Ali Məhkəmə Qərar — İş №2(102)-1509/2019

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2(102)-1509/2019 11.03.2019 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının QƏRARİ İş № 2(102)-1509/2019 Bakı şəhəri 11 mart 2019-cu il Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası, hakimlər Əhmədova Mehparə Tofiq qızı (sədrlik edən və məruzəçi - hakim), Rüstəmov Əli Məhəmməd oğlu, Nurməmmədov Əhməd Güləhməd oğlundan ibarət tərkibdə, Əliyeva Tutu Nazim qızının katibliyi, İddiaçı və vəkili Vəkil iştirakları ilə, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 11.10.2018-ci il tarixli, 2(103)8725/2018 nömrəli qətnaməsindən İddiaçı və vəkili Vəkil tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti üzrə mülki işə baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ: Bakı şəhəri Nəsimi rayon Məhkəməsinin (hak im R.Səmədov) 02.05.2018-ci il tarixli, 2(006)-2149/2019 nömrəli qətnaməsi ilə İddiaçı cavabdehlər X3 və Cavabdeh2 qarşı “pul” tələbinə dair iddiası qismən təmin edilərək, cavabdehlər X2 və Cavabdeh2 müştərək qaydada 16000 (on altı min) ABŞ dolları (tutulduğu anda Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı tərəfindən manatın ABŞ dollarına münasibətdə müəyyən edilmiş məzənnəsi nəzərə alınmaqla manat hesabı ilə) məbləğində pul vəsaitinin alınaraq İddiaçı verilməsi, cavabdeh X2 2000 (iki min) ABŞ dolları (tutulduğu anda Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı tərəfindən manatın ABŞ dollarına münasibətdə müəyyən edilmiş məzənnəsi nəzərə alınmaqla manat hesabı ilə) məbləğində pul vəsaitinin alınaraq İddiaçı verilməsi, iddia tələbinin qalan hissədə təmin edilməməsi qət edilmişdir. Bakı Apellyasiya Məhk əməsi Mülki Kollegiyasının (hakimlər R.Eyvazov, S.Hacıyev, F.Talışinski) 11.10.2018-ci il tarixli, 2(103)-8725/2018 nömrəli qətnaməsi ilə cavabdeh X3 və Cavabdeh2 tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayəti qismən təmin olunaraq, iş üzrə Bakı şəhəri Nəsimi rayon Məhkəməsinin 02.05.2018-ci il tarixli, 2(006)-2149/2019 nömrəli qətnaməsinin qismən, yəni “cavabdehlər X2 və Cavabdeh2 müştərək qaydada 16000 (on altı min) ABŞ dolları (tutulduğu anda Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı tərəfindən manatın ABŞ dollarına münasibətdə müəyyən edilmiş məzənnəsi nəzərə alınmaqla manat hesabı ilə) məbləğində pul vəsaitinin alınaraq İddiaçı verilməsi” hissəsində ləğv edilməsi, həmin hissədə iddianın qismən təmin olunması, cavabdeh X2 6000 (altı min) ABŞ dolları pul vəsaitinin (tutulduğu anda Azərbaycan Respu blikası Mərkəzi Bankı tərəfindən manatın ABŞ dollarına münasibətdə müəyyən edilmiş məzənnəsi nəzərə alınmaqla manat hesabı ilə) tutularaq iddiaçıya verilməsi, iddianın 10000 ABŞ dolları pul vəsaitinin cavabdehlərdən müştərək qaydada iddiaçının xeyrinə tutulması hissəsində təmin olunmaması, qətnamənin qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanması qət edilmişdir. İddiaçı və vəkili Vəkil iş üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 11.10.2018-ci il tarixli qətnaməsindən kassasiya şikayəti vermişlər. İşin halları: İddiaçı cavabdehlər X3 və Cavabdeh2 qarşı “pul” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə 08.02.2018-ci il tarixdə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdehlər X2 və Cavabdeh2 müştərək qaydada 18000 ABŞ dolları pulun ödəniş gününə manata məzənnəsi ilə müştərək qaydada tutularaq ona ödənilməs i barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İş üzrə yuxarıda göstərilən məhkəmə aktları qəbul edilmişdir. Kassasiya şikayətinin dəlilləri və tərəflərin izahatları: İddiaçı və vəkili Vəkil kassasiya şikayətini onunla əsaslandırmışlar ki, apelyasiya instansiyası məhkəməsi iddiaçının müqavilə üzrə 10000 ABŞ dolları tələbini rədd edərkən iddiaçı ilə cavabdeh arasında imzalanmış sazişin 6.3-cü bəndinə istinad edərək həmin bənddə qeyd edilən bildirişin göndərilməsi və ondan iki ay müddətin keçməsini sübut etmədiyi üçün tələbin təmin edilmədiyini göstərmişdir. Lakin iddiaçı 28.06.2017-ci il tarixdə 2-mail vasitəsi ilə bildiriş göndərərək öhdəliyin icrasını təlb etmiş, cavabdeh tərəfindən bildiriş qəbul edilmiş və bu barədə telefon yazışmaları vasitəsilə cavabdeh bankdan kredit götürüb borcu qaytaracağına söz vermişdir. Göstərilən email apelyasiya məhkəməsinə təqdim edilmiş, lakin məhkəmə özünün tələb etdiyi sübutu araşdırmamış və həmin sübuta hüquqi qiymət verməmişdir. Bununla da Azərbaycan Respublikası MPM-nin 88-ci maddəsinin tələbləri pozulmuşdur. Həmçinin ədalətli məhkəmə araşdırılması hüququ da pozulmuşdur. Digər tərəfdən apelyasiya məhkəməsi iddiaçının iddia tələbini rədd edərkən cavabdeh tərəfin Cavabdeh2 olmasının iddiaçı tərəfindən əsaslandırılmadığına istinad etmiş, mövqeyini iddiaçının öz tələbini cavabdeh kimi Cavabdeh2 deyil, “xxxx” MMC-yə yönəltməli olduğu ilə əlsaslandırmışdır. Lakin məhkəmə mövqeyini düzgün əsaslandırmamışdır. Belə ki, 06.06.2017-ci il tarixli Əməkdaşlıq və Birgə fəaliyyət haqqında saziş bir tərəfdən pulu verən iddiaçı, digər tərəfdən Cavabde h2 tərəfindən imzalanmışdır. Çünki müqavilənin əvvəlində “xxxx” MMC-nin digər tərəf olması və onu Cavabdeh2 təmsil etdiyi qeyd edilməmişdir. Müqavilədə qeyd edilmişdir ki, müqaviləni “xxxx” MMC-nin təsisçisi Cavabdeh2 bağlayır. Yəni Cavabdeh2 “xxxx” MMC-nin təsisçisi olması o demək deyil ki, pulu iddiaçıdan “xxxx” MMC almışdır. Müqavilə tərəfi “xxxx” MMC olsa idi, hüquqi şəxsin möhürü ilə təsdiq edilməli olardı və imza yerində müqaviləni bağlayan “xxxx” MMC qeyd edilərdi. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi cavabdeh qismində Cavabdeh2 olmasının hansı normalara zidd olduğunu əsaslandırmamışdır. Bununla da Azərbaycan Respublikası MPM-nin 217-ci maddəsinin tələbləri pozulmuşdur. Qeyd olunanlarla yanaşı, apelyasiya instansiyası məhkəməsi Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 427.2 və 42 5.1-ci maddələrinin tləblərini pozmuş, Cavabdeh2 iddiaçını aldadaraq əvvəlcədən müflis olduqlarını bildiyi halda iddiaçıdan 10000 ABŞ dollarını öz mənafeyi üçün alaraq əsassız varlanmasına düzgün hüquqi qiymət verməmişdir. Beləliklə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını tam və hərtərəfli araşdırmamış, maddi və prosessual hüquq normalarının pozulması ilə düzgün olmayan qətnamə qəbul etmişdir. Ona görə də, iş üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 11.10.2018-ci il tarixli, 2(103)-8725/2018 nömrəli qətnaməsinin ləğv edilərək iddia tələbinin təmin olması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişlər. İşdə iştirak edən şəxslər işə baxılmasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilmişlər. Lakin cavabdehlər X5 və Cavabdeh2 məhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməmələrinin səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişlər. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası MPM-in 415.3-cü maddəsinə əsasən məhkəmə iclasına gəlməyən şəxslərin iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün hesab edir. Məhkəmə iclasında iştirak edən İddiaçı və vəkili Vəkil kassasiya şikayətində göstərilənlərə uyğun izahat verərək, məhkəmədən kassasiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş etdilər. Hüquqi məsələlər: Azərbaycan Respublikası MPM-in 416-cı maddəsinə əsasən kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiqini yoxlayır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən müəyyən edilmiş işin hallarından göründüyü kimi, ъавабдещ тяряф гятнамяни «cavabdeh X2 2000 ABŞ dolları məbləğində pul vəsaiti нин alınaraq İddiaçıverilмяси» щиссядя мцбащисяляндирилмямишдир. Ъавабдещ X5 щямин пул вясаитини иддиачыдан боръ алмасыны тясдиг етмишдир. Бу сябябдян дя, мящкямя коллеэийасы гятнамянин ганунилийини гейд едилян щиссядя йохламаьы зярури щесаб еtməmişdir. Мцбащися 16000 АБШ доллары пул вясаитинин ъавабдещлярдян мцштяряк гайдада иддиачынын хейриня тутулмасы иля баьлы щиссядя йаранмышдыр. Ишдян вя иддиа тялябиндян айдын олmuşdур ки, иддиачынын тяляб етдийи 16000 АБШ доллары göstərilən щиссялярдян ибарятдир: «Шаурма Щауз 1» ММЪ-нин тясисчиси Mikayılzadəİlham Adil oğlu ilə İddiaçı arasında bağlanmış 06 ийун 2017-ci il tarixli «əməkdaşlıq və birgə fəaliyyət haqqında» Sazişя ясасян юдянилмиш 10000 АБШ доллары və sонрадан ялавя олараг юдянилмиш 6000 АБШ доллары. Ишдя олан сцбутлардан вя тяряфлярин изащатларындан айдын олmuşdур ки, 6000 АБШ доллары щягигятян иддиачы тяряфиндян ъавабдещ X4а юдянилмишдир. Иддиачы щямин пул вясаитинин бизнесин инкишафы цчцн юдянилдийини билдирся дя, бунунла баьлы сонунъу иля «Шаурма Щауз 1» ММЪ-нин тясисчиси Mikayılzadəİlham Adil oğlu арасында йазылы мцгавиля баьланмамыш, ейни заманда 06 ийун 2017-ci il tarixli «əməkdaşlıq və birgə fəaliyyət haqqında» Sazişя ялавя вя йа дяйишиклик олунмамышдыр. Ъавабдещ X5 щямин 6000 АБШ долларыны иддиаçıдан алмасыны тясдиг етмишдир. Щямчинин, X1 RPİ-nin 37-ci PB-дя апарылмыш арашдырма заманы да веридийи изащатында иддиачыдан 6000 АБШ доллары пул алмасыны бир даща тясдиг етмишдир (изащат, Бакы Xətai RPİ-nin 37-ci PB-nin İddiaçı ünvanladığı 13.12.2017-ci il tarixli məktub). Беля олан щалда ися, щямин 6000 АБШ долларынын ъавабдещлярдян мцштяряк гайдада тутулмасы иля баьлы биринъи инстансийа мящкямясинин мювгейи ясаслы олмамышдыр. Щямин пул вясаити мящз ъавабдещ X4дан тутулараг иддиачынын хейриня верилмялидир. Бунунла йанашы, мящкямя коллеэийасы щесаб еtmişдир ки, биринъи инстансийа мящкямяси 10000 АБШ доллары пул вясаитинин ъавабдещлярдян мцштяряк гайдада иддиачынын хейриня тутмагда да щаглы олмамышдыр. Илкин олараг гейд едилмялидир ки, иддиачы щямин пул вясатинин тяляб олунмасынын ясасы кими 06 ийун 2017-ci il tarixli «əməkdaşlıq və birgə fəaliyyət haqqında» Sazişя вя щямин Сазишин 6.3-ъц бяндиня ясасланмышдыр. Гейд едилян Сазишдян ися эюрцнцр ки, сазиш иддиачы иля «Шаурма Щауз 1» ММЪ-нин тясисчиси Mikayılzadəİlham Adil oğlu арасында баьланмышдыр. Беля ки, Сазишин 1.1 вя 1.2-ъи бяндиня ясасян, сатыш щяъми нин артылымасы вя коммерсийа ясаслары иля эялир ялдя етмяк мягсядиля İddiaçı 10000 АБШ доллары юлчцдя пул юдянишини щяйата кечирир, нятиъядя «Шаурма Щауз 1» ММЪйя мяхсус олан обйектдян айлыг олараг 33,33 фаиз эялир ялдя едир. Эюрцндцйц кими, иддиачы тяряфиндян 10000 АБШ доллары пул вясаити щцгуги шяхс олан «Шаурма Щауз 1» ММЪ-нин сатыш щяъминин артылымасы вя коммерсийа ясаслары иля эялир ялдя етмяк мягсядиля юдянилмишдир. Иддиачы щямин Сазишин 6.3-ъц бяндиня ясасян юдядийи 10000 АБШ доллары пулун ъавабдещляр тяряфиндян она гайтарылмалы олмасыны иддиа еtmişдир. Чцнки, Сазишин 6.3-ъц бяндиня ясасян сазиш йазылы билдириш ясасында ляьв едиля биляр вя диэяр тяряфя сазишин хитам верилмяси барядя билдириш эюндярилдийи эцндян ики ай ярзиндя фяалиййятини дайандырыр вя бу щалда İddiaçıнын юдядийи 10000 АБШ доллары юдянишин там мябляьи юдянилмялидир. Эюрцндцйц кими, Сазишя ясасян 10000 АБШ доллары пул вясаити истянилян вахты дейил, мцяййян шяртляр (сазишин ляьв олунмасы, билдиришин эюнядрилмяси вя ондан ики ай мцддятин кечмяси вя с.) мювъуд олдуьу тягдирдя тяляб олуна биляр. Щазырки вязиййятдя ися иддиачы гейд едилян шяртлярин мювъуд олмасыны тясдиг едян сцбутлары мящкямяйя тягдим едя билмямишдир. Беля олан щалда ися, иддиачынын 10000 АБШ доллары пул вясаитини тяляб етмяк щцгугу йаранмыр. Ейни заманда, иддиачы щямин пул вясаитини няйя эюря щцгуги шяхсдян дейил, физики шяхс кими ъавабдещдярдян тяляб етмясини дя ясасландырмамышдыр. Щалбуки, X5 цмумиййятля мцгавилянин тяряфи олмамыш, Mikayılzadəİlham Adil oğlu ися щцгуги шяхс олан «Шаурма Щауз 1» ММЪ-нин тясисчиси кими мцгавиляни имзал амышдыр. Биринъи инстансийа мящкямяси гейд едилян щаллары нязяря алмамышдыр. Бу сябябдян дя, гятнамя гейд едилян щиссядя ляьв олунмалы, щямин иддиа тяляби тямин олунмамалыдыр. Лакин, мящкямяйя коллеэийасынын щазырки нятиъяси, иддиачынын мцвафиг шяртляря риайят олундугдан сонра, 10000 АБШ доллары пул вясаитини мящкямя гайдасында йенидян тяляб етмяк щцгугундан мящрум етмир. Kassasiya kollegiyası, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşır və qeyd edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi qəbul etdiyi11.10.2018-cı il tarixli qətnaməsi ilə cavabdeh X3 və Cavabdeh2 tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayəti qismən təmin olunaraq, iş üzrə Bakı şəhəri Nəsimi rayon Məhkəməsinin 02.05.2018-ci il tarixli, 2(006)-2149/2019 nömrəli qətnaməsinin qismən, yəni “cavabdehlər X2 və Ca vabdeh2 müştərək qaydada 16000 (on altı min) ABŞ dolları (tutulduğu anda Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı tərəfindən manatın ABŞ dollarına münasibətdə müəyyən edilmiş məzənnəsi nəzərə alınmaqla manat hesabı ilə) məbləğində pul vəsaitinin alınaraq İddiaçı verilməsi” hissəsində ləğv edilməsi, həmin hissədə iddianın qismən təmin olunması, cavabdeh X2 6000 (altı min) ABŞ dolları pul vəsaitinin (tutulduğu anda Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı tərəfindən manatın ABŞ dollarına münasibətdə müəyyən edilmiş məzənnəsi nəzərə alınmaqla manat hesabı ilə) tutularaq iddiaçıya verilməsi, iddianın 10000 ABŞ dolları pul vəsaitinin cavabdehlərdən müştərək qaydada iddiaçının xeyrinə tutulması hissəsində təmin olunmaması, qətnamənin qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanmasıqənaətinə gələrkən haqlı olm uş, hazırkı işin faktiki hallarını tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırmış və tərəflər arasındakı mübahisənin həlli üçün tətbiq edilməli olan maddi və prosessual hüquq normalarını düzgün tətbiq etmiş, iş üzrə qanuni və əsaslı qətnamə qəbul etmişdir. Kassasiya şikayətinin dəlilləri əsassızdır, həmin dəlillər apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğvi üçün qanuni əsas deyildir. Kassasiya şikayətinin dəlillərindən olan “06.06.2017-ci il tarixli Əməkdaşlıq və Birgə faəliyyət haqqında sazişin “xxxx” MMC-nin təsisçisi Cavabdeh2 ilə iddiaçı arasında bağlanması, müqavilənin hüquqi şəxslə bağlanmış olduğu demək deyildir, bu zaman müqaviləni bağlayan yerində “xxxx” MMC qeyd edilməli idi. Ona görə də müqavilə tərəfi İ.Mikayızadədir” dəlilinə gəldikdə isə, həmin müqavilədən də görünmüşdür ki, qeyd edilən məbləğ satış həcminin artırılması və kommersiya əsasları ilə gəlir əldə etmək məqsədilə həyata keçirilmiş, iddiaçı obyektdən aylıq olaraq 33.33% gəlir əldə etməli idi. Buradan da aydın olmuşdur ki, iddiaçı həyata keçirdiyi ödəniş əsasında cavabdeh İ.Mikayızadədən deyil, obyektdən gəlir götürməli idi. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 46-cı maddəsinə əsasən, hüquqi şəxsin təsisçiləri hüquqi şəxsin dövlət qeydiyyatına alınmasına qədər əmələ gəlmiş, hüquqi şəxsin yaradılması ilə bağlı olan öhdəliklər üzrə birgə məsuliyyət daşıyırlar. Həmin Məcəllənin 49.2-ci maddəsinə əsasən, hüquqi şəxs öz iştirakçıları, habelə təmsilçiləri vasitəsilə mülki hüquqlar əldə edə bilər və öhdəsinə mülki vəzifələr götürə bilər. Həmin Məcəllənin 52.2-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllədə və ya hüquqi şəxsin nizamnaməsində nəzərdə tutulan hallar istisna olmaqla, hüquqi şəxsin təsisçisi (iştirakçısı) hüquqi şəxsin öhdəlikləri üçün, hüquqi şəxs isə təsisçinin (iştirakçının) öhdəlikləri üçün cavabdeh deyildir. Qeyd olunanlarla yanaşı, kassasiya şikayətinin maddi və prosessual hüquq normalarının pozulması ilə bağlı sadalanan digər dəlilləri iş materialları ilə öz təsdiqini tapmamışdır. Beləliklə, göstərilənlərə əsasən kassasiya şikayəti təmin edilməməli, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi dəyişiklik edilmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikası MPM-in 417.1.1-ci maddəsinə əsasən kassasiya məhkəməsi işə baxarkən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadını dəyişiklik edilmədən, şikayəti təmin etmədən saxlaya bilər. Göstərilənlərə əsasən və Az ərbaycan Respublikası MPM-in 416-417, 419, 421-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası QƏRARA ALDİ: Cavabdeh İddiaçı və vəkili Vəkil kassasiya şikayəti təmin edilməsin. İş üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 11.10.2018-ci il tarixli, 2(103)-8725/2018 nömrəli qətnaməsi dəyişiklik edilmədən saxlanılsın. Qərarqəbuledildiyiandanqüvvəyəminir. Sədrlik edən: Hakimlər: Əsli ilə düzdür Ali Məhkəmənin hakimi Mehparə Əhmədova