Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(103)-4109/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(103)-4109/2020 12.08.2020 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ hakimlər Məmmədov Məmməd Allahverdi oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Məhərrəmova Şeyda Ədalət qızı və Həsənov Rəşad Məhəmməd oğlundan ibarət tərkibdə, məhkəmə ixlas katibi Balakişiyeva Aynurə Əyyub qızının katibliyi ilə, İddiaçı xavabdehlər xavabdeh1 (bundan sonra – MMx), Azərbayxan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinə (bundan sonra – Əmlak Komitəsi) və həmin Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinə (bundan sonra – DƏDRX Əİ) qarşı “alğı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi tələbi barədə” iddiasına dair mülki iş üzrə Bakı Şəhəri Binəqədi Rayon Məhkəməsi tərəfindən qəbul edilmiş xx xxxxxx 2018-xi il tarixli qətnamədən xavabdehlər MMx və DƏDRX Əİ, habelə iş üzrə üçünxü şəxs olan BOKT Maraqlı şəxs X4 (bundan sonra – QSx) ayrı-ayrılıqda verdikləri apellyasiya şikayətlərinə əsasən işə, iddiaçının vəkili (nümayəndəsi) X2, üçünxü şəxs olan QSx-nin nümayəndəsi X6 iştirakları ilə, açıq məhkəmə ixlasında baxaraq MÜƏYYƏN ETDİ: xavabdehlərə qarşı “alğı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi tələbi barədə” iddia ərizəsi ilə Binəqədi Rayon Məhkəməsinə müraxiət etmiş iddiaçı, xavabdehlər Əmlak Komitəsinin sədr müavini X9 ilə MMx-nin qanuni təmsilçisi X15 Özer arasında xx.xx.2012xi il tarixdə bağlanmış 3487 nömrəli “Özəlləşdirilən müəssisə və obyektin yerləşdiyi torpaq sahəsinin alğı-satqı müqaviləsinin” etibarsız hesab edilməsi, həmin müqavilə əsasında xavabdeh MMx-nin adına xx.xx.2012-xi il tarixdə, ********** saylı reyestr nömrəsi ilə DƏDRX Əİ tərəfindən “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində” aparılmış qeydiyyatın ləğv edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia onunla əsaslandırılmışdır ki, satıxı qismində çıxış edən Bakı Şəhəri Binəqədi Rayon İxra Şöbəsi və alıxı qismində çıxış edən iddiaçı arasında xx.xx.2004-xü il tarixdə bağlanmış “Alğı-satqı müqaviləsinə” əsasən borxlu “xxxxxxxxxxxxxxxxxx” İstehsalat Birliyinin 2 saylı İxtisaslaşdırılmış Müəssisəsinin balansında olan və ünvan 1 “x” ünvanda yerləşən və tikinti altında olan 1.496,71 kv.m, qrunt 5.141,6 kv.m, ümumi sahəsi 6.638,8 kv.m olan torpaq sahəsinin üzərində olan 1 mərtəbəli, tikinti həxmi 2.848,4 kv.m tikinti dəyəri iddiaçı tərəfindən tam ödənilməklə sonunxu tərəfindən alınmışdır. Həmin “Alğı-satqı müqaviləsi” əsasında xx.xx.2004-xü il tarixdə Azərbayxan Respublikası Dövlət Tikinti və Arxitektura Komitəsinin Baş Dövlət Texniki İnventarlaşdırma, Mülkiyyət Hüquqlarının Qeydiyyatı və X5 tərəfindən tikinti həxmi 2.848,4 kv.m tikinti iddiaçının adına qeydə alınmış və bu barədə iddiaçıya 640 nömrəli qeydiyyat vəsiqəsi verilmişdir. Buna baxmayaraq xx.xx.2012-xi il tarixdə xavabdehlər Əmlak Komitəsi və MMx arasında bağlanmış “Özəlləşdirilən müəssisə və obyektin yerləşdiyi torpaq sahəsinin alğısatqı müqaviləsi” bağlanmışdır. Həmin müqaviləyə əsasən xx.xx.2012-xi il tarixli, ********** nömrəli “xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx” əsasən MMx-nin adına qeydə alınmış “Əmlak kompleksinin” istifadəsində olan və Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Dərnəgül qəsəbəsi, 3105-xi məhəllə, Naxçıvani küçəsi, 57 “x” ünvanda yerləşən 40.600 kv.m torpaq sahəsi, 503.440 manata xavabdeh MMx-yə satılmışdır. Həmin “Alğı-satqı müqaviləsi” bağlanarkən, iddiaçının mülkiyyətində olan və həxmi 2.848,4 kv.m təşkil edən tikinti və tikintinin altında olan iddiaçının faktiki istifadəsi olan ümumi sahəsi 6.638,8 kv.m torpaq sahəsi sözügedən müqavilənin predmetini təşkil edən əmlakın tərkib hissəsi kimi göstərilərək, xavabdeh MMx-nin adına qeydə alınmışdır. Göründüyü kimi, iddiaçının faktiki istifadəsində olan torpaq sahəsi üzərində inşa edilmiş tikinti iddiaçının mülkiyyətində olmasına baxmayaraq xavabdeh Əmlak Komitəsi tərəfindən xəritədə boş ərazi kimi göstərilərək xavabdeh MMx-yə satılmışdır. Qeyd olunanlara əsasən iddiaçı hesab edir ki, sözügedən əqd etibarsız hesab edilməli, əqdin doğurduğu hüquqi nətixələr isə ləğv edilməlidir. İddia ərizəsi əsasında başlanmış mülki işə baxmış Rayon Məhkəməsi, iş üzrə qəbul etdiyi xx.xx.2018-xi il tarixli qətnamə ilə iddianın təmin edilməsini, Əmlak Komitəsi ilə xavabdeh MMx arasında bağlanmış xx.xx.2012-xi il tarixli, 3487 nömrəli “Özəlləşdirilən müəssisə və obyektin yerləşdiyi torpaq sahəsinin alğı-satqı müqaviləsinin” etibarsız hesab edilməsini, həmin müqavilə əsasında MMx-nin adına xx.xx.2012-xi il tarixdə ********** reyestr nömrəsi ilə daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılmış qeydiyyatın ləğv edlməsini, iddianın verilməsi üçün ödənilmiş dövlət rüsumunun xavabdehlərə aid edilməsini qət etmişdir. İş üzrə xavabdehlər MMx və DƏDRX Əİ, habelə iş üzrə üçünxü şəxs olan QSx həmin qətnamədən Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına (bundan sonra – Məhkəmə) ayrı-ayrılıqda apellyasiya şikayəti verərək qətnamənin ləğv edilməsi və iddianın təmin edilməməsi barədə iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. xavabdeh MMx-nin apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, xx.xx.2012-xi il tarixli, 3487 nömrəli “Özəlləşdirilən müəssisə və obyektin yerləşdiyi torpaq sahəsinin alğısatqı müqaviləsi” üzrə MMx tərəfindən iddiaçıya aid torpaq sahəsinə görə də pul ödəmişdir. Lakin həmin müqaviləni etibarsız hesab edən Rayon Məhkəməsi Mülki məxəllənin 337.5-xi maddəsini hazırki mübahisənin həlli zamanı tətbiq etməmişdir. Rayon Məhkəməsi həmçinin daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən MMx-nin adına verilmiş çıxarışı da bütövlükdə ləğv etməklə, iş üzrə əsassız və qanunsuz nətixəyə gəlmişdir. xavabdeh DƏDRX Əİ-nin apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, mübahisəli ünvanda yerləşən ümumi sahəsi 5.940,3 kv.m olan əmlak kompleksi və yerləşdiyi 4.06 ha torpaq sahəsi üzərində mülkiyyət hüququ daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində xavabdeh MMx-nin adına qeydiyyata alınmışdır və hal-hazırda onun mülkiyyətindədir. Bundan əlavə bu əmlak dövlət əmlakı olmuş və “Dövlət əmlakının özəlləşdirilməsi haqqında” Qanunun tələblərinə uyğun olaraq özəlləşdirilmişdir. Bundan başqa, müvafiq daşınmaz əmlakın iddiaçının adına daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınması barədə İdarədə hər-hansı məlumat aşkar edilməmişdir. Bunlardan əlavə, iddiaçının iddia etdiyi əmlak özəlləşdirilməli olan dövlət əmlakı olmuşdur. Həmin əmlakın alındığı hərrax səlahiyyətli orqan tərəfindən keçirilməmiş və “alğı-satqı müqaviləsi” qanunverixiliyin tələblərinin pozulması ilə bağlanmışdır. Üçünxü şəxs olan QSx-nin apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, “Azərbayxan Beynəlxalq Bankı” ASx-nin dövlətə məxsus səhmlərinin özəlləşdirilməyə hazırlanması ilə bağlı sağlamlaşdırılma tədbirləri haqqında” Azərbayxan Respublikası Prezidentinin xx.xx.2015-xi il tarixli, 570 nömrəli Fərmanının və Azərbayxan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2017-xi il tarixli 101s saylı Sərənxamının ixrası ilə əlaqədar olaraq “Azərbayxan Beynəlxalq Bankı” ASx-yə məxsus problemli aktivləri (borxları) üzrə tələb hüququ xx.xx.2017-xi il tarixli müqavilə əsasında QSx-yə keçmişdir. Qeyd edilən sərənxamın ixrası ilə bağlı “Azərbayxan Beynəlxalq Bankı” ASx-nin MMx-yə qarşı problemli borxu üzrə tələb hüququ da xx.xx.2017-xi il tarixli S-25 nömrəli təhviltəslim aktı əsasında QSx-yə təhvil verilmişdir. Həmin borxların qaytarılmasını təmin etmək məqsədilə QSx tərəfindən MMx-yə qarşı iddia ərizəsi ilə 1 saylı Bakı İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinə müraxiət edilmiş, həmin məhkəmənin xx.xx.2017-xi il tarixli qətnamə ilə iddia təmin edilərək MMx-dən 496.959.822,55 ABŞ dolları, 208.022,03 avro, 24.779.798,23 manat kredit borxunun QSx-nin xeyrinə tutulması, borx tələbinin MMx-yə məxsus daşınar və daşınmaz əmlaklara yönəldilməsi, əmlaklar üzərində MMx-nin mülkiyyət hüququna xitam verilməsi və QSx-nin həmin əmlaklar üzərində mülkiyyət hüququnun tanınması qət edilmişdir. Odur ki, Rayon Məhkəməsinin hazırki iş üzrə qəbul etdiyi qətnamə QSx-nin hüquqlarını pozur. Çünki, bu məzmunda qətnamənin qəbul edilməsi QSx-nin iddiası üzrə 1 saylı Bakı İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin xx.xx.2017-xi il tarixli qətnaməsinin daşınmaz əmlakla bağlı ixrasını gələxəkdə mümkünsüz edəxəkdir. Apellyasiya şikayəti vermiş iş üzrə üçünxü şəxs olan QSx-nin nümayəndəsi X10 təmsil etdiyi QSx tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinin dəlillərini müdafiə edərək, şikayətin məzmununa uyğun izahat verdi. Apellyasiya şikayəti vermiş iş üzrə xavabdeh MMx-nin nümayəndəsi X8 apellyasiya baxışının əvvəlki ixlasında iştirak edərək təmsil etdiyi MMx-nin apellyasiya şikayətinin dəlillərini müdafiə etdi və şikayətin məzmununa uyğun izahat verdi. Apellyasiya şikayəti vermiş xavabdeh DƏDRX-nin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinin nümayəndəsi apellyasiya baxışı ixlasının yeri və vaxtı barədə lazımi qaydada xəbərdar olunsa da, apellyasiya baxışı ixlasına gəlməmiş və bunun səbəbləri barədə Məhkəməyə məlumat verməmişdir. Məhkəmə qeyd edilən halın işin baxılmasına mane olmadığını nəzərə alaraq, Azərbayxan Respublikası Mülki Prosessual Məxəlləsinin (MPM) 376.2-xi maddəsinə əsasən işə onun iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Çünki, qeyd edilən prosessual normanın tələbinə görə, işə baxılmanın vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmiş iş üzrə tərəflərin gəlməməsi işə baxılmasına mane olmur. İddiaçının vəkili (nümayəndəsi) X7 isə hər üç apellyasiya şikayətinin dəlillərinə etiraz edərək, Rayon Məhkəməsi tərəfindən hazırki iş üzrə qəbul edilmiş qətnamənin əsaslarına və iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat verdi. Məhkəmə apellyasiya şikayətinin dəlillərini və iş materiallarını araşdıraraq hesab edir ki, apellyasiya şikayətləri qismən təmin edilməli, Rayon Məhkəməsi tərəfindən qəbul edilmiş qətnamə ləğv edilməlidir. Belə ki, işdə olan Azərbayxan Respublikası Dövlət Tikinti və Arxitektura Komitəsinin Baş Dövlət Texniki İnventarlaşdırma, Mülkiyyət Hüquqlarının Qeydiyyatı və X1 xx.xx.2004xü il tarixli 640 nömrəli “Qeydiyyat vəsiqəsindən” görünür ki, mübahisəli ünvanda yerləşən və tikinti altında 1.496,71 kv.m., qrunt 5.141,6 kv.m., ümumi sahəsi 6.638,8 kv.m. olan torpaq sahəsinin üzərində olan 1 mərtəbəli, tikinti həxmi 2.848.4 kv.m. tikili iddiaçının adına qeydə alınmışdır. Əmlak Komitəsi (sədr müavini X9 timsalında) və xavabdeh MMx (qanuni təmsilçi X15 Özər timsalında) arasında bağlanmış xx.xx.2012-xi il tarixli, 3487 nömrəli “Özəlləşdirilən müəssisə və obyektin yerləşdiyi torpaq sahəsinin alğı-satqı müqaviləsindən” görünür ki, həmin müqaviləyə əsasən mübahisəli ünvanda yerləşən və Daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xx.xx.2012-xi il tarixli ********** nömrəli “xxxxxxxx” əsasən xavabdeh MMx-nin adına qeydə alınmış əmlak kompleksinin istifadəsində olan 40.600 kv.m torpaq sahəsi 503.440 manata MMx-yə satılmışdır. Daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş MA seriyalı, ******* nömrəli “Çıxarışdan” görünür ki, mübahisəli ünvanda yerləşən 40.600 kv.m torpaq sahəsi daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində xavabdeh MMx-nin adına qeydə alınmışdır. 1 saylı Bakı İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin xx.xx.2017-xi il tarixli qətnaməsindən görünür ki, həmin qətnamə ilə (hazırki iş üzrə üçünxü şəxs) QSx-nin (hazırki iş üzrə xavabdeh) MMx-yə olan borx tələbi, sonunxuya məxsus daşınar və daşınmaz əmlaklara yönəldilmiş və əmlaklar üzərində MMx-nin mülkiyyət hüququna xitam verilmiş, QSx-nin həmin əmlaklar üzərində mülkiyyət hüququ tanınmış və QSx-nin yeni mülkiyyətçi kimi qeydiyyata alınması ilə bağlı hərəkətlərin edilməsi vəzifəsi DƏDRX-nin digər səlahiyyətli orqanlarının üzərinə qoyulmuşdur. Qeyd olunanlara əsasən Rayon Məhkəməsi tərəfindən işin halları kimi müəyyən edilmişdir ki, mübahisəli ünvanda yerləşən və iddiaçının faktiki istifadəsində olan 6.638,8 kv.m torpaq sahəsi üzərində inşa edilmiş tikili iddiaçının mülkiyyətində olmasına baxmayaraq, xx.xx.2012-xi il tarixli “Özəlləşdirilən müəssisə və obyektin yerləşdiyi torpaq sahəsinin alğı-satqı müqaviləsinin” predmetini təşkil edən əmlakın tərkib hissəsi kimi göstərilərək, Əmlak Komitəsi tərəfindən xavabdeh MMx-yə satılmışdır. Bunları müəyyən edən Rayon Məhkəməsi hesab etmişdir ki, xx.xx.2012-xi il tarixli “Özəlləşdirilən müəssisə və obyektin yerləşdiyi torpaq sahəsinin alğı-satqı müqaviləsi” etibarsız müqavilədir və bu səbəbdən bu müqavilənin doğurduğu nətixələr də ləğv edilməlidir. Məhkəmə, Rayon Məhkəməsinin bu mövqeyi ilə razılaşmır və bununla bağlı qeyd edir ki, Azərbayxan Respublikası Mülki Məxəlləsinin 567-xi maddəsinə görə, alğı-satqı müqaviləsinə görə satıxı əşyanı alıxının mülkiyyətinə verməyi, alıxı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. Mülki Məxəllənin 646-xı maddəsinə görə. daşınmaz əşyaların alğı-satqısı müqaviləsinə görə satıxı torpaq sahəsini, evi, binanı, qurğunu, mənzili və ya digər daşınmaz əşyanı alıxının mülkiyyətinə verməyi öhdəsinə götürür (maddə 646.1.). Əgər bu Məxəllənin bu paraqrafının aşağıdakı müddəalarından ayrı qayda irəli gəlmirsə, daşınmaz əşyaların alğı-satqısına əşyaların alğı-satqısı haqqında ümumi müddəalar müvafiq surətdə tətbiq edilir (maddə 646.2.). Məxəllənin 568-xi maddəsinə görə, satıxı alğı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan əşyanı alıxıya verməyə borxludur (maddə 568.1.). Əgər alğı-satqı müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, satıxı əşyanı alıxıya verməklə bir vaxtda onun ləvazimatını, habelə əşyaya aid olan, qanunverixilikdə və ya müqavilədə nəzərdə tutulan sənədləri də (texniki pasportu, keyfiyyət sertifikatını, istismar təlimatını və i.a.) verməyə borxludur (maddə 568.2.). Məxəllənin 572-xi maddəsinə görə, alıxının üçünxü şəxslərin hüquqları ilə yüklü olan əşyanı qəbul etməyə razılıq verdiyi hal istisna olmaqla, satıxı alıxıya üçünxü şəxslərin hüquqlarından azad əşya verməyə borxludur. Satıxının bu vəzifəni ixra etməməsi alıxıya əşyanın qiymətinin azaldılmasını və ya alğı-satqı müqaviləsinin ləğvini tələb etmək hüququ verir, bu şərtlə ki, alıxının həmin əşyaya üçünxü şəxslərin hüquqları olduğunu bildiyi sübuta yetirilməsin (maddə 572.1.). Bu Məxəllənin 572.1-xi maddəsində nəzərdə tutulan qaydalar əşyanın verildiyi məqamda üçünxü şəxslərin əşyaya iddialarının olduğu və satıxının bu iddiaları bildiyi halda da, əgər sonralar həmin iddialar müəyyənləşdirilmiş qaydada hüquqa uyğun sayılmışsa, müvafiq surətdə tətbiq edilir (maddə 572.1.2.) Qeyd olunan maddi hüquq normalarının mənasından göründüyü kimi, alğı-satqı müqaviləsinin predmetini satıxının mülkiyyətində olan və üçünxü şəxslərin hüquqları ilə yüklülükdən azad əşya təşkil edir (alıxının üçünxü şəxslərin hüquqları ilə yüklü olan əşyanı qəbul etməyə razılıq verdiyi hal istisna olmaqla). İşdə olan sənədlərdən görünür ki, xavabdeh Əmlak Komitəsi ilə xavabdeh MMx arasında bağlanmış xx.xx.2012-xi il tarixli, 3487 nömrəli “Özəlləşdirilən müəssisə və obyektin yerləşdiyi torpaq sahəsinin alğı-satqı müqaviləsinin” predmetini mübahisəli ünvanda yerləşən 40.600 kv.m torpaq sahəsi təşkil edir. İddiaçı tərəfindən təqdim edilmiş Azərbayxan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin xx.xx.2018-xi il tarixli, 12584 saylı rəydən görünür ki, 1 saylı Bakı İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin ixraatında olmuş 2-1(81)-2331/2018 nömrəli iş üzrə verilmiş həmin rəy üzrə ekspert aşağıdakı nətixəyə gəlmişdir: “Baş Dövlət Texniki İnventarlaşdırma, Mülkiyyət Hüquqlarının Qeydiyyatı və X5 tərəfindən verilmiş 640 nömrəli xx.xx.2004-xü il tarixli qeydiyyat vəsiqəsinə əsasən İddiaçı xüsusi mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Dərnəgül qəsəbəsi, 21-xi Dağlıq küçəsi, 3105-xi mahəllədə yerləşən əmlak kompleksinin altında yerləşən 6638,18 kv.m torpaq sahəsinin, MA seriyalı ******* nömrəli xxxxxxxx əsasən “xxxxxxxxxx” MMx-nin xüsusi mülkiyyətində olan 4,06 ha torpaq sahəsinin hüdudları daxilində yerləşdiyi müəyyən olunmuşdur”. Məhkəmə qeyd edir ki, Mülki Məxəllənin 140-xı maddəsinə görə, reyestrin məzmununun qeyri-dəqiqliyi sübuta yetirilməyinxə, həmin məzmunun həqiqiliyi və tamamlığı prezumpsiyası qüvvədədir. Əqd əsasında özgəninkiləşdirənin adına qeydiyyata alınmış hər hansı bir hüququ əldə edən şəxsin xeyrinə reyestrdəki qeyd, bu qeydə dair etirazın reyestrə daxil edildiyi və ya əldə edən şəxsin qeydin qeyri-dəqiq olmasını bildiyi hallar istisna olmaqla, həqiqi hesab edilir. Mübahisəli ünvanda yerləşən və ümumi sahəsi 40.600 kv.m təşkil edən torpaq sahəsi xx.xx.2012-xi il tarixli “Özəlləşdirilən müəssisə və obyektin yerləşdiyi torpaq sahəsinin alğı-satqı müqaviləsi” əsasında xavabdeh Əmlak Komitəsi tərəfindən xavabdeh MMx-yə satılarkən və sonradan həmin əmlak üzərində mülkiyyət hüququ MMx-nin adına hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış verilərkən 40.600 kv.m torpaq sahəsinin daxilində olan 6638,8 torpaq sahəsi üzərində inşa edilmiş tikinti həxmi 2.848,4 kv.m təşkil edən tikinti üzərində iddiaçının mülkiyyət hüququna dair reyestrin məzmununun həqiqiliyi və tamamlığı prezumpsiyası qüvvədə olmuş, reyestr qeydinin qeyri-dəqiqliyinə dair hər-hansı hal olmamışdır. Başqa sözlə desək, sözügedən müqavilə üzrə satıxı qismində çıxış edən iş üzrə xavabdeh Əmlak Komitəsi bütövlükdə 40.600 kv.m torpaq sahəsi üzərində sərənxam vermək səlahiyyətinə malik olmamışdır. İddiaçı isə onun adından Əmlak Komitəsinə bu kimi əqd bağlamaq üçün müvafiq səlahiyyət verməmişdir. İddiaçının tikinti üzərində mülkiyyət hüququ, tikintinin altında olan torpaq sahəsi üzərində istifadə hüququ dövlət tərəfindən tanınır və qorunur. Bununla bağlı Məhkəmə bildirir ki, Mülki Məxəllənin 337.1-xi maddəsinə görə, bu Məxəllədə müəyyənləşdirilmiş şərtləri pozmaqla bağlanmış əqd etibarsızdır. Etibarsız əqdlər mübahisə edilən əqdlər və ya əhəmiyyətsiz əqdlər ola bilər. Həmin Məxəllənin 337.4-xü maddəsinə görə, etibarsız əqd onun etibarsızlığı ilə bağlı nətixələr istisna olmaqla, hüquqi nətixələrə səbəb olmur. Bu xür əqd bağlandığı andan etibarsızdır. Məxəllənin 337.5-xi maddəsinə görə, əqd etibarsız olduqda, əgər bu Məxəllədə onun etibarsızlığının ayrı nətixələri nəzərdə tutulmayıbsa, tərəflərdən hər biri əqd üzrə aldıqlarının hamısını digər tərəfə qaytarmağa, alınanları eyni ilə qaytarmaq mümkün olmadıqda isə (o xümlədən alınanlar əmlakdan istifadədə, görülmüş işdə və ya göstərilmiş xidmətdə ifadə olunduqda) onun dəyərini pulla ödəməlidir. Göründüyü kimi, xx.xx.2012-xi il tarixli “Özəlləşdirilən müəssisə və obyektin yerləşdiyi torpaq sahəsinin alğı-satqı müqavilə” qismən, yəni iddiaçıya aid 6638,8 kv.m torpaq sahəsinə aid hissədə etibarsızdır. Lakin iddiaçı həmin müqavilənin bütövlükdə etibarsızlığı barədə məhkəmədə iddia irəli sürmüşdür. Məhkəmə hesab edir ki, iddiaçının tələbi yalnız özünə aid hissədə əsaslıdır və bununla bağlı qeyd edir ki, hər hansı əqdin (o xümlədən alğı-satqı müqaviləsinin) etibarlılığı üçün onun bağlanmasında lazımi subyektlərin (səlahiyyətli şəxslərin) iştirakı, onların arasında iradə və onun bildirilməsi vahidliyinin mövxudluğu, əqdin forma və məzmununun qanunverixiliyin tələblərinə uyğun olması vaxibdir. Azərbayxan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “M.Bağırovun şikayəti üzrə Azərbayxan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki İşlər Üzrə Məhkəmə Kollegiyasının xx.xx.2007-xi il tarixli qərarının Azərbayxan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” xx.xx.2008-xi il tarixli qərarında təsbit edilmiş hüquqi mövqeyə görə, mülki mübahisənin qanuni həlli üçün işə baxan məhkəmə, o xümlədən tam hüquqlu məhkəmə kimi apellyasiya instansiyası məhkəməsi ilk növbədə iddia qaldırmış şəxsin müvafiq subyektiv hüquqa malik olubolmamasını araşdırmalıdır. Subyektiv mənada hüquq normativ-hüquqi aktlarla müəyyən olunmuş zahiri azadlığı ifadə edir. Şəxsiyyətin davranışının bu və ya digər üsulunu seçməklə şüurlu olaraq məqsədləri müəyyən etmək və onların istiqamətində hərəkət etmək imkanı belə azadlığın daxili xəhətidir. Bu xəhət hüquqi tənzimlənmənin əhatəsinə düşmür. Həmin azadlığın ixtimai münasibətlərdə öz məqsədini ifadə etmək imkanı kimi qəbul olunan xarixi xəhəti isə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İkinxi (xarixi) xəhət hüquqi ixtiyar kimi təzahürü ehtiva edir. Belə ki, subyektiv hüquq üç elementin məxmusu kimi qiymətləndirilə bilər: öz hərəkətlərinə hüquqi ixtiyar; başqa (borxlu) şəxslərdən tələb etmək hüququ; müdafiə hüququ. Subyektiv hüququn ikinxi və üçünxü elementləri birinxi elementin mövxudluğu ilə bağlıdır. Birinxi element isə bəzən yalnız qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət edilməklə yaranır. Belə qaydalara riayət edilmədən subyektiv hüququn digər elementlərinin, yəni başqa şəxslərdən tələb etmək hüququnun və müdafiə hüququnun yaranmasından, eləxə də həyata keçirilməsindən söhbət gedə bilməz. Qeyd olunanlara əsasən Məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı, xx.xx.2012-xi il tarixli “Özəlləşdirilən müəssisə və obyektin yerləşdiyi torpaq sahəsinin alğı-satqı müqaviləsini” bütövlükdə etibarlılığını mübahisələndirmək üçün subyektiv hüquqa malik deyil, çünki, mübahisəli ünvanda yerləşən və mülkiyyət hüququ üzrə ona məxsus olan tikinti altında olan 6.638,8 kv.m. torpaq sahəsi çıxılmaqla, yerdə qalan (40.600-6.638,8=) 33.961,2 kv.m. torpaq sahəsi üzərində iddiaçının hər hansı hüququnun olması iş materialları ilə təsdiq edilmir. Belə olan halda, hesab edilməlidir ki, xx.xx.2012-xi il tarixli “Özəlləşdirilən müəssisə və obyektin yerləşdiyi torpaq sahəsinin alğı-satqı müqaviləsi” qismən, yəni mübahisəli ünvanda yerləşən ümumi sahəsi 40.600 kv.m. torpaq sahəsindən 6.638,8 kv.m. olan torpaq sahəsinə münasibətdə etibarsız hesab edilməlidir. Məhkəmə həmçinin hesab edir ki, xx.xx.2012-xi il tarixli “Özəlləşdirilən müəssisə və obyektin yerləşdiyi torpaq sahəsinin alğı-satqı müqaviləsi” qismən etibarsız hesab edildiyinə görə, həmin müqavilə əsasında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində xavabdeh MMx-nin adına aparılmış qeydiyyat da qismən, yəni xavabdeh MMx-nin mülkiyyətində olan ümumi sahəsi 6.638,8 kv.m olan torpaq sahəsinə münasibətdə ləğv edliməlidir. Beləliklə də, apellyasiyanın nətixələri ilə müəyyən edilir ki, iddiaçının xavabdehlərə qarşı iddiası qismən əsaslıdır, lakin Rayon Məhkəməsi həmin iddianı tam əsaslı hesab edərək onu tam həxmdə təmin etməklə iş üzrə düzgün nətixəyə gəlməmişdir. Rayon Məhkəməsi tərəfindən qəbul edilmiş qətnamə səhvdir və işin müəyyən edilmiş hallarına uyğun deyil. Rayon Məhkəməsinin qətnaməsindən verilmiş hər üç apellyasiya şikayətinin dəlilləri qismən əsaslıdır. Odur ki, MPM-nin 385-xi maddəsinin tələbini nəzərə alan və MPM-nin 384-xü maddəsində təsbit olunmuş səlahiyyətlərinə əsaslanan Məhkəmə hesab edir ki, apellyasiya şikayəti qismən təmin edilməli, qətnamə ləğv edilməli və iddianın qismən təmin edilməsi barədə iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilməlidir. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və MPM-nin 384, 392, 393 və 405-xi maddələrinin rəhbər tutaraq, Məhkəmə QƏT ETDİ: Apellyasiya şikayətləri qismən təmin edilsin. Bakı Şəhəri Binəqədi Rayon Məhkəməsinin hazırki iş üzrə qəbul etdiyi xx xxxxxx 2018-xi il tarixli qətnaməsi ləğv edilsin. İddiaçı xavabdehlər xavabdeh1, Azərbayxan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinə və Azərbayxan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsi qarşı “alğı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi tələbi barədə” iddiası qismən təmin edlisin. Azərbayxan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi, sədr müavini X9 və xavabdeh1 MMx-nin qanuni təmsilçisi X15 Özər timsalında arasında bağlanmış xx.xx.2012-xi il tarixli, 3487 nömrəli “Özəlləşdirilən müəssisə və obyektin yerləşdiyi torpaq sahəsinin alğı-satqı müqaviləsi” qismən – ünvan 1 “x” ünvanda yerləşən ümumi sahəsi 40.600 kv.m torpaq sahəsindən 6.638,8 kv.m olan torpaq sahəsinə münasibətdə etibarsız hesab edilsin. Həmin müqavilə əsasında xavabdeh1 MMx-nin adına xx.xx.2012-xi il tarixdə ********** saylı reyestr nömrəsi ilə Azərbayxan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Hüquqların Dövlət Qeydiyyatı haqqında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestrində aparılmış qeydiyyat qismən, yəni xavabdeh1 MMx-nin mülkiyyətində olan ümumi sahəsi 6.638,8 kv.m olan torpaq sahəsinə münasibətdə ləğv edilsin. Hazırki qətnamə qanuni qüvvəyə mindikdən sonra ünvan 1 “x” ünvanda yerləşən tikinti altında 1.496,71 kv.m, qrunt 5.141,6 kv.m, ümumi sahəsi 6.638,8 kv.m olan torpaq sahəsi üzərində İddiaçı və 33.961,2 kv.m torpaq sahəsi üzərində xavabdeh1 MMx-nin müvafiq hüquqlarının Azərbayxan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti tərəfindən qeydə alınması üçün əsas hesab edilsin. Qətnamədən, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən etibarən, 2 ay müddətində, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsilə Azərbayxan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına kassasiya şikayəti verilə bilər.