Ali Məhkəmə Qərar — İş №2(102)-1355/2019

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2(102)-1355/2019 27.02.2019 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının QƏRARİ 27 fevral 2019-cu il iş № 2(102)- 1355 /19 Bakı şəhərində Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının hakimləri Allahverdiyev Qəhrəman Əli oğlu (sədrlik edən və məruzəçi) Xələfov İlqar Rəhim oğlu və Şadıyev Ənvər Əhməd oğlundan ibarət tərkibdə, ACnun katibliyi ilə, Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin MK-nın 03 oktyabr 2018-ci il tarixli qətnaməsindən Cavabdeh tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti üzrə işə 27 fevral 2019-cu il tarixdə baxaraq MÜƏYYƏN ETDİ: Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 05 sentyabr 2017-ci il tarixli nömrəli qətnaməsi ilə (hakim Rasim Kazımov, 2(051)-3780/2017 saylı mülki iş) iddiaçı SSnın cаvаbdeh PSnа qаrşı pul bаrədə iddiа tələbi təmin edilərək, 5700 (beş min yeddi yüz) mаnаt məbləğində bоrcun və ödənilmiş 30 (оtuz) mаnаt məbləğində dövlət rüsumunun cаvаbdeh PSndаn tutulаrаq iddiаçı SSnа ödənilməsi qət edilmişdir. Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 07 dekabr 2017-ci il tarixli 2(107)2529/2017 nömrəli qətnaməsi ilə (hakimlər Ə.Məcidov (sədrlik edən, məruzəçi), M.Əsədli və İ.Quliyev, 2(107)-2529/2017 saylı mülki iş) cavabdehin аpellyаsiyа şikаyəti təmin edilməmiş, Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 05 sentyabr 2017-ci il tarixli 2(051)-3780/2017 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 07 may 2018-ci il tarixli 2(102)-3032/18 nömrəli qərarı ilə (hakimlər Ə.Rüstəmov (sədrlik edən, məruzəçi), M.Əhmədova və Ə.Nurməmmədov, 2(102)-3032/2018 saylı mülki iş) cavabdehin kassasiya şikayəti təmin edilmiş, Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 07 dekabr 2017-ci il tarixli qətnaməsi ləğv edilmiş və iş yenidən baxılması üçün Şəki Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilmişdir. Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin MK-nın 03 oktyabr 2018-ci il tarixli qətnaməsi ilə (hakimlər G.Abbasov (sədrlik edən, məruzəçi), R.Rəfiyev və E.Hüseynov, 2(107)-1715/2018 saylı mülki iş) hazırki iş üzrə Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 05 sentyabr 2017-ci il tarixli 2(051)-3780/2017 nömrəliqətnaməsi ləğv edilmiş, iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilmiş, iddiaçı SSnın cаvаbdeh PSnа qаrşı “5700 (beş min yeddi yüz) manat məbləğində pul tələbi” barədə iddiası qismən təmin edilmiş, 2700 (iki min yeddi yüz) manat məbləğində pulun cаvаbdeh PSndan alınaraq iddiaçı SSna verilməsi, iddianın 3000 (üç min) manat məbləğində borcun PSndan tutularaq SSna ödənilməsi hissədə rədd edilməsi, iddia qaldırılan vaxt ödənilmiş 30 (otuz) manat məbləğində dövlət rüsumunun cavabdeh PSndan alınaraq iddiaçı SSna verilməsi qət edilmişdir. İşin halları İddiаçı SS cаvаbdeh PSnа qаrşı pul tələbinə dаir iddiа ərizəsi ilə məhkəməyə mürаciət edərək, Cavabdeh 5700 (beş min yeddi yüz) mаnаt məbləğində pulun və ödənilmiş 30 mаnаt dövlət rüsumunun аlınıb оnа verilməsi bаrədə qətnаmə qəbul edilməsini xаhiş etmişdir. İş üzrə yuxarıda göstərilən məhkəmə aktları çıxarılmışdır. Kassasiya şikayətinin dəlilləri Cavabdeh apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən kassasiya şikayəti verərək, iddianın təmin olunması hissəsində qətnamənin l əğv edilməsini, iddianın təmin edilməməsi barədə yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Kassasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normaları pozulmuş, düzgün tətbiq edilməmişdir. Tərəflər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımı qaydada xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq, məhkəmə iclasında iştirak etməmişlər. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 415.3-cü maddəsinə əsasən işə onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Həmin maddənin tələbinə görə iclasın vaxtı və yeri haqqında lazımı qaydada xəbərdar edilmiş işdə iştirak edən şəxsdən hər hansı birinin üzrlü səbəb olmadan məhkəmə iclasına gəlməməsi işə baxılmasına mane olmur. Hüquqi məsələlər Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 416-cı maddəsinə əsasən kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən müəyyən edilmişdir ki, iddiaçı cavabdehə 5700 manat borc pul verdiyini iddia etmiş və həmin məbləğin qaytarılmasını tələb etmişdir. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi aşağıda qeyd olunan maddi hüquq normalarına istinad etmişdir. Azərbаycаn Respublikаsının Mülki Məcəlləsinin 739-cu maddəsinə əsasən borc müqaviləsinə görə iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc аlаn) isə аldıqlаrını müvаfiq olаrаq pul və yа eyni keyfiyyətdə və miqdаrdа eyni növlü əşyаlаr şəklində borc verənə qаytаrmаğı öhdəsinə götürür. 739.2-ci mаddədə göstərilir ki, borc müqаviləsinin predmeti pul məbləği olduqdа, o, kredit müqаviləsi аdlаnır. Həmin Məcəllənin: 6.2-ci mаddəsinə əsаsən, fiziki və hüquqi şəxslər mülki hüquqlаrı öz mənаfelərini gerçəkləşdirmək üçün irаdələrinə uyğun оlаrаq əldə edir və həyаtа keçirirlər. Оnlаr müqаvilə əsаsındа öz hüquq və vəzifələrini müəyyənləşdirməkdə və qаnunvericiliyə zidd оlmаyаn hər hаnsı müqаvilə şərtləri qоymаqdа sərbəstdirlər. 385.1-ci mаddəsinin tələbinə görə, öhdəliyə əsаsən bir şəxs (bоrclu) bаşqа şəxsin (kreditоrun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlаk verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.а. və yа müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kredit оrun isə bоrcludаn vəzifəsinin icrаsını tələb etmək hüququ vаrdır. 386.1-ci mаddəsinin tələbinə görə, öhdəliyin zərər vurulmаsı, əsаssız vаrlаnmа və yа bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsаslаr nəticəsində əmələ gəlməsi hаllаrı istisnа оlmаqlа, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün оnun iştirаkçılаrı аrаsındа müqаvilə оlmаlıdır. 442-ci mаddəsinin tələbinə görə, öhdəliyin icrа edilməməsi dedikdə оnun pоzulmаsı və yа lаzımıncа icrа edilməməsi (vаxtındа icrа edilməməsi, mаllаrdа, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlаrlа və yа öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pоzmаqlа icrа edilməsi) bаşа düşülür. 445-ci mаddəsinin tələbinə görə, icrаnı gecikdirmiş bоrclu gecikdirmə nəticəsində vurduğu zərər üçün və gecikdirmə zаmаnı təsаdüfən bаş vermiş icrа mümkünsüzlüyünün nəticələri üçün kreditоr q аrşısındа məsuliyyət dаşıyır. 448.1-ci mаddəsinin tələbinə görə, əgər bu Məcəllə ilə və müqаvilə ilə аyrı qаydа müəyyənləşdirilməyibsə, bоrclu оnun risk dаirəsinə dаxil оlаn öhdəliklərin icrа edilmədiyi bütün hаllаr üçün cаvаbdehdir. ASbirinci instansiya məhkəməsinin iclasında şahid qismində verdiyi ifadəsində bildirmişdir ki, “Pyə 3000 manat məbləğində pulu Sdən alıb vermiş, sonradan P ondan 2700 manat məbləğində borc istədikdə o, Sin özündən istəməli olduğunu Pyə bildirmişdir.” ASməhkəmə kollegiyasının iclasında dindirilərkən əvvəl birinci instansiya məhkəməsinin iclasında verdiyi ifadəsinə uyğun ifadə vermiş, sonradan verilən suallara cavabında ifadəsini dəyişərək, Pnin həm 3000 manat pulu, həm də 2700 manat pulu Sin özündən aldığını bildirmişdir. Kollegiyaya görə şahid qismində dindi rilmiş ASbirinci instansiya məhkəməsinin iclasında və kollegiyanın iclasında bir-birini təkzib edən ifadələr verdiyindən, onun ifadəsi məhkəmə tərəfindən mötəbər sübut hesab edilməmiş, habelə, işin hallarına görə, İddiaçı ilə şahid ASəvvəldən çox yaxın münasibətdə olmuşlar. Belə ki, işdə olan etibarnamədən görünür ki, ASnın əri X1 Snın etibarnamə üzrə nümayəndəsidir. İddiаçı ASnın (hazırkı iş üzrə iddiaçı tərəfindən şahid) cаvаbdeh PSnа (hazırkı iş üzrə cavabdeh) qаrşı «pul» tələbinə dair Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 01 mart 2016-cı il tarixli 2(051)-435/2016 nömrəli qətnaməsindən görünür ki, hazırkı mülki iş üzrə İddiaçı həmin mülki işdə ASnın (hazırkı iş üzrə iddiaçı tərəfindən şahid) tərəfində şahid qismində iştirak edərək iddiaçı ASnın iddia tələbini təsdiq edən ifadə vermişdir. Görün düyü kimi, İddiaçı və ASeyni şəxsə (Cavabdeh) qarşı pul tələbi haqqında müxtəlif mülki işlərdə bir-birilərinin xeyrinə şahid kimi ifadələr vermişlər. Qeyd edilənlər ASnın şahid kimi verdiyi ifadələrinin mötəbər, tutarlı olmasını şübhə altına almışdır. Yuxarıda sadalanan hallardan göründüyü kimi, ASnın verdiyi ifadənin mötəbərliyi şübhə doğurduğundan, Cavabdeh özü birinci instansiya məhkəməsinin iclasında 3000 manat məbləğində pulu ASdan aldığını və ona qaytardığını bildirdiyindən, Cavabdeh İddiaçı 3000 manat məbləğində borcu olduğu sübut edilməmişdir. Məhkəmə kollegiyası iş materialları üzrə araşdırma apararaq qeyd etmişdir ki, iddiaçı izahatında Cavabdeh ondan 2700 (iki min yeddi yüz) manat məbəğində borc aldığını bildirmiş, Cavabdeh də məhkəmə iclasında verdiyi izahatında İddiaçı 2700 ma nat məbləğində borc aldığını etiraf etmişdir. Cavabdeh həmin borcu ödədiyini, yalnız 300 manat məbləğində borcu qaldığını bildirmişdir. Lakin cavabdeh 2700 manat məbləğində borcunun İddiaçı ödənilməsi barədə hər hansı mötəbər sübutu məhkəmə instansiyalarında təqdim etməmişdir. Bununla da Cavabdeh İddiaçı 2700 manat məbləğində borc pul aldığı və həmin borcun ödənilmədiyi təsdiq edilmişdir. MPM-nin 119.1-ci maddəsinə əsasən, iddia 500 manatdan artıq məbləğdə təmin olunduğundan iddianın verilməsi ilə bağlı iddiacının dövlət büdcəsinə ödədiyi 30 manat rüsum cavabdehdən alınaraq iddiaçıya verilməlidir. Göstərilənlərə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsini ləğv etməklə, iş üzrə yeni qətnamə qəbul etməklə, iddiaçı SSnın cаvаbdeh Cavabdeh qаrşı “5700 (beş min yeddi yüz) manat məbləğində pul tələbi” barədə iddiasını qismən təmin etməklə, 2700 (iki min yeddi yüz) manat məbləğində pulun cаvаbdeh Cavabdeh alınaraq iddiаçı İddiaçı verməsi, iddianın 3000 (üç min) manat məbləğində borcun Cavabdeh tutularaq İddiaçı ödənilməsi hissədə təmin olunmaması, iddia qaldırılan vaxt ödənilmiş 30 (otuz) manat məbləğində dövlət rüsumunun cаvаbdеhdən alınaraq iddiaçıya verilməsi nəticəsinə gəlməkdə haqlı olmuşdur. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi iş üzrə müəyyən etdiyi faktiki hallara maddi və prosessual hüquq normalarını düzgün tətbiq etmişdir. Qətnamənin ləğv edilməsi və kassasiya şikayətinin təmin olunması üçün heç bir əsas olmadığından qətnamə dəyişdirilmədən saxlanmalı, kassasiya şikayəti təmin edilməməlidir. Şərh edilənlərə və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 416, 417, 419cu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası QƏRARA ALDİ: Cavabdeh kassasiya şikayəti təmin edilməsin. Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin MK-nın hazırkı iş üzrə 03 oktyabr 2018-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərarqəbuledildiyiandanqüvvəyəminir. Sədrlik edən Hakimlər Əsliilədüzdür AliMəhkəmənin hakimi QəhrəmanAllahverdiyev