Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(107)-1116/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № 2(107)-1116/2020 11.06.2020 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Əsədli Mahir Abdulla oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Məcidov Ələddin Tofiq oğlu və Mahmudov Ayaz Akif oğlundan ibarət tərkibdə, X1 oğlunun katibliyi, İddiaçı nümayəndəsi Kərimov Möhtəsib Cümşüd oğlunun iştirakı ilə, Zərdab Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2019-cu il tаrixli, 2(035)-670/2019saylı qətnaməsindən iş üzrə Cavabdeh tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətinə Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq məhkəmə kollegiyası müəyyən etdi: İddiaçı Cavabdeh qarşı iddia ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək dəymiş maddi ziyana görə cavabdehdən 2250 manat pulun və dövlət rusumunun alınıb ona verilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Zərdab Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2019-cu il tаrixli, 2(035)-670/2019saylı qətnaməsi ilə iddiа qismən təmin edilmiş, Cavabdeh maddi ziyana görə 1840 manat, dövlət rüsumuna görə 30 manat, cəmi 1870 manat məbləğində pulun tutularaq İddiaçı verilməsi və iddianın qalan hissədə rədd edilməsi qət edilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin həmin qətnaməsindən iş üzrə Cavabdeh tərəfindən apelyasiya şikayəti verilmişdir. Apelyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, həmin qətnamə maddi və prosessual hüquq normaların tələbləri pozulmaqla çıxarıldığından, qeyri-qanuni, qərəzli və əsassız olduğundan tamamilə ləğv edilməlidir. Belə ki, iddiaçı malları avtomobillərin hərəkət hissəsi ilə aparmasa bu yolnəqliyyat hadisəsi də baş verməzdi. Bundan əlavə iddiaçı özü də etiraf etmişdir ki, aralarındakı ilkin razılaşmaya görə dəymiş ziyana görə 700 manat pulu ona ödəyəcəyinə söz vermiş və iddiaçı da razılaşmamışdır. Həmin razılaşmaya əməl etmək üçün o bütün sığorta sənədlərini hazırlamış və Azərbaycan Respublikası Dövlət Sığorta Kommersiya Şirkətinə təqdim etmidir. Bütün bunlardan sonra iddiaçıya yalnız gedib ödəniləcək sığorta məbləğini Sığorta Şirkətindən götürmək qalırdı. Təəssüf ki, iddiaçı özünün xəstə olduğunu və pulu götürmək üçün getməyəcəyini bildirmişdir. Oğluna etibarnamə verməsi və bunun üçün lazım olan bütün prosedurları, o cümlədən notariusun evdə xidmətini təşkil etməyi belə öz üzərinə götürməyinə baxmayaraq iddiaçı bununla da razılaşmamışdır. Bundan başqa məhkəmə onun avtomobilinin icbari sığortasını həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Dövlət Sığorta Kommersiya Şirkətini işə tərəf kimi cəlb etməli və dəymiş ziyanın ödənilməsini Şirkətin üzərinə vəzifə olaraq qoymalıydı. Odur ki, qeyd olunanlar nəzərə alınaraq Zərdab Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2019-cu il tаrixli, 2(035)-670/2019saylı qətnaməsinin ləğv olunması barədə yeni qətnamə qəbul edilməlidir. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən İddiaçı nümayəndəsi Kərimov Möhtəsib Cümşüd oğlu izahatında apelyasiya şikayətinin təmin edilməməsini xahiş etmişdir. Cavabdeh məhkəmə kollegiyasına teleqram ünvanlayaraq məhkəmə iclasının başqa bir vaxta təxirə salınmasını xahiş etmişdir. Lakin cavabdeh məhkəmə iclasının hansı səbəbdən təxirə salınmalı olduğunu əsaslandırmamışdır. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə əsasən işə onun iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə kollegiyası iş materiallarını araşdırıb, işdə olan sübutları tədqiq edərək hesab edir ki, apelyasiya şikayəti təmin edilməməli, iş üzrə Zərdab Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2019-cu il tаrixli, 2(035)-670/2019saylı qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsində göstərilir ki, apelyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 372.6-cı maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apelyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. Həmin Məcəllənin 372.7-ci maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin bu iş üzrə gəldiyi nəticə işin həqiqi hallarına uyğun olmaqla, mübahisənin maddi və prosessual hüquqi əsasları düzgün müəyyən edilmiş, məhkəmə müəyyən edilmiş faktlardan tərəflərin qarşılıqlı münasibətləri üzrə düzgün nəticəyə gəlmiş və tətbiq edilməli qanunu düzgün tədbiq etmişdir. Məhkəmə kollegiyasının iclasında müəyyən olunmuşdur ki, Cavabdeh xx.xx.2018-ci il tarixdə saat 17-30 radələrində etibarnamə əsasında idarə etdiyi Mersedes Benz markalı 90- FE-692 dövlət qeydyyat nişanlı avtomaşınla Zərdab-Mollakənd yolunun Şəhftəhal kəndi ərazisindən keçən hissəsində Zərdab rayonu istiqamətdə saatda 70-80 km/surətlə hərəkətdə olarkən İddiaçı məxsus inəklərdən birini vuraraq öldürmüşdür. Lakin, Cavabdeh əməlində cinayət tərkibi olmadığından material üzrə cinayət işinin başlanması rədd edilmiş və onun barəsində Azərbaycan Respublikasının İXM-nin 327.1-ci maddəsi ilə inzibati tədbir görülməsi üçün qərarın surətinin Zərdab RPŞ-nin DYPBnə göndərilməsi qərara alınmışdır. Həmçinin müəyyən olunmuşdur ki, hadisə nəticəsində ölən inək 5 yaşarda olmaqla, diri çəkisi təxminən 400 kq olmuş, hadisədən dərhal sonra inəyin başı kəsilmiş və əti 160 manata cavabdehin tanışları olan Ağcabədi rayon sakinlərinə (həmin şəxsləri cavabdeh özü dəvət etmişdir) satılmışdır. Аzərbаycаn Respublikаsı Kоnstitusiyаsının 13 və 29-cu mаddələrinə əsаsən Аzərbаycаn Respublikаsındа Mülkiyyət tоxunulmаzdır və dövlət tərəfindən müdаfiə оlunur. Mülkiyyət hüquququ, о cümlədən xüsusi mülkiyyət hüququ qаnunlа qоrunur. Hər kəsin mülkiyyətində dаşınаr və dаşınmаz əmlаk оlа bilər. Mülkiyyət hüququ mülkiyyətçilərin təkbаşınа və yа bаşqаlаrı ilə birlikdə əmlаkа sаhib оlmаq, əmlаkdаn istifаdə etmək və оnun bаrəsində sərəncаm vermək hüquqlаrındаn ibаrətdir. Аzərbаycаn Respublikаsı Mülki Məcəlləsinin 152.1-152.4, 157.2 və 157.4-cü mаddələrinə əsаsən mülkiyyət hüququ – subyektin оnа mənsub əmlаkа (əşyаyа) öz istədiyi kimi sаhib оlmаq, оndаn istifаdə etmək və оnа dаir sərəncаm vermək üzrə dövlət tərəfindən tаnınаn və qоrunаn hüququdur. Sаhiblik hüququ - əmlаkа (əşyаyа) fаktik sаhibliyin həyаtа keçirməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkаnıdır. İstifаdə hüququ - əmlаkdаn (əşyаyаdаn) оnun fаydаlı təbii xаssələrini hаsil etməyin, hаbelə оndаn fаydа götürməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkаnıdır. İstifаdədən fаydа, gəlir, аrtım, bəhər törəmə şəklində və bаşqа fоrmаlаrdа оlа bilər. Sərəncаm hüququ - əmlаkın (əşyаnın) hüquqi müqəddаrаtını təyin etməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkаnıdır. Mülkiyyətçi özgəsinin qаnunsuz sаhibliyindən öz əmlаkını geri tələb edə bilər. Əgər mülkiyyətə qəsd və yа bаşqа mаneələr əşyаnı götürmədən və yа оndаn məhrum etmədən törədilirsə, mülkiyyətçi qəsd edəndən bu hərəkətlərə sоn qоymаğı tələb edə bilər. Bu cür hərəkətlər dаvаm etdirildikdə mülkiyyətçi həmin hərəkətlərə sоn qоyulmаsını məhkəmə vаsitəsi ilə tələb edə bilər. Həmin Məcəllənin 1096.1 və 1096.2-ci mаddələrinə əsаsən mülki hüquq pоzuntusu (delikt) hüquqlа və yа qаnunlа müdаfiə edilən bаşqа şəxsə (zərərçəkmişə) birbаşа ziyаn və yа zərər vurulmаsınа gətirib çıxаrаn təqsirli, hüquqа zidd (mülki qаnunvericiliyin nоrmаlаrını pоzаn) əməldir (hərəkət və yа hərəkətsizlikdir). Delikt törətmiş şəxs mülki hüquq məsuliyyəti dаşıyır. Həmin Məcəllənin 1097.1-ci mаddəsinə görə mülki hüquq pоzuntusu (delikt) nəticəsində fiziki şəxsin şəxsiyyətinə və yа əmlаkınа vurulmuş zərərin, hаbelə hüquqi şəxsin əmlаkınа və işgüzаr nüfuzunа vurulmuş zərərin əvəzi zərər vurаn tərəfindən tаm həcmdə ödənilməlidir. Qаnunlа zərərin əvəzini ödəmək vəzifəsi zərəri vurmаyаn şəxsin öhdəsinə qоyulа bilər. Azərbаycаn Respublikаsı Mülki Məcəlləsinin 21-ci mаddəsində zərərin ödənilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Maddənin məzmununa görə, hüququ pozulmuş şəxs pozulmuş hüququnun bərpası üçün çəkdiyi xərcləri, əmlakından məhrum olması ilə əlaqədar və ya hüququ pozulmasaydı, əmlakı zədələnməsəydi, onun adi mülki dövrüyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlərin əvəzini tələb edə bilər. Zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüqüqu bərpа etmək üçün çəkdiyi və yа çəkməli olduğu xərclər, əmlаkındаn məhrum olmаsı və yа əmlаkının zədələnməsi (reаl zərər), hаbelə hüququ pozulmаsаydı, həmin şəxsin аdi mülki dövriyyə şərаitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fаydа) bаşа düşülür. «Azərbаycаn Respublikаsı Mülki Məcəlləsinin 21 və 23-cü mаddələrinin şərh edilməsinə dаir» Azərbаycаn Respublikаsı Konstitusiyа Məhkəməsinin 31 mаy 2002-ci il tаrixli qərаrının nəticəvi hissəsinin 1-ci bəndində göstərilir ki, Azərbаycаn Respublikаsı Mülki Məcəlləsinin 21-ci mаddəsinin müddəаlаrı yаlnız reаl zərərin, hаbelə əldən çıxmış fаydаnın ödənilməsini nəzərdə tutur. Beləliklə məhkəmə kollegiyası belə nəticəyə gəlir ki, iddianı qismən təmin etməklə birinci instansiya məhkəməsi düzgün hüquqi nəticəyə gəlmişdir. Azərbaycan Respublikası MPM-in 14.2-ci maddəsinə görə, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə görə, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” 2005-ci il 24 noyabr tarixli, 04 nömrəli qərarının 17-ci bəndində göstərilir ki, kassasiya və apelyasiya instansiya məhkəmələri aşağı instansiya məhkəmələrinin qətnamələrindən şikayətlərə baxdıqda qəbul etdikləri aktlarda verilən şikayətlərin dəlillərinə müfəssəl hüquqi qiymət verməlidirlər. Məhkəmə kollegiyası apelyasiya şikayətinə münasibətdə iş üzrə cavabdeh tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətinin qətnamənin ləğv edilməsi ilə bağlı dəlilləri ilə razılaşmır. Belə ki, apelyator həmin yol nəqliyyat hadisəsinin iddiaçının təqsiri üzündən baş verdiyini bildirsə də, həmin yol nəqlyyat hadisəsi ilə bağlı cavabdeh təqsirli bilinmiş və onun barəsində Azərbaycan Respublikasının İXM-nin 327.1-ci maddəsi ilə inzibati tədbir görülməsi üçün qərarın surətinin Zərdab RPŞ-nin DYPB-nə göndərilməsi qərara alınmışdır. Bundan əlavə cavabdeh iddiaçıya dəymiş ziyanın müqavilində 700 manat məbləğində pul ödəməli olduğunu bununla bağlı razılığa gəldiklərini bildirsə də, məhkəmə kollegiyası apelyatorun diqqətinə çatdırır ki, həmin razılaşmanın iddiaçı tərəfindən pozulduğunu sübuta yetirməmişdir. Həmçinin müəyyən olunmuşdur ki, xx.xx.2018-ci il tarixdə diri çəkisi 400 kq olan 5 yaşar inəyin mal bazarında parakəndə satış qiyməti 2000 manat olduğundan hadisə nəticəsində iddiaçıya dəyən maddi zərərin məbləği 2000 manat təşkil etmişdir. Bundan əlavə cavabdeh məhkəmənin onun avtomobilinin icbari sığortasını həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Dövlət Sığorta Kommersiya Şirkətini işə tərəf kimi cəlb etməli və dəymiş ziyanın ödənilməsini Şirkətin üzərinə vəzifə olaraq qoymalı olduğunu bildirsə də, bunu əsaslandırmamışdır. Ona görə də apelyasiya şikayətinin dəlilləri iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv olunması üçün kifayətedici hesab edilə bilməz. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin apelyasiya instansiya məhkəməsinin səlahiyyətlərini müəyyən edən 384-cü maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişmədən, apelyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər; qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər və birinci instansiya məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və ya əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında yeni qətnamə qəbul edə bilər; qətnaməni dəyişdirə bilər; qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər, iş üzrə icraata xitam verə və yaxud ərizəni baxılmamış saxlaya bilər. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin bu iş üzrə gəldiyi nəticə işin həqiqi hallarına uyğun olmaqla, mübahisənin maddi və prosessual hüquqi əsasları düzgün müəyyən edilmiş, məhkəmə müəyyən edilmiş faktlardan tərəflərin qarşılıqlı münasibətləri üzrə düzgün nəticəyə gəlmiş və tətbiq edilməli qanunu düzgün tətbiq etmişdir. Ona görə də apelyasiya şikayəti təmin edilməməli, iş üzrə Zərdab Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2019-cu il tаrixli, 2(035)- 670/2019saylı qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Qeyd edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 384, 392, 393 və 402-403 və 404-1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası qət etdi: Cavabdeh tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayəti təmin edilməsin. Zərdab Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2019-cu il tаrixli, 2(035)-670/2019 saylı qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamədən, tərəflər, üçüncü şəxslər, xüsusi icraat işləri üzrə isə ərizəçi və maraqlı şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsı vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər. Qətnamədən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Sədrlik edən: Mahir Əsədli Hakimlər: Ələddin Məcidov Ayaz Mahmudov