Azərbaycan Respublikası adından Qərar Bakı şəhəri İş № 2(1-8)-967/2026 19.05.2026 ALI MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının iddiaçı İddiaçı cavabdehlər Bakı şəhəri ** saylı Notariat ofisinə, Ədliyyə Nazirliyinə və Ədliyyə Nazirliyinin Notariat, Qeydiyyat və Reyestr Baş Idarəsinə qarşı (mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5, Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələblər irəli sürməyən üçüncü şəxslər qismində cəlb edilməklə) qarşı iş üzrə QƏRARİ Kateqoriya (açar sözlər): deliktdən irəli gələn mübahisələr Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki kollegiyası, hakimlər Nurməmmədov Əhməd Güləhməd oğlu (məruzəçi), Abbasov Aqil Əzizağa oğlu və Həsənov Rəşad Məhəmməd oğlundan ibarət tərkibdə, iddiaçı İddiaçı cavabdehlər Bakı şəhəri ** saylı Notariat ofisinə, Ədliyyə Nazirliyinə, Ədliyyə Nazirliyinin Notariat, Qeydiyyat və Reyestr Baş Idarəsinə qarşı (mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5, Maliyyə Nazirliyi mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələblər irəli sürməyən üçüncü şəxslər qismində cəlb edilməklə) pul tələbinə dair mülki iş üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının *(***)-****/**** nömrəli, # ###### 2026-cı il tarixli qətnaməsindən iddiaçı tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinə ## ### 2026-cı il tarixdə Ali Məhkəmənin binasında yazılı icraat qaydasında baxaraq, aşağıdakıları müəyyən etdi: Işin halları
1. mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 ilə Bilalova (Tağıyeva) Nigar Səyyaf qızı ## ###### 2011-ci il tarixdə rəsmi nikah bağlamışlar.
2. ## ###### 2016-cı il tarixli qəbzə əsasən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 tərəfindən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMC-yə 350000 manat ödənilmişdir.
3. ##.##.2017-ci il tarixli qəbzə əsasən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 tərəfindən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 adından mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMC-yə 245000 manat ödənilmişdir.
4. ##.##.2017-ci il tarixli müəssisədəki payın alqı-satqı müqaviləsi ilə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMC-nin təsisçisi həmin hüquqi şəxsdə ona məxsus 35% payından 17,5% payı 297500 manata mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1, 17,5 % payı 297500 manata mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 satmışdır.
5. ##.##.2018-ci il il tarixli mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 ilə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 arasında bağlanmış əməkdaşlıq müqaviləsinə əsasən, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 özünə məxsus olan 17,5% payı ##.##.2018-ci il tarixə kimi onun özünə qaytarılması şərti ilə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 adına formal olaraq geri qaytarmışdır. mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 qeyd olunan tarixdə onun özünə geri qaytaracağına dair üzərinə öhdəlik götürmüşdür.
6. ##.##.2018-ci il tarixdə verilmiş X3 Dövlət Reyestrindən çıxarışdan görünür ki, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMC-nin təsisiçiləri və nizamnamə kapitalındakı mayalarının miqdarı (əvvəlki) “X4 Şirkəti” QSC – 65%, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 17,5%, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 – 17,5%, təsisiçiləri və nizamnamə kapitalındakı mayalarının miqdarı (hazırkı) “X4 Şirkəti” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti – 65%, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 – 35% olmuşdur.
7. ## ### 2018-ci il tarixdə bağlanmış və Bakı şəhəri ** saylı notariat kontoru tərəfindən təsdiqlənmiş *M-*** saylı müəssisədəki payın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMC-dəki 35% təsis payını mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 satmışdır.
8. ##.##.2019-cu il tarixdə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 tərəfindən notarial qaydada təsdiqlənmiş ərizəyə əsasən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 özünə məxsus olan 17,5% payı mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 vəziyyətinin pisləşməsi ilə əlaqədar olaraq onun adına formal olaraq geri qaytardığını göstərmişdir.
9. Bakı şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsinin # #### 2021-ci il tarixli, 2(004)- ****/**** nömrəli qətnaməsinə əsasən iddiaçı mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 cavabdeh mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 qarşı “onunla cavabdeh arasında ## ### 2018-ci il tarixdə bağlanmış və Bakı şəhəri ** saylı notariat kontorunda 3M-451 reyestr nömrəsi ilə qeydiyyata alınmış müəssisədəki payın alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi” barədə iddiası təmin edilməmişdir.
10. Iddiaçılar mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 cavabdehlər mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3, Bakı şəhəri ** saylı noratiat ofisi, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 və Bakı şəhəri ** saylı nortariat ofisinə qarşı iddia ərizəsi və iddia tələblərinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, ## ##### 2018- ci il tarixdə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 tərəfindən verilmiş, reyestrdə 7E-****, 7E6656, 7E**** nömrə ilə qeydə alınan və Bakı şəhəri cavabdeh1 xüsusi notariusu tərəfindən təsdiqlənmiş ərizələrin etibarsız hesab edilməsi, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMC-nin 35% payının mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 arasında bağlanılmış və Bakı şəhəri ** saylı notariat kontoru tərəfindən təsdiqlənmiş ## ### 2018-ci il tarixli, *M*** saylı müəssisədəki payın alqı - satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi və bununla bağlı X3 Dövlət reyestrindən çıxarışın ləğv edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Müstəqil tələblər irəli sürən üçüncü şəxs İddiaçı cavabdehlər mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2, Bakı şəhəri ** saylı noratiat ofisi, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 və Bakı şəhəri ** saylı nortariat ofisinə qarşı iddia ərizəsi və iddia tələblərinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, ## ##### 2018-ci il tarixdə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 tərəfindən verilmiş, reyestrdə 7E****, 7E-**** nömrə ilə qeydə alınmış və Bakı şəhəri** saylı notariat kontorunun xüsusi notariusu tərəfindən təsdiq edilmiş ərizələrin etibarsız hesab edilməsi, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMC-nin 35% payının mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 arasında bağlanılan və Bakı şəhəri ** saylı notariat kontoru tərəfindən təsdiqlənmiş ## ### 2018-ci il tarixli *M-*** saylı müəssisədəki payın alqı - satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi və bununla bağlı X3 Dövlət reyestrindən çıxarışın ləğv edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Iddialar üzrə mülki işlər bir icraatda birləşdirilmiş və Bakı şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsinin # ####### 2020-ci il tarixli, *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsinə əsasən hər iki iddia rədd olunmuşdur
11. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin ## #### 2023-cü il tarixli *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsinə əsasən, apellyasiya şikayətinin qismən təmin edilməsi, Bakı şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsinin *(***)-****/**** nömrəli, # ####### 2020-ci il tarixli qətnaməsi apellyasiya baxışının predmeti olan hissədə ləğv edilməsi, həmin hissədə mülki iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilməsi, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələblər irəli sürən üçüncü şəxs İddiaçı cavabdehlər X2, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2, Bakı şəhəri ** saylı notariat ofisi, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 və Bakı şəhəri ** saylı notariat ofisinə qarşı “müəssisədəki payın alqı-satqı müqaviləsinin ləğv edilməsi” tələbinə dair iddiasının qismən təmin edilməsi, ## ##### 2018- ci il tarixdə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 tərəfindən verilmiş, reyestrdə müvafiq olaraq 7E-**** və 7E-**** nömrə ilə qeydə alınmış və Bakı şəhəri cavabdeh1 xüsusi notariusu tərəfindən təsdiq edilmiş ərizələrin etibarsız hesab edilməsi, iddianın digər hissədə rədd olunması qət edilmişdir.
12. Həmin qətnamənin əsaslandırıcı hissəsindən görünür ki, işin faktiki hallarından göründüyü kimi mübahisəli təsis payı ##.##.2017-ci il tarixdə, yəni İddiaçı mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 ilə birgə nikah dövründə sonuncu tərəfindən alınmışdır. Mübahisəli əmlakın ər-arvadın ümumi vəsaiti hesabına əldə edilməsi halı da iddiaçı tərəfindən mübahisələndirilmir. Cavabdeh mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 arasında ##.##.2017-ci il tarixli “müəssisədəki təsis payının alqı-satqı müqaviləsi” bağlanarkən alıcılar tərəfindən satıcıya hər hansı məbləğdə pulun ödənilmədiyinə dair irəli sürdüyü dəlillər ilə əlaqədar məhkəmə hesab edir ki, bu dəlillər heç bir sübut növü ilə təsdiq edilməməklə əsassızdır və mülahizə xarakterlidir. Halbuki, Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 14.2, 217.3 və 217.4-cü maddələrinə əsasən mahiyyəti üzrə işə baxan məhkəmə tərəfindən qətnamə tərəflərin məntiqi izahı əsasında deyil, yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutlardan istifadə etməklə, məhkəmə iclasında müəyyən edilmiş həqiqi hallar və tədqiq olunmuş sübutlar üzrə çıxarılır. Bundan sonra iddiaçılar və cavabdeh mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 arasında müəssisədəki öz paylarının geri qaytarılmasını şərtləşdirən ##.##.2018-ci il tarixli əməkdaşlıq müqaviləsi bağlanmış və həmin tarixdə onlar notariat qaydasında təsdiq olunmuş müəssisədəki payın alqı-satqısı barədə müqavilənin ləğvinə dair mübahisələndirilən ərizələr vermişlər. Daha sonra mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 35% paya sahib olan təsisçi kimi təkrar qeydə alınmış və ##.##.2018-ci il tarixdə həmin payın alqı-satqısı barədə sonuncu ilə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 arasında Bakı şəhəri ** saylı notariat ofisində müqavilə bağlanmışdır. Bununla əlaqədar MMC-nin digər təsisçisi olan şirkətin qanuni təmsilçisinin notarial qaydada təsdiq edilmiş razılıq ərizəsi alınmışdır. Məhkəmə üçüncü şəxsin verdiyi apellyasiya şikayəti ilə əlaqədar həm Ailə Məcəlləsinin, həm də Mülki Məcəllənin müddəalarına istinad edərək aşağıdakıları qeyd etməyi zəruri hesab edir. Hazırki işin faktiki hallarından göründüyü kimi mübahisəli təsis payı ##.##.2017-ci il tarixdə, yəni İddiaçı mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 ilə birgə nikah dövründə alınmışdır. Bundan sonra ##.##.2018-ci il tarixə MMC-nin Nizamnaməsinə dəyişiklik edilərək, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 17,5 % paya sahib təsisçi kimi qeydə alınmışdır. Iddiaçının tələbinin hüquqi əsasını təşkil edən maddi hüquq normalarının tələblərindən müəyyən olunur ki, tərəflərin birgə nikah dövründə əldə etdiklər təsis payı mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 tərəfindən özgəninkiləşdirilərkən həmin əmlakın digər mülkiyyətçisi olan İddiaçı da razılığı tələb olunurdu və belə razılığın mövcud olmaması qanunvericiliyin tələbinə görə əqdi etibarsız saymaq üçün əsasdır.
13. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin *(***)-****/**** nömrəli, ## ##### 2024-cü il tarixli qərarından görünür ki, kassasiya şikayətinin təmin edilməməsi, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının *(***)-****/**** nömrəli, ## #### 2023-cü il tarixli qətnaməsi iddianın təmin olunmayan hissəsində dəyişdirilmədən saxlanılması qərara alınmışdır. Iş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat
14. Iddiaçı İddiaçı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, birgə nikah dövründə ər-arvadın ümumi vəsaiti hesabına əldə olunmuş mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMC-dəki 17,5 % payın dəyərinin yarısını təşkil edən 148750 manat məbləğində pul vəsaitinin vurulmuş zərərin əvəzi qismində cavabdeh Bakı şəhəri cavabdeh1 tutularaq iddiaçı İddiaçı ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir.
15. Iddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 ilə Bilalova (Tağıyeva) Nigar Səyyaf qızı ##.##.2011-ci il tarixdən rəsmi nikah münasibətlərinə daxil olmuşlar. ##.##.2016-cı il tarixli qəbzə əsasən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 tərəfindən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMCyə 350000 manat ödənilmişdir. ##.##.2017-ci il tarixli qəbzə əsasən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 tərəfindən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 adından mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMC-yə 245000 manat ödənilmişdir. ##.##.2017-ci il tarixli müəssisədəki payın alqı-satqı müqaviləsi ilə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMC-nin təsisçisi həmin hüquqi şəxsdə ona məxsus 35% payından 17,5% payı 297500 manata mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1, 17,5 % payı 297500 manata mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 satmışdır. ##.##.2018-ci il il tarixli mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 ilə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 arasında bağlanmış əməkdaşlıq müqaviləsinə əsasən, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 özünə məxsus olan 17,5% payı ##.##.2018-ci il tarixə kimi onun özünə qaytarılması şərti ilə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 adına formal olaraq geri qaytarmışdır. mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 qeyd olunan tarixdə payı mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 geri qaytaracağına dair üzərinə öhdəlik götürmüşdür. ##.##.2018-ci il tarixdə verilmiş X3 Dövlət Reyestrindən çıxarışdan görünür ki, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMC-nin təsisiçiləri və nizamnamə kapitalındakı mayalarının miqdarı (əvvəlki) «X4 Şirkəti» QSC – 65%, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 17,5%, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 – 17,5%, təsisiçiləri və nizamnamə kapitalındakı mayalarının miqdarı (hazırkı) «X4 Şirkəti» QSC – 65%, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 – 35% olmuşdur. ## ### 2018-ci il tarixdə bağlanmış və Bakı şəhəri ** saylı notariat kontoru tərəfindən təsdiqlənmiş *M-*** saylı müəssisədəki payın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMC-dəki 35% təsis payını mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 satmışdır. ##.##.2019-cu il tarixdə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 tərəfindən notarial qaydada təsdiq edilmiş ərizəyə əsasən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 özünə məxsus olan 17,5% payı mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 vəziyyətinin pisləşməsi ilə əlaqədar olaraq onun adına formal olaraq geri qaytardığını göstərmişdir. Yasamal Rayon Məhkəməsinin *(***)-****/**** nömrəli, ##.##.2021-ci il tarixli qətnaməsinə əsasən iddiaçı mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 cavabdeh mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 qarşı “onunla cavabdeh arasında ##.##.2018-ci il tarixdə bağlanmış və Bakı şəhəri ** saylı notariat kontorunda 3M-451 reyestr nömrəsi ilə qeydiyyata alınmış müəssisədəki payın alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi” barədə iddia tələbi təmin edilməmişdir. Iddiaçılar mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 cavabdehlər mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3, Bakı şəhəri ** saylı noratiat ofisi, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 və Bakı şəhəri ** saylı nortariat ofisinə qarşı iddia ərizəsi və iddia tələblərinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, ## ##### 2018-ci il tarixdə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 tərəfindən verilmiş, reyestrdə 7E-****, 7E-6656, 7E**** nömrə ilə qeydə alınan və Bakı şəhəri cavabdeh1 xüsusi notariusu tərəfindən təsdiq edilmiş ərizələrin etibarsız hesab edilməsi, “xxxx” MMC-nin 35% payının mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 arasında bağlanılmış və Bakı şəhəri ** saylı notariat kontoru tərəfindən təsdiqlənmiş ## ### 2018-ci il tarixli, *M*** saylı müəssisədəki payın alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi və bununla bağlı X3 Dövlət reyestrindən çıxarışın ləğv edilməsi və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun cavabdehlərdən iddiaçı mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 xeyrinə tutulması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Müstəqil tələblər irəli sürən üçüncü şəxs İddiaçı (bundan sonra – üçüncü şəxs) cavabdehlər mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2, Bakı şəhəri ** saylı noratiat ofisi, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 və Bakı şəhəri ** saylı nortariat ofisinə qarşı iddia ərizəsi və iddia tələblərinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, ## ##### 2018-ci il tarixdə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 tərəfindən verilmiş, reyestrdə 7E-****, 7E-**** nömrə ilə qeydə alınmış və Bakı şəhəri cavabdeh1 xüsusi notariusu tərəfindən təsdiq edilmiş ərizələrin etibarsız hesab edilməsi, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMC-nin 35% payının mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 arasında bağlanılan və Bakı şəhəri ** saylı notariat kontoru tərəfindən təsdiqlənmiş ## ### 2018-ci il tarixli *M-*** saylı müəssisədəki payın alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi və bununla bağlı X3 Dövlət reyestrindən çıxarışın ləğv edilməsi və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun cavabdehlərdən onun xeyrinə tutulması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Bakı şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsinin 2020-ci il ## ### tarixli, 2(004)- ****/**** nömrəli qərardadı ilə iddiaçılar mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 iddiaları üzrə *(***)-****/**** saylı mülki iş və müstəqil tələblər irəli sürən üçüncü şəxsin iddiası üzrə *(***)-****/**** saylı mülki iş bir icraatda birləşdirilmiş və icraat 2(004)-1089/2020 nömrə altında davam etmişdir. Bakı şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsinin 2020-ci il # ####### tarixli, *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsi ilə hər iki iddia rədd olunmuşdur. Iddiaçılar və üçüncü şəxs qətnamədən ayrı-ayrılıqda apellyasiya şikayətləri verərək, qətnamənin ləğv, iddialarının təmin olunması barədə yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişlər. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 2021-ci il ## ####### tarixli, *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsi ilə apellyasiya şikayətləri təmin edilərək, Bakı şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsinin 2(004)- ****/**** saylı ## ####### 2020-ci il tarixli qətnaməsi ləğv edilmiş, iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilməklə ## ##### 2018-ci il tarixdə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 tərəfindən verilmiş, reyestrdə 7E****, 7E-6656, 7E**** nömrə ilə qeydə alınan və Bakı şəhəri cavabdeh1 xüsusi notariusu tərəfindən təsdiq edilmiş ərizələr, habelə “xxxx” MMC-nin 35% payına dair mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 arasında bağlanılmış və Bakı şəhəri ** saylı notariat kontoru tərəfindən təsdiqlənmiş ## ### 2018-ci il tarixli *M-*** saylı alqı-satqı müqaviləsi etibarsız hesab edilmiş və bununla bağlı X3 Dövlət Reyestrindən verilmiş çıxarış ləğv edilmişdir. Qətnamədən cavabdeh mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 kassasiya şikayəti verərək, onun ləğv edilməsini, iddia tələblərinin rədd olunması barədə yeni qərar qəbul edilməsini, iddiaçıların və cavabdeh mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 əməllərində cinayətin əlamətlərinin olub-olmamasının araşdırılması üçün xüsusi qərardad çıxarılmasını xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının *(***)-****/**** nömrəli 2022-ci il # ### tarixli qərarı ilə cavabdeh mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının *(***)-****/**** nömrəli iş üzrə ## ####### 2021-ci il tarixli qətnaməsi ləğv edilmiş, işə yenidən baxılması üçün apellyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərilmişdir. Işə yenidən apellyasiya qaydasında baxılarkən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMC müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs qismində işə cəlb edilmişdir. Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının *(***)-****/**** nömrəli iş üzrə 2022-ci il ## ###### tarixli qətnaməsi ilə (hakimlər İ.Şirinov (sədrlik edən və məruzəçi), C.Yusifov, A.Tanrıverdiyev) iddiaçılar mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 və müstəqil tələblər irəli sürən üçüncü şəxs İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətlərinin təmin edilməməsi, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin mübahisələndirilən hissədə dəyişdirilmədən saxlanılması qət edilmişdir. Qətnamədən iddiaçı mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2, cavabdeh mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 və üçüncü şəxs ayrı-ayrılıqda kassasiya şikayətləri verərək, qətnamənin ləğv edilməsi və iddialarının təmin edilməsi barədə yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişlər. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının *(***)-****/**** nömrəli 2023-cü il ## ##### tarixli qərarı ilə iddiaçı mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və cavabdeh mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 kassasiya şikayətləri təmin olunmamış, üçüncü şəxs İddiaçı kassasiya şikayəti qismən təmin olunmuş, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 2(103)- ****/**** nömrəli iş üzrə ## ###### 2022-ci il tarixli qətnaməsi qismən - üçüncü şəxs İddiaçı iddiasının rədd olunan hissədə ləğv edilmiş və həmin hissədə iş yeni apellyasiya baxışına göndərilmişdir. Qətnamə qalan mübahisələndirilən hissələrdə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının *(***)-****/**** nömrəli iş üzrə 2023-cü il ## #### tarixli qətnaməsi ilə apellyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, Bakı şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsinin *(***)-****/**** saylı, ## ####### 2020-ci il tarixli qətnaməsi apellyasiya baxışının predmeti olan hissədə ləğv edilmiş, həmin hissədə mülki iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilmiş, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələblər irəli sürən üçüncü şəxsin iddiasının qismən təmin edilməsi, ## ##### 2018-ci il tarixdə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 tərəfindən verilmiş, reyestrdə müvafiq olaraq 7E**** və 7E-**** nömrə ilə qeydə alınmış və Bakı şəhəri cavabdeh1 xüsusi notariusu tərəfindən təsdiq edilmiş ərizələrin etibarsız hesab edilməsi qət edilmiş, iddia digər hissədə rədd edilmişdir. Qətnamədən üçüncü şəxs kassasiya şikayəti verərək, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin qismən, iddianın rədd edilən hissəsində ləğv edilərək, iddianın tam təmin edilməsi barədə yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının ##.##.2024-cü il tarixli, 2(102)- ****/**** saylı qərarı ilə kassasiya şikayəti təmin edilməmiş, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının *(***)-****/**** nömrəli, ## #### 2023-cü il tarixli qətnaməsi iddianın təmin olunmayan hissəsində dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Işin faktiki hallarından da göründüyü kimi, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi *(***)-****/**** nömrəli iş üzrə ## #### 2023-cü il tarixli qətnaməsi ilə ## ##### 2018-ci il tarixdə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 tərəfindən verilmiş, reyestrdə müvafiq olaraq 7E-**** və 7E-**** nömrə ilə qeydə alınmış və Bakı şəhəri cavabdeh1 xüsusi notariusu tərəfindən təsdiq edilmiş ərizələrin etibarsız hesab olunması qət edilmişdir. Bundan sonra isə Ali Məhkəmənin ##.##.2024-cü il tarixli, *(***)-****/**** saylı qərarı ilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin *(***)- ****/**** nömrəli, ## #### 2023-cü il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmış və beləliklə Bakı şəhəri cavabdeh1 xüsusi notariusu tərəfindən təsdiq edilmiş ərizələrin etibarsız hesab edilməsi hissəsində Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin qətnaməsi qanuni güvvəyə minmişdir. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin qüvvəyə minmiş *(***)-****/**** nömrəli, ## #### 2023-cü il tarixli qətnaməsindən də göründüyü kimi mübahisəli təsis payının ##.##.2017-ci il tarixdə, yəni İddiaçı mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 ilə birgə nikah dövründə sonuncu tərəfindən ər-arvadın ümumi vəsaiti hesabına əldə edilməsi faktı işin mübahisəsiz halıdır və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 da daxil olmaqla, işdə iştirak edən şəxslərin heç biri tərəfindən mübahisələndirilməmişdir. Həmin qətnamədə qeyd olunan faktlara əsasən, mübahisəli təsis payı ##.##.2017-ci il tarixdə, yəni İddiaçı mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 ilə birgə nikah dövründə alınmışdır. Iddiaçının tələbinin hüquqi əsasını təşkil edən maddi hüquq normalarının tələblərindən müəyyən olunur ki, tərəflərin birgə nikah dövründə əldə etdikləri təsis payı mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 tərəfindən özgəninkiləşdirilərkən həmin əmlakın digər mülkiyyətçisi olan İddiaçı da razılığı tələb olunurdu və belə razılığın mövcud olmaması qanunvericiliyin tələbinə görə əqdi etibarsız saymaq üçün əsasdır. Göründüyü kimi tərəflərin arasında bağlanmış müqavilənin ləğvi ## ##### 2018-ci il tarixdə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 tərəfindən verilmiş, reyestrdə müvafiq olaraq 7E-**** və 7E-**** nömrə ilə qeydə alınmış və Bakı şəhəri cavabdeh1 xüsusi notariusu tərəfindən təsdiq edilmiş ərizələrdə ifadə edilmişdir, həmin ərizələr verilən zaman İddiaçı razılığının olub-olmaması qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada yoxlanılmamışdır. Halbuki əmlaka sərəncam verilməsi haqqında müqavilə ləğv edilərkən, bu müqavilə əsasında mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 xeyrinə əmələ gəmiş hüquq barədə dövlət reyestrində müvafiq qeydlər mövcud olmuşdur. Eyni zamanda qeyd edilməlidir ki, tərəflər arasında təsis payının alqı-satqısı notarial qaydada imzalanmış yazılı müqavilənin tərtib edilməsi ilə rəsmiləşdirildiyindən, həmin müqavilənin ləğv edilməsi də eyni formada, yəni yazılı müqavilənin tərtib edilməsi yolu ilə həyata keçirilməli idi. Birgə nikah dövründə əldə edilmiş əmlaka sərəncam verilməsi haqqında müqavilənin ləğvi və ya dəyişdirilməsi zamanı notarius ərin (arvadın) bu barədə notariat qaydasında təsdiq edilmiş razılığını alır. Belə olan halda mübahisələndirilən ##.##.2018-ci il tarixli, 7E-**** reyestr nömrəli ərizənin buna səlahiyyəti olmayan şəxs tərəfindən tərtib edilməsi nəticəsində üçüncü şəxs İddiaçı mülkiyyətindəki əmlakdan məhrum olması ilə nəticələnmişdir. Özgəninkiləşdirmə barədə əqdlərin əhəmiyyətsizliyinin məhkəmə qaydasında təsbit edilməsi əmlakından məhrum edilmiş şəxslərə zərər vurulmasında təqsirli olan şəxslərin müəyyən edilməsi və dəymiş zərərin ödənilməsinin təmin olunması baxımından vacib əhəmiyyətə malikdir. Mübahisə predmeti olmuş 17,5% təsis payının payı mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 tərəfindən 297500 manata satın alındığını nəzərə alaraq, sözügedən payın dəyərinin yarısı hal-hazırda 148750 manat təşkil etmiş olur.
16. Iddiaçı İddiaçı iddia ərizəsinə dəqiqləşmə ilə müraciət edərək, birgə nikah dövründə ər-arvadın ümumi vəsaiti hesabına əldə olunmuş mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMC-dəki 17,5% payın dəyərinin yarısını təşkil edən 148750 manat məbləğində pul vəsaitinin vurulmuş zərərin əvəzi qismində cavabdehlər Bakı şəhəri cavabdeh1, cavabdeh3 və Notariat, qeydiyyat və reyestr baş idarəsindən müştrərək qaydada tutularaq iddiaçı İddiaçı ödənilməsinə dair qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
17. Daha sonra Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin nümayəndəsi X1 etiraz ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, iddiaçı Bilalova Səyyaf qızının cavabdehlər cavabdeh3, Bakı şəhər cavabdeh1 və üçüncü şəxs Maliyyə Nazirliyinə münasibətdə mümkünsüz hesab edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir.
18. Etiraz ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, məhkəmə tərəfindən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 MMC-dək 35% təsis payının mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5 arasında bağlanmış alğı-satqı müqaviləsi etibarsız hesab edildiyindən, sonradan mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 ilə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 arasında bağlanmış alğı-satqı müqaviləsi nəticəsində paydan məhrum olduğunu iddia edən iddiaçı İddiaçı dəymiş ziyanın ödənilməsini mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 tələb etməlidir. Iş materialları əsasında sübut olunur ki, Maliyyə Nazirliyi tərəfindən iddiaçıya qarşı onun hüquq və azadlıqlarını pozan, habelə mənəvi zərərə məruz qalmasına gətirib çıxaran heç bir qanunsuz hərəkətə və ya hərəkətsizliyə yol verilməmişdir, onunla mənəvi zərər arasında səbəbli əlaqə mövcud deyildir. Göründüyü kimi iddia tələbinin Maliyyə Nazirliyi ilə əlaqəsi olmadığından iddia tələbi üzrə məsələlər tərəflər arasında tənzimlənməlidir.
19. Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin ## ###### 2025-ci il tarixli, 2(006)- ****/**** nömrəli qətnaməsinə əsasən iddia rədd edilmişdir.
20. Qətnamənin əsaslarına görə, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin ## #### 2023cü il tarixli, *(***)-****/**** saylı qətnaməsi ilə ## ##### 2018-ci il tarixli ərizələrin etibarsız hesab olunması müəyyən edilmişdir. Həmin qətnamədə mübahisəli 17,5% təsis payının ərarvadın birgə nikah dövründə ümumi vəsait hesabına əldə olunduğu, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 isə bu payı sərəncam verərkən həyat yoldaşı İddiaçı razılığını almadığı təsdiq olunmuşdur. Beləliklə, əmlakın özgəninkiləşdirilməsi zamanı qanunsuzluq faktı sübuta yetirilmişdir. Iddiaçının bu qanunsuzluq nəticəsində dəymiş ziyanın ödənilməsi tələbinin cavabdehlər – Ədliyyə Nazirliyi, Maliyyə Nazirliyi və Bakı şəhəri cavabdeh1 yönəldilməsi əsassızdır. Iş materiallarından görünür ki, mübahisəli təsis payının sərəncamı zamanı qanunsuz hərəkət törədən şəxs məhz mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 olmuşdur. Onun həyat yoldaşının razılığı olmadan birgə mülkiyyətə aid payı özgəninkiləşdirməsi nəticəsində iddiaçının hüquqları pozulmuşdur. Notariat kontoru isə yalnız təqdim edilən ərizələri təsdiqləmiş, özü sərəncam əməliyyatının mahiyyətinə və tərəflərin ailə münasibətlərinə müdaxilə etməmişdir. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin ##.##.2023-cü il tarixli 2(103)- ****/**** saylı qətnaməsinə əsasən ## ##### 2018-ci il tarixdə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 tərəfindən verilmiş, reyestrdə müvafiq olaraq 7E**** və 7E-**** nömrə ilə qeydə alınmış və Bakı şəhəri cavabdeh1 xüsusi notariusu tərəfindən təsdiq edilmiş ərizələrin etibarsız hesab edilməsi qət edilsə də, həmin qətnamə ilə edilmiş ərizələrin etibarsız hesab edilməsi notariat kontorunun qanunsuz hərəkəti nəticəsində olması müəyyən edilməmişdir. Zərərin ödənilməsi ilə bağlı istənilən tələb öncə həmin zərərin onu vuran şəxsə aid edilməsini nəzərdə tutur. Borclu yalnız səbəb olduğu, yaranmasına görə cavabdehlik daşıdığı zərərin əvəzinin ödənilməsinə cəlb edilə bilər. Beləliklə zərərin mövcud olması, bunun cavabdehin qanunsuz hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində baş verməsi, qanunsuz hərəkət və hərəkətsizliklə zərər arasında səbəbli əlaqənin olması və zərər vuran şəxsin təqsiri məsələləri məhkəmə tərəfindən müəyyən edilməli olan hallardır. Hazırki mülki iş üzrə zərərin baş verməsi, bunun cavabdehin qanunsuz hərəkəti və ya hərəkətsizliyinin nəticəsi olması, qanunsuz əməllə zərər arasında səbəbli əlaqə, habelə cavabdehlərin təqsiri müəyyən edilməmişdir. Belə olan halda, iddiaçının göstərdiyi ziyanın birbaşa səbəbi mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 qanunsuz sərəncam hərəkəti olmuşdur və notariatın fəaliyyəti ilə iddiaçının zərəri arasında birbaşa səbəbli əlaqə mövcud deyildir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinə münasibətdə onu qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, Nazirlik nə mübahisəli payın əldə olunması, nə də onun sonrakı sərəncam verilməsi ilə bağlı münasibətlərdə iştirak etməmiş, iş materiallarında Nazirliyin hər hansı qanunsuz hərəkəti və ya fəaliyyətsizliyi sübuta yetirilməmişdir. Beləliklə, Maliyyə Nazirliyinə qarşı tələbin mümkün hesab olunmaması tam əsaslıdır. Cavabdeh cavabdeh3 ilə bağlı da eyni nəticəyə gəlmək olar. Ədliyyə Nazirliyi, ümumiyyətlə bu mübahisəli əqdlərin tərəfi olmamış, təsis payının idarə olunmasında və ya özgəninkiləşdirilməsində iştirak etməmişdir. Onun məsuliyyətini müəyyən etmək üçün də heç bir hüquqi əsas mövcud deyildir. Iddiaçının vurulmuş ziyanın əvəzini tələb etmək hüququ yalnız zərərə səbəb olmuş şəxs – mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 qarşı irəli sürülə bilər. Dövlət orqanlarına və notariata məsuliyyətinin tətbiq olunması üçün isə nə qanunvericilikdə, nə də iş materiallarında hər hansı əsas (təqsir müəyyən olunmur) mövcud deyildir.
21. Məhkəmə gəldiyi nəticəni Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 4, 14, 21, 1096, 1097, 1111 və 1115-ci maddələrinə, “M.Bağırovun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının ## ### 2007-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## #### 2008-ci il tarixli Qərarına istinadla əsaslandırmışdır.
b) Apellyasiya instansiyası məhkəməsində məhkəməsində icraat
22. Iddiaçı İddiaçı həmin qətnamədən apellyasiya şikayəti verərək, ləğv edilməsini və iddianın təmin olunması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
23. Şikayətin dəlillərinə görə, birinci instansiya məhkəməsində qeyd olunmuşdur ki, “Dövlət orqanlarına və notariata məsuliyyətinin tətbiq olunması üçün isə nə qanunvericilikdə, nə də iş materiallarında hər hansı əsas (təqsir müəyyən olunmur) mövcud deyil.” Göründüyü kimi məhkəmənin mövqeyi bu şəkildədir ki, notariata məsuliyyətinin tətbiq olunması üçün nəinki iş materiallarında, hətta qanunvericilikdə belə hər hansı əsas mövcud deyil. Halbuki, bu mövqe tamamilə yanlışdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2000-ci il ## ######## tarixli, *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında notariat hərəkətlərinin aparılması qaydaları haqqında” Təlimatın 42-ci bəndinə əsasən, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 423.1-ci maddəsinin tələbləri nəzərə alınmaqla, əmlakın özgəninkiləşdirilməsi haqqında müqavilənin dəyişdirilməsi həmin müqaviləyə əlavə olunan müqavilə, müqavilənin ləğv edilməsi isə müqavilənin bağlanıldığı qaydada yeni müqavilə ilə rəsmiləşdirilir. Birgə nikah dövründə əldə edilmiş əmlaka sərəncam verilməsi haqqında müqavilənin ləğvi və ya dəyişdirilməsi zamanı notariusərin (arvadın) bu barədə notariat qaydasında təsdiq edilmiş razılığını alır. Halbuki, iş materiallarından göründüyü kimi tərəflərin arasında bağlanmış müqavilənin ləğvi notariat qaydasında təsdiq edilmiş ərizələrdə ifadə edilmişdir, həmin ərizələr verilən zaman İddiaçı razılığının olub-olmaması qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada yoxlanılmamışdır. Belə olan halda qeyd edilənlər mübahisələndirilən ##.##.2018-ci il tarixli, 7E-**** reyestr nömrəli ərizənin buna səlahiyyəti olmayan şəxs tərəfindən tərtib edilməsi nəticəsində üçüncü şəxs İddiaçı mülkiyyətindəki əmlakdan məhrum olması ilə nəticələnmişdir. Belə olduğu halda, “Notariat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 11-ci maddəsinə müvafiq olaraq “Notariusun qanunsuz hərəkətləri nəticəsində ayrı-ayrı şəxslərə, təşkilata və ya dövlətə maddi ziyan vurularsa, o, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş qaydada maddi məsuliyyət daşımalıdır. Göründüyü kimi, birinci instansiya məhkəməsinin mövqeyinin əksinə olaraq, iş materialları ilə bərabər, həmçinin maddi qanunvericilikdə də notariata məsuliyyətinin tətbiq olunması üçün kifayət qədər əsas mövcuddur. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 385.1.1-ci maddəsinə müvafiq olaraq maddi hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi isə məhkəmə aktının apellyasiya qaydasında ləğv edilməsi üçün əsasdır. Qətnamədə qeyd olunmuşdur ki, “Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin##.##.2023-cü il tarixli, *(***)-****/**** saylı qətnaməsinə əsasən ## ##### 2018-ci il tarixdə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 tərəfindən verilmiş, reyestrdə müvafiq olaraq 7E-**** və 7E-**** nömrə ilə qeydə alınmış və Bakı şəhəri cavabdeh1 xüsusi notariusu tərəfindən təsdiq edilmiş ərizələrin etibarsız hesab edilməsi qət edilsə də, həmin qətnamə ilə edilmiş ərizələrin etibarsız hesab edilməsi notariat kontorunun qanunsuz hərəkəti nəticəsində olması müəyyən edilməmişdir.” Halbuki yuxarıda yazılanlar heç bir halda həqiqəti əks etdirmir. Belə ki, məhz Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin ##.##.2023-cü il tarixli, *(***)-****/**** saylı qətnaməsinin özündə açıq-aşkar göstərilmişdir ki: “Iş materiallarından göründüyü kimi tərəflərin arasında bağlanmış müqavilənin ləğvi notariat qaydasında təsdiq edilmiş ərizələrdə ifadə edilmişdir, həmin ərizələr verilən zaman İddiaçı razılığının olub-olmaması qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada yoxlanılmamışdır. Halbuki əmlaka sərəncam verilməsi haqqında müqavilə ləğv edilərkən, bu müqavilə əsasında mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 xeyrinə əmələ gəmiş hüquq barədə dövlət reyestrində müvafiq qeydlər mövcud olmuşdur. Eyni zamanda qeyd edilməlidir ki, tərəflər arasında təsis payının alqı-satqısı notarial qaydada imzalanmış yazılı müqavilənin tərtib edilməsi ilə rəsmiləşdirildiyindən, həmin müqavilənin ləğv edilməsi də eyni formada, yəni yazılı müqavilənin tərtib edilməsi yolu ilə həyata keçirilməli idi. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2000-ci il ## ######## tarixli, *** nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında notariat hərəkətlərinin aparılması qaydaları haqqında” Təlimatın 42-ci bəndinə əsasən, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəllənin 423.1-ci maddəsinin tələbləri nəzərə alınmaqla, əmlakın özgəninkiləşdirilməsi haqqında müqavilənin dəyişdirilməsi həmin müqaviləyə əlavə olunan müqavilə, müqavilənin ləğv edilməsi isə müqavilənin bağlanıldığı qaydada yeni müqavilə ilə rəsmiləşdirilir. Birgə nikah dövründə əldə edilmiş əmlaka sərəncam verilməsi haqqında müqavilənin ləğvi və ya dəyişdirilməsi zamanı notarius ərin (arvadın) bu barədə notariat qaydasında təsdiq edilmiş razılığını alır. Belə olan halda məhkəmə hesab edir ki, qeyd edilənlər mübahisələndirilən ##.##.2018-ci il tarixli, 7E-**** reyestr nömrəli ərizənin buna səlahiyyəti olmayan şəxs tərəfindən tərtib edilməsi nəticəsində üçüncü şəxs İddiaçı mülkiyyətindəki əmlakdan məhrum olması ilə nəticələnmişdir. Bu isə həmin ərizənin və onunla bağlı olan eyni tarixli 7E-**** reyestr nömrəli ərizənin etibarsız hesab edilməsi üçün qanuni əsas yaradır. Qanuni qüvvəyə minmiş sözügedən qətnamədən də açıq şəkildə göründüyü kimi, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin mövqeyi bu şəkildə olmuşdur ki, ərizələr verilən zaman mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 həyat yoldaşı İddiaçı razılığının olub-olmamasının qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada yoxlanılması və notariusun bu barədə İddiaçı notariat qaydasında təsdiq edilmiş razılığını almaması nəticəsində o (İddiaçı) mülkiyyətindəki əmlakdan məhrum olmuşdur. Üstəlik, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi onu da qeyd etmişdir ki, “ . . . özgəninkiləşdirmə barədə birinci əqdlərin əhəmiyyətsizliyinin məhkəmə qaydasında təsbit edilməsi əmlakından məhrum edilmiş şəxslərə zərər vurulmasında təqsirli olan şəxslərin müəyyən edilməsi və dəymiş zərərin ödənilməsinin təmin olunması baxımından vacib əhəmiyyətə malikdir.” Göründüyü kimi, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin ##.##.2023cü il tarixli, 2(103)- ****/**** saylı qətnaməsində nəinki ərizələrin etibarsız hesab edilməsinin notariat kontorunun qanunsuz hərəkəti nəticəsində olması qətnamədə müəyyən edilmişdir, həmçinin həmin ərizələrin əhəmiyyətsizliyinin məhkəmə qaydasında təsbit edilməsinin əmlakından məhrum edilmiş şəxslərə zərər vurulmasında təqsirli olan şəxslərin müəyyən edilməsi və dəymiş zərərin ödənilməsinin təmin olunması baxımından vacib əhəmiyyətə malik olduğu da vurğulanmışdır. Həmin qətnamə isə qanuni qüvvəyə mindiyindən artıq preyudisial əhəmiyyət daşıyır və sözügedən qətnamədə müəyyən edilmiş faktlar həmin işdə iştirak edən şəxslər tərəfindən başqa məhkəmə prosesində mübahisələndirilmir və yenidən sübut edilmir. Beləliklə, “Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin ##.##.2023-cü il tarixli, *(***)- ****/**** saylı qətnaməsinə əsasən ## ##### 2018-ci il tarixdə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 tərəfindən verilmiş, reyestrdə müvafiq olaraq 7E-**** və 7E-**** nömrə ilə qeydə alınmış və Bakı şəhəri cavabdeh1 xüsusi notariusu tərəfindən təsdiq edilmiş ərizələrin etibarsız hesab edilməsi qət edilsə də, həmin qətnamə ilə edilmiş ərizələrin etibarsız hesab edilməsi notariat kontorunun qanunsuz hərəkəti nəticəsində olması müəyyən edilməmişdir” deyə Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin gəldiyi müvafiq nəticə əslində tamamilə yanlışdır və heç bir halda işin hallarına uyğun gəlmir.
24. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının *(***)-****/**** nömrəli, # ###### 2026-cı il tarixli qətnaməsi ilə (hakimlər - Fərrux Qasımov (sədrlik edən və məruzəçi), Günay Axundova və Məhəmməd Rüstəmli) apellyasiya şikayəti təmin edilməmiş, Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin ## ###### 2025-ci il tarixli, *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmışdır.
25. Apellyasiya məhkəməsi öz mövqeyini onunla əsaslandırmışdır ki, istər Mülki Məcəllə, istərsə də notariat haqqında qanunvericilik notariusun üzərinə birgə nikah dövründə əldə edilmiş əmlaka sərəncam verilməsi haqqında müqavilənin ləğvi və ya dəyişdirilməsi zamanı ərin (arvadın) bu barədə notariat qaydasında təsdiq edilmiş razılığının alınması öhdəliyini qoymur. Lakin mübahisə predmeti olmuş ərizə müqavilə deyildir, birtərəfli iradə ifadəsidir və hər hansı bir ərizənin notarial qaydada təsdiqi zamanı notariusun vəzifəsi yalnız imzanı təsdiq etməkdir.
26. “Notariat haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 40-cı maddəsinə əsasən notarius və notariat hərəkətlərini aparan digər vəzifəli şəxslərin hansı hallarda notariat hərəkətlərini aparmaqdan imtina etməsi qeyd olunmuşdur ki, mübahisə predmeti olan ərizənin bu hallara da aidiyyatı müəyyən edilmir. Yəni, notarius tərəfindən həmin ərizənin təsdiq olunmasından imtina etməsi qanunsuz olardı.
27. Iddiaçının ərizədə və apellyasiya şikayətində istinad etdiyi əsas notariusun hərəkətinin qanunsuz olmasının qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsinə əsasən təsdiqini tapmasıdır.
28. Iddiaçının istinad etdiyi Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin ##.##.2023-cü il tarixli, *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsində də qeyd olunur ki, “tərəflər arasında təsis payının alqısatqısı notarial qaydada imzalanmış yazılı müqavilənin tərtib edilməsi ilə rəsmiləşdirildiyindən, həmin müqavilənin ləğv edilməsi də eyni formada, yəni yazılı müqavilənin tərtib edilməsi yolu ilə həyata keçirilməli idi. Belə ki, Nazirlər Kabinetinin 2000ci il ## ######## tarixli, *** nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında notariat hərəkətlərinin aparılması qaydaları haqqında” Təlimatın 42-ci bəndinə əsasən, Mülki Məcəllənin 423.1-ci maddəsinin tələbləri nəzərə alınmaqla, əmlakın özgəninkiləşdirilməsi haqqında müqavilənin dəyişdirilməsi həmin müqaviləyə əlavə olunan müqavilə, müqavilənin ləğv edilməsi isə müqavilənin bağlanıldığı qaydada yeni müqavilə ilə rəsmiləşdirilir. Birgə nikah dövründə əldə edilmiş əmlaka sərəncam verilməsi haqqında müqavilənin ləğvi və ya dəyişdirilməsi zamanı notarius ərin (arvadın) bu barədə notariat qaydasında təsdiq edilmiş razılığını alır. Belə olan halda məhkəmə hesab edir ki, qeyd edilənlər mübahisələndirilən ##.##.2018-ci il tarixli, 7E-**** reyestr nömrəli ərizənin buna səlahiyyəti olmayan şəxs tərəfindən tərtib edilməsi nəticəsində üçüncü şəxs İddiaçı mülkiyyətindəki əmlakdan məhrum olması ilə nəticələnmişdir”.
29. Qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş fakt ondan ibarət olmuşdur ki, tərəflər arasında müqavilənin ləğv edilməsi yeni müqavilə ilə rəsmiləşdirilməli və bu zaman ərin (arvadın) bu barədə notariat qaydasında təsdiq edilmiş razılığı alınmalı idi. Buradan belə nəticəyə gəlinir ki, reyestrdə qeydiyyat aparan orqan dəyişikliyi mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 tərəfindən verilmiş ərizə əsasında deyil, müqavilənin ləğvi barədə yeni müqavilə əsasında həyata keçirməli idi. Notariat haqqında qanunvericiliyin tələblərinə görə notariusun həmin ərizəni təsdiq etməkdən imtinası üçün əsaslar mövcud olmamışdır.
Kassasiya şikayətinin və ona qarşı etirazın dəlilləri a) Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
30. Iddiaçı (vəkil vəkil1) kassasiya şikayəti verərək, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin *(***)-****/**** nömrəli, # ###### 2026-cı il tarixli qətnaməsinin ləğv edilməsini və iddia tələbinin təmin edilməsinə dair yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
31. Kassasiya şikayəti iddia ərizəsi və apellyasiya şikayəti ilə analoji məzmunda əsaslandırılmışdır.
Tətbiq edilən hüquq Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi
32. Maddə 14.1. Mülki hüquqlar və vəzifələr mülki qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsaslardan, habelə fiziki və hüquqi şəxslərin qanunvericilikdə nəzərdə tutulmasa da, mülki qanunvericiliyin prinsiplərinə görə mülki hüquqlar və vəzifələr doğuran hərəkətlərindən əmələ gəlir.
33. Maddə 14.2. Qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş müqavilələr (əmək müqavilələri istisna olmaqla) və başqa əqdlər, habelə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmasa da, ona zidd olmayan müqavilələr və başqa əqdlər, dövlət orqanlarının və yerli özünüidarə orqanlarının qanunvericilikdə mülki hüquqların və vəzifələrin əmələ gəlməsi əsası kimi nəzərdə tutulmuş aktları, mülki hüquqlar və vəzifələr müəyyənləşdirən məhkəmə aktları, qanunvericiliyin yol verdiyi əsaslar üzrə əmlak əldə edilməsi,elm, ədəbiyyat, incəsənət əsərlərinin, ixtiraların və əqli fəaliyyətin digər nəticələrinin yaradılması, başqa şəxsə zərər vurulması, əsassız varlanma, fiziki və hüquqi şəxslərin digər hərəkətləri, qanunvericiliyin mülki hüquq nəticələrinin baş verməsi ilə bağladığı hadisə mülki hüquqların və vəzifələrin əmələ gəlməsi əsaslarıdır.
34. Maddə 21.1. Zərərin əvəzinin ödənilməsini tələb etmək hüququna malik olan şəxs ona vurulmuş zərərin əvəzinin tam ödənilməsini tələb edə bilər, bu şərtlə ki, qanunda və ya müqavilədə zərərin əvəzinin daha az miqdarda ödənilməsi nəzərdə tutulmasın.
35. Maddə 21.2. Zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüququnu bərpa etmək üçün çəkdiyi və ya çəkməli olduğu xərclər, əmlakından məhrum olması və ya əmlakının zədələnməsi (real zərər), habelə hüququ pozulmasaydı, həmin şəxsin adi mülki dövriyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fayda) başa düşülür.
36. Maddə 1096.1. Mülki hüquq pozuntusu (delikt) hüquqla və ya qanunla müdafiə edilən başqa şəxsə (zərərçəkənə) birbaşa ziyan və ya zərər vurulmasına gətirib çıxaran təqsirli, hüquqa zidd (mülki qanunvericiliyin normalarını pozan) əməldir (hərəkət və ya hərəkətsizlikdir).
37. Maddə 1096.2. Delikt törətmiş şəxs mülki hüquq məsuliyyəti daşıyır. Maddə 1097.1. Mülki hüquq pozuntusu (delikt) nəticəsində fiziki şəxsin şəxsiyyətinə və ya əmlakına vurulmuş zərərin, habelə hüquqi şəxsin əmlakına və işgüzar nüfuzuna vurulmuş zərərin əvəzi zərərvuran tərəfindən tam həcmdə ödənilməlidir.
Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsi
38. Maddə 32.1. Nikah müddətində ər-arvadın əldə etdikləri əmlak onların ümumi birgə mülkiyyəti sayılır.
39. Maddə 32.2. Ər-arvadın ümumi birgə mülkiyyətinə onların hər birinin əmək, sahibkarlıq və intellektual fəaliyyəti nəticəsində əldə etdikləri gəlirlər, aldıqları pensiya və müavinətlər, eləcə də xüsusi təyinatı olmayan digər pul ödəmələri (xəsarət, sağlamlığın bu və ya digər formada pozulması nəticəsində əmək qabiliyyətinin itirilməsinə görə ödənilən məbləğ, maddi yardımın məbləği və s.), ər-arvadın ümumi gəlirləri hesabına əldə edilən daşınar və daşınmaz əşyalar, qiymətli kağızlar, kredit təşkilatlarına və s. kommersiya təşkilatlarına qoyulmuş paylar, əmanətlər, kapitaldan olan paylar və əmlakın ər-arvaddan kimin adına əldə olunmasından, yaxud əmanətin kimin adına və ya kim tərəfindən qoyulmasından asılı olmayaraq nikah dövründə ər-arvadın qazandığı hər hansı sair əmlak daxildir.
40. Maddə 33.1. Ər-arvadın ümumi əmlakı üzərində sahiblik, istifadə və sərəncam hüququ onların qarşılıqlı razılığı əsasında həyata keçirilir.
41. Maddə 33.2. Ər-arvadın rəsmi reyestrdə qeydə alınmalı olmayan ümumi daşınar əmlakı üzərində sərəncam əqdini onlardan biri həyata keçirirsə, bu halda güman edilir ki, o, digərinin razılığı ilə hərəkət edir.
42. Maddə 33.3. Ər-arvaddan biri digərinin razılığı olmadan onların ümumi əmlakı üzərində sərəncam əqdi bağlamışsa və əqdin iştirakçısı olan digər tərəf bu cür razılığın olmadığını bilirdisə və ya bilməli idisə, əqd bağlanmasına razılığı olmayan ər (arvad) tərəfindən mübahisələndirilə bilər.
43. Maddə 33.4. Ər-arvaddan birinin daşınmaz əmlak üzərində sərəncam vermək barədə notariat qaydasında təsdiq edilən və (və ya) qeydiyyata alınan əqdlər bağlaması üçün digər tərəfin notariat qaydasında təsdiq edilmiş razılığı lazımdır. Ərin (arvadın) bu barədə notariat qaydasında təsdiq olunmuş razılığı olmadıqda, bu əqd Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi ilə müəyyən olunmuş müddətdə mübahisələndirilə bilər.
“Notariat haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu
44. Maddə 11. Notariusun qanunsuz hərəkətləri nəticəsində ayrı-ayrı şəxslərə, təşkilata və ya dövlətə maddi ziyan vurularsa, o, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş qaydada maddi məsuliyyət daşımalıdır. Vurulmuş ziyanın məbləği tərəflərin razılığı ilə və ya məhkəmə qaydasında müəyyən edilir.
45. Maddə 17. Dövlət notariusu sənədlərdəki imzaların həqiqiliyini təsdiq edir.
46. Maddə 26. Xüsusi notarius bu Qanunun 17-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş notariat hərəkətlərini aparır.
47. Maddə 35. Əqdlər təsdiq edilərkən və Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyində nəzərdə tutulan hallarda bəzi başqa notariat hərəkətləri aparılarkən əqdlərin iştirakçılarının və notariat hərəkətlərinin aparılması üçün müraciət etmiş digər şəxslərin imzalarının həqiqiliyi yoxlanılmalıdır.
48. Maddə 40. Hərəkətin aparılması qanuna zidd olduqda, hərəkəti başqa notarius və ya digər vəzifəli şəxs aparmalı olduqda, hərəkətin aparılması barədə fəaliyyət qabiliyyəti olmayan şəxs və ya lazımi səlahiyyəti olmayan nümayəndə müraciət etdikdə, hüquqi şəxsin adından bağlanan əqd onun nizamnamə və ya əsasnaməsində göstərilən məqsədlərə zidd olduqda, qanunun tələblərinə uyğun olmayan əqd bağlandıqda, notariat hərəkətinin aparılması üçün təqdim olunan sənədlər qanunvericiliyin tələblərinə zidd olduqda və ya həmin sənədlərdə ayrı-ayrı şəxslərin şərəf və ləyaqətini ləkələyən məlumatlar olduqda, əqdin məzmunu tərəflərin həqiqi niyyətinə uyğun olmadıqda. Notarius və notariat hərəkətlərini aparan digər vəzifəli şəxslər notariat hərəkətlərini aparmaqdan imtina etməlidirlər.
49. Maddə 46. Ər-arvaddan birinin ümumi mülkiyyətdə olan daşınmaz əmlak üzərində sərəncam vermək barədə notariat qaydasında təsdiq edilən və (və ya) qeydiyyata alınan müqavilələrin bağlaması üçün digər tərəfin notariat qaydasında təsdiq edilmiş razılığı tələb olunur.
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2000-ci il ## ######## tarixli, *** nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında notariat hərəkətlərinin aparılması qaydaları haqqında” Təlimat
50. Bənd 42. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəllənin 423.1-ci maddəsinin tələbləri nəzərə alınmaqla, əmlakın özgəninkiləşdirilməsi haqqında müqavilənin dəyişdirilməsi həmin müqaviləyə əlavə olunan müqavilə, müqavilənin ləğv edilməsi isə müqavilənin bağlanıldığı qaydada yeni müqavilə ilə rəsmiləşdirilir. Birgə nikah dövründə əldə edilmiş əmlaka sərəncam verilməsi haqqında müqavilənin ləğvi və ya dəyişdirilməsi zamanı notarius ərin (arvadın) bu barədə notariat qaydasında təsdiq edilmiş razılığını alır.
51. Bənd 128. Notarius maraqlı şəxslərin ona müraciəti zamanı məhkəmə, istintaq və ya təhqiqat orqanının icraatında olan işlər üzrə sübutları təmin etmir, o cümlədən şahid ifadələrində imzanın həqiqiliyi notarius tərəfindən təsdiq edilmir.
52. Bənd 129. Notarius imzanın həqiqiliyini təsdiq edərkən sənəddə şərh olunmuş faktları deyil, yalnız müəyyən şəxsin etdiyi imzanın həqiqiliyini təsdiq edir.
Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi
53. Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir.
54. Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir.
55. Maddə 88. Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur.
56. Maddə 217.1. Məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır.
57. Maddə 407.2. Kassasiya şikayətində işin hallarının sübut olunmamasına, məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün əhəmiyyətli olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmamasına və yaxud qətnamə və qərardadda ifadə olunan nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmamasına istinad etməyə yol verilmir.
58. Maddə 416.1. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır.
59. Maddə 416.2. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən bu Məcəllənin 418.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş prosessual hüquq pozuntusu hesab edilən hallara yol verilməsi şikayətin hədlərindən və dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlanılmalıdır.
60. Maddə 417.1.1. Kassasiya məhkəməsi işə baxarkən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadını dəyişiklik edilmədən, şikayəti təmin etmədən saxlaya bilər.
Kassasiya baxışının hədləri
61. Qanunun tələbinə görə, kassasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını araşdırmır. Lakin apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunub-olunmamasını yoxlamaq zərurətindən irəli gələrək, iş materiallarında olan, aşağı instansiya məhkəmələri tərəfindən qəbul edilərək işə əlavə olunmuş, araşdırılmış və (və ya) müəyyən edilmiş sübutlara və hüquqi faktlara istinad edilməsi kassasiya instansiyası məhkəməsinin faktiki halları araşdırması kimi qiymətləndirilməməlidir.
62. Kassasiya şikayətində qətnamə tam mübahisələndirildiyindən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin aktı bütövlükdə yoxlanılır.
Kassasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
63. Məhkəmə kollegiyası məruzəçini dinləyib, iş materiallarını kassasiya şikayətinin dəlillərini araşdıraraq hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuşdur. Iş üzrə düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə nəticələnən prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması halları müəyyən edilmir. Bu baxımdan apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv olunması və ya dəyişdirilməsi üçün əsaslar yoxdur.
64. Iddiaçı İddiaçı tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinin dəlilləri iddia ərizəsində, apellyasiya şikayətində və işə aşağı instansiya məhkəmələrində baxılan zaman qeyd edilmiş dəlillərlə eyni məzmunludur, həmin dəlillər sübutları araşdırmaq və qiymətləndirmək səlahiyyətinə malik olan apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən tam, hərtərfli, obyektiv və qərəzsiz araşdırılmaqla Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 88-ci maddəsinin tələblərinə uyğun hüquqi qiymət verilmişdir. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qənaəti və qiymətləndirilməsi ilə razılaşır, əlavə qiymətləndirməyə zərurət görmür.
65. Kassasiya şikayətinin işin faktiki hallarının düzgün müəyyən edilməməsinə, bütün faktiki halların aydınlaşdırılmamasına dair dəlilləri ilə bağlı məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, Mülki Prosessual Məcəllənin tələblərinə və Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun müxtəlif qərarlarında formalaşmış hüquqi mövqeyinə görə, kassasiya məhkəməsi apellyasiya məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. Kassasiya məhkəməsinin vəzifəsinin məhz bundan ibarət olması MPMin 407.1.4, 408.1.5 və 416-cı maddələrindən aydın görünür. Həmin Məcəllənin 407.2-ci maddəsinə görə kassasiya şikayətində işin hallarının sübut olunmamasına, məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün əhəmiyyətli olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmamasına və yaxud qətnamə və qərardadda ifadə olunan nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmamasına istinad etməyə yol verilmir. Həmçinin, kassasiya instansiyası məhkəməsi yeni sübut qəbul etmir.
66. Beləliklə də, məhkəmə kollegiyası kassasiya şikayətinin dəlillərinə ümumilikdə hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi işə baxarkən qanunvericiliyin yuxarıda göstərilən tələblərini nəzərə alıb iş üzrə həqiqətə nail olmaq üçün sübutları tam, hərtərəfli araşdırmış, işin faktiki hallarını ətraflı müəyyənləşdirərək düzgün hüquqi nəticəyə gəlmiş, hazırkı işə baxılarkən maddi və prosessual hüquq normasının tətbiqində səhvə yol verilməmiş, mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən maddi hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuş, kassasiya şikayətinin dəlilləri qətnamənin ləğvinə əsas vermir.
67. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və MPM-nin 416, 417 və 419-cu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası
Qərara aldı: Iddiaçı İddiaçı tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının *(***)-****/**** nömrəli iş üzrə # ###### 2026-cı il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir.