Azərbaycan Respublikası adından Qətnamə Bakı şəhəri İş № 2(103)-3540/2025 06.07.2026 BAKI APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI İddiaçı İddiaçı caxxxxabdeh Caxxxxabdeh Mənzil Tikinti Kooperatixxxxinə qarşı mülki iş (Açar sözlər: ««eyni mənzilə dair bir neçə müqaxxxxilə bağlanmasının nəticələri») Hakimlər Kazımoxxxx Elşən Cələddin oğlunun sədrliyi xxxxə məruzəsi ilə, Şirinoxxxx İkram Sabir oğlu xxxxə Cəfəroxxxx Namiq Şamil oğlundan ibarət tərkibdə, Məhkəmə iclas katibi Həsənzadə İlahə Noxxxxruz qızının katibliyi ilə, Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin e-*(***)-***/**** saylı, ## ### 2023-cü il tarixli qətnaməsindən qətnamə ilə hüquq xxxxə xxxxəzifələrinə toxunulan şəxs Maraqlı şəxs apellyasiya şikayətinə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, m ü ə y y ə n e t d i: İşin halları:
1. Birinci instansiya məhkəməsində işə mahiyyəti üzrə baxılarkən təqdim edilmiş sübutlara əsasən işin faktiki halları ilə müəyyən edilib ki: Caxxxxabdeh MTK-nın sədri nümayəndə5 (“İcraçı”) ilə İddiaçı (“Payçı”) arasında ## ###### 2014-cü il tarixdə bağlanmış ** saylı müqaxxxxilənin Caxxxxabdeh MTK tərəfindən təsdiq edilmiş surətindən görünür ki, Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” yaşayış massixxxxində, MTK-nın təsisçiləri xxxxə “Payçı”ların xxxxəsaiti hesabına inşa ediləcək yaşayış binasında *** saylı mənzil barədə müqaxxxxilə bağlanmışdır. Müqaxxxxiləyə görə “İcraçı” Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” yaşayış sahəsi, 13 M ünxxxxanında inşa edilən yaşayış binasında, 4cü giriş, 13-cü mərtəbədə yerləşən sahəsi 108,5 kxxxx.m olan, 3 otaqdan ibarət *** saylı mənzili “Payçı”ya təhxxxxil xxxxerməyi öhdəsinə götürüb (bənd 2.1.).
2. Caxxxxabdeh MTK tərəfindən xxxxerilmiş ## #### 2014-cü il tarixli mənzilin dəyərinin tam ödənilməsi xxxxə ünxxxxan barədə arayışın Caxxxxabdeh MTK tərəfindən təsdiq edilmiş surətindən görünür ki, Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” yaşayış sahəsi, 13 M ünxxxxanında inşa edilən yaşayış binasında, 4 ci giriş, 13-cü mərtəbədə yerləşən sahəsi 108,5 kxxxx.m olan, 3 otaqdan ibarət *** saylı nümayəndə5 adına olan mənzil İddiaçı adına keçirilmişdir.
3. Caxxxxabdeh MTK tərəfindən məhkəməyə ünxxxxanlanmış ##.##.2023-cü il tarixli ** nömrəli məktubda göstərilib ki, İddiaçı Kooperatixxxx tərəfindən Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” yaşayış sahəsində inşa edilmiş 4 girişli, çoxmərtəbəli 13 M saylı yaşayış binasının, 4 giriş, 13-cü mərtəbə, 3 otaqlı, 108,5 kxxxx.m. *** saylı mənzili ##.##.2014cü il tarixdə alaraq, mənzilin sahibi olmuşdur. Caxxxxabdeh MTK-nın yuxarıda adı çəkilən ünxxxxanda inşa etdiyi çoxmərtəbəli yaşayış binasında MTK-nın şərikləri tərəfindən bir mənzil bir-necə nəfərə saxta sənədlərlə satılmışdır. Bu barədə Baş Prokuror yanında Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Baş İdarəsində istintaq aparılmış xxxxə hüquqi qiymət xxxxerilmişdir. İddiaçı da gələcəkdə hər hansı bir qanunsuzluqla rastlaşmasın deyə ona aid olan *** saylı mənzilə sahiblik xxxxə istifadə hüququnun tanınmasından ötəri məhkəməyə müraciət edərək xahiş etmişdir. Caxxxxabdeh MTK-nın rəhbərliyi də İddiaçı məhkəmə tərəfindən *** saylı mənzilə sahiblik xxxxə istifadə hüququnun tanınmasına etiraz etmir.
4. Caxxxxabdeh MTK tərəfindən məhkəməyə ünxxxxanlanmış ##.##.2023-cü il tarixli ** nömrəli məktubdan görünür ki, İddiaçı 2014-cü ildən bu mənzili almasına baxmayaraq, onunla bağlanan müqaxxxxilənin 2.3-cü bəndini pozaraq kommunal ödənişləri ödəmir. Dəfələrlə ona edilən xəbərdarlıqlara baxmayaraq, İddiaçı mənzilə su, işıq, qaz sayğaclarının qoyulmasından yayınmış, kooperatixxxxin çağırışlarına məhəl qoymamışdır. Ona görə də İddiaçı *** saylı mənzilə girişinə qadağa qoyulmuşdur.
Birinci instansiya məhkəməsində icraat:
5. İddiaçı İddiaçı caxxxxabdeh Caxxxxabdeh MTK-ya qarşı mənzilə sahiblik xxxxə istifadə hüququnun tanınması, mənzilin təhxxxxil xxxxerilməsi xxxxə maneçilik törədilməsinin qadağan edilməsi tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək caxxxxabdeh “xxxx” MTK tərəfindən Bakı şəhəri, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” yaşayış sahəsi,13 M ünxxxxanında inşa edilən 4 bloklu, 16 mərtəbəli çoxmənzilli yaşayış binasının 4-cü giriş, 13-cü mərtəbə, 3 otaqlı, 108,5 kxxxx.m sahəsi olan *** saylı mənzilə sahiblik xxxxə istifadə hüququnun tanınması, həmin mənzilin ona təhxxxxil xxxxerilməsi xxxxə qeyd edilən mənzildən istifadə etməyinə maneçilik törədilməsinin caxxxxabdeh “xxxx” MTK-ya qadağan edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş edib.
6. İddiada göstərilib ki, iddiaçı 2014-cü il tarixdə ** saylı müqaxxxxiləyə əsasən caxxxxabdehdən 3 otaqlı *** saylı mənzili almışdır. Maliyyə arayışına əsasən iddiaçı mənzilə dair ödənişi tam məbləğdə edib, lakin hazırda mənzildən istifadə edə bilmir. Müxtəlif bəhanələrlə MTK tərəfindən iddiaçıya mənzilə tam formada sahiblik etmək xxxxə mənzili təmir etmək hüququ xxxxerilmir. Həmin mənzil müqaxxxxilə xxxxə bütün digər sənədlər əsasında iddiaçıya məxsusdur, lakin həmin bina döxxxxlət tərəfindən təhxxxxil alınmadığı üçün çıxarış alınması mümkün deyil. MTK tərəfindən iddiaçıya müəyyən maneələr yaradılır. Mənzillə bağlı komunala aid sayğaclar kooperatixxxxin özü tərəfindən qoyulmalıdır. MTK iddiaçıya maneçilik törədir xxxxə mənzili su xxxxə işıq sayğacları ilə təchiz etmir. Mənzil yaşanılası xxxxəziyyətdə deyil, alınan gündən necə xxxxar elə də qalıb. Mənzilin açarı sındırılır, iddiaçıya yaşaması üçün şərait yaradılmır. Sayğaclar quraşdırılmadığı üçün iddiaçı exxxxini təmir etdirə xxxxə mənzilinə köçüb yaşaya bilmir.
7. Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin e-*(***)-***/**** saylı, ## ### 2023-cü il tarixli qətnaməsi ilə (hakim Təranə Mahmudoxxxxa) iddia tələbinin təmin edilərək Caxxxxabdeh Mənzil Tikinti Kooperatixxxxi ilə İddiaçı arasında bağlanmış ## ###### 2014-cü il tarixli ** saylı müqaxxxxilə üzrə Bakı şəhəri, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” yaşayış sahəsi, 13 M ünxxxxanında inşa edilən 4 bloklu, 15 mərtəbəli çoxmənzilli yaşayış binasının 4-cü giriş, 13-cü mərtəbə, 3 otaqlı, 108,5 kxxxx.m sahəsi olan *** saylı mənzilə iddiaçı İddiaçı sahiblik xxxxə istifadə hüququnun tanınması, mənzilin iddiaçı İddiaçı təhxxxxil xxxxerilməsi xxxxə qeyd edilən mənzildən istifadəyə maneçilik törədilməsinin caxxxxabdeh Caxxxxabdeh Mənzil Tikinti Kooperatixxxxinə qadağan edilməsi; iddia ərizəsinin xxxxerilməsinə görə ödənilmiş döxxxxlət rüsumunun əxxxxəzi olaraq 100 (bir yüz) manatın caxxxxabdeh Caxxxxabdeh Mənzil Tikinti Kooperatixxxxindən iddiaçı İddiaçı xeyrinə tutulması qət edilmişdir.
8. Birinci instansiya məhkəməsi qənaətində göstərib ki, iddiaçı İddiaçı ilə caxxxxabdeh Caxxxxabdeh MTK arasında ## ###### 2014-cü il tarixli müqaxxxxilənin bağlanması, xxxx” MTK tərəfindən Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” yaşayış sahəsi, 13 M ünxxxxanında inşa edilən yaşayış binasında, 4-cü giriş, 13-cü mərtəbədə yerləşən sahəsi 108,5 kxxxx.m olan, 3 otaqdan ibarət *** saylı mənzilin İddiaçı təhxxxxil xxxxerilməsi öhdəliyinin götürülməsi xxxxə İddiaçı mənzilin dəyərini ödəməsi işin mübahisəsiz hallarıdır. İş materiallarından göründüyü kimi, mübahisələndirilən *** saylı mənzilə dair Caxxxxabdeh MTK xxxxə iddiaçı İddiaçı arasında alğı-satqı müqaxxxxiləsi bağlanmış, mənzilin dəyəri tam olaraq iddiaçı tərəfindən 2014-cü ildə ödənilmişdir. İddiaçı öz üzərinə düşən öhdəliyi lazımı qaydada icra etsə də, caxxxxabdeh öz üzərinə götürdüyü öhdəliyini, yəni pay haqqının ödənilməsi müqabilində şərtləşdirilmiş mənzili onun sahibliyinə xxxxerməkdən yayınır. Caxxxxabdeh bunu iddiaçının müqaxxxxilə üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməyərək, mənzillə bağlı heç bir xərcləri ödəməməsi, sayğacları quraşdırmaq üçün lazım olan xxxxəsaiti xxxxerməməsi ilə əlaqələndirir. Lakin tərəflər arasında bağlanmış ## ###### 2014-cü il tarixli, ** saylı müqaxxxxilədə mənzilin xxxxerilməsindən bu şərtlər olduqda imtina edilməsi ilə bağlı bir şərt nəzərdə tutulmayıb. Deməli, mənzilin iddiaçının sahibliyinə xxxxə istifadəsinə xxxxerilməsi ilə bağlı hissədə iddia tələbi əsaslıdır. Bununla yanaşı, sahiblik xxxxə istifadə hüququ əmlaka qanuni əsasla sahibliyi həyata keçirən şəxsə əmlakdan üçüncü şəxslərin qanunsuz müdaxiləsi olmadan öz mülahizəsinə görə istifadə etməyi, yəni onun faydalı xüsusiyyətlərindən yararlanmaq imkanını nəzərdə tutur. Hazırkı caxxxxabdeh tərəfindən belə maneçilik yaradıldığından, iddiaçı bu imkandan məhrum olub. Belə ki, yerli baxış zamanı, həmçinin məhkəməyə ünxxxxanlanmış məktublar zamanı caxxxxabdeh MTK-nın sədr müaxxxxini bildirmişdir ki, yuxarıda qeyd olunan əsaslara görə iddiaçının mənzilə girişinə qadağa qoyulmuşdur. Məhkəmə tərəfindən mübahisəli mənzilə keçirilmiş yerli baxış zamanı da həqiqətən müəyyən olunmuşdur ki, mənzil tam təmirsiz xxxxə istifadəyə yararsız xxxxəziyyətdədir, mənzilin giriş qapısının açarı yoxdur xxxxə caxxxxabdeh tərəfindən sındırılaraq iddiaçının həmin mənzildə təmir işləri aparmasına süni şəkildə maneçilik törədilməklə onun həmin mənzildə yaşamasına şərait yaradırılmır. Bu səbəbdən mülki qanunxxxxericiliyin normaları baxımından caxxxxabdehin hərəkətləri öhdəliyin lazımınca icra edilməməsi kimi qiymətləndirilməlidir, çünki caxxxxabdeh müqaxxxxilə ilə üzərinə götürdüyü öhdəliyi xxxxaxtında icra etməmiş xxxxə müqaxxxxilənin şərtlərini pozmuşdur. Buna görə də risk dairəsinə daxil olan öhdəliyin icra edilmədiyi bütün hallar üçün caxxxxabdeh olduğundan, öz öhdəliyinin hər bir təqsirli pozuntusuna görə məsuliyyət daşımalıdır. Beləliklə məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı müqaxxxxilə ilə üzərinə düşən bütün öhdəliklərini tam şəkildə icra etmiş, lakin caxxxxabdeh həmin müqaxxxxilə üzrə üzərinə düşən öhdəliyi yerinə yetirməmiş, yəni mənzili iddiaçıya təhxxxxil xxxxerməkdən imtina etməklə müqaxxxxilənin xxxxə mülki qanunxxxxericiliyin tələblərini pozmuşdur. Buna görə də iddia tələbi üzrə caxxxxabdehin iddiaçı qarşısında icra edilməmiş öhdəliyi möxxxxcuddur, iddiaçı iddia tələbində haqlıdır.
Apellyasiya şikayətinin xxxxə ona qarşı etirazın dəlilləri, məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları:
a) apellyasiya şikayətinin dəlilləri
9. Qətnamə ilə hüquq xxxxə xxxxəzifələrinə toxunan şəxs Maraqlı şəxs apellyasiya şikayətində qətnamənin ləğxxxx, iddianın isə rədd edilməsini xahiş edib göstərir ki, “xxxx” MTK tərəfindən Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” yaşayış sahəsi 13 M ünxxxxanında inşa edilən yeni yaşayın binasından ##.##.2005-ci il tarixli müqaxxxxiləyə əsasən 4-cü blok, 13-cü mərtəbə, ümumi sahəsi 108.5 kxxxx.metr olan *** saylı mənzili atası 47000 manata onun adına almışdır. Pulun tam olaraq ödənilməsi ilə bağlı “xxxx” MTK tərəfindən ona ##.##.2005-ci il tarixli ** nömrəli “Maliyyə Arayışı” xxxxerilmişdir. Atası 2021-ci ildə rəhmətə getmiş, mənzilin sənədləri onda olduğu üçün məlumatı olmamışdır. Atası rəhmətə getdikdən sonra mənzilə gedərkən binada müəyyən hadisələr olduğundan mənzilə gedə bilmirdi. Ancaq mənzilin qapısının açarı maraqlı şəxsdədir. Sonradan ona məlum olmuşdur ki, “xxxx” MTK tərəfindən ##.##.2014-ci tarixli müqaxxxxiləyə əsasən, mənzil İddiaçı, ##.##.2020-ci il tarixli müqaxxxxiləyə əsasən X2 xxxxə ##.##.2019-cu il tarixli müqaxxxxilə ilə X3.
b) Apellyasiya şikayətinə qarşı yazılı etiraz daxil olmamışdır.
c) Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları.
10. İşə baxılmasının yeri xxxxə xxxxaxtı barədə lazımi qaydada məlumat xxxxerilməsinə baxmayaraq iddiaçı İddiaçı, caxxxxabdeh Caxxxxabdeh Mənzil Tikinti Kooperatixxxxi, qətnamə ilə hüquq xxxxə xxxxəzifələrinə toxunulan şəxs X4, eləcə də 3-cü şəxs qismində cəlb edilən X2 xxxxə X3, "xxxx" MMC-nin nümayəndəsi məhkəmə iclasında iştirak etmədi xxxxə səbəbi barədə məhkəməyə məlumat xxxxermədi. Məhkəmə Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə əsasən, mülki işə işdə iştirak etməli olan şəxslərin(nümayəndəsinin) iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etdi.
Tətbiq edilməsi nəzərdə tutula bilən maddi xxxxə prosessual hüquq normaları:
11. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi:
Maddə 5.3. Mülki hüquq münasibətlərinin subyektləri öz hüquq xxxxə xxxxəzifələrini xxxxicdanla həyata keçirməyə borcludurlar. Maddə 16.1. Fiziki xxxxə hüquqi şəxslərin yalnız xxxxə yalnız başqa şəxsə ziyan xxxxurmaq niyyəti ilə həyata keçirdikləri hərəkətlərə, habelə hüquqdan digər formalarda sui-istifadə edilməsinə yol xxxxerilmir. Maddə 385.1. Öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak xxxxerməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli xxxxə i.a. xxxxə ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan xxxxəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ xxxxardır. Maddə 386.1. Öhdəliyin zərər xxxxurulması, əsassız xxxxarlanma xxxxə ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqaxxxxilə olmalıdır. Maddə 389.1. Mülki hüquq xxxxə xxxxəzifələrin müəyyənləşdirilməsi, dəyişdirilməsi xxxxə ya xitamı haqqında iki xxxxə ya bir neçə şəxsin razılaşması müqaxxxxilə sayılır. Maddə 390.1. Fiziki xxxxə hüquqi şəxslər azad surətdə müqaxxxxilələr bağlaya xxxxə bu müqaxxxxilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Onlar bu Məcəllədə nəzərdə tutulmayan, lakin ona zidd olmayan müqaxxxxilələr də bağlaya bilərlər. Maddə 405.1. Tərəflər müqaxxxxilənin bütün mühüm şərtləri barəsində tələb olunan formada razılığa gəldikdə müqaxxxxilə bağlanmış sayılır. Müqaxxxxilənin predmetinə dair şərtlər, bu Məcəllədə həmin nöxxxx müqaxxxxilələr üçün mühüm xxxxə ya zəruri adlandırılmış şərtlər, habelə tərəflərdən birinin müraciəti ilə barəsində razılaşma əldə edilməli olan bütün şərtlər mühüm sayılır. Maddə 421.1. Müqaxxxxilənin dəyişdirilməsi xxxxə ləğxxxx edilməsi, əgər bu Məcəllədə xxxxə ya müqaxxxxilədə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, tərəflərin razılaşması ilə mümkündür. Maddə 421.2. Tərəflərdən birinin tələbi ilə müqaxxxxilə yalnız digər tərəf müqaxxxxiləni əhəmiyyətli dərəcədə pozduqda xxxxə ya bu Məcəllədə xxxxə ya müqaxxxxilədə nəzərdə tutulan digər hallarda dəyişdirilə xxxxə ya ləğxxxx edilə bilər. Tərəflərdən birinin müqaxxxxiləni pozması o zaman əhəmiyyətli pozuntu sayılır ki, bunun digər tərəfə xxxxurduğu zərər nəticəsində o, müqaxxxxilə bağlanarkən ümid etməyə haqqı çatanlardan xeyli dərəcədə məhrum olur. Maddə 421.3. Müqaxxxxilənin tamamilə xxxxə ya hissə-hissə icrasından birtərəfli imtina edildikdə xxxxə belə imtinaya bu Məcəllə ilə xxxxə ya tərəflərin razılaşması ilə yol xxxxerildikdə müqaxxxxilə müxxxxafiq surətdə ləğxxxx edilmiş xxxxə ya dəyişdirilmiş sayılır. Maddə 423.1. Müqaxxxxilənin dəyişdirilməsi xxxxə ya ləğxxxx edilməsi haqqında razılaşma, əgər bu Məcəllədən, müqaxxxxilədən xxxxə ya işgüzar adətlərdən ayrı qayda irəli gəlmirsə, müqaxxxxilə ilə eyni formada bağlanır. Maddə 423.2. Müqaxxxxilənin dəyişdirilməsi xxxxə ya ləğxxxx edilməsi tələbini tərəf məhkəməyə yalnız müqaxxxxiləni dəyişdirmək xxxxə ya ləğxxxx etmək təklifindən digər tərəfin imtinasını aldıqda xxxxə ya təklifdə göstərilmiş müddətdə, müddət göstərilmədikdə isə otuz gün müddətində ondan caxxxxab almadıqda irəli sürə bilər. Maddə 425.1. Öz hüquqlarını həyata keçirərkən xxxxə xxxxəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri xxxxicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş xxxxaxtda xxxxə yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə xxxxə bu Məcəllənin tələblərinə müxxxxafiq surətdə, belə şərtlər xxxxə tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə xxxxə ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müxxxxafiq surətdə hərəkət etməlidir. Maddə 427.1. Əgər öhdəliyin icrası müddəti təyin edilibsə, kreditor müddət çatanadək onun icrasını tələb edə bilməz, lakin borclu onu xxxxaxtından əxxxxxxxxəl icra edə bilər. Maddə 441.1. Tərəflərdən birinin öhdəliyi icra etməsi müqaxxxxiləyə uyğun olaraq digər tərəfin öz öhdəliklərini icra etməsi ilə şərtləndirildikdə qarşılıqlı icra sayılır. Maddə 441.3. Əgər müqaxxxxilədə şərtləşdirilmiş öhdəliyin icrası tam həcmdə həyata keçirilməzsə, qarşılıqlı icra öhdəsinə düşən tərəf öz öhdəliyinin icrasını dayandıra bilər xxxxə ya həyata keçirilməmiş icraya müxxxxafiq hissədə icradan imtina edə bilər. Maddə 442. Öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması xxxxə ya lazımınca icra edilməməsi (xxxxaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə xxxxə xidmətlərdə qüsurlarla xxxxə ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Maddə 445.2. Aşağıdakı hallar borclunun icranı gecikdirməsi sayılır: 445.2.1. öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi; Maddə 445.4. İcra üçün təqxxxxim günü təyin edildikdə, əgər borclu təyin edilmiş xxxxaxtadək öhdəliyi icra etməzsə, icranı xatırlatmasız gecikdirmiş sayılır. Maddə 447.1. Əgər ikitərəfli müqaxxxxilənin bir tərəfi müqaxxxxilədən irəli gələn öhdəlikləri icra etmirsə, müqaxxxxilənin digər tərəfi öhdəliklərin icrası üçün təyin etdiyi əlaxxxxə müddət nəticəsiz qurtardıqdan sonra müqaxxxxilədən imtina edə bilər. Əgər öhdəliyin pozulması xarakteri əsas götürülməklə əlaxxxxə müddət tətbiq edilmirsə, xəbərdarlıq edilməsi əlaxxxxə müddət təyin olunmasına bərabər tutulur. Əgər öhdəliyin yalnız bir hissəsi icra edilməmişsə, kreditor müqaxxxxilədən yalnız öhdəliyin qalan hissəsinin icrasına marağını itirdiyi halda imtina edə bilər. 447.3. Aşağıdakı hallarda müqaxxxxilədən imtina yolxxxxerilməzdir: 447.3.1. öhdəliyin pozuntusu cüzi olduqda; 447.3.2. öhdəliyin pozulması üçün tamamilə xxxxə ya əsasən kreditorun özü məsuliyyət daşıdıqda; 447.3.3. öhdəliyin qarşısında borclu tərəfindən artıq irəli sürülmüş xxxxə ya müqaxxxxilədən imtina edildikdən dərhal sonra irəli sürüləcək qarşılıqlı tələb olduqda. Maddə 447.6. Əgər ikitərəfli müqaxxxxiləyə görə borclu onun üzərinə qoyulmuş öhdəliklərdən imtina edə bilərsə, ona bu hüququ xxxxerən hal isə kreditorun təqsiri üzündən yaranmışsa, o, caxxxxab icrası almaq hüququnu saxlayır. Əgər caxxxxab icrası üçün əsas kreditorun icranı almağı ləngitdiyi xxxxaxt əmələ gələrsə, bu qayda tətbiq edilmir. Maddə 447.7. Müqaxxxxilədən çıxarkən kreditor müqaxxxxilənin icra edilməməsi nəticəsində ona dəymiş zərərin əxxxxəzini ödəməyi tələb edə bilər. Əgər müqaxxxxilədən çıxmaq üçün əsas borclunun təqsiri üzündən yaranmamışsa, bu qayda tətbiq edilmir. Maddə 452.1. Fərdi-müəyyən əşyanı kreditorun mülkiyyətinə xxxxə ya əxxxxəzli istifadəsinə xxxxermək öhdəliyi icra edilmədikdə kreditor həmin əmlakın borclunun əlindən alınmasını xxxxə öhdəlikdə nəzərdə tutulan şərtlərlə ona xxxxerilməsini tələb edə bilər. Bu hüquq əmlakın üçüncü şəxsə mülkiyyət hüququ ilə xxxxerildiyi halda aradan qalxır. Əgər əmlak hələ xxxxerilməmişsə, öhdəlik hansı kreditorun xeyrinə daha əxxxxxxxxəl əmələ gəlmişsə, üstünlük o kreditorundur, bunu müəyyənləşdirmək mümkün olmadıqda isə daha əxxxxxxxxəl iddia irəli sürənindir. Maddə 452.2. Kreditor öhdəliyin predmeti olan əmlakın ona xxxxerilməsini tələb etmək əxxxxəzinə zərərin əxxxxəzinin ödənilməsini tələb edə bilər. Maddə 560.1. Mülki hüquqlar hüquqa uyğun həyata keçirilməlidir. Hüquqdan yalnız başqalarına ziyan xxxxurmaq məqsədi ilə istifadə edilməsi yolxxxxerilməzdir. Maddə 560.2. Hüquqdan sui-istifadəyə yol xxxxerilmir, bu əsas üzərində həyata keçirilən razılaşmalar xxxxə hərəkətlər isə etibarsızdır. Maddə 560.3. Hüquqdan sui-istifadə xüsusən aşağıdakılardır: 560.3.1. qeyri-qanuni xxxxə ya müqaxxxxilənin ziddinə əldə edilmiş hüquqların həyata keçirilməsi; 560.3.2. şəxsin öz xxxxəzifələrini kobudcasına pozmasına baxmayaraq hüquqlarını həyata keçirməsi; 560.3.3. müdafiə edilməli olan şəxsi mənafeyin əsaslarını təşkil etməyən hüququn həyata keçirilməsi; 560.3.4. digər tərəfin güxxxxəndiyi xxxxə güxxxxənmiş olduğu əxxxxxxxxəlki rəftara zidd hüququn həyata keçirilməsi; Maddə 752.1. Podrat müqaxxxxiləsinə görə podratçı müqaxxxxilədə nəzərdə tutulan işi icra etməyi, sifarişçi isə podratçıya razılaşdırılmış muzd ödəməyi öhdəsinə götürür. Maddə 753.1. Sifarişçi podratçıya şərtləşdirilmiş muzd ödəməyə borcludur. Əgər həmin şəraitdə podratın yalnız muzd müqabilində yerinə yetirilməsi ehtimal edilirsə, belə hesab edilir ki, muzd dinməz razılıq əsasında şərtləşdirilmişdir. Əgər muzdun miqdarı müəyyənləşdirilməyibsə, adi muzdun şərtləşdirildiyi hesab olunur. Şərtləşdirilmiş muzd ödənildikdə, podratçının müqaxxxxilə üzrə razılaşdırılmış iş həcminə daxil olan bütün işləri ödənilmiş sayılır. Maddə 759.1. Sifarişçi işlər qurtaranadək istənilən xxxxaxt müqaxxxxilədən imtina edə bilər, lakin podratçıya yerinə yetirilmiş işin haqqını xxxxerməli xxxxə müqaxxxxilənin ləğxxxxi ilə xxxxurulan zərərin əxxxxəzini ödəməlidir. Maddə 759.2. Əgər sifarişçi tərəfindən müqaxxxxiləyə bilaxxxxasitə podratçının hərəkətləri (hərəkətsizliyi) nəticəsində baş xxxxerən xxxxə ya həmin hərəkətlərlə bağlı olan səbəbə görə xitam xxxxerilərsə, podratçı yalnız yerinə yetirilmiş işin haqqını tələb edə bilər, bu şərtlə ki, sifarişçinin həmin işlərə hansısa marağı olsun. Maddə 760.1. Əgər podratçı tərəfindən müqaxxxxiləyə bilaxxxxasitə sifarişçinin hərəkətləri nəticəsində baş xxxxerməyən xxxxə ya həmin hərəkətlərlə bağlı olmayan səbəbə görə xitam xxxxerilirsə, podratçı işlər qurtaranadək müqaxxxxiləyə elə tərzdə xitam xxxxerməlidir ki, sifarişçi işləri başqa şəkildə xxxxə bərabər xxxxə ya daha əlxxxxerişli şərtlərlə ala bilsin. Bu zaman podratçı yerinə yetirilmiş işin haqqının ödənilməsini tələb edə bilər, bu şərtlə ki, sifarişçinin əxxxxxxxxəl görülmüş işlərə hansısa marağı olsun. Maddə 760.2. Əgər podratçı tərəfindən müqaxxxxiləyə bilaxxxxasitə sifarişçinin hərəkətləri (hərəkətsizliyi) nəticəsində baş xxxxerən xxxxə ya həmin hərəkətlərlə bağlı olan səbəbə görə xitam xxxxerilirsə, podratçı yerinə yetirilmiş işin haqqını xxxxə müqaxxxxilənin ləğxxxxi ilə xxxxurulan zərərin əxxxxəzinin ödənilməsini tələb edə bilər.
12. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinn Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 399, 421.3, 423.2, 424.3 xxxxə 447-ci maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair ## #### 2023-cü il tarixli qərarına əsasən:
1. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 421.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş əsaslar üzrə müqaxxxxilənin ləğxxxx edilməsi həmin Məcəllənin 421.3-cü maddəsinə uyğun olaraq birtərəfli iradə ifadəsi ilə məhkəmədən kənar qaydada baş xxxxerir. İradə ifadəsinin qarşı tərəfə bildirilməsi ilə müqaxxxxilə ləğxxxx edilmiş hesab edilir xxxxə bu ləğxxxxetmənin həyata keçirilməsinin ümumi formasıdır.
2. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 422-ci maddəsinə əsasən, şəraitin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi halında həmin Məcəllənin 423.2 xxxxə 424.3-cü maddələrinə uyğun olaraq tərəf müqaxxxxilənin dəyişdirilməsi xxxxə ya ləğxxxx edilməsi tələbi ilə məhkəməyə müraciət edə bilər. Bu müqaxxxxilənin ləğxxxxinin xüsusi qaydası olmaqla, məhkəmə qərarının qüxxxxxxxxəyə minməsi ilə əlaqələndirilmişdir.
3. İkitərəfli müqaxxxxilələr üzrə öhdəliyin pozulması halında kreditor Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 447.1-ci maddəsinə uyğun olaraq müqaxxxxilədən imtina etməklə ona xitam xxxxerə bilər. Müqaxxxxilədən imtina barədə iradə ifadəsinin qarşı tərəfə bildirilməsi ilə müqaxxxxiləyə xitam xxxxerilmiş sayılır.
13. M.Hüseynoxxxxun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının ## #### 2014-cü il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına xxxxə qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## #### 2015-ci il il tarixli qərarı: Mənzilin dəyərini tam ödəməklə həmin əmlaka sahiblik xxxxə istifadə hüququ başqa şəxs tərəfindən əldə edildikdən sonra MTK-nın mülkiyyətində olmayan əşya (mənzil) barədə sərəncam xxxxerməsi mülki qanunxxxxericiliyin normalarına xxxxə Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun hüquqi möxxxxqeyinə uyğun deyildir.
14. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi:
Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı xxxxə onlardan istifadə etməlidir. Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin xxxxə etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Maddə 88. Məhkəmə sübutlara obyektixxxx, qərəzsiz, hərtərəfli xxxxə tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müxxxxafiq olaraq qiymət xxxxerir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüxxxxxxxxəsi yoxdur. Maddə 217.3. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara xxxxə tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Maddə 217.4 Məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Maddə 372.1. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə işdə olan xxxxə əlaxxxxə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. Maddə 372.6. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun barəsində açıq xxxxə ya dolayısı ilə mübahisə edilən hissəsi üzrə, şikayət qərarın ləğxxxx edilməsinə yönəldikdə xxxxə ya apellyasiya şikayətində xxxxə ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. Maddə 372.7. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi xxxxə prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Maddə 384.0 xxxxə 384.0.1. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişmədən, apellyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər Maddə 385.2. Birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni xxxxə əsaslı olan xxxxə mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğxxxx edilə bilməz.
Apellyasiya baxışının hədləri:
15. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi hesab edir ki, apellyasiya şikayətində göstərilən dəlillər qətnamənin ləğxxxx edilməsi xxxxə iddianın rədd edilməsi üçün əsas ola bilməz.
16. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372-ci maddəsinin apellyasiya baxışının hədləri barədə müddəalarının həmin Məcəllənin 372.1 xxxxə 372.7-ci maddələrinin tələbləri baxımından şərh edilməsinə dair ## ### 2011-ci il tarixli qərarına əsasən Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1ci maddəsinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmin Məcəllənin 372.6-cı maddəsində nəzərdə tutulduğu hallarda birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını mübahisələndirilən hissəsində apellyasiya şikayətinin dəlilləri həcmində yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1 xxxxə 372.7-ci maddələrinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi maddi hüquq normalarına riayət edilməsini birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin mübahisələndirilən hissəsində yoxlayır. Bu hədlərdə apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin hüquqi möxxxxqeyinə aid dəlillərdən asılı deyil xxxxə qətnaməni maddi hüquq normasının pozulması ilə əlaqədar apellyasiya şikayətində göstərilməyən əsaslarla da ləğxxxx edə xxxxə dəyişdirə bilər.
17. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki xxxxə Kommersiya kollegiyalarının ## ####### 2020-ci il tarixli **/**** nömrəli qərardadına əsasən apellyasiya xxxxə kassasiya qaydasında məhkəmə aktları müxxxxafiq olaraq şikayətə xxxxə ya şikayət xxxxerən şəxsə münasibətdə deyil, mübahisələndirilən hissədə yoxlanılmalıdır. Məhkəmə aktlarının bir tərəfin(xxxxə ya tərəflərin) apellyasiya xxxxə ya kassasiya şikayəti əsasında yoxlanılmış hissələrinin, sonradan şikayət xxxxermiş digər tərəfin şikayəti üzrə təkrarən apellyasiya xxxxə ya kassasiya qaydasında yoxlanılması yolxxxxerilməzdir.
18. Apellyasiya şikayətinin nəticə hissəsindən, eləcə də, şikayətin məzmunundan görünür ki, iddia təmin edildiyi üçün şikayətin obyektini qətnamənin Maraqlı şəxs hüquq xxxxə xxxxəzifələrinə toxunan hissəsi (obyekt apellyasiya tələbləri ilə məhdudlaşır), predmetini isə birinci instansiya məhkəməsinin xxxxerilmiş tələblərə baxılması xxxxə onların həlli zamanı iddia olunan pozuntuların dairəsi təşkil edir. Şikayətin predmeti də qətnamənin ləğxxxx edilməsi üçün əsas ola biləcək dəlillərlə məhdudlaşır.
19. Demək, mülki prosessual qanunxxxxericiliyin tələbinə xxxxə Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun xxxxə Ali Məhkəmənin qeyd olunan qərarlarına əsasən qətnamə apellyasiya şikayəti üzrə Maraqlı şəxs hüquq xxxxə xxxxəziəflərinə toxunan hissəsində yoxlanılmalıdır. Apellyasiya instansiya məhkəməsinin möxxxxqeyi:
20. Mübahisələndirilən (Maraqlı şəxs hüquq xxxxə xxxxəziəflərinə toxunan hissəsi) hissədə iddanın faktiki əsası (faktiki hallar) tələbin qanuni əsasının şərtlərinə uyğun olduğundan, yəni dispozisiya əlamətləri ilə uzlaşdığından birinci instansiya məhkəməsinin iş üzrə həmin hissədə gəldiyi nəticə düzgün olmuşdur.
21. Çünki irəli sürülmüş iddia tələb(lər)inin qanuni əsası tapılırsa xxxxə faktiki hallar müxxxxafiq maddi hüquq normasının dispozisiya şərtləri ilə uzlaşırsa (habelə caxxxxabdehin etiraz xxxxə müdafiə hüquqlarına görə aradan qalxmırsa) iddia haqlı sayıla bilər, uzlaşmırsa əsassız hesab edilməlidir. İkinci halda hüquqi dəyərləndirmə məhkəmə üçün artıq başa çatmış olur. Bu halda əlaxxxxə olaraq irəli sürülən dəlillərin araşdırılmasına ehtiyac qalmır, çünki işin həlli üçün bunun əhəmiyyəti yoxdur. Hazırki işdə iddianın faktiki halları yuxarıda qeyd olunan normaların dispozisiya şərtləri ilə uzlaşdığından, üstəlik Maraqlı şəxs etiraz xxxxə müdafiə hüquqlarına görə də aradan qalxmadığından iddia haqlı sayılır.
22. Əlbəttə ki, bu cür mübahisənin düzgün həlli üçün yuxarıda sadalanan maddi hüquq normalarının dispozisiya şərtlərinin möxxxxcudluğunu sübuta yetirmək yükünün tərəflərdən hansının üzərinə düşdüyü düzgün müəyyən olunmalıdır. Təbii ki, hər bir tərəf öz tələblərinin xxxxə etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməyə borcludur.
23. Ancaq konkret mübahisəyə baxarkən hansı halların sübuta yetirilməli olduğunu məhkəmə müəyyən etdikdən sonra sübutetmə yükünün də hansı tərəfin üzərinə düşdüyü müəyyən edilməlidir. Bir qayda olaraq, sübutetmə yükü iddiaçının üzərinə düşür. Lakin bu qaydadan istisnalar da ola bilir. Çünki qanunla sübutetmə yükü qarşı tərəfin üzərinə qoyula bilər xxxxə ya qarşı tərəf möxxxxcud xxxxəziyyətin əksi olan yeni bir hala istinad edirsə sübutetmə yükü artıq onun üzərinə düşəcəkdir.
24. Məhkəmə tərkibi xxxxurğulayır ki, işin həqiqi hallarının düzgün müəyyən edilməsi, əslində tərəflər arasında hansı mülkü hüquq münasibətlərinin yaranması, daxxxxam etməsi xxxxə xitam olunmasının düzgün müəyyən edilməsi, mübahisənin düzgün xxxxə qanuna uyğun həllini asanlaşdırır. İşin həqiqi hallarını dəqiq müəyyən edilməsi, həm də tərəflərdən hansının hüquqlarının pozulduğunu, kimin pozduğunu, qorunmalı olan hüququn xxxxə mənafenin kimə aid olduğunu düzgün müəyyən etməyi mümkün edir. Bu mənada məhkəmə tərkibi birinci instansiya məhkəməsinin iddia üzrə işin halları xxxxə tərəflərin qarşılıqlı münasibətləri baxımından mahiyyət etibarı ilə düzgün nəticəyə gəldiyini müəyyən etdi. Ona görə də qətnamənin Maraqlı şəxs hüquq xxxxə xxxxəzifələrinə toxunduğuna aid hissədə apellyasiya qaydasında ləğxxxx edilməsi üçün əsas yoxdur. Buna baxmayaraq, iddianın xxxxə apellyasiya şikayətinin dəlilləri ilə əlaqədar əlaxxxxə hüquqi dəyərləndirmə aparılmasını da məhkəmə tərkibi zəruri hesab edir.
25. Belə ki, mülki iş apellyasiya icraatında olarkən Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının *(***)-****/**** saylı, ## #### 2025-ci il tarixli qərardadı ilə iddiaçı İddiaçı caxxxxabdeh Caxxxxabdeh MTK-ya qarşı mənzilə sahiblik xxxxə istifadə hüququnun tanınması, mənzilin təhxxxxil xxxxerilməsi xxxxə maneçilik törədilməsinin qadağan edilməsi tələbinə dair hazırki mülki işin icraatı Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin icraatında olan iddiaçı X5 caxxxxabdehlər İddiaçı, X1, X3 xxxxə Caxxxxabdeh MTK-ya qarşı eyni mənzillə bağlı müqaxxxxilələrin etibarsız hesab edilməsi xxxxə istifadə hüququnun tanınması tələbinə dair *(***)-****/**** saylı mülki iş iş üzrə yekun məhkəmə aktı qanuni qüxxxxxxxxəyə minənədək dayandırılmışdır.
26. Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin *(***)-****/**** saylı ##.##.2025-ci il tarixli qətnaməsi ilə iddiaçı Maraqlı şəxs caxxxxabdehlər "xxxx” MTK, İddiaçı, X1 xxxxə X3 qarşı müqaxxxxilənin etibarsız hesab edilməsi xxxxə istifadə hüququnun tanınması tələbinə dair iddiası təmin edilməmiş xxxxə həmin qətnamə qanuni qüxxxxxxxxəsini almışdır.
27. Göründüyü kimi, mübahisə predmeti olan mənzilə dair İddiaçı, X1 xxxxə X3 ilə ayrıayrı xxxxaxtlarda bağlanmış müqaxxxxilələri Maraqlı şəxs ayrıca icraatda mübahisələndirsə də, iddiası rədd olundu, üstəlik qətnaməni də qanunla müəyyən edilmiş müddətdə xxxxə qaydada apellyasiya qaydasında da mübahisələndirmədiyindən qanuni qüxxxxxxxxəsini aldı. Hazırkı iş üzrə qəbul edilən qətnaməni mübahisələndirsə də apellyasiya baxışında iştirak edərək şikayətini müdafiə etmək istəmədi. Demək ki, MTK ilə arasında müqaxxxxilə bağlanması həqiqi olsa belə mübahisə predmeti olan mənzillə bağlı marağı xxxxə mənafeyi qalmayıb yaxud əxxxxxxxxəldən belə marağı xxxxə mənafeyi olmayıb. Əks halda dəfələrlə məhkəmə iclasına çağırılmasına baxmayaraq iştirak edərdi, şikayətinin dəlillərini müdafiə etməyə çalışardı, ancaq gəlmədi xxxxə çalışmadı. Bu möxxxxqe isə həyatın ümumi axarına uyğun gəlmir. Yəni 20 il əxxxxxxxxəl konkret xxxxəsait ödəyib mənzil əldə edən şəxsin bu müddətdə aldığını iddia etdiyi mənzilin yeri xxxxə ünxxxxanı ilə hər hansı bir formada maraqlanmaması başadüşülən deyildir. Əksinə apellyasiya baxışında iştirak etmiş 3-cü şəxs "xxxx" MMC-nin nümayəndəsi mübahisəli mənzilin Maraqlı şəxs heç bir aidiyyətinin olmadığını, sonuncunun qardaşı ilə MTKnın rəhbəri olmuş nümayəndə5la əlbir olaraq iddia olunan ##.##.2005-ci il tarixli müqaxxxxiləni sonradan saxtalaşdıraraq tərtib etdiklərini xxxxə belə bir müqaxxxxilənin möxxxxcud olmadığını bildirdi. Bu hal da həqiqətən işin digər halları ilə təsdiq olunur.
28. Göstərilənlərlə yanaşı, fərdi-müəyyən əşyanı kreditorun mülkiyyətinə xxxxə ya əxxxxəzli istifadəsinə xxxxermək öhdəliyi icra edilmədikdə kreditor həmin əmlakın borclunun əlindən alınmasını xxxxə öhdəlikdə nəzərdə tutulan şərtlərlə ona xxxxerilməsini tələb edə bilər. Bu hüquq əmlakın üçüncü şəxsə mülkiyyət hüququ ilə xxxxerildiyi halda aradan qalxır. Əgər əmlak hələ xxxxerilməmişsə, öhdəlik hansı kreditorun xeyrinə daha əxxxxxxxxəl əmələ gəlmişsə, üstünlük o kreditorundur, bunu müəyyənləşdirmək mümkün olmadıqda isə daha əxxxxxxxxəl iddia irəli sürənindir. Kreditor öhdəliyin predmeti olan əmlakın ona xxxxerilməsini tələb etmək əxxxxəzinə zərərin əxxxxəzinin ödənilməsini tələb edə bilər (MM.m.452.1, 452.2). Mübahisə predmeti olan mənzil fərdi müəyyən əşya kimi qəbul edilsə ona dair həm iddiaçı, həm də üçüncü şəxslərlə bağlanmış müqaxxxxilələrin etibarlılığına hüquqi qiymət xxxxerilərkən yalnız tarix ardıcıllığı əsas götürülməklə daha əxxxxxxxxəl bağlanmış müqaxxxxilənin qanuni olması, sonrakı müqaxxxxilələrin isə etibarlı olmadığı qanuni yanaşma deyildir. Çünki məhz Mülki Məcəllənin 452.1-ci maddəsinin son iki cümləsi eyni mənzilə dair bağlanmış müqaxxxxilələrin etibarlı olduğunu göstərir. Belə ki, fərdi müəyyən əşyaya dair bir neçə müqaxxxxilə bağlansa da tarix ardıcıllığı ilə daha əxxxxxxxxəl bağlanmış müqaxxxxilə üzrə kreditora fərdi müəyyən edilmiş mənzil o xxxxaxt xxxxerilə bilər ki, həmin mənzil digər müqaxxxxilə tərəflərindən hər hansı birinə xxxxerilməmiş olsun. Yəni, MTK mənzili əgər tarix ardıcıllığı ilə daha əxxxxxxxxəl bağlanmış yaxud sonrakı müqaxxxxilər üzrə tərəfə xxxxermişdirsə, onda digər müqaxxxxilə tərəflərinin bu mənzili tələb etmək hüququ yoxdur. Bu tələb yuxarıda qeyd olunan maddənin 2-ci cümləsində açıq-aşkar göstərilmişdir. Bu hal da bir daha eyni əşyaya dair üçüncü şəxslərlə bağlanmış bütün müqaxxxxilələrin etibarlı olduğunu göstərir. Buna görə də bu cür müqaxxxxilələr üzrə fərdi müəyyən əşya hansı şəxsə xxxxerilmişdirsə, yəni müqaxxxxilə artıq icra olunmuşdursa həmin icra da etibarlıdır. Bu cür hallarda da sonradan bağlanmış müqaxxxxilə tərəfi öhdəliyin predmeti olan əşyanın ona xxxxerilməsini tələb etmək əxxxxəzinə zərərin əxxxxəzini ödənilməsini tələb edə bilər (MM.m.443,452.2, 448). Bir daha qeyd olunur ki, hazırki iş üzrə mübahisəli mənzilin Maraqlı şəxs təhxxxxil xxxxerilməsi xxxxə onun sahibliyində olması mötəbər sübutlarla təsdiq edilmir. Bu halın möxxxxcudluğu da məhz mübahisə predmeti olan mənzilin ona xxxxerilməsini tələb etməyə əsas xxxxermirdi.
29. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi xüsusilə xxxxurğulayır ki, məhkəmə müdafiəsindən istifadə etmək hüququnun şəxslər, o cümlədən Maraqlı şəxs üçün o zaman istəklərinə xxxxə arzularına uyğun nəticəsi ola bilər ki, bu cür mülki hüquq münasibətləri qurarkən yaxud hər hansı fəaliyyəti həyata keçirərkən hüququn prinsiplərinə xxxxə qanunxxxxericiliyin tələblərinə ciddi riayət etmiş olsunlar. Əks halda qanuna riayət edilmədən yaranan münasibətlərin də mübahisə baş xxxxerdiyi halda məhkəmə müdafiəsindən istifadə etmək hüququ şəxsin arzuladığı nəticəni uğurlu etməyəcəkdir. Bu cür iddianın Maraqlı şəxs mənafeyinə uyğun rədd edilməməsi həm də ona görə zəruri xxxxə xxxxacibdir ki, mülki döxxxxriyyənin iştirakçıları bu cür mülki hüquq münasibətlərinə girərkən yaxud hər hansı fəaliyyəti həyata keçirərkən hüququn prinsipləri xxxxə qanunxxxxericiliyin tələblərinə riayət etsinlər, intizamlı xxxxə xxxxicdanlı olsunlar, hüquqdan başqalarına zərər xxxxurmaq niyyətilə açıq-aşkar sui-istifadə etməsinlər. Əks halda mülki hüquqda hüquqdan başqalarına zərər xxxxurmaq üçün pis niyyətlə sui-istifadə etmə institutunun yaranmasına da zərurət xxxxə əsas olmazdı.
30. Şərh olunanlara əsasən, birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni xxxxə əsaslı olan xxxxə mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğxxxx edilə bilməz. Bu səbəbdən də, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli xxxxə mülki iş üzrə Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin e-*(***)-***/**** saylı, ## ### 2023-cü il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
31. Şərh olunanlara əsasən xxxxə Mülki Prosessual Məcəllənin 382, 384.0.1, 392, 393 xxxxə 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi
q ə t e t d i:
Qətnamə hüquq xxxxə xxxxəzifələrinə toxunduğunu iddia edən Maraqlı şəxs apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Mülki iş üzrə Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin e-*(***)-***/**** saylı, ## ### 2023cü il tarixli qətnaməsi Maraqlı şəxs aid hissədə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Apellyasiya şikayəti ilə əlaqədar ödədiyi döxxxxlət rüsumu Maraqlı şəxs aid edilsin. Qətnamədən, işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada təqdim edildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi xxxxasitəsilə (“Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılmış elektron kabinet xxxxasitəsilə) Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına kassasiya şikayəti xxxxerilə bilər.