəmənin binasında yazılı icraat qaydasında baxaraq,ǝaşağıdakıǝqərarıǝqəbulǝetdi. Işin halları:
1. Şəmkir Rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1998-ci il tarixli, ** saylı qərarı ilə JN-*** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” əsasında Şəmkir rayonu, Qapanlı kəndi ərazisindən 2.09 hektar pay torpaq sahəsi iddiaçiların və ailə üzvlərinin ümumi paylı mülkiyyətinəǝverilmişdir.ǝ
2. Şəmkir rayonu * saylı notariat kontorunda rəsmiləşdirilmiş ##.##.2005-ci ildə 4ə-*** reyestr nömrəsi ilə təsdiqlənmiş müqaviləyə dair notariat işinə əsasən , satıcı iddiaçı3 Şəmkir rayonu, Qapanlı kəndində yerləşən 2.09 ha torpaq sahəsini 10.000.000 (köhnə pul vahidi ilə on milyon) manata alıcı cavabdeh2 satmışdır. Iddiaçılar iddiaçı2 və iddiaçı1 torpaq sahəsinin satılmasınaǝetirazǝetməmişlər.ǝ
3. Torpağa mülkiyyət hüququna dair JN-0887, KOD 50407038 Dövlət Aktına əsasən, mülkiyyətçi cavabdeh2 adına Şəmkir rayonu * nömrəli DNK-nın 24.01.04 4Ə-29; 17.03.05 4Ə-92, 94; 18.03.05 4Ə-100; 20.07.05 4Ə- ...; 30.07.05 4Ə-336. 337; 20.08.05 4Ə–390, ***, 392; 13.09.05 4Ə-435; 14.09.05 4Ə-439; 03.11.05 4Ə-547; 12.01.06 4Ə-19; 18.01.06 4Ə-42, 44; 21.01.06 4Ə-46; 04.02.06 *Ə-** nömrəli alqı-satqı müqavilələri ilə cizgidə göstərilən sərhəd daxilində Şəmkir rayonu, Qapanlı kəndi ərazisində 34.19 hektar kənd təsərrüfat təyinatlı torpaq sahəsiǝüçünǝdövlətǝaktıǝtərtibǝolunmuşdur.ǝ
4. Şəmkir Rayon Məhkəməsinin *(***)-***/**** nömrəli ##.##.2020-ci il tarixli qətnaməsinə əsasən, iddiaçılar iddiaçı2, iddiaçı1 və iddiaçı3 Isax qızının cavabdehlər Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs, cavabdeh2, Şəmkir rayon * saylı notariat kontoruna və Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin ** saylı Şəmkir Ərazi Idarəsinə qarşı mülkiyyətdə olan pay torpaq sahəsinə dair bağlanmış alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışın ləğv edilməsi, torpaq sahəsinin faktiki sahibliyə qaytarılması tələbinə dair iddiası rədd olunmuşdur.ǝ
5. Gəncə Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının *(***)-***/**** nömrəli, ##.##.2021-ci il tarixli qətnaməsinə əsasən, apellyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, Şəmkir Rayon Məhkəməsinin ##.##.2020-ci il tarixli, *(***)-***/**** nömrəli qətnaməsi Şəmkir rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1998-ci il tarixli, ** saylı qərarı ilə CN-**** saylı “Torpağa Mülkiyyət Hüququna dair Dövlət Aktı” əsasında Şəmkir rayonu, Qapanlı kənd sakinləri iddiaçı3, iddiaçı2 və iddiaçı1 ümumi paylı mülkiyyətlərinə verilmiş, Şəmkir rayonu Qapanlı kəndi ərazisində yerləşən 2.09 hektar pay torpaq sahəsinin iddiaçı3 Isax qızından cavabdeh2 satılmasına dair Şəmkir rayon * saylı notariat kontorunda (ofisində) ##.##.2005-ci il tarixdə *ə- *** nömrəli reyestrdə qeydə alınmış alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi hissəsində ləğv edilmiş, həmin hissədə iddia təmin edilmiş, alqı-satqı müqaviləsi etibarsız hesab edilmiş, 0.26 hektar torpaq sahəsi üzərində cavabdeh2 mülkiyyət hüququna dair ##.##.2017-ci il tarixli RX seriyalı ******* nömrəli Hüquqların Dövlət Qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış və 1.8725 hektar pay torpaq sahəsi üzərində cavabdeh2 mülkiyyət hüququna dair ##.##.2018-ci il tarixli RX seriyalı ******* nömrəli Hüquqların Dövlət Qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən çıxarış ləğv edilmişdir.ǝ
6. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin *(***)-****/**** nömrəli ##.##.2021-ci il tarixli qərarına əsasən, Gəncə Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının *(***)-***/**** nömrəli, ##.##.2021-ci il tarixli qətnaməsi torpaq sahəsinin iddiaçılara qaytarılması hissəsində ləğv edilərək və iş həmin hissədə yenidən baxılması üçün apellyasiya baxışına qaytarılmış, qətnaməǝqalanǝhissədəǝdəyişdirilmədənǝsaxlanılmışdır.ǝ
7. Gəncə Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının *(***)-***/**** nömrəli, ##.##.2023-cü il tarixli qətnaməsinə əsasən, Şəmkir Rayon Məhkəməsinin *(***)-***/**** nömrəli, ##.##.2020-ci il tarixli qətnaməsi iddia tələbinin 2.09 ha pay torpaq sahəsinin iddiaçıların faktiki sahibliklərinə qaytarılması hissəsinin rədd olunması hissəsində ləğv olunmuş, həmin hissə üzrə yeni qətnamə çıxarılmaqla iddia tələbi 2.09 ha pay torpaq sahəsinin iddiaçılarınǝfaktikiǝsahibliklərinəǝqaytarılmasıǝhissəsindəǝtəminǝedilməmişdir.ǝ
8. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin *(***)-****/**** nömrəli ##.##.2023-cü il tarixli qərarına əsasən, Gəncə Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının *(***)-***/**** nömrəli ##.##.2023-cüǝilǝtarixliǝqətnaməsiǝdəyişdirilmədənǝsaxlanılmışdır.
9. Gəncə Apellyasiya Məhkəməsi Cinayət Kollegiyasının *(***)-***/**** nömrəli, ##.##.2012-ci il tarixli qərarına əsasən, Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin 308.1-ci maddəsi ilə təqsirli bilinib həmin Məcəllənin 46-cı maddəsinə əsasən təyin edilmiş 3 il müddətinə dövlət və yerli özünüidarə etmə orqanlarında rəhbər vəzifələri tutmaq hüququndan məhrum edilməklə aylıq qazancının 20%-i dövlət nəfinə tutulmaqla 2 (iki) il müddətinə islah işləri cəzası, 1(bir) il müddətinə dövlət və yerli özünüidarə etmə orqanlarında rəhbər vəzifələri tutmaq hüququndan məhrum edilməklə aylıq qazancının 20%-i dövlət nəfinə tutulmaqla 1 (bir) il müddətinə islah işləriǝcəzasınaǝendirilmişdir.ǝ
10. AN-1 seriyalı ******* nömrəli ##.##.2018-ci il tarixli alqı-satqı müqaviləsinə əsasən, cavabdeh2 Şəmkir rayonu, Qapanlı kəndində yerləşən 1.8275 ha torpaq sahəsini 5.000 manata X4.
11. AN-1 seriyalı ******* nömrəli ##.##.2019-cu il tarixli alqı-satqı müqaviləsinə əsasən, cavabdeh2 Şəmkir rayonu, Qapanlı kəndində yerləşən 0,26 ha torpaq sahəsini 3.000 manata X7.
Iş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları
a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat:
12. Iddiaçılar iddiaçı2, iddiaçı3 və Quliyeva (Mərdanova) Könül Aydın qızı cavabdehlər cavabdeh2 və Şəmkir rayon * saylı Dövlət Notariat Ofisinə qarşı pul tələbinə dair cavabdehlərdən məhrum olduqları torpaq sahəsinin əvəzi olaraq 60.000 manat pulun alınması haqdaǝqətnaməǝçıxarılmasınıǝməhkəmədənǝxahişǝetmişlərǝxahişǝetmişdir.
13. Iddiaçılar tələbini onunla əsaslandırmışlar ki, Şəmkir Rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1998-ci il tarixli, ** saylı qərarı ilə JN-*** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” əsasında Şəmkir rayonu, Qapanlı kəndi ərazisindən 2.09 hektar pay torpaq sahəsi onun və ailə üzvlərinin ümumi paylı mülkiyyətinə verilmişdir. O, həmin torpaq sahəsinə dair cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs ilə ##.##.2003-cü il tarixdə Şəmkir rayon * saylı notariat kontorunda *ə-*** nömrəli reyestrdə qeydə alınmış alqı-satqı müqaviləsi bağlamış və həmin müqavilə əsasında torpaq sahəsini cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs 2.000.000 (iki milyon manat həmin dövriyyədə olan pul vahidi ilə) manat məbləğində pula satmışdır. Lakin sonradan o, həmin pulu cavabdehǝ qaytarmışdır. Bununla da onunla cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs arasında olan müqavilə münasibətlərinə öz aralarında xitam verilmişdir. Buna baxmayaraq, cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs həmin torpaq sahəsini şifahi razılaşma əsasında cavabdeh cavabdeh2 icarəyə vermişdir. Lakin həmin torpaq sahəsi üzərində cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs mülkiyyət hüququ dövlət qeydiyyatına alınmamışdır. Mübahisəli torpaq sahəsi cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs tərəfindən digər cavabdeh cavabdeh2 şifahi razılaşma əsasında icarəyə verilməsinə baxmayaraq, onun xəbəri olmadan adından cavabdeh cavabdeh2 arasında ##.##.2005-ci il tarixdə Şəmkir rayon * saylı notariat kontorunda *ə-*** nömrəli reyestrdə qeydə alınmış saxta alqı-satqı müqaviləsi bağlanmış və həmin torpaq sahəsi cavabdeh cavabdeh2 satılmışdır. Cavabdeh cavabdeh2 da həmin alqısatqı müqaviləsi əsasında mübahisəli 2.09 hektar torpaq sahəsini digər torpaq sahələri ilə birləşdirərək cəmi 34.19 hektar kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinə dair öz adına ##.##.2006-cı il tarixdə keçmiş Dövlət və Xəritəçəkmə Komitəsinin Şəmkir rayon Şöbəsi tərəfindən JN-*** saylı “Torpağa Mülkiyyət Hüququna dair Dövlət Aktı” tərtib etdirmişdir. Ondan sonra cavabdeh cavabdeh2 ona və ailəsinə məxsus torpaq sahələri üzərində mülkiyyət hüququ əldə etmiş və öz adına daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında Çıxarış almışdır. Hesab edir ki, onunla cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs arasında bağlanmış alqı-satqı müqaviləsi digər iddiaçıların payına münasibətdə, onunla cavabdeh cavabdeh2 arasında tərtib edilmiş alqı-satqı müqaviləsi isə tam şəkildə bağlandığı andan etibarsızdır. Çünki cavabdeh cavabdeh2 birinci instansiya məhkəməsinin iclasında bildirmişdir ki, “Şəmkir rayonu, Qapanlı kənd sakini iddiaçı3 Isax qızı 2.09 hektar kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsini ona satmışdır. Doğrudur, o, həmin torpaq sahəsini satın almış, pulunu da ödəmişdir. Lakin həmin vaxt, yəni müqavilə bağlanan tarixdə o, Azərbaycanda olmamış, onun adından bütün əməliyyatları verdiyi etibarnamə əsasında Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs aparmışdır. Qeyd olunan müqavilədəki imza onun tərəfindən icra olunmamışdır. Çünki o, Rusiya Federasiyasında işlədiyi üçün torpaq sahələri almaq məqsədi ilə Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs pul və etibarnamə vermişdir. Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs da ona bir neçə on hektarlarla torpaq sahəsi almış, o da pulunu ödəmişdir. Yekunda iddiaçı onun adına tərtib edilmiş 34.19 hektar kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinə dair JN-*** saylı ##.##.2006-cı il tarixli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”nı təqdim etmişdir. X1 mübahisəli torpaq sahəsinə dair ##.##.2005-ci il tarixdə cavabdeh1 *ə-*** saylı reyestrdə qeydə alınmış alqı-satqı müqaviləsində öz əksini tapmışdır. O, Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs Dövlət Aktını aldıqdan sonra onunla tam şəkildə hesablaşmışdır. O, torpaq sahəsinin mülkiyyətçilərinin çoxunu, o cümlədən hazırkı iddiaçıları tanımamışdır. Onun adından etibarnamə əsasında Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs çıxış etmişdir. O, bütün torpaq sahələrini əvəzli olaraq əldə etmişdir. Ona görə də torpaq mülkiyyətçilərinin heç biri ona qarşı etiraz etməmişdir. Lakin Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs onun həmin vaxt Azərbaycanda olmamasından sui-istifadə edərək, mübahisəli torpaq sahəsini iddiaçı iddiaçı3 Isax qızından əvvəlcə cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs adına almışdır. O, Şahəddindən torpaq sahəsinin sənədlərini tələb edəndə, özü qəsdən ikinci dəfə saxta müqavilə bağlayaraq, torpaq sahəsini onun adına sənədləşdirmişdir. Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs niyyəti həmin torpaq sahəsini sonradan ələ keçirməkdən ibarət olmuşdur. Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs ikinci alqı-satqı müqaviləsini (etibarnamə olmadan) qəsdən tamah məqsədilə saxtalaşdırmışdır. O, mübahisəli torpaq sahəsi ilə bağlı notariat kontorunda olmamışdır. Həmin müqavilədə göstərilən imza da ona məxsus deyildir. O, yalnız ##.##.2002-ci il tarixdə Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs adına *e-**** nömrəli etibarnamə vermişdir. Ona görə də onun adından aparılan bütün notariat əməliyyatlarını Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs icra etmişdir. Mübahisə predmeti barəsindəǝmüstəqilǝtələbǝirəliǝsürməyənǝüçüncüǝşəxsǝhəminǝmüqaviləniǝqəsdən saxtalaşdırması ondan görünür ki, sonuncu alqısatqı müqaviləsi bağlanan zaman notariat işinə birinci alqı-satqı müqaviləsində olan sənədlərin eynisi və kserosurətləri əlavə edilmişdir. Belə ki, 2005-ci ildə bağlanmış müqaviləyə də 2003-cü il tarixli müqavilədə olan həmin tarixli ailə tərkibi haqqında arayış əlavə edilmişdir. Hansı ki, 2005-ci il tarixli müqavilə guya iddiaçı3 Isax qızı ilə bağlanmışdır. Ona görə də hər iki müqavilədə Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs özü olmuşdur. Belə ki, Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs hər iki müqavilənin əsillərini iddiaçılara verməklə və iddia ərizəsinə əlavə etməklə bir daha özünü ifşa etmişdir”. Şəmkir Rayon Məhkəməsinin ##.##.2020-ci il tarixli, *(***)-***/**** nömrəli qətnaməsi ilə iddia rədd edilmişdir. Məhkəmə Mülki Məcəllənin 354.1-ci maddəsinə istinad edərək mövqeyini belə əsaslandırmışdır ki, iş üzrə iddia tələbi müqavilənin etibarsızlığı ilə əlaqədar verilmişdir. Qüvvədə olan mülki qanunvericiliyə əsasən, müddətin keçməsinə görə müqavilənin ləğv edilməsinə görə müqavilənin ləğv edilməsi üzrə tələblərə mübahisə tərəfinin ərizəsi əsasında iddia müddəti tətbiq oluna bilər, müqavilənin etibarsızlığına dair tələblərə isə bundan fərqli olaraq qanunda nəzərdə tutulan “kəsici müddətlər” tətbiq edilməlidir. Iddiaçılar ##.##.2005-ci il tarixdə cavabdeh1 *ə-*** nömrəli reyestrdə qeydə alınmış alqı-satqı müqaviləsinin etibarsızlığı nəticələrinin tətbiqi haqqında iddia irəli sürmək hüquqlarını itirdikləri üçün cavabdeh cavabdeh2 mübahisəli torpaq sahəsi üzərində mülkiyyət hüququ əldə etmişdir. Belə olan halda iddiaçıların iddia qaldırmaq üçün mübahisəli torpaq sahəsi üzərində əvvəllər mövcud olmuş paylı mülkiyyət hüquqları artıq mövcud olmadığından, onların həmin torpaq sahəsinə dair müvafiq tələb (subyektiv) hüquqları da yoxdur. Bu da onu deməyə əsas verir ki, iddiaçılar öz hərəkətlərinə qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət etməklə subyektiv hüququnun birinci elementi olan hüquqi ixtiyar əldə etməmişdir. Göründüyü kimi ##.##.2003-cü il tarixli alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi tələbi ilə bağlı məhkəməyə müraciət etməkdə subyektiv hüquqa malik olmamışlar. Iddiaçılar ##.##.2003cü il tarixli 4ə-*** reyestr nömrəli alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi tələbini irəli sürməkdə subyektiv hüquqa malik deyillərsə, onda subyektiv hüququn digər elementlərinin, yəni başqa şəxslərdən tələb etmək hüququnun və müdafiə hüququnun yaranmasından, eləcə də həyata keçirilməsindən söhbət gedə bilməz. Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, məhkəmə qətnaməni əsaslandırarkən iddiaçıların qanunla qorunan hüquqlarını pozmuşdur. Belə ki, Şəmkir Rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1998-c il tarixli, ** saylı qərarı ilə CN-**** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” əsasında iddiaçıların ümumi paylı mülkiyyətinə verilmiş 2.09 ha torpaq sahələrinin ## ######## 2003-cü il tarixli *ə-*** saylı reyestrdə qeydə alınmış alqı-satqı müqaviləsi əsasında cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs satılmasına baxmayaraq, sonradan həmin cavabdehlǝ aralarında olmuş şifahi razılaşmaya əsasən alıcı Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs torpağın satış pulunu nağd olaraq qaytarmağına görə həmin torpağı öz adına Çıxarış almamasına hüquqi qiymət verməmişdir. Cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs iddiaçı iddiaçı2 satın aldığı həmin 2.09 ha pay torpaq sahəsini cavabdeh cavabdeh2 icarəyə vermiş olması eynilə həmkəndliləri Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs da icarəsində olması səbəbindən son dövrədək ailənin həmin torpaq sahəsi ilə maraqlanmaması faktına məhkəmə tərəfindən real hüquqi qiymət verilməmişdir. Yalnız cavabdeh cavabdeh2 izahatına əsaslanılmışdır ki, əgər iddiaçıların pay torpaqlarının cavabdeh cavabdeh2 satılmasına dair ##.##.2005-ci il tarixli *ǝ-*** saylı reyestrdə qeydə alınmış alqı-satqı müqaviləsindən xəbərləri olmamışdırsa, həmin müqavilənin əslini haradan əldə edib iddia ərizəsinə əlavə etmişlər. Cavabdeh cavabdeh2 özü də məhkəmə iclaslarında torpaq sahibi olaraq onun iddiaçıları tanımamasını, heç bir halda iddiaçılara nağd pul verǝrǝk onlarla notariat kontorunda hər hansı müqaviləyə imza edərək torpaq sahəsi almamasını, həmin müqavilənin tərtib edilməsi zamanı iddiaçı2 Rusiyada olmasını, onun əvəzində verdiyi etibarnamə əsasında həmin torpağı və qeyrilərinin onun pulu ilə həmkəndlisi Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs rəsmi müqavilə əsasında alıb ona verməsini bildirməsi kimi izahatınaǝməhkəməǝiddianınǝtəminiǝüçünǝobyektivǝəsasǝolmasıǝmənasındaǝobyektivǝqiymət verməmişdir. Birinci cavabdeh cavabdeh2 səlahiyyəti olmadan özgəninləşdirmə etməklə onu torpaq sahəsindən qanunsuz məhrum etmişdir. Ikinci cavabdeh isǝ apellyasiya baxışında Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin ##.##.2021-ci il tarixli, */*** saylı rəyi ilə müəyyən olunmuşdur ki, mülki iş materiallarının 8-ci vərəqində olan iddiaçı3 Isax qızı və cavabdeh2 adlarından olan ## ###### 2005-ci il tarixdə bağlanmış 4ə-*** reyestr nömrəli alqı-satqı müqaviləsinin aşağı hissəsində imzalar qrafasında 1 rəqəminin qarşısında olan imza və 4ə-*** reyestr nömrəli reyestr jurnalının 13-cü vərəqəsinin ***-cı sırasında iddiaçı3 Isax qızı yazılarının qarşısında olan imza iddiaçı3 Isax qızı tərəfindən yox, başqa şəxs tərəfindən icra olunmuşdur. Ekspertizaya təqdim edilmiş mülki işin 8-ci vərəqində olan iddiaçı3 Isax qızı və cavabdeh2 adlarından olan ## ###### 2005-ci il tarixdə bağlanmış 4ə-*** reyestr nömrəli alqı-satqı müqaviləsinin aşağı hissəsində imzalar qrafasında 1 rəqəminin qarşısında olan imza və 4ə-*** reyestr nömrəli reyestr jurnalının 13-cü vərəqəsinin ***-ci sırasında iddiaçı3 Isax qızı yazılarının qarşısında olan imza iddiaçı3 Isax qızının imzasına oxşadılmaqla icra olunma əlamətləri müəyyən olunmuşdur. Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının ## #### 2021ci il tarixli, *(***)-***/** nömrəli qətnaməsi ilə apellyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, Şəmkir Rayon Məhkəməsinin ##.##.2020-ci il tarixli, *(***)-***/**** nömrəli qətnaməsi Şəmkir Rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1998-ci il tarixli, ** saylı qərarı ilə CN-**** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” əsasında Şəmkir rayonu, Qapanlı kənd sakinləri iddiaçı3 Isax qızı, iddiaçı2 və iddiaçı1 ümumi paylı mülkiyyətlərinə verilmiş, Şəmkir rayonu, Qapanlı kəndi ərazisində yerləşən 2.09 hektar pay torpaq sahəsinin Sərkǝrova Şəfiqə Isax qızından cavabdeh2 satılmasına dair Şəmkir rayon * saylı notariat kontorunda (ofisində) ##.##.2005-ci il tarixdə *-*** nömrəli reyestrdə qeydə alınmış alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi hissəsində ləğv edilməsi, həmin hissədə yeni qətnamə qəbul edilməklə, iddianın həmin hissədə təmin edilməsi, Şəmkir rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1998-ci il tarixli, ** saylı qərarı ilə CN-**** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” əsasında Şəmkir rayonu, Qapanlı kənd sakinləri iddiaçı3 Isax qızı, iddiaçı2 və iddiaçı1 ümumi paylı mülkiyyətlərinə verilmiş, Şəmkir rayonu, Qapanlı kəndi ərazisində yerləşən 2.09 hektar pay torpaq sahəsinin iddiaçı3 Isax qızından cavabdeh2 satılmasına dair Şəmkir rayon * saylı notariat kontorunda (ofisində) ##.##.2005-ci il tarixdə *ǝ-*** nömrəli reyestrdə qeydə alınmış alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi, 0.26 hektar torpaq sahəsi üzərində cavabdeh2 mülkiyyət hüququna dair ##.##.2017-ci il tarixli RX seriyalı ******* nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən Çıxarış və 1.8725 hektar pay torpaq sahəsi üzərində cavabdeh2 mülkiyyət hüququna dair ##.##.2018-ci il tarixli RX seriyalı ******* nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən Çıxarışın ləğv edilməsi, 2.09 hektar pay torpaq sahəsinin iddiaçıların faktiki sahibliklərinə qaytarılması qət edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin ## ###### 2021-ci il tarixli, *(***)-****/**** nömrəli qərarı ilə kassasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının *(***)-***/**** nömrəli iş üzrə ## #### 2021-ci il tarixli qətnaməsi torpaq sahəsinin iddiaçılara qaytarılması hissədə ləğv edilmiş və iş həmin hissədə yeni apellyasiya baxışına göndərilmişdir. Qətnamə qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin ## ##### 2022-ci il tarixli, *(***)****/**** nömrəli qətnaməsi ilə apellyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi “iddia tələbinin 2,09 ha pay torpaq sahəsinin iddiaçıların faktiki sahibliklərinə qaytarılması hissəsinin rədd olunması” hissəsində ləğv olunmuş, həmin hissə üzrə yeni qətnamə çıxarılmaqla iddia tələbi həmin hissədə təmin edilməmişdir. Məhkəmə kollegiyası mövqeyini belə əsaslandırmışdır ki, tərəflər arasında yaranmış mübahisə əmlakın qaytarılması ilə bağlı yaranmış mübahisədir. Hazırda mübahisəli torpaq sahəsi cavabdeh tərəfindən özgəninkiləşdirimişdir. Bu halda torpaq sahəsinin naturada qaytarılması mümkünsüzdür. Iddiaçı tərəf isə torpaq sahəsinin dəyərinin ödənilməsinə razi deyildir. Bu həqiqəti əks etdirmir. Onlar həmin torpağın dəyərini hazırki cavabdehlərdən tələb edirlər. Apellyasiya baxışında Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin ##.##.2021-ci il tarixli, */*** saylı rəyi iləǝmüəyyənǝolunmuşdurǝki,ǝmülkiǝişǝmateriallarınınǝ8-ciǝvərəqindəǝolanǝiddiaçı3ǝIsaxǝqızıǝvəǝ cavabdeh2 adlarından olan ## ###### 2005-ci il tarixdə bağlanmış 4ə-*** reyestr nömrəli alqısatqı müqaviləsinin aşağı hissəsində imzalar qrafasında 1 rəqəminin qarşısında olan imza və 4ə-*** reyestr nömrəli reyestr jurnalının 13–cü vərəqəsinin ***– ci sırasında iddiaçı3 Isax qızı yazılarının qarşısında olan imza iddiaçı3 Isax qızı tərəfindən yox, başqa şəxs tərəfindən icra olunmuşdur. Hazırki iddia ərizəsində ikinci cavabdeh bilə–bilə cinayət yolu ilə imza saxtalaşdırmasına göz yummuş və iddiaçı3 Isax qızının yerinə başqa şəxsin imzasını öz möhürü ilə təsdiq edərək (qanunsuz hərəkətlə) delikt yaratmış və iddiaçının əmlakından məhrum olmasına səbəb olmuşdur. Belə ki, cavabdehlərin qanunsuz hərəkətləri nəticəsində onlar qanuni torpaq sahəsindən məhrum olmuşlar. Odur ki, cavabdehlərin qanunsuz hərəkətləri nəticəsində Şəmkir Rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1998-ci il tarixli, ** saylı qərarı ilə JN*** saylı “Torpağa Mülkiyyət Hüququna dair Dövlət Aktı” əsasında onlara məxsus olan, Şəmkir rayonu, Qapanlı kəndi ərazisində yerləşən və məhrum olduqları 2.09 hektar pay torpaq sahəsinin əvəzi olraq 60.000 manat pulun cavabdehlərdən alınıb onlara verilməsiǝhaqdaǝqətnaməǝqəbulǝedilməsiniǝməhkəmədənǝxahişǝetmişlər.
14. Iddiaçı iddiaçı3 (həmçinin, iddiaçı iddiaçı2 nümayəndəsi) məhkəmə iclası zamanı iddianı müdafiə edərək əsasən iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat vermiş və iddianın təminǝedilməsiniǝməhkəmədənǝxahişǝetmişlər.
15. Cavabdeh cavabdeh2 iştirak etdiyi məhkəmə iclası zamanı ona qarşı irəli sürülmüş iddianı qəbul etməmiş və izahatında göstərmişdir ki, təxminən 2001–ci il tarixdə Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs 20.000 ABŞ dolları, əlavə olaraq 15.000 ABŞ dolları olmaqla, ümumilikdə 35.000 ABŞ dolları borc pul vermişdir. Həmin vaxt özü Rusiya Federasiyasında olmuş, pulu oradan göndərmişdir. Lakin Şahəddin onun pulunu qaytarmamış, bu səbəbdən 2005–ci il tarixdə pulunu geri tələb etmişdir. Şahəddinin pulunu qaytarmadığını gördükdə ona “ya mənim pulum ver, ya da əvəzində torpaq sahəsi ver”–demişdir. Bundan sonra Şahəddinin qardaşı ona müraciət edərək qardaşının pulunun olmamasını, ona olan borcun əvəzindən torpaq sahəsi verə biləcəyini demiş, o da razılaşmışdır. 2006–cı il tarixdə Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs ona torpaq sahəsinə dair Dövlət Aktı vermiş, ondan torpağın harada yerləşməsini soruşduqda bununla bağlı əl yazma vermişdir. Bununla belə Şahəddinin həmin torpaq sahəsini nə vaxt və kimdən almasını bilməmiş, o, torpaq sahəsi almaq məqsədilə Şahəddinə etibarnamə verməmişdir. Sadəcə torpağın sənədləşmə işləri ilə bağlı Şahəddinə 5.000 ABŞ dolları pul vermişdir. Lakin sonradan həmin torpaq sahəsindən istifadə etmədiyi üçün başqa şəxsə satmışdır. Hazırda iddianı qəbul etmir. Belə ki, o, iddiaçıların torpaq sahəsindən məhrum etməmişdir.ǝOdurǝki,ǝiddianınǝrəddǝedilməsiniǝməhkəmədənǝxahişǝedir.
16. Cavabdeh cavabdeh2 nümayəndəsi (vəkil) Nümayəndə məhkəmə iclası zamanı təmsil etdiyi şəxsə qarşı irəli sürülmüş iddianı qəbul etməmiş, əsasən cavabdehlə eyni məzmunluǝizahatǝverərək,ǝiddianınǝrəddǝedilməsiniǝməhkəmədənǝxahişǝetmişdir.
17. Üçüncü şəxs qismində cəlb edilmiş Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs iştirak etdiyi məhkəmə iclası zamanı izahatında göstərmişdir ki, cavabdeh2 demək olar ki, hər ay torpaq sahələri ilə bağlı alqı–satqılar etmişdir. O, Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs adından bəzən torpaq sahələri almışdır. Lakin 2003–cü ildəki alqı–satqını xatırlamır, həmin vaxt Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs əvəzindən torpaq alqı–satqısını özünün edib–etmədiyi yadında deyildir. Çünki, Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs əvəzindənǝqardaşıǝRafaelǝdəǝişlərǝaparmışdır.
18. Üçüncü şəxs qismində cəlb edilmiş Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs iştirak etdiyi məhkəmə iclası zamanı izahatında göstərmişdir ki, 2003–cü il tarixdə iddiaçı3 ilə hər hansı torpaq sahəsinə dair alqı–satqı müqaviləsi bağlamamışdır. Həmin vaxt nə Şəfiqə, nə də Şahəddinlə heç bir əlaqəsi olmamış, alqı–satqı müqaviləsinin kim tərəfindən bağlanmasından məlumatı olmamışdır. O, nə heç kimə pul verməmiş, nə də torpaq sahəsiǝalmamışdır.ǝHazırkiǝiddiaǝtələbininǝonunlaǝheçǝbirǝəlaqəsiǝyoxdur.
19. Şəmkir Rayon Məhkəməsinin (bundan sonra birinci-instansiya məhkəməsi) ##.##.2025-ci il tarixli, *(***)-***/**** nömrəli (hakim Z.M. Allahyarov) qətnaməsi ilə iddia qismən təmin edilərək, cavabdeh cavabdeh2 8.000 (səkkiz min) manat məbləğində pul alınıb iddiaçılar iddiaçı2, iddiaçı3 və Quliyeva (Mərdanova) Könül Aydın qızına verilməsini, cavabdeh cavabdeh2 ödənilmiş dövlət rüsumunun 135 (bir yüz otuz beş) manatı alınıb iddiaçılar iddiaçı2, iddiaçı3 və Quliyeva (Mərdanova) Könül Aydın qızına verilməsini, iddia tələbinin qalan hissədə təminǝedilməməsiniǝqətǝetmişdir.
20. Birinci instansiya məhkəməsi mövqeyini belə əsaslandırmışdır ki, məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən olunmuşdur ki, ##.##.2005–ci ildə Şəmkir rayonu * saylı notariat kontorunda rəsmiləşdirilmiş alqı–satqı müqaviləsinə əsasən, iddiaçı iddiaçı3 Şəmkir rayonu, Qapanlı kəndində yerləşən 2.09 ha torpaq sahəsini 10.000.000 (köhnə pul vahidi ilə on milyon) manata cavabdeh cavabdeh2 satmışdır. Hazırda qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qərarına əsasən, həmin müqavilə etibarsız hesab edilmiş, lakin torpaq sahəsi cavabdeh tərəfindən özgəninkiləşdirildiyindən naturada qaytarılması mümkün olmamışdır. Hazırda iddiaçılar sözügedənǝtorpaqǝsahəsininǝdəyəriǝolaraqǝcavabdehlərdənǝ60.000ǝmanatǝtələbǝedirlər.
21. Məhkəmə iclasında və iddia ərizəsində iddiaçı tərəf torpaq sahəsinin hazırda dəyərininǝ60.000ǝ(altmışǝmin)ǝmanatǝolduğunuǝgöstərərəkǝhəminǝməbləğiǝtələbǝetmişlər.
22. Iş materialında olan və məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş alqı-satqı müqavilələrindən göründüyü kimi, cavabdeh cavabdeh2 ##.##.2018-ci il tarixli alqı–satqı müqaviləsinə əsasən, Şəmkir rayonu, Qapanlı kəndində yerləşən 1.8275 ha torpaq sahəsini 5.000 manata, ##.##.2019-cu il tarixli alqı-satqı müqaviləsinə əsasən 0.26 ha torpaq sahəsini 3.000 manata satmışdır. Odur ki, məhkəmə hesab edir ki, həmin məbləğ cavabdeh cavabdeh2 alınıb iddiaçılara qaytarmalıdır. Belə ki, tərəflər arasındakı alqı–satqı müqaviləsinin etibarsızlığına cavabdehin hər hansı bir qanunazidd əməli səbəb olmadığından ondan torpaq sahəsininǝbugünküǝdəyəriniǝtələbǝetməkǝədalətǝprinsipinəǝziddir.
23. Eləcə də, məhkəmə hazırkı iddia tələbini Şəmkir rayon * saylı Dövlət Notariat Ofisinə qarşı olan hissəsində əsassız hesab edir. Belə ki, mübahisələndirilən torpaq sahəsi alqı-satqı əsasında cavabdeh2 mülkiyyətinə keçmiş, sonuncu isə digər üçüncü şəxsə satmışdır. Belə olan halda iddianın Şəmkir rayon * saylı Dövlət Notariat Ofisinə qarşı olan hissəsinin təmin edilməsiǝəsaslıǝsayılaǝbilməz.
24. Beləliklə, məhkəmə işin müəyyən olunmuş hallarına uyğun olaraq belə nəticəyə gəlir ki, iddiaçıların tələbi qismən əsaslı olduğundan qismən təmin edilməli, cavabdeh X5 dəymiş ziyanaǝgörəǝ8.000ǝ(səkkizǝmin)ǝmanatǝməbləğindəǝpulǝalınıbǝiddiaçılaraǝverilməlidir.
25. Məhkəmə gəldiyi nəticəni Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 337.1, 337.2, 337.3, 337.4, 337.5, 567, 568.1, 568.2-ci maddələrinə, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2, 77.1, 88, 106.1, 107, 119.1-ci maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır.
b) Apellyasiya instansiyası məhkəməsindəki icraat:
26. Qətnamə ilə razılaşmayan iddiaçı iddiaçı3 apellyasiya şikayəti verərək birinci instansiya məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli, *(***)-***/**** nömrəli qətnaməsinin ləğv edilməsi,ǝiddianınǝtəminǝolunmasıǝbarədəǝyeniǝqətnaməǝqəbulǝеdilməsiniǝхаhişǝеtmişdir.
27. Cavabdeh cavabdeh2 da eyni qətnamədən apellyasiya şikayəti verərək, qətnaməsinin ləğv edilərək, iddia tələbinin rədd olunması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahişǝetmişdir.
28. Iddiaçının apellyasiya şikayəti belə əsaslandırılmışdır ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi maddi və prosessual hüquq normaların pozulması ilə qəbul edildiyindən apellyasiya qaydasında ləğv edilməlidir. Belə ki, birinci instansiya məhkəməsində iş materiallarında kifayət qədər əsaslandırıcı sübutlar təqdim edilsə də, məhkəmə tərəfindən iş tam,obyektivǝvəǝhərtərəfliǝaraşdırılmamışdır.ǝ
29. Cavabdeh cavabdeh2 apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi qanuna zidd və əsassızdır. Belə ki, adı çəkilən müqavilələr bağlanan zaman o, Azərbaycan Respublikasından kənarda, Rusiya Federasiyasında olmuşdur. Onun bütün işlərini əvəllər Bələdiyyə sədri olmuş hazırkı iş üzrə üçüncü şəxs qismində cəlb edilmiş Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs aparmışdır. Bütün bu hallar Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəmənin ##.##.2023-cü il tarixli yekun qərarında öz əksini tapmışdır. Yəni o, Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs onun adından qanunla qadağan olmayan vasitələrlə müqavilələr bağlanılması üçün etibarnamə və işlərin görülməsi üçün pul vermişdir. Sonradan həmin müqavilələrlə ona təqdim edilmiş çıxarışlar əsasında əmlaklara sahiblik etmiş, daha sonra isə sərəncam verərək satmışdır. Onun həmin alqı-satqı müqavilələri bağlanan zaman iştirakı heç bir faktla müəyyən edilmir. Belə ki, müqavilələrdə onun imzası yoxdur, orada iştirak etməmişdir. Həmin saxta müqavilələr onun etibarnamə üzrə nümayəndəsi Şahəddin Həsənovla əlbir olan notariat kontoru tərəfindən icra olunmuşdur. Iş materiallarından da göründüyü kimi o, iddiaçılarla bilavasitə alqı-satqı müqaviləsi bağlamamış, verdiyi etibarnamə əsasında nümayəndə olan Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs müqavilə bağlayaraq ona torpaq sahəsi almışdır. Bütün alqı-satqı müqavilələri əvəzli şəkildə tərəfindən ödənilən alqı-satqı pulu əsasında əldə edilmişdir. Lakin sonradan müəyyən edilmişdir ki, Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs notariusla əlaqəyə girərək saxta müqavilələr tərtib etmişlər. Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs etibarnamə yalnız qanunla nəzərdə tutulan hüquq və vəzifələrinin icrasını ona həvalə etmiş, qanunazidd saxta müqavilələr bağlamasını tapşırmamışdır. Ona görə də nümayəndə Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs etibarnamədən sui-istifadə edərək qanunazid hərəkətlər etməsinə görə o, məsuliyyət daşımamalıdır. Ondan torpağın satış pulu kimi 8.000 manat pulun alınmasının məhkəmə tərəfindən qət edilməsi qanuni hesab oluna bilməz. Belə ki, o, özü də torpağı əvəzli əldə etmiş və müqavilə etibarsız hesab olunan zaman ödədiyi məbləğ ona qaytarılmamışdır. Eləcə də mübahisəsiz qaydada təsdiq olunur ki, satış müqavilələrini daha doğrusu, saxta müqavilələrin tərtib və təsdiqində nümayəndə Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxsla bərabər Şəmkir Notariat kontoru məsuliyyət daşıyır. Bu məsələyə münasibət bildirən məhkəmə qeyd etmişdir ki, mübahisələndirilən torpaq sahəsi alqı-satqı əsasında cavabdeh2 mülkiyyətinə keçmiş, sonuncu isə digər şəxsə satmışdır. Belə olan halda Şəmkir Rayon Dövlət Notariat ofisinə qarşı pul tələbinə dair iddia əsaslı sayıla bilməz. Məhkəmənin bu mövqeyi ilə razılaşmaq olmaz, belə ki, iddiaçılara ziyan vurulması bilavasitə nümayəndə Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs saxta alqı-satqı müqavilələrini təsdiq etmiş notariusun təqsirindən baş vermişdir. O, pulunu ödəməklə torpaq sahəsi almış və sonradan da 3-cü şəxslərə satmışdır. Nümayəndənin və notariusun qanunsuz əməllərindən xəbərsiz olmuşdur. Ona görə də dəymiş ziyanın təqsirli şəxslərdən deyil, ondan tələb olunması qanunazidd və ədalətsizdir. Həmin müqavilələr etibarsız hesab edilənə qədər o, alqı-satqı müqaviləsinin saxtalığı barədə məlumatsız olmuşdur. ##.##.2025ci il tarixli məhkəmə iclasında iştirak etmiş üçüncü şəxs Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs məhkəmə iclasında torpağın ilk öncə Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs satılmasını təşkil etdiyini sonradan isə Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs pulu geri qaytardığını və torpaq sahəsini onun adına sənədləşdirilməsini təmin etdiyini bildirmişdir. Həmçinin Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs ondan borca pul aldığını və həmin pulu qaytara bilmədiyi üçün pul qarşılığında torpaq sahələri verdiyini və torpağa mülkiyyət hüququna dair JN-0887, KOD ******** nömrəli dövlət aktının tərtib olunması təmin etdiyi bildirmişdir. X1 iddiaçıların qeyd etdiyi torpaq sahəsi ilə bağlı bağlanmış alqı-satqı müqaviləsidə vardır. Məhkəmə iclasında Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs həmin dövlət aktının onun tərəfindən verilməsini və üzərində olan yazının onun xətti olmasını etiraf etmişdir. Məhkəmə tərəfindən sübutlar düzgün, obyektiv və ədalətli araşdırılmamışdır. Hesab edir ki, işin faktiki hallarında qeyd olunan hallar və iş materiallarında olan sübutlar düzgün qiymətləndiriliməyib. Halbuki, sübutların düzgün dəyərləndirilməsi qanuni və əsaslı qətnamə çıxarılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Məhkəmənin qətnaməsi o zaman əsaslı olar ki, o, məhkəmə iclasında mülki məhkəmə icraatının prinsiplərinə və mülki prosessual qaydalara əməl olunmaqla hərtərəfli və tamaraşdırılmış iş üçün önəmli olan hallara əsaslansın. Məhkəmə sübutları obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli vətambaxaraq dəyərləndirməlidir. Iddiaçı tərəfindən heç bir sübut təqdim olunmadığı haldaǝiddiaçınınǝxeyrinəǝqətnaməǝqəbulǝedilmişdir
30. Iddiaçı iddiaçı3 (o həm də digər iddiaçılar iddiaçı2 və Quliyeva (Mərdanova) Könül Aydın qızının nümayəndəsidir) verdiyi apellyasiya şikayətini müdafiə edərək təmin edilməsini, cavabdehin apellyasiya şikayətinin isə təmin edilməməsini xahiş etmişdir. Əlavə olaraq bildirmişdir ki, o, özlərinə məxsus olan 2,09 ha pay torpaq sahəsinin sənədlərini həmin torpağın satılması üçün 2003-cü ildə Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs vermiş, sonuncu həmin torpaq sahəsini əvvəlcə Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs satmış, sonra isə torpaq sahəsini ondan geri qaytararaq cavabdeh2 vermiş, Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs onaǝ1500000ǝ(birǝmilyonǝbeşǝyüzǝmin)ǝmanatǝpulǝvermiş,ǝo,ǝhəminǝpuluǝgeriǝqaytarmamışdır.
31. Cavabdeh cavabdeh2 özü tərəfindən verdiyi apellyasiya şikayətini müdafiə edərək təmin edilməsini, iddiaçının apellyasiya şikayətinə isə etiraz edərək təmin edilməməsini xahiş etmişdir. Əlavə olaraq bildirmişdir ki, Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs ona torpaq sahələrinin alınması üçün ümumilikdə 150 000 ABŞ dolları pul vermiş və sonuncu 34 ha torpaq sahələrinin alınmasına dair alğısatqı müqavilələrini və adına alınmış mülkiyyət hüququna dair sənədi ona təqdim etmişdir. şahəddin iddiaçılardan onunǝadınaǝalmışǝolduğuǝtorpaqǝsahəsinəǝgörəǝiddiaçılaraǝ1500000(bir milyonbeş yüz min) manat pulǝödəmişǝvəǝhəminǝməbləğǝgeriǝqaytarılmamışdır.
32. Cavabdeh cavabdeh2 nümayəndəsi (vəkil) Nümayəndə özləri tərəfindən verdikləri apellyasiya şikayətini müdafiə edərək təmin edilməsini, iddiaçının apellyasiya şikayətinə isə etiraz edərək təmin edilməməsini xahiş etmişdir. Əlavə olaraq göstərmişdir ki, cavabdeh cavabdeh2 həmin torpaq sahəsini əvəzsiz yox, əvəzli, dəyərini ödəməklə almışdır. Ona görə də hesab edir ki, cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməlidir.
33. Üçüncü şəxs Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs qanuna uyğun məhkəmə qətnaməsinin çıxarılmasını xahiş etmişdir. Əlavə olaraq bildirmişdir ki, iddiaçılardan onun adına torpaq sahəsinin alınmasından xəbəri olmamış və onlara pul da verməmişdir. Bütün bu işlərin, yəni bu kimi müqavilələrin səbəbkarı Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxsdur. Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs tərəfindən onun da adına iddiaçılardan torpaq sahəsinin alındığını məhkəmə iclasında bilmişdir. Ümumiyyətlə Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs kənddə bir çox adamın başına bu oyunları gətirmişdir.
34. Məhkəmə kollegiyası tərəfindən əmtəəşünaslıq ekspertizası təyin edilmiş və “xxxx” MMC tərəfindən verilmiş ##.##.2025-ci il tarixli qiymətləndirmə rəyinə əsasən, Şəmkir rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1998-ci il tarixli, ** saylı qərarı ilə JN-*** saylı “Torpağa Mülkiyyət Hüququna dair Dövlət Aktı” əsasında Şəmkir rayonu, Qapanlı kənd sakinləri X2, iddiaçı2 və iddiaçı1 ümumi paylı mülkiyyətlərinə verilmiş, Şəmkir rayonu Qapanlı kəndi ərazisində yerləşən 2.09 hektar pay torpaq sahəsinin orta bazar qiyməti yuvarlaq 45 500 manatǝtəşkilǝedib.
35. Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının (bundan sonra – apellyasiya instansiya məhkəməsi) ##.##.2026-cı il tarixli *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsi ilə (hakimlər- Ş.Q.Rzaquliyev (sədrlik edən və məruzəçi), İ.T.Həsənov və R.A.Məcidov) iddiaçı iddiaçı3 apelyasiya şikayəti təmin edilməmiş, cavabdeh cavabdeh2 apelyasiya şikayəti təmin edilmiş, Şəmkir Rayon Məhkəməsinin *(***)-***/**** saylı ##.##.2025-ci il tarixli qətnaməsi ləğv edilmiş və yeni qətnamə çıxarılaraq iddiaçılar iddiaçı2, iddiaçı3 və Quliyeva (Mərdanova) Könül Aydın qızının cavabdehlər cavabdeh2 və Şəmkir rayon * saylı Dövlət Notariat Ofisinə qarşı məhrum olduqları torpaq sahəsinin əvəzi olaraq 60.000 manat pulun alınması tələbinə dair iddiasınınǝtəminǝedilməməsiǝqətǝedilmişdir.
36. Apellyasiya məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşmayaraq qeyd etmişdir ki, işdən göründüyü kimi iddiaçılar cavabdehlərdən məhrum olduqları torpaq sahəsinin əvəzi olaraq 60.000 manat pulun alınmasını xahiş etsə də, məhkəmə iclasında iddiaçı iddiaçı3 satmaq niyyəti ilə həmin torpaq sahəsinin sənədlərini 2003cü ildə 1.500.000 manat qarşılığında cavabdehin nümayəndəsi Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs verməsini və həmin pulu qaytarmamasını etiraf etmişdir.ǝ
37. Doğrudur iddiaçılarla cavabdeh cavabdeh2 arasında bağlandığı göstərilən ##.##.2005-ci ildə 4ə-*** reyestr nömrəli müqavilə məhkəmənin qanuni qüvvəsini almış qətnaməsi ilə etibarsız hesab edilmişdir, lakin alqı-satqı predmeti olan torpaq sahəsi alğı-satqı yolu ilə üçüncü şəxslərə özgəninkiləşdirildiyindən həmin torpaq sahəsinin geri qaytarılması hissəsində iddia təmin edilməmişdir. Iddiaçılar məhz qanuni qüvvəsini almış həmin məhkəmə aktlarına söykənərək hazırkı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmiş, birinci instansiya məhkəməsi də Mülki Məcəllənin 337.5-ci maddəsinin tələblərinə istinad edərək iddia tələbini qismənǝtəminǝetmişdir.ǝ
38. Lakin bununla belə iddia tələbini qismən təmin etmiş birinci instansiya məhkəməsi nəzərə almamışdır ki, iddiaçı bütün məhkəmə intansiyalarında mülkiyyətçisi olduqları torpaq sahəsini satmaq niyyəti ilə cavabdeh cavabdeh2 yox, üçüncü şəxs Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs verdiyini və əvəzində 1500000 (bir milyon beş yüz min) manat aldığını etiraf etmişdir. Yəni iddiaçılar mübahisəli torpaq sahəsinin əvəzinə onunǝdəyəriniǝalmaqǝhüququndanǝistifadəǝetmişlər.ǝ
39. Qeyd olunanlara əsaslanan məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, iddia tələbini qismən təmin etmiş birinci instansiya məhkəməsi iddiaçıların mübahisəli torpaq sahəsinin dəyərini pul şəklində almasını araşdırmadan iddianı qismən təmin etməkdə səhvə yol vermişdir.ǝ
40. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, iddiaçının apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, cavabdeh cavabdeh2 apellyasiya şikayəti təmin edilərək birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi ləğv edilməli, yeni qətnamə çıxarılaraq iddia təmin edilməməlidir.
41. Məhkəmə öz mövqeyini Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 152.1, 152.5, 152.6, 337.1, 337.2, 337.3, 337.4, 337.5, 560.1 maddələrinə, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual 372.1, 372.7, 384.0.2, 385.1.1, 385.1.2, 392, 393 və 404-407-ci maddələrinə istinadǝetməkləǝəsaslandırmışdır.ǝǝ
Kassasiya şikayətinin və ona qarşı etirazın dəlilləri
a) Kassasiya şikayətinin dəlilləri:
42. Iddiaçı iddiaçı3 (vəkil -vəkil1) kassasiya şikayəti verərək, Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli *(***)-****/**** saylı qətnaməsini ləğv edib, işə yenidən təkrarǝbaxılmasıǝüçünǝGəncəǝApellyasiyaǝMəhkəməsinəǝqaytarılmasınıǝxahişǝetmişdir.
43. Kassasiya şikayəti belə əsaslandırılmışdır ki, maddi hüquq normalarının tələblərindən də göründüyü kimi, cavabdehlərin qanunsuz hərəkətləri nəticəsində iddiaçılara maddi ziyan dəymiş, əqd etibarsız hesab edildiyi halda tərəflərdən hər biri əqd üzrə aldıqlarının hamısını digər tərəfə qaytarmağa, alınanları eyni ilə qaytarmaq mümkün olmadıqda isə onun dəyərini pulla ödəməlidirər. Məhkəmə maddi hüquq normalarına tələblərini pozmuş, həmçinin işin hallarına düzgün, yəni kassasiya şikayətinin 6-cı paraqrafında göstərilən səbəblərə görə qiymətǝverməmiş,ǝbununlaǝdaǝhəminǝmaddiǝhüquqǝnormalarınınǝtələbləriniǝpozmuşdu.
44. Apellyasiya məhkəməsində araşdırılmış və mülki işə sübut kimi əlavə edilmiş sübutlardan, o cümlədən qanuni qüvvəsini almış məhkəmə qətnamələrindən tam sübuta yetirilir ki, Şəmkir Rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1998-ci il tarixli, ** saylı qərarı ilə JN–*** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” əsasında Şəmkir rayonu, Qapanlı kəndi ərazisindən 2.09 hektar pay torpaq sahəsi iddiaçıların ümumi paylı mülkiyyətinə verilmişdir.ǝ
45. Həmin torpaq sahəsinə dair cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs ilə ##.##.2003–cü il tarixdə Şəmkir rayon * saylı notariat kontorunda 4ə–*** nömrəli reyestrdə qeydə alınmış alqı–satqı müqaviləsi bağlamış və həmin müqavilə əsasında torpaq sahəsini cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs 2.000.000 (iki milyon manat həmin dövriyyədə olan pul vahidi ilə) manat məbləğində pula satmışdır. Lakin sonradan iddiaçı həmin pulu cavabdehǝ qaytarmışdır. Bununla da iddiaçı i l ə cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncüǝşəxsǝarasındaǝolanǝmüqaviləǝmünasibətlərinəǝözǝaralarındaǝxitamǝverilmişdir.
46. Buna baxmayaraq, cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs həmin torpaq sahəsini şifahi razılaşma əsasında cavabdeh cavabdeh2 icarəyə vermişdir. Lakin həmin torpaq sahəsi üzərində cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs mülkiyyət hüququ dövlət qeydiyyatına alınmamışdır. Lakin mübahisəli torpaq sahəsi cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs tərəfindən digər cavabdeh cavabdeh2 şifahi razılaşma əsasında icarəyə verilməsinə baxmayaraq, onun xəbəri olmadan adından cavabdeh cavabdeh2 arasında ##.##.2005-ci il tarixdə Şəmkir rayon * saylı notariat kontorunda 4ə–*** nömrəli reyestrdə qeydə alınmış saxta alqı-satqı müqaviləsi bağlanmış və həmin torpaq sahəsi cavabdeh cavabdeh2 satılmışdır. Cavabdeh cavabdeh2 da həmin alqı-satqı müqaviləsi əsasında mübahisəli 2.09 hektar torpaq sahəsini digər torpaq sahələri ilə birləşdirərək cəmi 34.19 hektar kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinə dair öz adına ##.##.2006–cı il tarixdə keçmiş Dövlət və Xəritəçəkmə Komitəsinin Şəmkir rayon Şöbəsi tərəfindən JN–*** saylı “Torpağa Mülkiyyət Hüququna dair Dövlət Aktı” tərtib etdirmişdir. Ondan sonra cavabdeh cavabdeh2 oiddiaçılara məxsus torpaq sahələri üzərində mülkiyyət hüququ əldə etmiş və öz adına daşınmaz əmlakın dövlətǝreyestrindənǝhüquqlarınǝdövlətǝqeydiyyatıǝhaqqındaǝÇıxarışǝalmışdır.ǝ
47. Qanuni qüvvəsini almış məhkəmə qətnamələri ilə də müəyyən edilmişdir ki, cavabdehlərin qanunsuz hərəkətləri nəticəsində iddiaçılar qanuni torpaq sahəsindən məhrum olmuşlar və uzun müddət həmin torpaq sahəsindən əldə ediləcək gəlirdən də məhrum olmuşlar.ǝ
48. Eyni zamanda məhkəmələr hazırkı iş üzrə cavabdeh olan Şəmkir rayon * saylı Dövlət Notariat Ofisiniə aid hissədə iddianı rədd edərkən düzgün nəticəyə gəlməmişlər. Belə ki, yuxarıda da qeyd edildiyi kimi, mübahisəli torpaq sahəsi cavabdeh Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs tərəfindən digər cavabdeh cavabdeh2 şifahi razılaşma əsasında icarəyə verilməsinə baxmayaraq, onun xəbəri olmadan adından cavabdeh cavabdeh2 arasında ##.##.2005-ci il tarixdə Şəmkir rayon * saylı notariat kontorunda 4ə–*** nömrəli reyestrdə qeydə alınmış saxta alqı-satqı müqaviləsi bağlanmışdır ki, məhz həmin alqısatqıǝmüqaviləsiǝəsasındaǝiddiaçılarǝtorpaqǝsahəsindənǝməhrumǝolmuşlar.
49. Belə olan halda Notariat orqanı öz qanunsuz hərəkətləri nəticəsində cavabdehlik daşıyır və məhz onların bu əqdi təsdiqləməsi nəticəsində iddiaçılara ziyan dəymişdir. Lakin məhkəmə həmin sübutlara düzgün qiymət verməmişdir. Bu baxımdan da hesab edirlər ki, məhkəməǝtərəfindənǝǝprosesualǝhüquqǝnormalarınınǝtələbləriǝpozulmuşdu.
50. Kassasiya şikayətinin hüquqi əsası kimi, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 21.1, 21.2, 337.5-ci maddələrinə, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin 9, 14.1, 14.2, 77.1-ciǝmaddələrinəǝistinadǝetmişdir.
b) Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri:
51. Cavabdeh kassasiya şikayətinə qarşı etiraz verərək iddiaçı iddiaçı3 tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinin təmin olunmaması (rədd olunması) barədə qərar qəbul edilməsiniǝxahişǝetmişdir.
Tətbiq edilən hüquq:
Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi:
52. Maddə 152.1 Mülkiyyət hüququ - subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınanǝvəǝqorunanǝhüququdur.
53. Maddə 152.5 Mülkiyyətçi qanunda və ya müqavilədə müəyyən edilən məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilmiş hədlərdə əmlaka (əşyaya) sərbəst surətdə sahib ola bilər, ondan istifadə edə bilər və ona dair sərəncam verə bilər, həmin əmlaka başqa şəxslərin sahibliyinə yol verməyə bilər, ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər, bir şərtlə ki, həmin hərəkətlər qonşuların və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarınıǝpozmasın,ǝyaxudǝhüquqdanǝsui-istifadəǝolmasın.
54. Maddə 152.6 Hüquqdan sui-istifadə mülkiyyətdən başqalarına ziyan vuran şəkildə istifadədir; bu zaman mülkiyyətçinin mənafe üstünlüyü dəqiq ifadə edilməmişdir və onun hərəkətlərininǝzəruriliyiǝəsaslıǝdeyildir.
55. Maddə 560.1 Mülki hüquqlar hüquqa uyğun həyata keçirilməlidir. Hüquqdan yalnız başqalarınaǝziyanǝvurmaqǝməqsədiǝiləǝistifadəǝedilməsiǝyolverilməzdir.
56. Maddəǝ337.1.ǝBuǝMəcəllədəǝmüəyyənləşdirilmişǝşərtləriǝpozmaqlaǝbağlanmışǝəqdǝ etibarsızdır.ǝEtibarsızǝəqdlərǝmübahisəǝedilənǝəqdlərǝvəǝyaǝəhəmiyyətsizǝəqdlərǝolaǝbilər.ǝ
57. Maddəǝ337.2.ǝƏqdǝbarəsindəǝmübahisəǝedildikdəǝəqdǝbağlandığıǝandanǝ etibarsızdır.ǝMüqaviləninǝmübahisəǝedilməsiǝmüqaviləninǝdigərǝtərəfinəǝiradəǝifadəsininǝ bildirilməsiǝyoluǝiləǝhəyataǝkeçirilir.ǝDigərǝtərəfəǝmünasibətdəǝhəyataǝkeçirilmişǝbirtərəfliǝəqdǝ həminǝşəxsəǝqarşıǝmübahisəǝedilir.ǝ
58. Maddəǝ337.3.ǝƏhəmiyyətsizǝəqdǝməhkəməǝtərəfindənǝetibarsızǝsayılıbsayılmamasındanǝasılıǝolmayaraqǝözlüyündəǝetibarsızǝolanǝəqddir.
59. Maddəǝ337.4.ǝetibarsızǝəqdǝonunǝetibarsızlığıǝiləǝbağlıǝnəticələrǝistisnaǝolmaqla,ǝ hüquqiǝnəticələrəǝsəbəbǝolmur.ǝBuǝcürǝəqdǝbağlandığıǝandanǝetibarsızdır.
60. Maddəǝ337.5.ǝƏqdǝetibarsızǝolduqda,ǝəgərǝbuǝMəcəllədəǝonunǝetibarsızlığınınǝayrıǝ nəticələriǝnəzərdəǝtutulmayıbsa,ǝtərəflərdənǝhərǝbiriǝəqdǝüzrəǝaldıqlarınınǝhamısınıǝdigərǝ tərəfəǝqaytarmağa,ǝalınanlarıǝeyniǝiləǝqaytarmaqǝmümkünǝolmadıqdaǝisəǝ(oǝcümlədənǝ alınanlarǝəmlakdanǝistifadədə,ǝgörülmüşǝişdəǝvəǝyaǝgöstərilmişǝxidmətdəǝifadəǝolunduqda)ǝ onunǝdəyəriniǝpullaǝödəməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsi:
61. Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardanǝistifadəǝetməlidir.
62. Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi hallarıǝsübutǝetməlidir.
63. Maddə 88. Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəməǝüçünǝqabaqcadanǝmüəyyənǝedilmişǝqüvvəsiǝyoxdur.
64. Maddə 217.3. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinəǝuyğunǝəsaslandırılmalıdır.
65. Maddə 217.4 Məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuşǝsübutlarlaǝəsaslandırır.
66. Maddə 407.2. Kassasiya şikayətində işin hallarının sübut olunmamasına, məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün əhəmiyyətli olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmamasına və yaxud qətnamə və qərardadda ifadə olunan nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmamasınaǝistinadǝetməyəǝyolǝverilmir.
67. Maddə 416.1. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindənǝmaddiǝvəǝprosessualǝhüquqǝnormalarınınǝdüzgünǝtətbiqǝedilməsiniǝyoxlayır.
68. Maddə 418.1. Maddi və prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması, o cümlədən maddi və prosessual hüququn tətbiqi üzrə məhkəmə təcrübəsinin vahidliyinin pozulması apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və qərardadınınǝləğvǝedilməsiǝüçünǝəsasdır.ǝ
69. Maddə 418.3. Prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması qətnamənin yaxud qərardadın ləğv edilməsi üçün o vaxt əsas ola bilər ki, bu pozuntuǝdüzgünǝqətnaməǝqəbulǝedilməməsiǝiləǝnəticələnsinǝvəǝyaǝnəticələnəǝbilsin.
Kassasiya baxışının hədləri:
70. Qanunun tələbinə görə, kassasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını araşdırmır. Lakin apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunub-olunmamasını yoxlamaq zərurətindən irəli gələrək, iş materiallarında olan, aşağı instansiya məhkəmələri tərəfindən qəbul edilərək işə əlavə olunmuş, araşdırılmış və (və ya) müəyyən edilmiş sübutlara və hüquqi faktlara istinad edilməsi kassasiyaǝinstansiyasıǝməhkəməsininǝfaktikiǝhallarıǝaraşdırmasıǝkimiǝqiymətləndirilməməlidir.
71. Hazırkı kassasiya şikayətinə əsasən apelyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsiǝtamǝyoxlanılır.
Kassasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi:
72. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən maddi hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuşdur. Iş üzrə düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə nəticələnən prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması halları müəyyən edilmir. Bu baxımdan apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv olunması və ya dəyişdirilməsiǝüçünǝəsasǝyoxdur.
73. Məhkəmə kollegiyası bildirir ki, sübutları araşdırmaq və qiymətləndirmək səlahiyyətinə malik olan apellyasiya instansiyası məhkəməsi işdəki sübutları araşdırmış, onlara, eləcə də kassasiya şikayətinin dəlillərində göstərilən hüquqi məsələlərə mülki prosessual hüquq normalarına əsasən hüquqi qiymət verməklə yuxarıdakı qənaətə gəlmiş və məhkəmənin gəldiyi nəticə əsaslandırılmışdır. Kassasiya kollegiyası apellyasiya instansiyası məhkəməsininǝişǝüzrəǝǝgəldiyiǝnəticəǝvəǝəsaslandırmaǝiləǝrazılaşır.ǝ
74. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən işin hallarının araşdırılması üçün tərəflərə lazımi şərait yaradıldığından və onların dəlillərinə hüquqi qiymət verildiyindən iş üzrə maddi və prosessual hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuşdur,ǝkassasiyaǝşikayətininǝdəlilləriǝqətnaməninǝǝləğvǝedilməsiǝüçünǝəsasǝtəşkilǝetmir.
75. Yuxarıda qeyd edilənlərə görə də iddiaçı iddiaçı3 tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti təmin edilməməli, Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının ##.##.2026cıǝilǝtarixli,ǝ*(***)-****/****ǝnömrəliǝqətnaməsiǝdəyişdirilmədənǝsaxlanılmalıdır.
76. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 416,ǝ417ǝvəǝ419-cuǝmaddələriniǝrəhbərǝtutubǝməhkəməǝkollegiyası
qəraraǝǝǝaldı:
Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının ##.##.2026-cı il tarixli, *(***)- ****/****ǝnömrəliǝqətnaməsiǝdəyişdirilmədənǝsaxlanılsın. Qərarǝqəbulǝedildiyiǝandanǝqüvvəyəǝminir.