Şirvan Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(106)-563/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şirvan şəhəri İş № 2(106)-563/2023 12.04.2023 ŞİRVAN APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası hakimlər – Mayılov Samir İlham oğlu (sədrlik edən, məruzəçi), Əsədov İlham Qoşunəli oğlu və Heydərov Tofiq Xudayar oğlundan ibarət tərkibdə, Gülüşov İsmayıl Cəbrayıl oğlunun katibliyi ilə, İddiaçı LPO İddiaçı ASC-nin ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qarşı “kredit borcunun qaytarılması tələbinə dair” iddiası ilə bağlı mülki iş üzrə Füzuli Rayon Məhkəməsinin 2(064)-1684/2022 saylı, 17 oktyabr 2022-ci il tarixli qətnaməsindən iddiaçı LPO İddiaçı ASC-nin ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondu tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə məhkəmənin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə kollegiyası, MÜƏYYƏN ETDİ: LPO İddiaçı ASC-nin ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondu xx.xx.2022-ci il tarixində kiçik iddialara dair sadələşdirilmiş icraat qaydasında ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, kredit müqaviləsi üzrə 2106,67 manat əsas, 541,91 manat müqavilə müddəti üçün hesablanmış və tələb olunan faiz, 1074,21 manat cərimə və kredit müqaviləsi bitəndən sonra AR Konstitusiya Məhkəməsinin xx.xx.2014-cü il tarixli Plenum Qərarına əsasən hesablanmış 492,71 manat faiz borcu olmaqla, cəmi 4215,50 manat borcun və iş üzrə ödənilmiş 63 manat dövlət rüsumunun cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 tutularaq, ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-yə ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddiaçı tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış 923 nömrəli, 26 noyabr 2015-ci il tarixli kredit müqaviləsinə əsasən cavabdehə 18 ay müddətinə 3000 manat məbləğində kredit verilmişdir. Kredit müqaviləsinə əsasən, borcalan bu müqavilə üzrə kreditin qaytarılması və faizlərin ödənilməsi öhdəliklərini yerinə yetirmədikdə və kreditin bütün məbləğinin, kreditdən istifadəyə görə faizlərin və müqavilədə nəzərdə tutulmuş cərimələrin ödənilməsini tələb etməyə Bankın hüququ vardır. Cavabdeh1 kredit verilərkən Cavabdeh2 ilə Bank arasında 26 noyabr 2015-ci il tarixli zaminlik müqaviləsi bağlanmışdır. Bu müqaviləyə əsasən, zamin durmuş şəxs kredit borcunun vaxtında ödənilməsi üçün Bank qarşısında borcalanla birlikdə cavabdehlik daşıyır. Borcun ödənilməsi barədə cavabdehlərə şifahi müraciət olunmasına, habelə cavabdehlərə xx.xx.2022-ci il tarixli xəbərdarlıq məktubunun göndərilməsinə baxmayaraq, cavabdehlər borcun ödənilməsi üçün heç bir tədbir görməmişlər. Bank tərəflər arasında bağlanmış müqavilənin şərtlərinə əsasən üzərinə düşən öhdəlikləri tam yerinə yetirsə də, cavabdehlər həmin müqavilə üzrə üzərlərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirməmişlər. Cavabdeh1 xx.xx.2022-ci il tarixə kredit üzrə cəmi borcu 4215,50 manat təşkil edir. Bundan 2106,67 manat əsas, 541,91 manat müqavilə müddəti üçün hesablanmış və tələb olunan faiz, 1074,21 manat cərimə və kredit müqaviləsi bitəndən sonra AR Konstitusiya Məhkəməsinin xx.xx.2014-cü il tarixli Plenum Qərarına əsasən hesablanmış 492,71 manat faiz borcu təşkil edir. Cavabdeh1 tərəfindən etiraz ərizəsi verilmiş, ərizədə mülki işə iddia icraatı qaydasında baxılması xahiş edilmişdir. Füzuli Rayon Məhkəməsinin 08 sentyabr 2022-ci il tarixli, 2(064)-1684/2022 saylı qərardadı ilə mülki işə iddia icraatı qaydasında baxılması qərara alınmışdır. Cavabdeh1 ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, iddia müddəti tətbiq edilməklə, iddia tələbinin rədd edilməsini xahiş etmişdir. Füzuli Rayon Məhkəməsinin 17 oktyabr 2022-ci il tarixli, 2(064)-1684/2022 saylı qətnaməsi ilə (sədrlik edən hakim Yaşar Həşimov) iddia rədd edilmişdir. Qətnamədən narazı qalan iddiaçı apellyasiya şikayəti vermiş, apellyasiya şikayətində Füzuli Rayon Məhkəməsinin 17 oktyabr 2022-ci il tarixli, 2(064)-1684/2022 saylı qətnaməsinin ləğv edilməsini və iddianın təmin edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı apellyasiya şikayətini iddia ərizəsinin dəlilləri və onunla əsaslandırmışdır ki, Mülki Məcəllənin 375.2-ci maddəsinin tələbinə əsasən, məhkəmə tərəfindən iddia müddəti yalnız mübahisə tərəfinin məhkəmə qərarı çıxarılanadək verdiyi ərizə əsasında tətbiq edilir. Cavabdehə qarşı ilk dəfə xx.xx.2018-ci il tarixində iddia ərizəsi ilə Füzuli Rayon Məhkəməsinə müraciət edilmiş, lakin məhkəmə tərəfindən işlə bağlı iddiaçıya rəsmi və ya şifahi olaraq heç bir məlumat verilməmiş, bu səbəbdən də nə məhkəmə bildirişləri, nə də işin sonrakı gedişatı barəsində məlumat ala bilməmişlər. İddiaçı tərəfindən məhkəməyə ünvanlanan müraciətlərdən və işin nəticəsi ilə bağlı yekun məlumat verilməsinə dair xx.xx.2021-ci il tarixli sorğudan sonra iddiaçıya xx.xx.2018-ci il tarixli qərardad təqdim edilmişdir. Qərardadla iddia ərizəsinin qəbul edilməsindən imtina edilməsi və sənədlərin geri qaytarıldığı qeyd edilsə də, qeyd edilən mülki işlə bağlı heç bir sənəd rəsmi olaraq iddiaçıya təhvil verilməmişdir. Bu səbəbdən iddiaçı tərəfindən yenidən xx.xx.2021-ci il tarixində sorğu ilə müraciət edilmiş və sənədlərin əsllərinin geri qaytarılması xahiş edilmişdir. Yalnız bundan sonra məhkəməyə iddia ərizəsi ilə yenidən müraciət edilmişdir. Göründüyü kimi, iddiaçı tərəfindən bütün zəruri hərəkətlər aparılmış, lakin məhkəmə tərəfindən bu hal yalnız cavabdehin mülahizəsinə əsaslanmaqla nəzərə alınmamışdır. Məhkəmə qəbul etdiyi qətnamə ilə iddiaçının hüquqlarını kobud şəkildə pozmuşdur. İkinci növbədə, məlumdur ki, vaxtaşırı icra edilməli öhdəliklərdən irəli gələn tələblər üzrə iddia müddəti 3 ildir. Lakin hazırkı iş üzrə tərəflər öz aralarında iddia müddətinin hesablanma qaydasını müəyyən etmiş və onun öhdəliklərin tam həcmdə yerinə yetirilməsinə qədər qüvvədə olmasına dair iradələrini müqavilədə əks etdirmişlər. Müqavilədə qeyd olunmuş 18 aylıq müddət müqavilənin qüvvədə olma müddəti deyil, borcun hissə-hissə qaytarılmasını müəyyən edən şərtdir. Bundan başqa, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi ilə sözügedən pul məbləğinin cavabdehdə qalması iddiaçının həmin pul məbləği üzərində mülkiyyət hüququnu məhdudlaşdırmaqla yanaşı, cavabdehin əsassız varlanmasına rəvac verir. Göründüyü kimi, hələ də borclu tərəfindən kredit öhdəliklərinin tam yerinə yetirilməsi təmin edilməmişdir. Lakin məhkəmə bu halları araşdırmadan əsassız qətnamə qəbul etmişdir. Məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barəsində qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada məlumatlandırılmalarına baxmayaraq, tərəflər məhkəmə iclasına gəlməmiş, nümayəndə ilə təmsil olunmamışlar. İddiaçı məhkəməyə ərizə ilə müraciət edərək, işə onların iştirakı olmadan baxılmasını və apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə kollegiyası işə tərəflərin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Azərbaycan Respublikası MPM-in 372.1-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. MPM-in 372.6-cı maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. MPM-in 372.7-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Hazırkı iş üzrə iddiaçı apellyasiya şikayətində birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən qəbul edilmiş qətnamədən narazı qaldığını bildirərək qətnamənin ləğv edilməsini və iddia tələbinin təmin edilməsini xahiş etməklə, qətnaməni tam mübahisələndirmişdir. Odur ki, məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin tam yoxlanılmasını və hüquqi qiymət verilməsini düzgün hesab edir. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərini iş materialları ilə əlaqəli şəkildə araşdıraraq hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Belə ki, işdəki İddiaçı ASC-nin Füzuli filialı ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış 923 nömrəli, 26 noyabr 2015-ci il tarixli kredit müqaviləsinin surətindən görünür ki, Bank Cavabdeh1 mal-qara almaq məqsədilə 26 may 2017-ci il tarixədək 18 ay müddətinə 3000 manat məbləğində kredit ayırmış, Cavabdeh1 isə alınmış ssudanı, ona hesablanmış faizləri və xidmət haqqını hər ayın 26-sı xx.xx.2017-ci il tarixədək tam ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Göründüyü kimi, kredit müqaviləsində bütün öhdəliklər üzrə icra müddətinin 26 may 2017-ci il tarixində bitməsi razılaşdırılmışdır. İşdəki İddiaçı ASC-nin Füzuli filialı ilə Cavabdeh2 arasında bağlanmış 26 noyabr 2015-ci il tarixli zaminlik müqaviləsinin surətindən görünür ki, bu müqavilənin məzmununu zamin Cavabdeh2 Bank qarşısında borclunun 923 nömrəli, 26 noyabr 2015-ci il tarixli kredit müqaviləsinə əsasən öhdəliklərin yerinə yetirilməsinə görə daşıdığı məsuliyyət təşkil edir. İş materiallarının 13-cü vərəqindəki Cavabdeh1 məxsus hesabdan çıxarışdan görünür ki, kredit müqaviləsi üzrə sonuncu ödəniş xx.xx.2016-cı il tarixində edilmişdir. İşdə surəti olan Azərbaycan Respublikası 1 saylı Bakı İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin 22 iyul 2016-cı il tarixli, 2-1(81)-3619/2016 saylı qərarından görünür ki, həmin qərarla İddiaçı ASC məcburi ləğv edilmiş, Əmanətlərin Sığortalanması Fondu xx.xx.2016-cı il tarixindən etibarən İddiaçı ASC-nin ləğvedicisi təyin edilmişdir. İşdəki xx.xx.2022-ci il tarixində icra edilmiş ********* nömrəli mədaxil qəbzindən görünür ki, hazırkı iş üzrə iddia ərizəsinin verilməsinə görə iddiaçı tərəfindən 63 manat dövlət rüsumu ödənilmişdir. MPM-in 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. MPM-in 77.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. MPM-in 88-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. MPM-in 217.4-cü maddəsinə əsasən, məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Birinci instansiya məhkəməsi iddia ərizəsinin iddia müddətinin ötürülməsi ilə verilməsi və iddia müddətinin tətbiqi barədə Cavabdeh1 tərəfindən ərizə verilməsi səbəbi ilə iddianı rədd etmişdir. İddiaçı da apellyasiya şikayətində iddia müddətinin ötürülmədiyini bildirmiş, bunu bir sıra dəlillərlə əsaslandırmağa çalışmışdır. İddia müddətinin ötürülüb-ötürülməməsi ilə bağlı məhkəmə kollegiyası aşağıdakıları qeyd etməyi zəruri sayır: Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu bir çox qərarlarında iddia müddəti institutunun məqsədinə və əhəmiyyətinə toxunaraq qeyd etmişdir ki, mülki işin qanuna uyğun həlli baxımından qanunvericiliyin iddia müddətlərinə dair müddəalarının düzgün tətbiqi mühüm əhəmiyyətə malikdir (H.Həşimov və qeyrilərinin şikayəti üzrə 30 iyun 2005-ci il, R.Salamovun şikayəti üzrə 30 oktyabr 2007-ci il, X.Xəlilovun şikayəti üzrə 16 yanvar 2009cu il tarixli və s. Qərarlar). Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 372.2-ci maddəsinə əsasən, hüququ pozulmuş şəxsin iddiası ilə hüququn müdafiəsi üçün müddət iddia müddəti sayılır. Mülki Məcəllənin 373.2-ci maddəsinə əsasən, müqavilə tələbləri üzrə iddia müddəti 3 ildir. Mülki Məcəllənin 375.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə tərəfindən iddia müddəti yalnız mübahisə tərəfinin məhkəmə qərarı çıxarılanadək verdiyi ərizə əsasında tətbiq edilir. Mübahisə tərəfinin tətbiq edilməsi barədə ərizə verdiyi iddia müddətinin keçməsi məhkəmənin iddiadan imtina barəsində qərar çıxarması üçün əsasdır. “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 373.2 və 384.0.4-cü maddələrinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 3 iyun 2013-cü il tarixli Qərarında qeyd edilir ki, MM-in 373.2 və 377.2-ci maddələrinin mənasına görə kredit müqaviləsində başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, iddia müddətinin axımı bu müqavilədə müəyyənləşdirilmiş bütün öhdəliklər üzrə icra müddəti bitdikdə başlanır. Məhkəmə kollegiyası bildirir ki, 923 nömrəli, 26 noyabr 2015-ci il tarixli kredit müqaviləsi üzrə iddia müddətinin axımı bütün öhdəliklər üzrə icra müddətinin bitdiyi 26 may 2017-ci ildən etibarən başlamışdır. Kredit müqaviləsi üzrə sonuncu ödəniş isə 16 may 2016-cı il tarixində edildiyindən iddia müddətinin axımı kəsilməmişdir. Həmin kredit müqaviləsi üzrə iddia müddətinin axımı 26 may 2020-ci il tarixində başa çatmışdır. Hazırkı iş üzrə iddia ərizəsindən və ona əlavə edilmiş sənədlərdən isə göründüyü kimi, iddiaçı iddia ərizəsini 20 avqust 2022-ci il tarixində poçt orqanına təhvil vermiş, iddia ərizəsi 23 avqust 2022-ci il tarixində Füzuli Rayon Məhkəməsinə daxil olmuşdur. Bununla da, iddiaçı tərəfindən iddia ərizəsi iddia müddəti ötürülməklə verilmişdir. İddiaçı apellyasiya şikayətində 923 nömrəli, 26 noyabr 2015-ci il tarixli kredit müqaviləsi üzrə Cavabdeh1 qarşı ilk dəfə xx.xx.2018-ci il tarixində iddia ərizəsi ilə Füzuli Rayon Məhkəməsinə müraciət edildiyini və məhkəmənin xx.xx.2018-ci il tarixli qərardadı ilə iddia ərizəsinin qəbul edilməsindən imtina edildiyini bildirsə də, həmin halları təsdiq edən hər hansı mötəbər sübut təqdim etməmişdir. Eləcə də, həmin iş üzrə sonrakı hərəkətlər barədə məlumat verilməsi ilə bağlı iddia ərizəsinin verilməsindən təxminən 3 il sonra iddiaçı məhkəməyə sorğu verdiyini qeyd etmişdir. “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 373.2 və 384.0.4-cü maddələrinin şərh edilməsinə dair” 3 iyun 2013-cü il tarixli Qərarında Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumu iddia müddətini belə izah etmişdir ki, iddia müddəti institutu mülki dövriyyənin, hüquq münasibətlərinin müəyyənliyini və sabitliyini yaratmaq, onların iştirakçılarını intizamlandırmaq, hüquq münasibətlərinin subyektlərinin hüquq və qanuni maraqlarının müddət baxımından vaxtında müdafiəsini və bərpasını təmin etmək məqsədi daşıyır. Belə ki, pozulmuş hüquqların məcburi müdafiəsi üçün ağlabatan müddət məhdudiyyətlərinin olmaması işin baxılması üçün əhəmiyyət kəsb edən sübutların toplanmasının və saxlanmasının lazım olduğunu nəzərə almayan cavabdehlərin və üçüncü şəxslərin qanunla qorunan hüquq və maraqlarının pozulmasına gətirib çıxarardı. Mübahisə tərəfinin ərizəsi əsasında məhkəmə tərəfindən iddia müddətinin tətbiqi mülki mübahisə tərəflərini əsaslandırılmamış çəkişmələrdən qoruyur və eyni zamanda, onları öz hüquqlarını vaxtında həyata keçirmələrinə və müdafiəsinə məcbur edir. Məhkəmə kollegiyası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 3 iyun 2013-cü il tarixli Qərarında formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə uyğun olaraq bildirir ki, iddia müddəti institutu mülki dövriyyənin, hüquq münasibətlərinin müəyyənliyini və sabitliyini yaratmaq, onların iştirakçılarını intizamlandırmaq, hüquq münasibətlərinin subyektlərinin hüquq və qanuni maraqlarının müddət baxımından vaxtında müdafiəsini və bərpasını təmin etmək məqsədi daşıyır. Bu baxımdan iddiaçının apellyasiya şikayətində sadaladığı hallar iddia müddətinin ötürülməmiş hesab edilməsi üçün əsas kimi çıxış edə bilməz. Belə ki, hüquq münasibətlərinin iştirakçısı olan Bankın və təyin edilmiş ləğvedicinin intizamsızlığı digər şəxslərin hüquqlarının pozulmasına gətirib çıxara bilməz. Bu səbəbdən, məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin qeyd edilən dəlilini əsaslı hesab etmir. Həmçinin, o da qeyd olunmalıdır ki, apellyasiya şikayətində iddiaçı tərəfindən məhkəməyə sonuncu sorğunun xx.xx.2021-ci il tarixində verildiyi bildirilsə də, hazırkı iş üzrə iddia ərizəsi bundan təxminən 10 ay sonra verilmişdir. Bu hal da iddiaçı tərəfindən iddia müddətinə münasibətdə intizamsızlığa yol verildiyini göstərir. Məhkəmə kollegiyası iddiaçı tərəfindən 923 nömrəli, 26 noyabr 2015-ci il tarixli kredit müqaviləsi üzrə Cavabdeh1 qarşı ilk dəfə xx.xx.2018-ci il tarixində iddia ərizəsi ilə Füzuli Rayon Məhkəməsinə müraciət edilməsi və məhkəmənin xx.xx.2018-ci il tarixli qərardadı ilə iddia ərizəsinin qəbul edilməsindən imtina edilməsi barədə hər hansı sübutun təqdim edilməməsi ilə yanaşı, onu da bildirməyi zəruri sayır ki, iddiaçı tərəfindən qeyd edilən tarixdə hər hansı bir hərəkətin edilməsi ilə iddia müddətinin axımı kəsilmiş olsaydı belə, yenə də hazırda iddia müddəti ötürülmüş olacaqdı. Belə ki, Mülki Məcəllənin 380.1-ci maddəsinə əsasən, müəyyənləşdirilmiş qaydada iddia irəli sürüldükdə, habelə borclu şəxs borcu etiraf etməsini göstərən hərəkətlər etdikdə iddia müddətinin axımı kəsilir. Mülki Məcəllənin 380.2-ci maddəsinə əsasən, fasilədən sonra iddia müddəti yenidən başlanır. Bundan başqa, iddiaçı apellyasiya şikayətində qeyd etmişdir ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi ilə kredit üzrə ödənilməli olan pul məbləğinin cavabdehdə qalması iddiaçının həmin pul məbləği üzərində mülkiyyət hüququnu məhdudlaşdırmaqla yanaşı, cavabdehin əsassız varlanmasına rəvac verir. Bununla bağlı, məhkəmə kollegiyası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 3 iyun 2013-cü il tarixli Qərarına uyğun olaraq bildirir ki, iddia müddəti institutu mülki mübahisə tərəflərini öz hüquqlarını vaxtında həyata keçirmələrinə məcbur edən institut olduğundan, iddia müddətinin tətbiq edilməsi iddiaçının cavabdehin ona ödənilməmiş qaldığını iddia etdiyi kredit borcu üzərində mülkiyyət hüququnun pozulması kimi qiymətləndirilə bilməz. B.Mürsəlovun şikayəti üzrə qəbul edilmiş Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 12 mart 2020-ci il tarixli Qərarında da qeyd edilmişdir ki, iddia müddətinin keçməsi tələb hüququnun özünün deyil, bu hüququn səlahiyyətli orqan vasitəsi ilə məcburi qaydada həyata keçirilməsi imkanının xitamına səbəb olur. Bundan başqa, “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 375.2-ci və “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 48.1.2-ci maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair” 11 fevral 2022-ci il tarixli Qərarında Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu qeyd etmişdir ki, iddia müddəti institutu tələb haqlarına şamil olunmaqla mülki münasibət iştirakçılarına pozulmuş hüquqlarının məhkəmə vasitəsi ilə müdafiəsi (borclunun öhdəliyini icra etməyə məcbur edilməsi) imkanının müəyyən müddətlə (zaman kəsiyi) məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Vurğulanmalıdır ki, iddia müddəti öhdəliyin aradan qalxması üçün hüquqi əsas deyildir, iddia müddətinin keçməsi öz-özlüyündə kreditorun tələb hüququnu aradan qaldırmır. Məhkəmə kollegiyası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun qeyd edilən hüquqi yanaşmalarına uyğun olaraq iddiaçının apellyasiya şikayətinin qeyd edilən dəlilini əsaslı saymır və bildirir ki, məhkəmə tərəfindən iddia müddətinin tətbiq edilərək iddianın rədd edilməsi nəticəsində iddiaçının tələb hüququ aradan qalxmamış, sadəcə bu hüququn məhkəmə vasitəsilə müdafiəsi imkanı itirilmişdir. İddiaçı apellyasiya şikayətində onu da bildirmişdir ki, hazırkı iş üzrə tərəflər öz aralarında iddia müddətinin hesablanma qaydasını müəyyən etmiş və onun öhdəliklərin tam həcmdə yerinə yetirilməsinə qədər qüvvədə olmasına dair iradələrini müqavilədə əks etdirmişlər. Belə ki, kredit müqaviləsinin 4-cü maddəsinə əsasən, müqavilə imzalandığı andan qüvvəyə minir və borcalan tərəfindən kreditin, kreditdən istifadəyə görə hesablanmış faizlərin ödənildiyi, həmçinin Bank qarşısında müqavilədə nəzərdə tutulan bütün öhdəliklərin yerinə yetirilməsi tarixinədək qüvvədə olur. Lakin Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun yuxarıda adı çəkilən 3 iyun 2013-cü il tarixli Qərarında qeyd edilmişdir ki, iddia müddətləri ilə bağlı müddəaların təhlili müqavilənin qüvvədə olması faktının öz-özlüyündə kreditora borclu tərəfindən öhdəliyin məcburi qaydada icra edilməsini tələb etmək hüququ vermədiyini göstərir. Kredit müqaviləsində başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, iddia müddətinin axımı bu müqavilədə müəyyənləşdirilmiş bütün öhdəliklər üzrə icra müddəti bitdikdə başlanır. Hazırkı iş üzrə kredit müqaviləsində bütün öhdəliklər üzrə icra müddətinin 26 may 2017-ci il tarixində bitdiyi göstərilmişdir. Bu səbəbdən də İddiaçı ASC-nin Füzuli filialı ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış 923 nömrəli, 26 noyabr 2015-ci il tarixli kredit müqaviləsi üzrə iddia müddətinin axımı həmin - 26 may 2017-ci il tarixindən başlamaqla, 26 may 2020-ci ilədək davam etmişdir. Məhkəmə kollegiyası qeyd edilən hüquq normalarının və Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun hüquqi yanaşmalarının müqayisəli təhlilini işin faktiki halları üzrə tətbiq edərək qeyd edir ki, iddiaçı tərəfindən iddia ərizəsinin iddia müddəti ötürülməklə verilməsi faktı təsdiq olunduğundan birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən iddia ərizəsi rədd edilməklə maddi hüquq normaları düzgün tətbiq və təfsir edilmiş və iş üzrə düzgün nəticəyə gəlinmişdir. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri isə formal mülahizələrdən ibarət olduğundan birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğvi və ya dəyişdirilməsi üçün əsas ola bilməz. Odur ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, Füzuli Rayon Məhkəməsinin 17 oktyabr 2022-ci il tarixli, 2(064)-1684/2022 saylı qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Mülki Prosessual Məcəllənin 384.0.1-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişmədən, apellyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər. Mülki Prosessual Məcəllənin 385.2-ci maddəsinə əsasən, birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz. Mülki Prosessual Məcəllənin 402.1-ci maddəsinə əsasən, mülki işlər üzrə qəbul edilmiş qətnamənin mübahisələndirilən hissəsində iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə isə müvafiq olaraq on min manatdan az olan əmlak xarakterli iddialar üzrə qətnamələr istisna olmaqla, apellyasiya məhkəmələrinin mülki və kommersiya kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki və kommersiya kollegiyalarının qətnamələrindən kassasiya şikayəti verilə bilər. Hazırkı iş üzrə qəbul edilmiş qətnamənin mübahisələndirilən hissəsində iddianın qiyməti beş min manatdan az olduğuna görə qətnamədən kassasiya şikayəti verilə bilməz. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 382, 384.0.1, 385.2, 392, 393 və 402.1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası QƏT ETDİ: İddiaçı LPO İddiaçı ASC-nin ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondu tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Füzuli Rayon Məhkəməsinin 17 oktyabr 2022-ci il tarixli, 2(064)-1684/2022 saylı qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlansın. Qətnamədən kassasiya şikayəti verilə bilməz. Sədrlik edən Samir Mayılov Hakimlər İlham Əsədov Tofiq Heydərov