Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(107)-858/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № 2(107)-858/2020 21.05.2020 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Əsədli Mahir Abdulla oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Məcidov Ələddin Tofiq oğlu və Mahmudov Ayaz Akif oğlundan ibarət tərkibdə, X11 oğlunun katibliyi, İddiaçı Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin nümayəndəsi X2 iştirakı ilə, İsmayıllı Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci il tаrixli, 2(037)-37/2020 saylı qətnaməsindən Cavabdeh tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətinə Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq məhkəmə kollegiyası müəyyən etdi: İddiaçı Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək İddiaçı Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin icarəsində olan torpaq sahəsində əkilmiş taxıl sahəsinin Cavabdeh tərəfindən biçilərək aparılması nəticəsində vurulmuş ziyana görə 3136 manat məbləğinin Cavabdeh alınaraq İddiaçı Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinə ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İsmayıllı Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci il tаrixli, 2(037)-37/2020 saylı qətnaməsi ilə iddiа qismən təmin edilmiş, Cavabdeh vurulmuş maddi ziyana görə 1525 manat məbləği alınaraq İddiaçı Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinə ödənilməsi qət edilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin həmin qətnaməsindən iş üzrə Cavabdeh tərəfindən apelyasiya şikayəti verilmişdir. Apelyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, həmin qətnamə maddi və prosessual hüquq normaların tələbləri pozulmaqla çıxarıldığından, qeyri-qanuni, qərəzli və əsassız olduğundan tamamilə ləğv edilməlidir. Belə ki, məlum torpaq islahatları zamanı ona və digər ailə üzvülərinizin birgə mülkiyyətimizə dörd müxtəlif yerdə yerləşməklə, yəni 0,39 ha, 1,00 ha, 0,42 ha və 1,56 ha olmaqla cəmi 3,37 hektar əkin pay torpağı verilmişdir. Həmin dörd müxtəlif yerdə yerləşən cəmi 3,37 ha əkin torpaq sahəsinin 2,06 ha hissəsini, yəni dörd müxtəlif yerdə yerləşən 0,39 ha, 1,00 ha 0,42 ha-dan ibarət torpaq sahələrini bütünlüklə, ayrılıqda yerləşən 1,56 ha torpaq sahəsinin isə 0,25 ha hissəsi də daxil olmaqla cəmi 2,06 ha torpaq sahəsi İsmayıllı rayon Dövlət Notariat kontorunda 16.01,2006-cı ildə təsdiq olunmuş və reyestrdə 4Ə-1-96 nömrəsi ilə qeydə alınmış alqı-satqı müqaviləsinə əsasən atası X3 tərəfindən X1. Ayrılıqda yerləşən 1,56 ha torpaq sahəsinin 0,25 ha hissəsi satıldıqdan sonra 1,31 ha hissəsi ailələrinin birgə mülkiyyətində qalmışdır. Lakin X13 hansısa əyri yollarla ailələrinin mülkiyyətində olan bütün, yəni 3.37 ha torpaq sahəsinə qanunsuz yolla mülkiyyət sənədi əldə etmiş kəndlərindən satın aldıqları torpaqları “AZZO AQRO” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin icarəsinə vermişdir. 2018-ci ilin ortala' “AZZO AQRO” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən torpaqları şumlanarkən onların bu işlərə nəzarət əməkdaşına bildirmişdir ki, ayrılıqda yerləşən 1,56 ha torpağının yalnız 0,25 ha hissəsi satılmış, qalan 1,31 ha hissəsi isə mülkiyyətlərində qalmışdır. Həmin 1,31 ha sahəsinə toxunulmasın. Lakin onun sözünə məhəl qoyulmamış və ailələrinin birgə mülkiyyətində qalan 1,31 ha torpaq sahəsi şumlanaraq həmin ilin payızında əkilmişdir. İddiaçının nümayəndəsinə qanunsuz əkdikləri 1,31 ha torpaq sahəsinin ona məxsus olmaqla taxılını biçəcəyi barədə xəbərdar etmişdir. Taxıl biçimi mövsümü gəldikdə də torpağa hüquqlarından istifadə edib yalnız həmin 1,31 ha torpaq sahəsini biçmiş və əldə olunan cəmi 1400 kq taxılını evinə aparmışdır. Məhkəməyə təqdim olunmuş notarial qaydada xx.xx.2006-cı il il tarixdə təsdiq olunmuş torpaq alqı-satqı müqaviləsinin surətindən də görünür ki, onun atası ailələrinin ümumi mülkiyyətində olan 3,37 ha torpaq sahəsinin yalnız 2,06 ha hissəsini satmışdır. Məhkəmə təqdim olunmuş bu sübuta hüquqi qiymət verməmişdir. Eyni zamanda, məhkəmə iddiaçının sözü ilə, heç bir əsas olmadan, işin faktiki halına qiymət vermədən, biçilmiş taxıl sahəsinin 2,28 ha olmasını əsas götürərərk dəymiş zərəri həmin həcmdə torpaq sahəsinə görə 1525 manat hesablayaraq təmin etmişdir. Halbu ki, o cəmi 1,31 ha torpaq sahəsini biçib aparmış və 1400 kq taxıl əldə olunmuşdur. Məhkəmə həmin 1,31 ha torpaq sahəsini də qanunsuz biçdiyini nəzərə almış olsaydı 1400 kq x 0,25 = 350 manat təmin etməli idi. Onu da qəbul etmirəm, çünki, torpaq onların mülkiyyətindədir, həmin torpaqdan əldə olunan gəlir onlara məxsusdur. Həmçinin, məhkəmənin icraatında onun və digər ailə üzvülərinin hazırkı mübahisəli əkin torpaq sahəsi ilə bağlı “X4 və X10 arasında torpaq sahəsinin alqı-satqısı ilə bağlı İsmayıllı rayon notariat kontorunda xx.xx.2006-cı il tarixdə bağlınmış alqı-satqı müqaviləsinin etbarsız hesab edilməsi, DƏDRX-nin 9 saylı Qəbələ Rayon Ərazi İdarəsində tərtib olunan qeydiyyat sənədlərini etibarsız hesab edilməsi və JN - 00xx xxx 40713038 olan Dövlət Aktlına əsasən İsmayıllı rayon Şəbiyan kəndində yerləşən torpaq sahəsindən çıxarılma” tələbi ilə əlaqədar mülki mübahisə var və həmin işin nəticəsi hazırkı işə bilavasitə təsir etdiyindən məhkəmə hazırkı mülki işin icraatını dayandırmalı olduğu halda bunu etməmişdir. Göründüyü kimi İsmayıllı rayon məhkəməsi işi tam araşdırmadan, yəni iddiaçının özünün qanunsuz hərəkətləri, mülkiyyətdəki torpağı onun mülkiyyətçisinin icazəsi olmadan əkməsini araşdırmadan cavabdeh kimi onun üzərinə xeyli miqdarda zərər yükləməklə iddiaçının xeyrinə nəticəyə gəlmişdir. Odur ki, qeyd olunanlar nəzərə alınaraq İsmayıllı Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci il tаrixli, 2(037)-37/2020 saylı qətnaməsinin ləğv olunması barədə yeni qətnamə qəbul edilməlidir. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən İddiaçı Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin nümayəndəsi X6 apelyasiya şikayətinin təmin edilməməsini xahiş etmişdir. Cavabdeh səhətilə bağlı məhkəmə iclasında iştirak edə bilməyəcəyini, məhkəmə kollegiyasına teleqram ünvanlayaraq məhkəmə iclasının başqa bir vaxta təxirə salınmasını xahiş etmişdir. Lakin bununla bağlı məhkəmə kollegiyasına hər hansı bir sübut təqdim etməmişdir. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə əsasən işə onun iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə kollegiyası iş materiallarını araşdırıb, işdə olan sübutları tədqiq edərək hesab edir ki, apelyasiya şikayəti təmin edilməməli, iş üzrə İsmayıllı Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci il tаrixli, 2(037)-37/2020 saylı qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 372.6-cı maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apelyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. Həmin Məcəllənin 372.7-ci maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Məhkəmə kollegiyasının iclasında müəyyən edilmişdir ki, İddiaçı MMC ilə Qaze Həsənova arasında xx xxxxxx 2014-cü il tarixdə torpaq sahəsinin icarəsi müqaviləsi bağlanılmış və müqaviləyə əsasən Qaze Həsənovanın mülkiyyətində olan 139.136512 hektar torpaq sahəsi illik 3000 manat olmaqla beş il müddətinə xx xxxxxx 2019-cu il tarixədək İddiaçı MMC-nin icarəsinə verilmişdir. İddiaçı QSC-nin müraciəti əsasında MK1/596 saylı material üzrə toplanmış məlumatlar mülki xarakterli olduğundan cinayət işinin başlanılması rədd edilmişdir. İsmayıllı Dövlət X7 bitkiçilik sektorunun mütəxəssisi tərəfindən İddiaçı QSC-ə məxsus əkin sahəsinin başqası tərəfindən biçildiyi üçün dəymiş ziyanın müəyyən edilməsi məqsədi ilə araşdırma aparılmış və aparılmış araşdırmanın nəticəsi olaraq tərtib olunmuş aktda xx xxxx 2019cu il tarixə bazar qiyməti ilə 2.28 ha x 2.7 ton=6.1 ton x 0.25 manat =1525 manat həcmində ziyan dəyməsi proqnozlaşdırılmışdır. İddiaçı QSC əkdiyi taxıl sahəsini icarəsində olan torpaq sahəsində əkmişdir. Cavabdeh İddiaçı QSC-nin əkdiyi taxılın mülkiyyətində olan torpaq sahəsində əkilməsini əsas gətirərək biçdiyini bildirsə də həmin torpaq sahəsinin hazırda Cavabdeh mülkiyyətində olmasını təsdiq edən heç bir sənəd müəyyən edilməmişdir. Аzərbаycаn Respublikаsı Kоnstitusiyаsının 13 və 29-cu mаddələrinə əsаsən Аzərbаycаn Respublikаsındа Mülkiyyət tоxunulmаzdır və dövlət tərəfindən müdаfiə оlunur. Mülkiyyət hüquququ, о cümlədən xüsusi mülkiyyət hüququ qаnunlа qоrunur. Hər kəsin mülkiyyətində dаşınаr və dаşınmаz əmlаk оlа bilər. Mülkiyyət hüququ mülkiyyətçilərin təkbаşınа və yа bаşqаlаrı ilə birlikdə əmlаkа sаhib оlmаq, əmlаkdаn istifаdə etmək və оnun bаrəsində sərəncаm vermək hüquqlаrındаn ibаrətdir. Аzərbаycаn Respublikаsı Mülki Məcəlləsinin 152.1-152.4, 157.2 və 157.4-cü mаddələrinə əsаsən mülkiyyət hüququ – subyektin оnа mənsub əmlаkа (əşyаyа) öz istədiyi kimi sаhib оlmаq, оndаn istifаdə etmək və оnа dаir sərəncаm vermək üzrə dövlət tərəfindən tаnınаn və qоrunаn hüququdur. Sаhiblik hüququ - əmlаkа (əşyаyа) fаktik sаhibliyin həyаtа keçirməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkаnıdır. İstifаdə hüququ əmlаkdаn (əşyаyаdаn) оnun fаydаlı təbii xаssələrini hаsil etməyin, hаbelə оndаn fаydа götürməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkаnıdır. İstifаdədən fаydа, gəlir, аrtım, bəhər törəmə şəklində və bаşqа fоrmаlаrdа оlа bilər. Sərəncаm hüququ - əmlаkın (əşyаnın) hüquqi müqəddаrаtını təyin etməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkаnıdır. Mülkiyyətçi özgəsinin qаnunsuz sаhibliyindən öz əmlаkını geri tələb edə bilər. Əgər mülkiyyətə qəsd və yа bаşqа mаneələr əşyаnı götürmədən və yа оndаn məhrum etmədən törədilirsə, mülkiyyətçi qəsd edəndən bu hərəkətlərə sоn qоymаğı tələb edə bilər. Bu cür hərəkətlər dаvаm etdirildikdə mülkiyyətçi həmin hərəkətlərə sоn qоyulmаsını məhkəmə vаsitəsi ilə tələb edə bilər. Həmin Məcəllənin 1096.1 və 1096.2-ci mаddələrinə əsаsən mülki hüquq pоzuntusu (delikt) hüquqlа və yа qаnunlа müdаfiə edilən bаşqа şəxsə (zərərçəkmişə) birbаşа ziyаn və yа zərər vurulmаsınа gətirib çıxаrаn təqsirli, hüquqа zidd (mülki qаnunvericiliyin nоrmаlаrını pоzаn) əməldir (hərəkət və yа hərəkətsizlikdir). Delikt törətmiş şəxs mülki hüquq məsuliyyəti dаşıyır. Həmin Məcəllənin 1097.1-ci mаddəsinə görə mülki hüquq pоzuntusu (delikt) nəticəsində fiziki şəxsin şəxsiyyətinə və yа əmlаkınа vurulmuş zərərin, hаbelə hüquqi şəxsin əmlаkınа və işgüzаr nüfuzunа vurulmuş zərərin əvəzi zərər vurаn tərəfindən tаm həcmdə ödənilməlidir. Qаnunlа zərərin əvəzini ödəmək vəzifəsi zərəri vurmаyаn şəxsin öhdəsinə qоyulа bilər. 1099.1-ci maddəsinə görə hüquqi və ya fiziki şəxs öz işçisinin törətdiyi mülki hüquq pozuntusu (delikt) üçün məsuliyyət daşıyır və əmək (qulluq, mənsəb) vəzifələrinin icrası zamanı işçisinin vurduğu zərərin əvəzini ödəməlidir. Azərbаycаn Respublikаsı Mülki Məcəlləsinin 21-ci mаddəsində zərərin ödənilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Maddənin məzmununa görə, hüququ pozulmuş şəxs pozulmuş hüququnun bərpası üçün çəkdiyi xərcləri, əmlakından məhrum olması ilə əlaqədar və ya hüququ pozulmasaydı, əmlakı zədələnməsəydi, onun adi mülki dövrüyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlərin əvəzini tələb edə bilər. Zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüqüqu bərpа etmək üçün çəkdiyi və yа çəkməli olduğu xərclər, əmlаkındаn məhrum olmаsı və yа əmlаkının zədələnməsi (reаl zərər), hаbelə hüququ pozulmаsаydı, həmin şəxsin аdi mülki dövriyyə şərаitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fаydа) bаşа düşülür. «Azərbаycаn Respublikаsı Mülki Məcəlləsinin 21 və 23-cü mаddələrinin şərh edilməsinə dаir» Azərbаycаn Respublikаsı Konstitusiyа Məhkəməsinin 31 mаy 2002-ci il tаrixli qərаrının nəticəvi hissəsinin 1-ci bəndində göstərilir ki, Azərbаycаn Respublikаsı Mülki Məcəlləsinin 21-ci mаddəsinin müddəаlаrı yаlnız reаl zərərin, hаbelə əldən çıxmış fаydаnın ödənilməsini nəzərdə tutur. Məhkəmə kollegiyası apelyasiya şikayətinə münasibətdə iş üzrə cavabdeh tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətinin qətnamənin ləğv edilməsi ilə bağlı dəlilləri ilə razılaşmır. Belə ki, İddiaçı MMC ilə Qaze Həsənova arasında xx xxxxxx 2014-cü il tarixdə torpaq sahəsinin icarəsi müqaviləsi bağlanılmış və müqaviləyə əsasən Qaze Həsənovanın mülkiyyətində olan 139.136512 hektar torpaq sahəsi illik 3000 manat olmaqla beş il müddətinə xx xxxxxx 2019-cu il tarixədək İddiaçı MMC-nin icarəsinə verilmişdir. İddiaçı QSC-nin müraciəti əsasında MK1/596 saylı material üzrə toplanmış məlumatlar mülki xarakterli olduğundan cinayət işinin başlanılması rədd edilmişdir. İsmayıllı Dövlət X7 bitkiçilik sektorunun mütəxəssisi tərəfindən İddiaçı QSC-ə məxsus əkin sahəsinin başqası tərəfindən biçildiyi üçün dəymiş ziyanın müəyyən edilməsi məqsədi ilə araşdırma aparılmış və aparılmış araşdırmanın nəticəsi olaraq tərtib olunmuş aktda xx xxxx 2019cu il tarixə bazar qiyməti ilə 2.28 ha x 2.7 ton=6.1 ton x 0.25 manat =1525 manat həcmində ziyan dəyməsi proqnozlaşdırılmışdır. İddiaçı QSC əkdiyi taxıl sahəsini icarəsində olan torpaq sahəsində əkmişdir. Cavabdeh İddiaçı QSC-nin əkdiyi taxılın mülkiyyətində olan torpaq sahəsində əkilməsini əsas gətirərək biçdiyini bildirsə də həmin torpaq sahəsinin hazırda Cavabdeh mülkiyyətində olmasını təsdiq edən heç bir sənəd yoxdur. Ona görə də apelyasiya şikayətinin dəlilləri iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv olunması üçün kifayətedici hesab edilə bilməz. Beləliklə məhkəmə kollegiyası belə nəticəyə gəlir ki, iddianı qismən təmin etməklə birinci instansiya məhkəməsi düzgün hüquqi nəticəyə gəlmişdir. Azərbaycan Respublikası MPM-in 14.2-ci maddəsinə görə, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə görə, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin apelyasiya instansiya məhkəməsinin səlahiyyətlərini müəyyən edən 384-cü maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişmədən, apelyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər; qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər və birinci instansiya məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və ya əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında yeni qətnamə qəbul edə bilər; qətnaməni dəyişdirə bilər; qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər, iş üzrə icraata xitam verə və yaxud ərizəni baxılmamış saxlaya bilər. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin bu iş üzrə gəldiyi nəticə işin həqiqi hallarına uyğun olmaqla, mübahisənin maddi və prosessual hüquqi əsasları düzgün müəyyən edilmiş, məhkəmə müəyyən edilmiş faktlardan tərəflərin qarşılıqlı münasibətləri üzrə düzgün nəticəyə gəlmiş və tətbiq edilməli qanunu düzgün tətbiq etmişdir. Ona görə də apelyasiya şikayəti təmin edilməməli, iş üzrə İsmayıllı Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci il tаrixli, 2(037)-37/2020 saylı qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Qeyd edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 384, 392, 393 və 404- 407-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası qət etdi: Cavabdeh tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayəti təmin edilməsin. İsmayıllı Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci il tаrixli, 2(037)-37/2020 saylı qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamədən, tərəflər, üçüncü şəxslər, xüsusi icraat işləri üzrə isə ərizəçi və maraqlı şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsı vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər. Qətnamədən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Sədrlik edən: Mahir Əsədli Hakimlər: Ələddin Məcidov Ayaz Mahmudov