Ali Məhkəmə Qərar — İş №2(102)-818/2019

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2(102)-818/2019 22.01.2019 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbayxxxxan Respublikası adından Azərbayxxxxan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının QƏRARİ 22 yanvar 2019-xxxxu il № 2(102)-818/19 Bakı şəhəri Azərbayxxxxan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası İsgəndərov Akif Əsgər oğlunun sədrliyi və məruzəsi ilə, hakimlər Əhmədov Əhməd Abbas oğlundan və Dəmirov İlqar Kamal oğlundan ibarət tərkibdə, Kərimova Fidan Arif qızının katibliyi, iddiaçının vəkili Nümayəndə1 və xxxxavabdehin vəkili X1 iştirakları ilə, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının xx xxx 2018-xxxxi il tarixli qətnaməsindən İddiaçı tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti üzrə işə baxaraq müəyyən etdi: Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin xx xxx 2018-xxxxi i l tarixli qətnaməsi ilə (hakim R.Səmədov, iş № 2(006)-xx/18) İddiaçı xxxxavabdeh xxxxavabdeh Bank Olmayan Kredit X2 xxxxəmiyyətinə qarşı “daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xxxxın iddiaçıya təqdim edilməsi (qaytarılması) və s.” tələbinə dair iddiası qismən təmin olunaraq, xxxxavabdeh xxxxavabdeh Bank Olmayan Kredit X2 xxxxəmiyyəti tərəfindən Azərbayxxxxan Respublikası Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti Hüquqların Dövlət Qeydiyyatı Haqqında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestrinin MH seriyalı, ******* nömrəli xxxxın (əslinin) iddiaçıya qaytarılması qət edilmiş, iddia qalan hissədə rədd olunmuşdur. Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının xx xxx 2018-xxxxi il tarixli qətnaməsi ilə (hakimlər M.Məmmədov-sədrlik edən və məruzəçi, E.Nağıyeva və H.Həmidov, iş № 2(103)-xx/18) İd diaçı apellyasiya şikayəti təmin edilməyərək Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin xx xxxl 2018-xxxxi il tarixli qətnaməsi apellyasiya baxışının predmeti olan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. İddiaçı kassasiya şikayəti verərək Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının xx xxx 2018-xxxxi il tarixli qətnaməsinin qismən – iddianın təmin olunmayan hissəsində ləğv olunmasını və işin həmin hissədə yeni apellyasiya baxışına göndərilməsini xahiş etmişdir. İşin halları: İddiaçı xxxxavabdeh xxxxavabdeh Bank Olmayan Kredit X2 xxxxəmiyyətinə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraxxxxiət edərək, Azərbayxxxxan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin Bakı ərazi İdarəsi tərəfindən daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş MH seriy alı, ******* nömrəli xxxxın bir gün müddətində ona təqdim edilməsi (qaytarılması), onun ödədiyi dövlət rüsumunun əvəzinin – 21 manat məbləğində pulun ASxxxx-dən dən tutularaq ona ödənilməsi barədə qətnamə qəbul olunmasını xahiş etmişdir. İddia ərizəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçünxxxxü şəxslər kimi Bakı şəhəri 9 saylı Notariat Kontoru və Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin Bakı ərazi İdarəsi göstərilmişdir. Sonradan iddiaçının nümayəndəsi məhkəməyə “xxxx” ərizə təqdim edərək, xxxxavabdeh ASxxxx tərəfindən “xxxxın” (əslini) bir gün müddətində iddiaçıya təqdim edilməsi-qaytarılması, ödənilmiş 21 manat dövlət rüsumunun xxxxavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməsi, eləxxxxə də tərəflər arasında vaxtilə bağlanmış MZ/PB-823/10/11 saylı, 07.10.2011-xxxxi il tarixli “Kredit müqavi ləsinə” əsasən ipoteka təminatı qismində fərdi yaşayış evinin üzərində dövlət qeydiyyatına alınmış ipoteka qeydiyyatının ləğvi haqqında beş təqvim günü ərzində DƏDRX Əİ-yə müvafiq ərizə ilə müraxxxxiət etmək vəzifəsinin xxxxavabdeh ASxxxx-nin üzərinə qoyulması, eləxxxxə də tərəflər arasında bağlanılmış 13.11.2015-xxxxi il tarixli “İpoteka müqaviləsi” və 12.11.2015-xxxxi il tarixli, MZ/PB-0551/11/15 nömrəli “Kredit müqaviləsinin” etibarsız hesab olunması barədə qətnamə qəbul olunmasını xahiş etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı xxxxavabdeh ASxxxx ilə müxtəlif illərdə çoxsaylı kredit müqavilələri bağlamış, həmin müqavilələrə əsasən ASxxxx-dən ümumilikdə 100.000 manat məbləğində kredit götürmüşdür. İddiaçı, qeyd edilən müqavilələr üzrə xxxxavabdeh qarşısında üzərinə gö türdüyü öhdəlikləri vaxtlı-vaxtında və vixxxxdanla yerinə yetirmiş, ASxxxx-yə olan borxxxxlarını qaytarmışdır. Sonunxxxxu dəfə tərəflər arasında bağlanmış kredit müqaviləsi ipoteka ilə təmin olunması üçün iddiaçının mülkiyyətində olan və Bakı şəhəri, ev1 ipoteka ilə yüklü edilmişdir. xxxxavabdeh ASxxxx, onunla aralarında bağlanmış 13.11.2015-xxxxi il tarixli “İpoteka müqaviləsi” üzrə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri, eləxxxxə də qanunun tələblərini kobud surətdə pozur. Belə ki, onunla ASxxxx arasında 13.11.2015-xxxxi il tarixdə bağlanmış “İpoteka müqaviləsi” notariat qaydasında bağlanmış və həmin müqaviləyə əsasən iddiaçıya məxsus ev ipoteka ilə yüklü edilmişdir. “İpoteka müqaviləsinin” (əlavənin) 2.3.xxxxü maddəsində qeyd edilmişdir ki, “bu müqavilə bağlanarkən ipoteka qoyan ipoteka qoyulan əlavə əmlaka mülkiyyət hüququ haqqında dövlət reyestrindən xxxxın və həmin daşınmaz əmlakın texniki pasportunun notariusda təsdiq edilmiş surətini ipoteka saxlayana verir”. İddiaçı da öz növbəsində ipoteka müqaviləsi notariat qaydasında bağlandıqdan sonra üzərinə düşən vəzifəni yerinə yetirmiş və ipoteka ilə yüklü olunan fərdi yaşayış evinin xxxxının notariat qaydasında təsdiq olunmuş surətini xxxxavabdeh ASxxxx-yə təqdim etmişdir. Lakin buna baxmayaraq, qanuna eləxxxxə də, aralarında olan müqavilənin şərtlərinə zidd olaraq adı çəkilən xxxxı (xxxxın əslini) 9 saylı Notariat Kontorundan götürərək özündə saxlamağa müvəffəq olmuşdur. İddiaçı daimi olaraq həmin evdə yaşasa da, başqa ünvanda – ünvan 1 ipoteka predmeti olan evə yaşayış yeri üzrə qeydiyyata düşmək istəyir və bununla əlaqədar olar aq həmin evə aid olan “xxxxın” (əslini) müvəqqəti götürülməsi üçün rəsmi qaydada 9-xxxxu NK-na müraxxxxiət etmiş, lakin həmin NK tərəfindən ona yazılı xxxxavab verilmişdir ki, “xxxx” xxxxavabdeh ASxxxx-ni etibarnamə əsasında təmsil edən nümayəndə tərəfindən götürülmüşdür. Bundan sonra, iddiaçı, ASxxxx-yə müraxxxxiət etsə də, “xxxxı” əldə edə bilməmişdir. İddiaçı xxxxavabdehin bu qanunsuz hərəkətləri nətixxxxəsində özünə məxsus və uzun müddətdir ki, daimi olaraq yaşadığı evə qeydiyyata düşə bilməmiş, məhz bu səbəbdən məhkəməyə müraxxxxiət etmək məxxxxburiyyətində qalmışdır. İş üzrə yuxarıda göstərilən məhkəmə aktları qəbul edilmişdir. Kassasiya şikayətinin dəlilləri və tərəflərin izahatları: Kassasiya şikayəti apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normala rının tələblərinin pozulması, həmin normaların düzgün tətbiq olunmaması ilə əsaslandırılmışdır. İddiaçının vəkili Nümayəndə1 məhkəmə kollegiyasının ixxxxlasında kassasiya şikayətini müdafiə edərək onun təmin olunmasını xahiş etdi. xxxxavabdehin vəkili E.Həsənov kassasiya şikayətini qəbul etməyərək onun rədd olunmasını xahiş etdi. İşdə iştirak edən digər şəxslər məhkəmə ixxxxlasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmiş olsalar da üzrlü səbəb olmadan məhkəməyə gəlməmişlər. Məhkəmə kollegiyası Azərbayxxxxan Respublikası MPM-nin 415.3-xxxxü maddəsini rəhbər tutaraq gəlməyən tərəflərin iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün saydı. Hüquqi məsələlər: Azərbayxxxxan Respublikası MPM-nin 416-xxxxı maddəsinə əsasən kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. Məruzəçini, vəkillərin izahatlarını dinləyərək, kassasiya şikayətinin dəlillərini müzakirə edərək məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, kassasiya şikayəti təmin edilməməli və Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının iş üzrə xx xxx 2018-xxxxi il tarixli qətnaməsi həmin kassasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Məhkəmə kollegiyası bu qənaətə gələrkən aşağıdakıları nəzərə alır. İşdən göründüyü kimi, iddiaçının tələbləri aşağıdakılardan ibarətdir: -xxxxavabdeh ASxxxx tərəfindən “xxxxın” (əslinin) bir gün müddətində iddiaçıya təqdim edilməsi-qaytarılması; -ödənilmiş 21 manat dövlət rüsumunun xxxxavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməsi; -tərəflər arasında vaxtilə bağlanmış MZ/PB-82 3/10/11 saylı, 07.10.2011-xxxxi il tarixli “Kredit müqaviləsinə” əsasən ipoteka təminatı qismində fərdi yaşayış evinin üzərində dövlət qeydiyyatına alınmış ipoteka qeydiyyatının ləğvi haqqında beş təqvim günü ərzində DƏDRX Əİ-yə müvafiq ərizə ilə müraxxxxiət etmək vəzifəsinin xxxxavabdeh ASxxxx-nin üzərinə qoyulması; -tərəflər arasında bağlanılmış 13.11.2015-xxxxi il tarixli “İpoteka müqaviləsi” və 12.11.2015-xxxxi il tarixli, MZ/PB-0551/11/15 nömrəli “Kredit müqaviləsinin” etibarsız hesab olunması. Birinxxxxi instansiya məhkəməsi həmin tələblərdən yalnız birini - ASxxxx tərəfindən “xxxxın” (əslinin) iddiaçıya qaytarılması tələbini təmin etmiş, qalan tələbləri əsassız sayaraq rədd etmişdir. İddiaçı birinxxxxi instansiya məhkəməsinin qətnaməsini iddianın təmin olunmayan hissəsində mübahisəl əndirmişdir. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinxxxxi instansiya məhkəməsinin mübahisələndirilən hissədə gəldiyi nətixxxxə ilə razılaşaraq həmin qətnaməni dəyişdirilmədən saxlamışdır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi bu qənaətə gələrkən aşağıdakıları nəzərə almışdır. İddiaçı xxxxavabdeh ASxxxx tərəfindən “Kredit müqaviləsində” nəzərdə tutulmuş məbləğin ona verilmədiyini, sadəxxxxə əvvəlki, yəni 29.12.2012-xxxxi il tarixli “Kredit müqaviləsi” üzrə ödənilməmiş borxxxxunun restrukturizasiya edildiyini, müqavilənin yalnız kağız üzərində formal olaraq bağlanılmasını bildirmişdir. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi iddiaçının bu dəlilini əsaslı saymayaraq qeyd etmişdir ki, Azərbayxxxxan Respublikası Mülki Məxxxxəlləsinin tələblərinə görə, mülki hüquq və vəzifələrin müəyyənləşdirilməsi, də yişdirilməsi və ya xitamı haqqında iki və ya bir neçə şəxsin razılaşması müqavilə sayılır (maddə 389.1.). Müqavilələrə iki və çoxtərəfli əqdlərə dair qaydalar tətbiq edilir (maddə 389.2.). Fiziki və hüquqi şəxslər azad surətdə müqavilələr bağlaya və bu müqavilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Onlar bu Məxxxxəllədə nəzərdə tutulmayan, lakin ona zidd olmayan müqavilələr də bağlaya bilərlər (maddə 390.1.). Müqavilə bağlamaq vəzifəsinin bu Məxxxxəllədə və ya könüllü götürülmüş öhdəlikdə nəzərdə tutulduğu hallar istisna olmaqla, müqavilə bağlamağa məxxxxbur etməyə yol verilmir (maddə 390.3.). Mülki qanunverixxxxiliyin prinsiplərini müəyyən edən Mülki Məxxxxəllənin 6.2-xxxxi maddəsinə görə, fiziki və hüquqi şəxslər mülki hüquqları öz mənafelərini gerçəkləşdirmək üçün iradələrinə uyğun olaraq əldə edir və həyata keçirirlər. Onlar müqavilə əsasında öz hüquq və vəzifələrini müəyyənləşdirməkdə qanunverixxxxiliyə zidd olmayan müqavilə şərtləri qoymaqda sərbəstdirlər. Həmin Məxxxxəllənin 405-xxxxi maddəsinə görə, tərəflər müqavilənin bütün mühüm şərtləri barəsində tələb olunan formada razılığa gəldikdə, müqavilə bağlanmış sayılır. Müqavilənin predmetinə dair şərtlər, bu Məxxxxəllədə həmin növ müqavilələr üçün mühüm və ya zəruri adlandırılmış şərtlər, habelə tərəflərdən birinin müraxxxxiəti ilə barəsində razılaşma əldə edilməli olan bütün şərtlər mühüm sayılır. Müqavilə tərəflərdən birinin oferta (müqavilə bağlamaq təklifi) göndərməsi və digər tərəfin onu aksept etməsi (təklifin qəbulu) vasitəsi ilə bağlanır. İddiaçı da öz növbəsində kredit müqaviləsində göstərilən şərtlərlə r azılaşmış, müqaviləni şəxsən imzalamış və həmin müqavilə əsasında öz üzərinə kredit borxxxxunun ödənilməsi üzrə öhdəlik götürmüşdür. xxxxavabdeh ASxxxx ilə iddiaçı arasında 12.11.2015-xxxxi il tarixdə bağlanmış MZ/PB-0551/11/15 saylı kredit müqaviləsindən və işdə olan sənədlərdən görünür ki, ASxxxx tərəfindən iddiaçıya kreditdən istifadəyə görə illik 21 % dərəxxxxəsi ilə, 12 ay müddətinə 11.450 ABŞ dolları məbləğində kredit verilmişdir. Sözügedən “Kredit müqaviləsindən” irəli gələn öhdəliyin ixxxxrasının təminatı olaraq iddiaçı mülkiyyətində olan və ünvan 2 ünvanında yerləşən fərdi yaşayış evini 13.11.2015xxxxi il tarixində bağlanmış 10.01.2008-xxxxi il ƏZ/PB-14001/08 saylı “İpoteka müqaviləsinə “xxxx”-yə əsasən ASxxxx-nin xeyrinə ipoteka ilə yüklü etmişdir. İddiaçı qətnamədən verdiyi apel lyasiya şikayətində Banka olan borxxxxunu tam ödədiyini, bu da ipoteka və kredit müqavilələrinin etibarsız hesab edilməsi üçün əsas olduğunu qeyd etsə də, işin materiallarında olan Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Mərkəzi Kredit Reyestri Xidmətinin 27.03.2017-xxxxi il tarixli mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrindən xxxxından görünür ki, iddiaçının xxxxavabdeh ASxxxx-yə 10.312,47 ABŞ dolları məbləğində borxxxxu mövxxxxuddur. İddiaçının apellyasiya şikayətinin dəlillərindən biri də ondan ibarətdir ki, kredit müqaviləsində nəzərdə tutulmuş məbləğ, ümumiyyətlə, ona verilməmişdir. Qeyd edilənləri nəzərə alan apellyasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya şikayətinin bu dəlilini də əsaslı saymamış və bununla bağlı qeyd etmişdir ki, mülki prosessual qanunverixxxxiliyin tələblərinə əsasən, mə hkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdiyi sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir (MPM; maddə 14.2.). Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. (MPM; maddə 77.1.). Göründüyü kimi mülki prosessual qanunverixxxxilik mühüm əhəmiyyətə malik olan sübutların toplanması və təqdim edilməsi yükünü bütünlüklə tərəflərin üzərinə qoyur. İddiaçı isə apellyasiya şikayətinin dəlili kimi kredit müqaviləsində nəzərdə tutulmuş məbləğin, ümumiyyətlə, ona verilmədiyini iddia etsə də, həmin halı təsdiq edəxxxxək hər hansı sübutu məhkəməyə təqdim etməmişdir. Əksinə mülki işin materiallarına nəzər saldıqda, iş materiallarında olan və yuxarıda qeyd edilən sənədlərdən müəyyən edilir ki, iddiaçının xxxxavabdeh ASxxxx-yə 10.312,47 ABŞ dolları məbləğind ə borxxxxu vardır. Tərəflər arasında bağlanılmış “İpoteka müqaviləsinin” etibarsız hesab olunması barədə iddiaçının dəlili ilə bağlı apellyasiya instansiyası məhkəməsi qeyd etmişdir ki, “İpoteka haqqında” Azərbayxxxxan Respublikası Qanununun 10.1-xxxxi maddəsinə görə, ipoteka müqaviləsi müstəqil xarakter daşımır və əsas öhdəliklərin ixxxxrasını təmin etmək məqsədilə bağlanır. İpoteka müqaviləsi əsas öhdəliyin qüvvədə olduğu müddət ərzində istənilən vaxt bağlanıla bilər. İpoteka müqaviləsinin etibarsızlığı əsas öhdəliyin etibarsızlığına səbəb olmur. Əsas öhdəliyin etibarsızlığı ipoteka müqaviləsinin etibarsızlığına səbəb olur. Qeyd edilən maddi hüquq normasının dispozisiyasında göründüyü ki, ipoteka müqaviləsinə xitam verilməsi əsas öhdəliyə xitam verilməsi ilə müəyyən edilir. Lakin iş ma teriallarından görünür ki, iddiaçı ilə ASxxxx arasında 12.11.2015-xxxxi il tarixdə kredit müqaviləsi bağlanmış, sözügedən “Kredit müqaviləsindən” irəli gələn öhdəliyin ixxxxrasının təminatı olaraq iddiaçı mülkiyyətində olan fərdi yaşayış evini 13.11.2015-xxxxi il tarixində bağlanmış ipoteka müqaviləsinə “xxxxyə” əsasən ASxxxx-nin xeyrinə ipoteka ilə yüklü etmişdir. İddiaçı kredit müqaviləsinin etibarsızlığı ilə bağlı tələb irəli sürsə də, Məhkəmə göstərilənləri nəzərə alaraq hesab etmışdir ki, Rayon Məhkəməsi həmin hissədə iddianı təmin etməməkdə haqlı olmuşdur. Apellyasiya şikayətinin qətnamənin müzakirə edilən hissəsinə aid dəlilləri əsassızdır. İddiaçı apellyasiya şikayətinin daha bir dəlili kimi xxxxavabdeh ASxxxx-nin nümayəndəsinin məhkəmə ixxxxlasında verdiyi izahatlarının təhrif olu nduğunu bildirsə də, iş materiallarından görünür ki, iddiaçı, məhkəmə ixxxxlas protokolunda qeyd edilmiş izahatların qeyri-düzgün olmasına dair qeydlər vermək hüququna malik olduğu halda həmin hüququndan istifadə etməmiş, protokola qeyd verməmişdir. Ona görə də həmin dəlil də əsassızdır. Beləliklə, apellyasiyanın nətixxxxələri ilə müəyyən edilmişdir ki, apellyasiya baxışının predmeti olan hissədə Rayon Məhkəməsinin hazırkı iş üzrə gəldiyi nətixxxxə qanuni, əsaslı və işin hallarına uyğundur. Apellyasiya şikayətlərinin dəlilləri formal mülahizə xarakteri daşıyır. Apellyasiya baxışının predmeti olan hissədə qətnamənin ləğv edilməsi və ya dəyişdirilməsi üçün əsaslar yoxdur. Azərbayxxxxan Respublikası MPM-nin 384-xxxxü maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişmədən, ap ellyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər, qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər və birinxxxxi instansiya məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və ya əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında yeni qətnamə qəbul edə bilər. Həmin Məxxxxəllənin 385.2-xxxxi maddəsinə görə, birinxxxxi instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya instansiyası məhkəməsinin iş üzrə gəldiyi nətixxxxə ilə razılaşır və yuxarıda şərh olunanlara əsasən kassasiya şikayətinin maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunmaması barədəki dəlillərini əsassız sayır. Məhkəmə kollegiyası ilk növbədə qeyd edir ki, hazırkı iş üzrə kassasiya şikayətinin d əlilləri apellyasiya şikayətinin dəlilləri ilə əsasən eynilik təşkil edir və həmin dəlillərə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən tam, müfəssəl və düzgün hüquqi qiymət verilmişdir. Kassasiya şikayətində göstərilən dəlillərdən biri iddiaçının iştirakı olmadan işə baxılması barədədir. Məhkəmə kollegiyası iş materiallarına əsasən qeyd edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsində işə baxılarkən işdə iştirak edən şəxslər, o xxxxümlədən iddiaçı məhkəmə ixxxxlasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada məlumatlandırılmış, lakin iddiaçı tərəf məhkəmə ixxxxlasına gəlməmiş və işə baxılmasının təxirə salınması barədə ərizə göndərmişdir. İşə apellyasiya qaydasında baxan məhkəmə bu ərizəni məhkəmə ixxxxlasında müzakirə etmiş və Azərbayxxxxan Respublikası MPMnin 376.2-xxxxi maddəsinin tələbi nə müvafiq olaraq işə iddiaçı tərəfin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Azərbayxxxxan Respublikası MPM-nin 77.1-xxxxi maddəsində sübut etmə vəzifəsi tərəflər arasında bölüşdürüldüyündən onlar öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdikləri halları özləri sübut etməlidirlər. İddiaçı iddianın əsasını təşkil edən halları sübut etməlidir. Həmin hallara mübahisəli hüquq münasibətinin mövxxxxudluğu ilə əlaqədar olan faktlar və xxxxavabdeh tərəfindən iddiaçının hüququnun pozulmasını və mübahisələndirilməsini təsdiqləyən faktlar aiddir. xxxxavabdeh isə iddiaya qarşı etirazını əsaslandıran faktları sübut etməlidir. Konkret mülki işdə tərəflərdən hər birinin sübut etməli olduqları faktların dairəsi mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən maddi hüquq normasının məz munu nəzərə alınmaqla müəyyən edilir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, hazırkı iş üzrə iddiaçı öz tələbinin əsası kimi istinad etdiyi halları yalnız məhkəmə tərəfindən təmin olunan hissədə sübuta yetirə bilmişdir. Azərbayxxxxan Respublikası MPM-nin 88-xxxxi maddəsinin tələbinə görə məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqxxxxadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. “Mahmudov Rusiyaya qarşı” iş üzrə xx xxx 2007-xxxxi il tarixli qərarında İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi qeyd etmişdir ki, Konvensiya araşdırmalarında sübutları qiymətləndirərkən, bir qayda olaraq, affirmanti, non neganti inxxxxumbit probation (sübut etmək yükü təkzib edənin deyil, iddia edənin üzərinə düşür) prinsipi rəhbər tutulur. Sübut kifayət qədər güxxxxlü, aydın və biri-birinə uyğun qənaətlərin həm mövxxxxudluğundan, həmçinin təkzib olunmaz oxşar fakt ehtimallarından irəli gələ bilər. (§ 68). Avropa Məhkəməsinin “Qavazov Bolqarıstana” qarşı xx xxx 2008-xxxxi il tarixli qərarında qeyd edilmişdir ki, sübutlar qiymətləndirilərkən, bir qayda olaraq əsaslı şübhədən kənar standartlar tətbiq edilir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi iş üzrə toplanmış sübutları qiymətləndirərkən yuxarıda göstərilən tələblərə əməl etmişdir. Məhkəmə kollegiyası Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin iş üzrə gəlmiş olduğu nətixxxxəni qanuni və əsaslı sayır və hesab edir ki, qətnamənin ləğv edilməsi üçün işdə qanuni əsaslar olmadığına və kassasiya şikayətinin də lilləri öz təsdiqini tapmadığına görə qətnamə həmin kassasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbayxxxxan Respublikası MPM-nin 416-419xxxxu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası qərara aldı: İddiaçı kassasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının iş üzrə xx xxx 2018-xxxxi il tarixli, 2(103)-xx/18 saylı qətnaməsi həmin kassasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir.