Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(107)-614/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № 2(107)-614/2021 07.04.2021 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Məcidov Ələddin Tofiq oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Əsədli Mahir Abdulla oğlu və Mahmudov Ayaz Akif oğlundan ibarət tərkibdə, Əliyev Fərid Mehdi oğlunun katibliyi ilə, İddiaçı 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin cavabdeh Cavabdeh qarşı təbiətə dəymiş ziyanın ödənilməsi tələbinə dair mülki iş üzrə Zərdab Rayon Məhkəməsinin x xxxxxx 2020-ci il tarixli 2(035)-615/2020 nömrəli qətnaməsindən iddiaçı 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin rəisi X4 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, M Ü Ə Y Y Ə N E T D İ: Zərdab Rayon Məhkəməsinin x xxxxxx 2020-ci il tarixli 2(035)-615/2020 nömrəli qətnaməsi ilə (hakim Tahir Qubadov) iddiaçı 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin cаvаbdeh Cavabdeh qаrşı “təbiətə dəymiş ziyanın ödənilməsi tələbi” nə dаir iddiası təmin edilməmiş, iş üzrə ödənilməli olan dövlət rüsumu dövlət hesabına aid edilmişdir. İşin halları: İddiаçı 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin cаvаbdeh Cavabdeh qаrşı iddiа ərizəsi ilə məhkəməyə mürаciət edərək cavabdehdən təbiətə dəymiş ziyana görə 830 manat pulun tutularaq 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin hesabına ödənilməsi barədə qətnaməçıxarılmasını xahiş etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında iddiaçının nümayəndəsi X3 iddianı müdafiə edərək izahatında göstərmişdir ki, Cavabdeh xx.xx.2019-cu il tarixdə Zərdab rayonunun Sarıqaya kəndində ona verilmiş pay torpağında təbii olaraq bitmiş 3 ədəd diametri 3 sm, 4 sm və 7 sm olan tut və 38ədəd akasiya ağaclarını tingini qanunsuz kəsərək “Yaşıllıqların götürülməsi” Qaydasının təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarının tələblərini pozmaqla təbiətə maddi ziyan vurmuşdur. Faktla bağlı xx.xx.2019-cu il tarixli MN ******* nömrəli inzibati xətalar haqqında protokol tərtib olunmuş, həmin inzibati xəta haqqında protokola əsasən cavabdeh barəsində Azərbaycan RespublikasıİXM-nin 253.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xəta törətdiyinə görə inzibati tənbehin tətbiq edilməsi, yəni 2000 manat məbləğində inzibati cərimə edilməsi haqqında qərar çıxarılmışdır. Bundan başqa təbiətə dəymiş ziyan 830 manat məbləğində müəyyən edilmişdir. Dəymiş ziyanın könüllü şəkildə ödənilməsi cavabdehdən tələb olunsa da, cavabdeh dəymiş ziyanı ödəməkdən imtina etmişdir. Ona görə də iddiaçı hazırki iddia ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Məhkəmədən iddianın təmin edilməsini xahiş etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında Cavabdeh iddianı qəbul etməyərək izahatında göstərmişdir ki, Zərdab rayonunun Sarıqaya kəndində yaşayır. Zərdab rayon Aqrar İslahat Komissiyasının xx.xx.1998-ci il tarixli 13 saylı qərarı ilə kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalıüçün onun və digər ailəüzvlərinin mülkiyyətinə Zərdab rayonu Sarıqaya kəndi ərazisində 3.28 ha pay torpaq sahəsi verilmişdir. Həmin torpaq sahəsinəonun və digər ailə üzvlərinin mülkiyyət huququ dövlət qeydiyyatından keçirilməklə dövlət tərəfindən tanınmış və bu barədə onlara Torpağa Mülkiyyət hüququna dair JN-00xx xxx 90508028 olan Dövlət aktı verilmişdir. 22 ildir ki, həmin torpaq sahəsində gah yonca, gah da taxıl əkməklə ailəsini dolandırır. Əkdiyi əkinləri suvarmaqdan ötrü qonşunun pay torpağı iləöz pay torpağının arasından özünə aid hissədən öz qüvvə və vəsaiti hesabına su arxıçəkmişdir ki, əkdiyi əkinləri suvara bilsin. Su arxında vaxtaşırı təmizlik işləri aparılmazsa, əkdiyi əkini suvara və məhsul götürə bilməz. Ona görə də hamı kimi, o, da öz mülkiyyətində olan torpaq sahəsində öz hesabına çəkdiyi su arxınıvaxtaşırı olaraq yabanışəkildə bitən kol-kos və ağaclardan təmizləyir ki, torpaqdan təyinatıüzrə istifadə edə bilsin. Bunun üçün, o, kimdənsə icazə almağa məcbur deyil. Əks halda kənd təssərrüfatı məhsulları istesalıüçün mülkiyyətinə verilmişpay torpağınqdan necə səmərəli istifadə mümkün olar ki? Məhkəmənin diqqətinəçatdırır ki, təbiətən belədir ki, hər su suvarandan sonra əkin torpağında öz-özünə yüzlərləçəkil, akasiya, iydə və s ağaclar bitir. Əgər onlar təmizlənməsə, onda əkin yerləri hamısı meşəliyəçevirilər. Ona görə də yaz əkin-biçin işlərinə hazırlaşmaq məqsədi iləxx.xx.2019-cu il tarixdə Zərdab rayonunun Sarıqaya kəndindəözünə məxsus pay torpağında özünün çəkdiyi su arxını Ağacabədi rayonundan olan adını bilmədiyi bir nəfər traktorçuya qazdırmışdır. Traktorla su arxı qazılan vaxt arxın qırağında yabanışəkildə bitən kol-kos və ola bilsin bəzi ağaclar kəsilmişdir. İndi eşidir ki, sən demə hətta onu cərimə ediblər. Bu barədə onun heç bir məlumatı yoxdur. Nə Ekologiya İdarəsinin əməkdaşları, nə də ki, icra məmuru ona heçnə deməyib. Bir daha məhkəmənin diqqətinəçatdırır ki, sözügedən torpaq sahəsi təyinatına görə kənd təssərrüfatı məhsulları istehsalıüçün nəzərdə tutulmaqla onun və digər ailəüzvlərinin xüsusi mülkiyyətindədir və həmin torpaq sahəsindən təyinatıüzrə istifadə etmək isəonun vəzifəsidir. Torpaqdan təyinatıüzrə istifadə etmək üçün, o, kimsədən aslı deyildir. Əks hal onun mülkiyyət hüququnun pozuntusudur. Ona görə də məhkəmədən iddianın təmin edilməməsini xahiş etmişdir. İş üzrə yuxarıda göstərilən məhkəmə qətnaməsi çıxarılmışdır. Qətnаmədən nаrаzı qаlаn iddiaçı 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin rəisi X4 аpellyаsiyа şikаyəti vermişdir. Apellyasiya şikayətlərinin dəlilləri: İddiaçı 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin rəisi X4 apellyasiya şikayətini iddia ərizəsinin dəlilləri ilə əsaslandıraraq göstərmişdir ki, 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsi Zərdab Rayon Məhkəməsinin 2(035)-615/2020 saylı xx xxxxxx 2020-ci il tarixli qətnaməsi əsassız, qanuna zidd və qeyri obyektiv hesab edir. Belə ki, Cavabdeh xx.xx.2019-cu il tarixdə Zərdab rayonu Sarıqaya kəndində ona verilmiş pay torpaqdan təbii olaraq bitmiş 3 ədəd diametri 3 sm, 4 sm və 7 sm olan tut və 38 ədəd akasiya ağacların tingini qanunsuz olaraq kəsərək "Yaşıllıqların götürülməsi" təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarlarının tələblərini kobud surətdə pozmaqla təbiətə maddi ziyan vurmuşdur. Faktla bağlı xx.xx.2019-cu il tarixli MN ******* nömrəli inzibati xətalar haqqında protokol tərtib olunmuş, həmin inzibati protokola əsasən cavabdeh barəsində Azərbaycan Respubliaksının İXM-nin 253.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş inziabti xəta törətdiyinə görə 2000.00 manat məbləğində cərimə edilmişdir. Cavabdeh məhkəmə iclasında izahat verən zaman bildirmişdir ki, onun pay torpağında su arxı vardır. Su arxında vaxtaşırı təmizlik işləri aparır. Ona görə də hamı kimi, o, da öz mülkiyyətində olan torpaq sahəsində öz hesabına çəkdiyi su arxında vaxtaşırı bitən kol kosları, ağacları arxdan təmizləyir və bunun üçün o, kimdənsə icazə almağa məcbur deyil. Göründüyü kimi, Cavabdeh öz izahatında əməli törətdiyini bildirmiş, lakin Zərdab rayon Məhkəməsi ifadəni nəzərə almamışdır. Göründüyü kimi, Cavabdeh Firuddun oğlunun sahəsindən keçən su arxının təmizlənməsi zamanı yaşıllıqların icazəsiz götürülməsi yalnız Azərbaycan Meliorasiya və X9 Səhmdar Cəmiyyətinin səlahiyyətindədir. Lakin, Cavabdeh su arxını təmizləyən zaman Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin müsbət rəyindən sonra su arxındakı ağacları təmizləyə bilər. Ona görə də Zərdab Rayon Məhkəməsinin x xxxxxx 2020-ci il tarixli 2(035)-615/2020 nömrəli qətanəsinin ləğv edilməsini və iddiaçı 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin iddiasının təmin edilməsinə qərar qəbul edilməsini xahiş edir. Tərəflərin izahatları: İddiaçı 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin nümayəndəsi və cavabdeh X1 işə baxılmasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq məhkəmə kollegiyasının iclasına gəlməmişlər. Məhkəmə kollegiyası, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə əsasən, apelyasiya şikayəti üzrə işə onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etdi. Məhkəmə kollegiyasının əvvəlki iclasında iddiaçı 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin nümayəndəsi X2 apellyasiya şikayətinin dəlillərinə uyğun izahat verərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş etmişdir. Hüquq məsələləri: Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə görə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. Həmin Məcəllənin 372.6-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. Həmin Məcəllənin 372.7-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” 2005-ci il 14 oktyabr tarixli, 04 nömrəli qərarının 17-ci bəndində göstərilir ki, kassasiya və apellyasiya instansiya məhkəmələri aşağı instansiya məhkəmələrinin qətnamələrindən şikayətlərə baxdıqda qəbul etdikləri aktlarda verilən şikayətlərin dəlillərinə müfəssəl hüquqi qiymət verməlidirlər. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki və Kommersiya kollegiyalarının “apellyasiya və kassasiya şikayətlərinin mümkünlüyü və şikayətlərə baxılmasının hədləri ilə bağlı Mülki Prosessual Məcəllənin tətbiqi məsələlərinə dair” xx xxxxxxx 2020-ci il tarixli, 04/2020 nömrəli qərarının 60-cı bəndində göstərilir ki, apellyasiya və kassasiya instansiyası məhkəmələri qəbul etdikləri aktların əsaslandırıcı hissəsində aşağı instansiyası məhkəməsinin qərarının hansı hissədə yoxladıqlarını aydın ifadə etməli, məhkəmə aktını hissəvi yoxladıqda isə nəticə hissəsində hansı hissənin ləğv edildiyini, dəyişdirildiyini və yaxud dəyişdirilmədən saxlanıldığını xüsusi olaraq göstərməli, dəyişdirilmədən saxlanılan hissənin isə mübahisələndirilib-mübahisələndirilmədiyinə diqqət yetirməlidilər. Həmin qərarda göstərilmişdir ki, apellyasiya və kassasiya qaydasında məhkəmə aktları müvafiq olaraq şikayətə və ya şikayəti verən şəxsə münasibətdə deyil, mübahisələndirilən hissədə yoxlanılmalıdır. Ona görə də məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərinə və birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəyə aşağıda qeyd edilən hallar üzrə hüquqi dəyərləndirmə aparılmasını zəruri hesab edir. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərini işin materialları üzrə yoxlayıb, iddiaçının nümayəndəsinin izahatını dinləyib, iş üzrə toplanmış sübutları tədqiq edib qiymətləndirərək hesab edir ki, iddiаçı 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin rəisi X4 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin olunmalı, iş üzrə Zərdab Rayon Məhkəməsinin x xxxxxx 2020-ci il tarixli 2(035)-615/2020 nömrəli qətnaməsi ləğv edilməli, iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilməli, iddiaçı 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin cаvаbdeh Cavabdeh qаrşı təbiətə dəymiş ziyanın ödənilməsi tələbinə dair iddiası təmin edilməli, Cavabdeh 830 manat pul tutularaq 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin hesabına ödənilməlidir. İşdə olan Zərdab RPŞ-nin TQ-nin təhqiqatçısı Fuad Orucov tərəfindən qəbul edilmiş“cinayət işinin başlanmasının rədd edilməsi hqqında” xx.xx.2020-ci il tarixli qərardan görünür ki, Cavabdeh barəsində ağac kəsmə cinayətinin tərkib əlaməti olmadığıüçün cinayət işinin başlanmasının rədd edilmiş və barəsində Respublikasıİnzibati Xətalar Məcəlləsinin 253.2-ci maddəsi ilə tədbir görülməsi qərara alınmışdır. Həmin qərardan müəyyən olunur ki, ağacların kökündən çıxarıldığı iddia edilən yer vətəndaşların pay torpaq sahəsidir. İşdə olan8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin rəisi tərəfindən qəbul edilmişxx.xx.2019-cu il tarixli MN № 0363897saylı inzibati tənbeh vermə haqqında qərarın təsdiq olunmuş surətindən görünür ki, Cavabdeh Azərbaycan Respublikasıİnzibati Xətalar Məcəlləsinin 253.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanı törətməyə görə təqsirli bilinmiş və onun 2000 manat məbləğində inzibati cərimə edilməsi qərara alınmışdır. İşdə olan Zərdab rayon Sarıqaya kənd sakini Cavabdeh tərəfindən 3 ədəd tut və 38ədəd akasiya ağaclarınıkökündən çıxarılaraq məhv edilməsi nəticəsində təbiətə dəymiş ziyanlığın hesabatı cədvəlinin təsdiq olunmuş surətindən görünür ki, təbiətə dəymiş ziyanlıq cəmi 830 manat məbləğində hesablanmışdır. İşdə olan 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsi tərəfindən Cavabdeh ünvanlanmış xx.xx.2019-cu il tarixli məktubun təsdiq olunmuş surətindən görünür ki, təbiətə vurmuş olduğu ziyanı könüllüödəməyəcəyi təqdirdəbarəsində Azərbaycan Respublikasının mövcud qanunvericiliyinə uyğun olaraq məhkəməyə müraciət edilməsi barədə xəbərdarlıq edilmişdir. İşdə olan Torpağa Mülkiyyət Hüququna dair JN-00xx xxx 90508028olan Dövlət Aktından görünür ki, Zərdab rayonu Aqrar İslahat Komissiyasının 13 saylı, xx.xx.1998-ci il tarixli qərarı iləhazırkı Cavabdehvə ailəüzvlərinin mülkiyyətinə Zərdab rayonu Sarıqaya kəndi ərazisində kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı üçün 3.28 ha torpaq sahəsi verilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi iddianı rədd edərkən Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 13-cü maddəsinin 1-ci hissəsinə və 29-cu maddəsinin 2-ci hissəsinə, “İnsan hüquqları vəəsas azadlıqlarının müdafiəsi haqqında” Avropa konvesiyasının 1 saylı Protokolunun 1-ci maddəsinə, Аzərbаycаn Respublikаsı Mülki Məcəlləsinin 152.1 və 152.5-ci maddələrinə, “İnsan hüquqları vəəsas azadlıqlarının müdafiəsi haqqında” Avropa konvesiyasının 1 saylı Protokolunun 1-ci maddəsinə, “Azərbaycan Respublikasında mülkiyyət haqqında” xx.xx.1991-ci il tarixli Azərbaycan Respublikası qanunun 1-ci maddəsinə, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx xxxxxx 2016-cı il tarixli, 321 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Yaşıllıqların götürülməsi Qaydası”nın 1.1-ci bəndinə, “Yaşıllıqların mühafizəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 1.0.1 və 3-cü maddələrinə, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx xxxxxxxx 2005-ci il tarixli, 173 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasının meşə fonduna daxil olmayan ağac-kol bitkilərinin istifadəsi, mühafizəsi və qorunması Qaydaları”nın 4-cü bəndinə, Аzərbаycаn Respublikаsının Prosessual Məcəlləsinin 107 və 119.1-ci maddələrinə istinad etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin araşdırmaları zamanı müəyyən edilmiş hesab edilmişdir ki, Cavabdeh xx.xx.2019-cu il tarixdə Zərdab rayonu Sarıqaya kəndində pay torpağında olan ağacları çıxartdığı üçün barəsində MN № ******* nömrəli, xx.xx.2019-cu il tarixli inzibati xəta haqqında protokol tərtib edilmiş və onun əməli Azərbaycan Respublikası İXM-nin 253.2-ci maddəsi ilə tövsif edilmişdir. Zərdab rayon Aqrar İslahat Komissiyasının 13 saylı, xx.xx.1998-ci il tarixli qərarı ilə kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı üçün hazırkı Cavabdeh və digər ailəüzvlərinin mülkiyyətinə Zərdab rayonu Sarıqaya kəndi ərazisində 3.28 ha torpaq sahəsi verilmişdir. Həmin torpaq sahəsinəonun və digər ailəüzvlərinin mülkiyyət huququ dövlət qeydiyyatından keçirilməklə dövlət tərəfindən tanınmış və bu barədə onlara Torpağa Mülkiyyət Hüququna dair JN-00xx xxx 90508028 olan Dövlət aktı verilmişdir. Cavabdeh 22 ildir ki, həmin torpaq sahəsində gah yonca, gah da taxıl əkməklə ailəsini dolandırır. Cavabdeh əkdiyi əkinləri suvarmaqdan ötrü qonşunun pay torpağı iləöz pay torpağının arasından, yəni mülkiyyətlərində olan pay torpaq sahəsindəöz qüvvə və vəsaiti hesabına su arxıçəkmişdir.Sonradan həmin su arxında yabanışəkildəkol-kos vəbir-neçə ağaclar bitmişdir. Cavabdeh yaz əkin-biçin işlərinə hazırlaşmaq məqsədi iləxx.xx.2019-cu il tarixdə Zərdab rayonunun Sarıqay kəndindəözünə məxsus pay torpağında -özünün və qonşu pay torpağı arasında çəkdiyi su arxını orada yabanışəkildə bitənkol-kos və ağaclardan təmizləmək məqsədi ilə traktor vasitəsi ilə qazdırmışdır. Arxın qazılması zamanı yuxarıda adıçəkilən ağaclar kökündən çıxarılmışdır. İddiaçı həmin hərəkəti qanunsuz hesab edərək hazırkı iddia ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Faktla bağlıCavabdeh barəsində MN № ******* nömrəli, xx.xx.2019-cu il tarixli inzibati xəta haqqında protokol tərtib edilmiş və xx.xx.2019-cu il tarixli MN № ******* saylıinzibati tənbeh vermə haqqında qərarla, o, Azərbaycan Respublikasıİnzibati Xətalar Məcəlləsinin 253.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanı törətməyə görə təqsirli bilinmiş və onun 2000 manat məbləğində inzibati cərimə edilməsi qərara alınmışdır. Cavabdehin bildirməsinə görə hazırkı iddia verilənə qədər onun bu barədə xəbəri olmamışdır. İşin yuxarıda müəyyən olunan hallarından məlum olur ki, ağacların kökündən çıxarıldığı yer Cavabdeh və digər ailə üzvlərinin mülkiyyətində olan kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı üçün nəzərdə tutulan pay torpaq sahəsidir. Bu barədə cavabdehə və ailə üzvlərinə Torpağa Mülkiyyət hüququna dair JN-00xx xxx 90508028 olan Dövlət aktı verilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, sözügedən torpaq sahəsi təyinatına görə kənd təssərrüfatı məhsulları istehsalıüçün nəzərdə tutulmaqla cavabdein və ailəsinin xüsusi mülkiyyətindədir və həmin torpaq sahəsindən təyinatıüzrə istifadə etmək cavabdehin vəzifəsidir. Cavabdeh torpaqdan təyinatıüzrə istifadə etməkdəkimsədən aslı deyildir. O, başqalarının hüquq və mənafeyinə toxunmadan həmin torpaq sahəsindən öz istədiyi kimi istifadə edə və sərəncam verə bilər. Həmçinin torpağın təyinatıüzrə istifadəsi üçün, yəni kənd təsərrüfatıəkinlərini əkib-becərmək öz torpaq sahəsinin ərazi hüdudlarında istədiyi yerdən su arxıçəkmək və səmərəli istifadəni təmin etmək üçün su arxını yabanışəkildə bitən kol-kos və ağaclardan təmizləməkdə azaddır. Əks hal, yəni su arxını yabanışəkildə bitən kol-kos və ağaclardan təmizlənməməsi mümkün deyildir. Torpaqdan səmərəli istifadəni təmin etmək üçün su arxını yabanışəkildə bitən kol-kosdan və ağaclardan təmizləməsinə istənilən kənar müdaxilə, o cümlədən hazırkı iddiaçının ətraf mühütün qorunması adı altında hazırkı müdaxiləsi cavabdehin mülkiyyət hüququnun pozuntusudur. Cavabdeh tərəfindən su arxının qazdırılması zamanı kökündən çıxarılan ağaclar fiziki şəxslərin - konkret halda cavabdehin (onun ailəüzvlərinin)və qonşunun xüsusi mülkiyyətinə daxil olan torpaq sahələrində bitən ağaclar olmuşdur. İddiaçıətraf mühütün qorunması adı altında hazırkı müdaxiləni edərkən, yəni hazırkı iddianı verərkən kəsilmiş ağacların yerləşdiyi torpaq sahəsinin mənsubiyyətinəəhəmiyyət verməmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi məsələnin həlli zamanı həmçinin qeyd etmişdir ki, cavabdehin hərəkəti yuxarıda adı çəkilən “Yaşıllıqların götürülməsi Qaydaları”nın, eləcədə “Yaşıllıqların mühafizəsi haqqında” və “Ətraf mühütin mühafizəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunlarının müddəalarının təsiri altına düşmür. İddiaçının su arxının qazılması zamanı kökündən çıxarmış olduğu ağaclar adıçəkilən qanunvericilik aktlarının ifadə etdiyi “yaşılıqlar” anlayışını ehtiva etmir. Beləliklə, məhkəmə işin yuxarıda müəyyən olunan hallarına əsaslanaraq və yuxarıda istinad edilən qanunvericilik normalarının müddəalarını rəhbər tutaraq belə nəticəyə gəlir ki, iddiaçıöz iddiasının qanuni olmasını məhkəmə iclasında əsaslandıra bilməmişdir.Məhkəmə iddiaçının hazırkı tələbini cavabdehin mülkiyyət hüququna qanunsuz müdaxilə kimi qiymətləndirir. Ona görə dəməhkəmə hesab edir ki, iddia təmin edilməməlidir. İddia təmin olunmadığından və “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1.14-cü maddəsinəəsasən iddiaçı dövlət rüsumunu ödəməkdən azad olunduğundan ödənilməli olan dövlət rüsumu dövlət hesabına aid edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdiyi sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə görə, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. İşin hallarını əsas götürən məhkəmə kollegiyasının qənaətinə görə, birinci instansiya məhkəməsi iddianın təmin edilməməsini qət etməklə əsassız və reallığa uyğun olmayan nəticəyə gəlmiş, qətnamə qəbul edərkən maddi və prosessual hüquq normalarının tələblərini pozmuşdur. Məhkəmə kollegiyasının apellyasiya baxışında apellyasiya şikayətində qoyulmuş əsaslarla apellyasiya şikayətinin təmin edilməsinə, qətnamənin ləğv olunmasına və iddianın təmin olunmasına əsas olan hallar müəyyən edilmişdir. Məhkəmə kollegiyasının araşdırmaları zamanı müəyyən edilmişdir ki, Zərdab rayon Aqrar İslahat Komissiyasının 13 saylı, xx.xx.1998-ci il tarixli qərarı ilə kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı üçün hazırkı iş üzrə Cavabdeh və digər ailə üzvlərinin mülkiyyətinə Zərdab rayonu Sarıqaya kəndi ərazisində 3.28 ha torpaq sahəsi verilmişdir. Həmin torpaq sahəsinə onun və digər ailə üzvlərinin mülkiyyət huququ dövlət qeydiyyatından keçirilməklə dövlət tərəfindən tanınmış və bu barədə onlara Torpağa Mülkiyyət Hüququna dair JN-00xx xxx 90508028 olan Dövlət aktı verilmişdir. Cavabdeh əkdiyi əkinləri suvarmaqdan ötrü qonşunun pay torpağı ilə öz pay torpağının arasından, yəni mülkiyyətlərində olan pay torpaq sahəsində öz qüvvə və vəsaiti hesabına su arxı çəkmişdir. Sonradan həmin su arxında yabanı şəkildə kol-kos və bir-neçə ağaclar bitmişdir. Cavabdeh yaz əkin-biçin işlərinə hazırlaşmaq məqsədi ilə xx.xx.2019-cu il tarixdə Zərdab rayonunun Sarıqay kəndində özünə məxsus pay torpağında özünün və qonşu pay torpağı arasında çəkdiyi su arxını orada yabanı şəkildə bitən kol-kos və ağaclardan təmizləmək məqsədi ilə traktor vasitəsi ilə qazdırmışdır. Arxın qazılması zamanı 3 ədəd diametri 3 sm, 4 sm və 7 sm olan tut və 38 ədəd akasiya ağaclarını kökündən çıxarmışdır. Cavabdeh xx.xx.2019-cu il tarixdə Zərdab rayonu Sarıqaya kəndində pay torpağında olan ağacları çıxartdığı üçün barəsində MN № ******* nömrəli, xx.xx.2019-cu il tarixli inzibati xəta haqqında protokol tərtib edilmiş və onun əməli Azərbaycan Respublikası İXMnin 253.2-ci maddəsi ilə tövsif edilmiş və xx.xx.2019-cu il tarixli MN № ******* saylı inzibati tənbeh vermə haqqında qərarla, o, Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 253.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanı törətməyə görə təqsirli bilinmiş və onun 2000 manat məbləğində inzibati cərimə edilməsi qərara alınmışdır. Cavabdeh hazırkı iddia verilənə qədər onun bu barədə xəbəri olmamasını göstərsə də, mülki işin 6-cı vərəqində olan onun tərəfindən verilmiş 8.6.2019-cu il tarixli ərizədən görünür ki, o, öz hüquqlarını özü müdafiə etmək istəmişdir və bu onun maddi vəziyyəti ilə əlaqədar deyildir. Cavabdeh barəsində Zərdab RPŞ-nin Təhqiqat qrupunun təhqiqatçısı polis kapitanı Fuad Orucov tərəfindən yuxarıda göstərilən faktla bağlı araşdırma aparılmış, xx.xx.2019-cu ildə cinayət işinin başlanılması rədd edilmiş, onun barəsində İXM-nin 253.2-ci maddəsinin tərkibi olduğu müəyyən edilmişdir. Məhkəmə kollegiyası iddiaçının apellyasiya şikayəti əsasında hazırkı mübahisə ilə bağlı birinci instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilib-edilməməsi ilə əlaqədar aşağıdakıları qeyd edir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 21.1-ci maddəsinə görə hüququ pozulmuş şəxs ona vurulmuş zərərin əvəzinin tam ödənilməsini tələb edə bilər, bu şərtlə ki, qanunla və ya müqavilədə zərərin əvəzinin daha az miqdarda ödənilməsi nəzərdə tutulmasın. Həmin Məcəllənin 1096.1-ci maddəsində verilmiş tərifə görə, mülki hüquq pozuntusu (delikt) hüquqla və ya qanunla müdafiə edilən başqa şəxsə (zərərçəkənə) birbaşa ziyan və ya zərər vurulmasına gətirib çıxaran təqsirli, hüquqa zidd (mülki qanunvericiliyin normalarını pozan) əməldir (hərəkət və ya hərəkətsizlikdir). Həmin Məcəllənin 1096.2-ci maddəsində deyilir ki, delikt törətmiş şəxs mülki hüquq məsuliyyəti daşıyır. Həmin Məcəllənin 1097.1-ci maddəsinə görə, mülki hüquq pozuntusu (delikt) nəticəsində fiziki şəxsin şəxsiyyətinə və ya əmlakına vurulmuş zərərin, habelə hüquqi şəxsin əmlakına və işgüzar nüfuzuna vurulmuş zərərin əvəzi zərərvuran tərəfindən tam həcmdə ödənilməlidir. Həmin Məcəllənin 1115-ci maddəsinə əsasən, zərərin əvəzinin ödənilməsi tələbini təmin edərkən məhkəmə zərərin vurulmasıüçün məsuliyyət daşıyan şəxsin üzərinə işin hallarına uyğun olaraq zərərin əvəzini naturada ödəmək (eyni növlü və keyfiyyətli əmlak vermək, zədələnmiş əmlakı düzəltmək və i.a.) və ya vurulmuş zərərin əvəzini ödəmək öhdəliyini qoyur. Yuxarıda göstərilən maddələrin tələbi baxımından məhkəmə kollegiyası müəyyən etdiyi halları əsas götürərək hesab edir ki, hazırki iddia ilə iddiaçı məhkəməyə müraciət etməkdə haqlı olmuşdur. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin işin faktiki halları baxımından gəldiyi hüquqi nəticəni qanuni və əsaslı hesab etmir və belə qənaətə gəlir ki, həmin nəticə qüvvədə olan qanun normasının düzgün tətbiq olunmaması və səhv təfsir olunmasına əsaslandığından qüvvədə qala bilməz və ləğv olunmalı, iddiaçının tələbi təmin edilməlidir. Azərbаycаn Respublikаsının Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 9.1-ci və 9.3-cü mаddələrinə əsаsən ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməli, öz qərarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, sənədlərlə əsaslandırmalıdır. Həmin Məcəllənin 88-ci mаddəsinə əsаsən məhkəmə sübutlаrа obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tаm bаxdıqdаn sonrа həmin sübutlаrа tətbiq edilməli hüquq normаlаrınа müvаfiq olаrаq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qаbаqcаdаn müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Həmin Məcəllənin 217-ci mаddəsinə əsаsən məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə (hаkim) öz qətnаməsini yаlnız məhkəmə iclаsındа tədqiq olunmuş sübutlаrlа əsаslаndırır. Həmin Məcəllənin 218.1-ci mаddəsinə əsаsən qətnаmə çıxаrıldıqdа hаkim sübutlаrı qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olаn nə kimi hаllаrın müəyyən edildiyini, nə kimi hаllаrın müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hаnsı hüquqi münаsibətdə olmаlаrını, həmin iş üzrə hаnsı qаnunun tətbiq edilməli olduğunu və iddiаnın təmin olunub-olunmаdığını müəyyən edir. Məhkəmə kollegiyаsı iş üzrə toplаnmış sübutlаrı yuxаrıdа şərh olunаn mаddi və prosessuаl hüquq normаlаrı ilə əlаqəli şəkildə tədqiq edərək hesаb edir ki, birinci instansiya məhkəməsi iddianın təmin edilməməsini qət etməklə düzgün nəticəyə gəlmədiyindən, qətnаmə fаktlаr nöqteyi-nəzərindən qаnunsuz və əsаssız, mаhiyyəti üzrə isə düzgün olmadığındаn, qətnamə qəbul edilərkən maddi və prosessual hüquq normaları pozulduğuna görə iddiаçı 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin rəisi X4 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin olunmalı, iş üzrə Zərdab Rayon Məhkəməsinin x xxxxxx 2020-ci il tarixli 2(035)-615/2020 nömrəli qətnaməsi ləğv edilməli, iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilməli, iddiaçı 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin cаvаbdeh Cavabdeh qаrşı təbiətə dəymiş ziyanın ödənilməsi tələbinə dair iddiası təmin edilməli, Cavabdeh 830 manat pul tutularaq 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin hesabına ödənilməlidir. Аzərbаycаn Respublikаsının MPM-nin 107-ci mаddəsinə əsаsən məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması iləəlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. Həmin Məcəllənin 119.1-ci mаddəsinə görə iddiаçı müəyyən оlunmuş qаydаdа dövlət rüsumunu ödəməkdən аzаd edilmişsə, dövlət rüsumu iddiаnın təmin edilmiş hissəsinə münаsib оlаrаq cаvаbdehdən tutulаrаq dövlət gəlirlərinə аlınır. Həmin Məcəllənin 112.1.3 və 119.1-ci mаddəsinə əsаsən cаvаbdehdən 30 mаnаt dövlət rüsumu аlınıb dövlət büdcəsinə ödənilməlidir. Azərbаycаn Respublikаsı Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 384.0.2-ci mаddəsinə əsаsən Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər və birinci instansiya məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və ya əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında yeni qətnamə qəbul edə bilər. Həmin Məcəllənin 385.1.1, 385.1.3 və 385.1.4-cü mаddələrinin tələbinə görə mаddi və yа prosessuаl hüquq normаlаrının pozulmаsı və yа düzgün tətbiq edilməməsi, habelə birinci instansiya məhkəməsinin qətnamədə göstərilmiş nəticələrinin işin hallarına uyğun gəlməməsi, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən müəyyən edilmiş, iş üçün əhəmiyyəti olan hallar sübut edilməməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv olunması üçün əsasdır. Həmin Məcəllənin 386-cı maddəsinə əsasən maddi hüquq normaları o halda pozulmuş və ya düzgün tətbiq olunmamış hesab edilir ki, birinci instansiya məhkəməsi hüququn tətbiq edilməsində səhv buraxsın, tətbiq edilməli olan qanunu və ya digər normativ hüquqi aktı tətbiq etməsin, yaxud qanunu səhv təfsir etsin. Həmin Məcəllənin 387.1-ci maddəsinə əsasən prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi qətnamənin ləğv edilməsinə yalnız o halda əsas olur ki, bu, düzgün olmayan qətnamənin qəbul edilməsinə səbəb olsun. Həmin Məcəllənin 390-ci maddəsinə əsasən məhkəmənin qətnamədə göstərdiyi dəlillərin işin hallarına uyğun olmaması o halda hesab edilir ki, məhkəmə müəyyən edilmiş faktlardan tərəflərin qarşılıqlı münasibətləri üzrə səhv nəticəyə gəlmiş olur. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 372, 384-387, 390, 392, 393 və 402-405-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası QƏT ETDİ: İddiаçı 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin rəisi X4 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilsin. Zərdab Rayon Məhkəməsinin x xxxxxx 2020-ci il tarixli 2(035)-615/2020 nömrəli qətnaməsi ləğv edilsin. İş üzrə yeni qətnamə qəbul edilsin. İddiaçı 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin cаvаbdeh Cavabdeh qаrşı təbiətə dəymiş ziyanın ödənilməsi tələbinə dair iddiası təmin edilsin. Cavabdeh 830 manat pul tutularaq 8 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin hesabına ödənilsin. Cаvаbdeh Cavabdeh 30 (оtuz) mаnаt dövlət rüsumu tutulub dövlət büdcəsinə ödənilsin. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Qətnamədən, tərəflər, üçüncü şəxslər və maraqlı şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsı vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər. Sədrlik edən: Ələddin Məcidov Hаkimlər: Mahir Əsədli Ayaz Mahmudov